Rusya’nın Ukrayna’daki savaşı uzayıp Avrupa’nın geri kalanına da taşarken, Finlandiya’nın yalnızca davetle katılınabilen bu eğitim programına dışarıdan ilgi artıyor.
Hepsi Finlandiya’nın gerçekte saldırı altında olmadığını biliyordu. Yine de odadaki hava gergindi. Sara Mella, Maliye Bakanlığı’nın hayali bütçesini inceliyor; silahlara, askeri teçhizata ve acil durum önlemlerine ne kadar para aktarılabileceğini hesaplamaya çalışıyordu. Sınırdaki mevzilerin güçlendirilmesi gerekiyordu. İşgal söylentileri yayılırken halk da giderek huzursuzlanıyordu. Ekibi tam bir çözüm bulduğunu düşündüğü anda kriz daha da derinleşti.
Bugün Mella, Nordea Bank Abp’nin en üst düzey yöneticilerinden biri. İskandinav bölgesi genelinde 4,5 milyar euroluk bireysel bankacılık işini yönetiyor. Savaş oyununun yapıldığı 2011’de ise Nordea’nın Finlandiya bireysel bankacılığından sorumlu başkan yardımcısıydı. “Bu, sınırlı bilgiyle, büyük baskı altında ve doğru tercihleri yapma konusunda muazzam bir sorumlulukla karar vermekti,” dedi. “Kariyerimin o aşamasında bu ölçekte bir sorumluluk taşımıyordum.”
Amaç da buydu: Finlandiya’nın Ulusal Savunma Kursu, liderleri ve geleceğin liderlerini en kötü senaryolara nasıl hazırlanacakları ve bunlara nasıl yanıt verecekleri üzerine düşündürmek için tasarlanmış durumda. Böylece ulusal bir acil durumda ülkenin işlerliğini sürdürmesine yardımcı olabiliyorlar. Katılımcılar arasında siyasetçiler, akademisyenler, müze müdürleri ve askeri komutanlar da bulunuyor. Bu da toplumun geniş bir kesimi arasında sıkı ağlar oluşturuyor. Finlandiya’nın önde gelen bankacılık ve sanayi yöneticilerinden Kari Jordan, “Sormanız gereken bir şey varsa, her zaman arayabileceğiniz biri vardır,” dedi.
Katılımcılar üç ila dört haftalık süreçte gizli brifinglere katılıyor, stratejik tesisleri ve normalde halka kapalı olan devlet alanlarını ziyaret ediyor. Kışlalarda uyuyor, kamuflaj giyiyor ve askeri tayın yiyorlar. Ayrıca ordu tatbikatlarına katılıyorlar; bazen savaş uçaklarının eşlik ettiği askeri uçaklarla uçuyorlar.
Mezunların eğitimleri hakkında ayrıntılı konuşmasına izin verilmiyor. Ancak mezunlar derneğine katılırlarsa, kursu tamamladıklarını gösteren gümüş bir yaka rozeti satın alabiliyorlar. Farklı dönemlerden mezunların birbirini tanımasına yardımcı olması amaçlanan bu rozet, zamanla bir statü sembolüne dönüşmüş durumda. Rozette defne çelengi, kıvrık bir Doğu kılıcı ve düz bir Batı kılıcı yer alıyor. Bunlar hazırlığı, cesareti, savaşma kabiliyetini ve örnek olarak liderliği temsil ediyor.
Program Soğuk Savaş döneminde, Finlandiya’nın uzun Rus saldırganlığı geçmişinin ardından Sovyetler Birliği’nin yanında yaşamaya uyum sağlamaya çalıştığı dönemde kuruldu. Bugün ise her zamankinden daha önemli görülüyor. Kursu 2003-2004 yılları arasında yöneten emekli general Arto Räty, “Ukrayna’daki savaş, böyle bir kursa neden ihtiyaç duyulduğunu tam olarak gösterdi,” dedi. “Modern bir saldırgan yalnızca cepheye saldırmaz. Bütün topluma saldırır: ısıya, elektriğe, suya, lojistiğe. Bunları savunamazsanız cephe hattı da dayanmaz. Sorumluluk tek bir sektörde yoğunlaştırılamaz.”
