Gizli Dosya, Sudan’daki Kimyasal Silahlara İlişkin Kanıtlara Yenilerini Ekliyor
New York Times
🔹 Ortadoğu’daki bir istihbarat kuruluşunun paylaştığı yaklaşık 150 belge, fotoğraf, video, ses kaydı ve binlerce mesaj, Sudan ordusunun 2024’te altı ay boyunca klor bazlı mühimmat geliştirdiğini ve ürettiğini gösteriyor.
🔹 Dosyada, mühimmatların Sudan ordusunun Hızlı Destek Kuvvetleri’ne karşı kullanılması için hazırlandığına ilişkin bomba taslakları, üretim görüntüleri ve iletişim kayıtları bulunuyor.
🔹 Belgeler, projenin ABD tarafından fark edilmesinin ardından faaliyetlerin izlerini silmeye yönelik bir girişim yapıldığını ve klorun bir bölümünün Omdurman’daki El-Manara su arıtma tesisinden alındığını gösteriyor.
🔹 ABD istihbaratı, dosyadaki bazı görselleri Ocak 2025’te Sudan’ın kimyasal silahlara sahip olup olmadığını değerlendirmek için kullandı.
🔹 Sudan ordusunun sözcüsü dosyanın bulgularını “temelsiz ve maddi dayanaktan yoksun” olarak nitelendirdi; Sudan’ın Kimyasal Silahlar Sözleşmesi’ni imzaladığını belirterek içeriğin yayımlanması halinde ABD mahkemesinde hukuki işlem başlatma tehdidinde bulundu.
🔹 Sesli ve yazılı mesajlar, Sudan Genelkurmay Başkanı General Abdülfettah el-Burhan’ın kimyasal silah projesi hakkında doğrudan bilgi sahibi olduğunu gösteriyor.
🔹 Kimyasal Silahların Yasaklanması Örgütü, çeşitli ülkelerin Sudan’dan kimyasal silah kullanımı iddiaları hakkında açıklama talep ettiğini ve sürecin devam ettiğini açıkladı.
🔹 ABD, Haziran ayında kimyasal silahlar nedeniyle Sudan’a yönelik ikinci yaptırım paketini duyurdu. ABD Dışişleri Bakanlığı, yaptırımların Sudan’ın tüm kimyasal silahları ve üretim tesislerini uluslararası denetim altında imha etmesine kadar süreceğini açıkladı.
🔹 General Tarık Hüseyin’in yönettiği proje kapsamında, yaklaşık 33 libre klor gazı taşıyan patlayıcı mühimmat prototipleri hazırlandı ve 22 Temmuz 2024’te Meravi Havalimanı’ndan kalkan bir Antonov uçağıyla çölde test edildi.
🔹 Hüseyin, Ağustos 2024’te Mısır’dan 20 klor tüpü getirildiğini ve bunların 1.100 bomba üretmeye yeteceğini söyledi. El-Manara tesisine Kızılhaç 2023’te 30, CARE ise 2024-2025 döneminde 35 klor tüpü bağışladı; UNICEF de Hartum’daki altı su arıtma tesisine klor gazı sağladı.
🔹 Hüseyin, Ekim 2024’e kadar yaklaşık 300 kimyasal mühimmat üretildiğini ve mühimmatların çoğunun Meravi Havalimanı’nda depolandığını bildirdi.
🔹 Eylül 2024’te El-Ceyli petrol rafinerisine düzenlenen saldırıda kimyasal mühimmat kullanıldığına ilişkin kayıtlar bulunuyor. Hızlı Destek Kuvvetleri saldırıyı “zehirli” füzelerle yapılmış olmakla suçladı; saldırıda doğrulanmış ölüm bildirilmedi.
🔹 ABD’nin Mayıs 2025’te yaptırım uygulamasının ardından kimyasal silah programı kapanmış görünüyor. El-Burhan, günler sonra Hüseyin’e faaliyetlerin tüm izlerini silmesini emretti.
🔹 El-Burhan’ın ABD suçlamalarını incelemek için kurduğu komitede projenin yöneticisi Hüseyin de danışman olarak yer aldı. Komitenin temmuz ayında sunduğu ara raporda kimyasal silah izine rastlanmadığı belirtildi; nihai rapor bekleniyor.
🔹 Sudan’daki savaş 2023’te başladı; çatışmalar kıtlık ve hastalığa yol açarken 12 milyondan fazla kişi evlerinden oldu. ABD ve Birleşmiş Milletler, savaşta taraflardan biri olan Hızlı Destek Kuvvetleri’ni soykırım işlemekle suçluyor.