Sudan savaşı: 2024’te kimyasal silah programının varlığına ilişkin ek kanıtlar
Le Monde
🔹 Sudan ordusunun, paramiliter güçlere karşı en az altı ay boyunca klor bombaları geliştirdiği ve kullandığına ilişkin yeni belgeler ortaya çıktı.
🔹 Belgeler, klor bombalarının Temmuz 2024 ile Ocak 2025 arasında kullanıldığını gösteriyor.
🔹 Dosyada iç yazışmalar, videolar, fotoğraflar ve telefon dinlemeleri yer alıyor. Mesaj ve görüşmelerin bir bölümü Sudan ordusunun komutanı ve ülkenin fiili lideri General Abdulfettah Abdülrahman el-Burhan’a ait.
🔹 Sudan’daki savaş, Nisan 2023’ten bu yana 200 binden fazla kişinin ölümüne ve 14 milyon kişinin yerinden edilmesine yol açtı. Sudan Silahlı Kuvvetleri ülkenin doğusu ile Nil Vadisi’ni kontrol ederken Hızlı Destek Güçleri Darfur’u elinde tutuyor.
🔹 Sudan ordusu, Temmuz 2024’te savaş alanında inisiyatifi yeniden kazanmak amacıyla klor silahları kullanma kararı aldı. Ordu, 5 ve 13 Eylül 2024’te Hartum’un kuzeyindeki El-Ceyli rafinerisine klor gazı içeren variller bıraktı.
🔹 El-Ceyli saldırıları, ABD’nin Mayıs 2025’te General el-Burhan’a kimyasal silah kullanımı nedeniyle yaptırım uygulamasına yol açtı. Sudan Silahlı Kuvvetleri saldırıları reddetti; saldırılarda ölü olduğuna ilişkin kanıt bulunmadı.
🔹 Tuğgeneral Tarık Hüseyin, Temmuz 2024’te 15 kilogram klor gazı taşıyan patlayıcı başlıklardan oluşan bir bomba prototipinin çizimlerini paylaştı. Klor varillerinin Hartum çevresindeki bir arıtma tesisinden temin edildiği belirtildi.
🔹 22 Temmuz 2024’te bir Antonov kargo uçağı, bombaları çölde test etmek üzere Sudan’ın kuzeyindeki bir askeri üsten havalandı. Testin başarılı olduğu ve gazın hedefe yayıldığına ilişkin mesajlar paylaşıldı.
🔹 Paramiliter güçlerin mevzilerine doğrudan klor gazı tüpleri bırakıldı. 17 Ekim 2024’te başka bir saldırı yapılmış olabilir; ancak Hızlı Destek Güçleri bu olayı duyurmadı ve görüntülerle doğrulanmadı.
🔹 Kimyasal silah programı 2025’in başında, ABD’nin ilk yaptırımlarını uyguladığı dönemde sona ermiş olabilir. Kimyasal silahların askeri kullanımı, Sudan’ın 1999’da onayladığı Kimyasal Silahlar Sözleşmesi’ni ihlal ediyor.
🔹 Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin, Darfur’da yürürlükte olan silah ambargosunun tüm Sudan’a genişletilmesini 12 Eylül’den önce görüşmesi bekleniyor. ABD’nin Afrika Özel Temsilcisi Massad Boulos, ambargonun genişletilmesini önerdi; Sudan makamları öneriye karşı çıktı.
🔹 İsrail, Sudan’daki savaşta resmi bir tutum açıklamamasına rağmen Hızlı Destek Güçleri lideri Muhammed Hamdan Dagalo ile gizli ilişkiler kurdu. Dagalo’nun kardeşleri Algoney ve Abdülrahim Dagalo, Mayıs 2025’ten bu yana Tel Aviv’de İsrail istihbarat yetkilileriyle birkaç kez görüştü.