2026’da yayımlanan ve büyük güçler arasında yeni bir büyük savaş ihtimalini inceleyen *The Coming Storm* kitabının yazarı, Yale tarih profesörü Odd Arne Westad’a göre bu durum, küresel olayları şekillendirme kabiliyeti sınırlı olan ülkeler için özellikle geçerli. Westad bir röportajda, “Bugünün en önemli sorularından biri, bir felaket yaşandığında karar alma süreçlerinin nasıl devam edeceğidir,” dedi. “Bir kriz sırasında siyasi otoritelerin hareket edebilir durumda kalmasını nasıl sağlarsınız?”
Westad şunu da ekledi: “Ben doğal olarak, hazırlanılması mümkün olan şeylere hazırlanmanın güçlü bir savunucusuyum. Bunu yaparsanız, kriz geldiğinde çok daha iyi bir konumda olursunuz.”
Finlandiya’nın programı, 65 yıllık tarihi boyunca büyük ölçüde ülkenin değişen dış politika doktriniyle paralel ilerledi.
Başlangıçta organizatörler, ABD ile Sovyetler Birliği arasında taşabilecek bir çatışmaya hazırlanıyordu. Kurs mezunu olan ve programın resmi anlatısı sayılan *Yhteistä turvallisuutta rakentamassa* yani *Ortak Güvenlik İnşa Etmek* adlı kitabın yazarı, Helsinki Üniversitesi Avrupa tarihi emekli profesörü Laura Kolbe’ye göre ülkenin bağlantısızlığı eğitime de yansıyordu. Eğitimde yalnızca “yeşil Doğu” ve “sarı Batı” ifadeleri kullanılıyordu.
Sovyetler Birliği’nin 1991’de dağılmasının ve bunun Finlandiya’nın dört yıl sonra Avrupa Birliği’ne katılmasının yolunu açmasının ardından brifinglerde ülkeler isimleriyle anılmaya başlandı. Kolbe’ye göre eğitimler daha geniş bir tehdit yelpazesini de kapsar hale geldi. Bugün odak noktaları, konvansiyonel askeri saldırılardan devlet destekli siber saldırılar ve deniz altı kablo sabotajını içeren hibrit savaşa kadar uzanıyor.
Benzer programlar İskandinav ve Baltık bölgelerindeki başka yerlerde de bulunsa da Finlandiya’nın kursu hem uzun ömürlülüğü hem de katılımcı çeşitliliği açısından sıra dışı. Daha fazla hükümet de bu modeli kopyalamaya çalışıyor.
Britanya’nın 2025 Stratejik Savunma İncelemesi, benzer bir eğitime ihtiyaç olduğunu vurguladı ve bunun “yeni tehdit ortamında savunmanın başarısı için merkezi önemde” olacağını belirtti. Polonyalı yetkililer benzer bir kurs oluşturmak için tavsiye istedi. Almanya Cumhurbaşkanı Frank-Walter Steinmeier de mayıs ayında Finlandiya’yı ziyaret ederken bu amaçla bir brifing talep etti.
Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb, haziran başında, “Aslında pek çok ülke sistemimizden öğrenmek için bize geliyor,” dedi. “Biz son derece pragmatiğiz ve şunun farkındayız: Eğer bu ifadeyi kullanmama izin verirseniz, işler sarpa sardığında hazır olmamız gerekiyor. Bence biz çok hazırız.”
Finlandiya’nın en etkili üst düzey yöneticilerine yılda dört kez oldukça arzulanan davetiyeler gönderiliyor. Davetiyeler, Finlandiya Savunma Kuvvetleri komutanının imzasını taşıyan lüks krem rengi kâğıtla posta yoluyla geliyor. Adaylar farklı kuruluşlar tarafından öneriliyor ve çok aşamalı bir seçim sürecinden geçirilerek onaylanıyor. Hiç kimse kendi başına başvuramıyor ya da kayıt yaptıramıyor. Hatta açıkça davetiye istemenin, daveti kaçırmanın en hızlı yolu olduğu yönünde bir anlayış var.
OP Pohjola’nın kurumsal bankacılık işinden sorumlu başkan yardımcısı Katja Keitaanniemi, “Sırada olduğumu biliyordum,” dedi. “Finlandiya’nın acil durum hazırlık sisteminde kritik rol oynayan bir bankanın CEO’suysanız ve kurs ulusal açıdan önemli pozisyonlardaki kişileri seçiyorsa, bir noktada davet edilebileceğinizi anlarsınız.”
Kursun merkezinde, Mella’nın anlattığı gibi büyük ölçekli bir kriz simülasyonu yer alıyor. Katılımcılara kabiliyetleriyle gevşek biçimde uyumlu roller veriliyor ve başbakanlık ofisi, dışişleri, savunma, maliye ve tedarik güvenliği gibi temel kurumları temsil eden gruplara ayrılıyorlar. Amaç, savaş zamanındaki zorlu öncelik tercihlerini müzakere etmek.
Finlandiya Merkez Bankası Başkan Yardımcısı Marja Nykänen, koronavirüs salgınının ilk günlerinde “kriz planlama zihniyetinden” yararlandığını söyledi. O dönemde hükümet, barış zamanındaki ilk ulusal acil durumu ilan etmişti. Merkez bankası şirketlere finansmanı istikrara kavuşturmak için harekete geçti; özel finansman piyasaları donarken kısa vadeli finansmanın erişilebilir kalmasını sağladı. Bu hızlı yanıt OECD dahil kuruluşlar tarafından övüldü. Nykänen savunma kursundan 2017’de, Finlandiya Merkez Bankası yönetim kurulu üyesi olduktan sonra ve başkan yardımcısı olmadan bir yıl önce mezun olmuştu. “Size aşırı durumlarda faaliyetleri nasıl organize edeceğinizi düşünmek için araçlar veriyorlar,” dedi.
Rusya’nın 2014’te Kırım’ı ilhak etmesinden önce birçok mezun, rol oyunlarının abartılı ya da gerçek dışı hissettirdiğini söylüyordu. Ancak o zamandan beri olaylar çarpıcı biçimde benzer şekillerde gelişti; en başta da Rusya’nın Ukrayna’yı geniş çaplı işgali. Gerçeklik ile simülasyon arasındaki çizgi artık o kadar bulanıklaşabiliyor ki, ikisi bazen örtüşüyor.
En büyük muhalefet grubu olan Sosyal Demokrat Parti’nin lideri Antti Lindtman, bu yılın başlarında bir savaş oyununda başbakan rolünü oynuyordu. Tam o sırada gerçek hayatta, Avrupa Konseyi Başkanı António Costa ile ABD Başkanı Donald Trump’ın Kuzey Kutbu ile Atlantik Okyanusu arasında yer alan stratejik ve maden zengini Danimarka toprağı Grönland’a yönelik girişimleri hakkında görüşmek üzere Brüksel’e gitme daveti aldı.
Normalde kursu terk etmek başarısız olmak anlamına gelir. Räty, bir keresinde bir milletvekiline, “çok geç olmadan” Küba’da Fidel Castro ile görüşmesi için birkaç gün izin vermeyi reddettiğini söyledi. Ancak bu olayda Brüksel gezisi kolayca eğitimin içine dahil edildi. Lindtman, “Senaryolar ve gerçeklik bir araya geldi,” dedi. Bunun devam etmesi de mümkün. Partisi son iki yıldır anketlerde önde olduğu için Lindtman, Nisan 2027 seçimlerinden sonra Finlandiya’nın gerçek başbakanı olma konusunda güçlü bir konumda.
Denkleme Trump’ın Eklenmesi
Helsinki’nin doğusunda yer alan 400 hektarlık Santahamina adası ve askeri bölgesinde rüzgârlı bir gündü. Savaş teçhizatlı altı asker bir helikopterden halatla indi. Yaklaşık 100 gözlemci, pervanelerin havaya savurduğu kumdan kaçınmak için geride duruyordu. Gün içinde askerler, başkentin bir saldırıya uğraması halinde nasıl savunulacağını göstermek için depo benzeri bir eğitim binasında şehir savaşı gösterisi yaptı.
Bu iki günlük bir tazeleme kursuydu. Grup beş yıl önce ana programı tamamlamıştı ve beş yıl sonra bir tazeleme daha yapılacaktı. Organizatörlere göre program “hiç bitmeyen” bir eğitim sağlıyor.
Katılımcılar ayrıca derslere ve brifinglere katıldı. Bazıları Trump yönetiminin Avrupa’ya bağlılığı konusundaki belirsizliğe; buzların erimesiyle yeni ticaret rotalarının açıldığı ve maden, petrol ve gaz yataklarının ortaya çıktığı Arktik bölgesinde artan gerilimlere; ayrıca Rusya’nın Ukrayna’yı geniş çaplı işgalinin hızlandırdığı Finlandiya’nın 2023’te NATO’ya katılımına yönelik Rus öfkesine odaklandı. Bir mayın harbi gemisinde yapılan bir konuşmada ise Finlandiya’nın deniz savunmasındaki gelişmeler ele alındı. Bunlar arasında dost ve düşman gemileri ayırt edebilen mayınların kullanımı da vardı. Microsoft Corp’un Kuzey Avrupa kamu sektörü direktörü Mervi Airaksinen limandan ayrılırken, “İnanılmaz,” dedi.
İlki Berlin Duvarı’nın Ağustos 1961’de yükseltilmesinden yalnızca birkaç hafta önce düzenlenen kurstan bugüne kadar 10 binden fazla kişi mezun oldu. Katılım o zamandan beri çok daha genişledi. Kadınlar artık her grubun yaklaşık yüzde 40’ını oluşturuyor. İş dünyası yöneticileri ise yaklaşık üçte birlik paya sahip; bu oran bankacı ve sanayici Jordan’ın 1990’da mezun olduğu döneme kıyasla çok daha yüksek. Jordan, “Bu, Savunma Kuvvetleri’nin ve devletin kritik toplumsal işlevleri sürdürmek için şirketlere giderek daha fazla güvendiğini gösteriyor,” dedi.
Organizatörler sosyal medya fenomenlerini de davet etmeye başladı. Bu değişimi, deneyimli diplomat ve en erken dönem kurs mezunlarından Jaakko Iloniemi destekliyor. “Gençler artık gazete okumuyor,” dedi. “Bilgilerini ekranlardan alıyorlar. Kurs, 100 bin takipçisi olan kişileri davet etmeli.”
Eğitim, eski Nokia Oyj CEO’su Pekka Lundmark’ın yeni üst düzey yöneticilik rollerine yaklaşımını değiştirdi. Her yeni göreve başladığında şirketin kriz planını gözden geçiriyordu. Eğitim, ülkenin nasıl işlediğine dair algısını da değiştirdi. “Bütün kariyerini özel sektörde geçirmiş biri olarak, Finlandiya devlet bürokrasisinin nasıl işlediği konusunda başlangıçta biraz şüpheciydim,” dedi. “Ancak Finlandiya’nın üst düzey kamu görevlilerinin analitik kabiliyetinden ve geniş stratejik düşünme kapasitesinden derinden etkilendim.”
Finans sektörü yöneticisi ve tasarım şirketi Marimekko Oyj’nin yönetim kurulu başkanı Mika Ihamuotila, geleceğin generallerinin yöneticilerden öğrenmeye ilgi duyduğunu hatırladı. “Liderliği tartıştığımızda, askeri yetkililer bizim yöneticiler olarak kurumları nasıl yönettiğimizi duymaya çok istekliydi,” dedi.
Ihamuotila’nın büyükbabası Veikko, güçlü sendika liderliği yoluyla ülkenin tarımsal yapısını kısmen dönüştüren isimlerden biriydi ve kursun kurulmasına yardımcı olmuştu. Kendisi de bu eğitimi almıştı. Babası, Helsinki Üniversitesi’nin eski rektörü Risto da kursu tamamlamıştı. Petrol rafinaj ve yakıt şirketi Neste Oyj’nin eski CEO’su olan amcası Jaakko ve bugün Nokia yönetim kurulu başkanı olan kuzeni Timo da programı tamamlayanlar arasındaydı.
“Kursun kendisi hakkında fazla konuşmadık,” dedi. “Ama ulusal savunma ve şirketlerin bundaki rolü hakkında çok konuştuk.”
Üç buçuk haftalık süreç yoğun ve tamamen içine alan bir deneyim. Katılımcıların işlerine yetişebilmesi için hafta sonları serbest olsa da Bloomberg’e konuşan mezunlar, sonunda kendilerini neredeyse bir aile gibi hissettiklerini söyledi. Räty, “İnsanlar birkaç gün sonra birbirine sarılmaya başlamaz,” dedi. “Bunun için daha fazla zaman gerekir.”
Her mezun grubundaki yaklaşık 50 kişi arasındaki bağlar, düzenli buluşmalar ve etkinliklerle güçlendiriliyor. Daha geniş mezun yapısı ise Ulusal Savunma Kursu Derneği aracılığıyla sürdürülüyor. Dernek, NATO yetkilileri, üst düzey Avrupalı ve Amerikalı askeri komutanlar ve dış politika uzmanlarıyla yüksek düzeyli güvenlik politikası tartışmaları ve konferanslar düzenliyor. Haziran 2012’de Rusya Genelkurmay eski Başkanı Nikolai Makarov, böyle bir etkinlikte Finlandiya’yı NATO’ya yaklaşmaması konusunda uyarmıştı.
Kursun tarihindeki en dramatik ve trajik olay, 3 Ekim 1978’de bir mezun etkinliği sırasında yaşandı. Bir grup mezun, göller bölgesindeki Kuopio’da yapılacak bir toplantı için Helsinki’den askeri nakliye uçağıyla ayrıldı. Ancak dönüş yolunda yaşanan kazada, uçaktaki 38 kişiden 11’i öldü. Ölenler arasında bir milletvekili de vardı. Genç bir avukat olan Tarja Halonen ise yoğun hamileliği nedeniyle doktorunun tavsiyesiyle geziyi son anda iptal etmişti. Halonen, 2000-2012 yılları arasında Finlandiya’nın ilk ve şimdiye kadarki tek kadın cumhurbaşkanı olarak görev yaptı.
Eleştirmenler, programda geleneksel güvenlik tehditlerine çok fazla, iklim değişikliği gibi konulara ise çok az ağırlık verildiğini savundu. Bazıları da programın doğasında var olan elitizmi sorguluyor. Bazıları katılımcıların ortalama yaşının 49’un çok altına çekilmesini istiyor. Ancak aynı zamanda derneğin onursal başkanı olan Jordan, kursun zaten önemli liderlik sorumlulukları taşıyan kişiler için tasarlandığını belirtti. “Genç bir mezun son derece yetenekli olabilir,” dedi. “Ama çoğu zaman kursun hedeflediği deneyim ve sorumluluktan yoksundur.”
5,6 milyonluk nüfus içinde programa yönelik tepki sınırlı. Halk genel olarak orduya güveniyor ve ulusal hazırlık fikrini destekliyor. Devlet tarafından yürütülen Savunma Bilgilendirme Danışma Kurulu’nun yıllık anketine göre Finlandiyalıların yaklaşık yüzde 80’i, 2025’te savunma politikası yönetimine güçlü güven duyuyordu.
2020’de 193 numaralı kursa katılan Başbakan Petteri Orpo, vatansever etkinliklerde ve güvenlik ile ulusal savunmayla ilgili vesilelerde yaka rozetini gururla takıyor. Bir röportajda bunun, “dış ve güvenlik politikasındaki gelişmelerin biz karar alıcıları her gün nasıl zorladığını hatırlatan” bir sembol olduğunu söyledi.
Nordea’nın üst düzey yöneticisi Mella’ya gelince; 2011’de o gün ekibinin tam olarak ne kadar parayı serbest bırakmaya karar verdiğini hatırlamıyor. Ama mesele de bu değildi. Ona göre ders sayılarla ilgili değildi; olaylar gelişirken eksik bilgiyle zor kararlar alabilmekle ilgiliydi.
“Bu, her kararın sonuçları olduğunu gösterdi,” dedi.
