🔹 Başbakan Sanae Takaichi'nin Liberal Demokratik Partisi tarafından desteklenen Genta Koja, Okinawa valilik seçiminde mevcut vali Denny Tamaki'yi yenerek seçildi.

🔹 Koja, Okinawa'da 12 yıl sonra ABD askeri üssünün taşınması planını destekleyen ilk vali oldu.

🔹 Koja'nın zaferi, Futenma Deniz Piyadeleri Hava Üssü'nün Ginowan'dan Nago'daki Henoko bölgesine taşınması projesinde Takaichi hükümetine siyasi destek sağladı.

🔹 Seçim kampanyasında üslerin taşınması konusu ekonomik meselelerin gerisinde kaldı. Çıkış anketinde seçmenlerin yüzde 49,5'i ekonomi konularını, yüzde 20,9'u ise ABD üsleriyle ilgili meseleleri öncelikli gördü.

🔹 Koja, ABD üslerine ev sahipliği yapmanın Okinawa üzerindeki yükünün azaltılması için hükümete çağrıda bulunacağını söyledi. Futenma arazisinin taşınmanın ardından Ginowan kentine ne zaman iade edileceğinin açıklanmasını talep edeceğini belirtti; taşınmanın 2036 gibi erken bir tarihte gerçekleşmesi bekleniyor.

🔹 Koja, 1972'de Okinawa'nın Japonya'ya iade edilmesinden sonra doğan ilk Okinawa valisi olacak. Ayrıca 2010'dan bu yana valilik seçiminde Liberal Demokratik Parti destekli olarak kazanan ilk aday oldu.

🔹 İki dönem görev yapan Tamaki, mevcut taşınma planına karşı çıktı ve üssün Okinawa dışına taşınmasını istedi. Tamaki, seçimin Okinawa halkının tercihi olduğunu söyledi.

🔹 Seçime katılım oranı yüzde 61,57 oldu ve 2022'deki seçime göre 3,65 puan arttı. Katılımcıların yarısından fazlası Futenma'nın taşınmasını destekledi.

🔹 Liberal Demokratik Parti Genel Sekreteri Shunichi Suzuki, Koja'nın zaferinin hükümetin siyasi tabanını güçlendireceğini söyledi ve partisinin Koja yönetimine destek vereceğini açıkladı.

🔹 Koja, kampanya sırasında Japonya'nın uzun süredir en düşük seviyedeki Okinawa'da kişi başına geliri turizme dayalı ekonomiyi canlandırarak iki katına çıkarma sözü verdi.

🔹 Koja; Liberal Demokratik Parti, Japonya İnovasyon Partisi, Halk İçin Demokratik Parti, Sanseito ve Komeito tarafından desteklendi. Tamaki ise resmi parti desteği olmadan, Anayasal Demokratik Parti ve Japonya Komünist Partisi gibi sol eğilimli güçlerin oluşturduğu üs taşınmasına karşı All Okinawa grubunun desteğini aldı.

🔹 Tokyo ve Washington, mevcut taşınma planının Japonya-ABD güvenlik ittifakı kapsamında caydırıcılığı koruyan ve mevcut üssün çevreye yönelik tehlikelerini ortadan kaldıran tek çözüm olduğunu savunuyor.

🔹 2015 Paris İklim Anlaşması’nın küresel ısınmayı 1,5 santigrat dereceyle sınırlama hedefi, dünyanın en yoksul ve savunmasız ülkelerinin kampanyasıyla anlaşmaya dahil edildi.

🔹 Birleşmiş Milletler, küresel sıcaklıkların 1,5 santigrat derece sınırını önümüzdeki birkaç yıl içinde aşacağını açıkladı.

🔹 Fosil yakıt kaynaklı kirliliği azaltma konusunda ilerlemenin sınırlı kalması, savunmasız ülkeleri yükselen deniz seviyeleri ve şiddetlenen afetlerle onlarca yıl, hatta yüzyıllar boyunca karşı karşıya bırakabilir.

🔹 ABD, Paris Anlaşması’ndan ve gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğiyle mücadele etmesine yardımcı olan fonlardan çekildi. Zengin ülkelerin yardım kesintileri, insani destek ağını da daralttı.

🔹 En Az Gelişmiş Ülkeler grubundaki 44 ülke, olası iklim tazminatlarını değerlendirecek bir mahkeme kurulmasını gündeme getirdi. Grup, 1,5 derece hedefinin aşılmasının geri döndürülemez kayıp ve zararları artıracağını söyledi.

🔹 Küçük Ada Devletleri İttifakı, 1,5 derece hedefinin terk edilmemesini ve hükümetlerin aşımı sınırlayarak küresel sıcaklıkları mümkün olduğunca hızlı biçimde yeniden 1,5 derecenin altına indirmesini istedi.

🔹 Bilim insanları, sıcaklıktaki her küçük artışın tehlikeli sıcaklık, sel, kuraklık, yangın ve diğer aşırı hava olaylarının görülme olasılığını yükselttiğini belirtiyor.

🔹 İklim değişikliğinin etkileri arasında güney Angola’daki kuraklıkların tarımı tahrip etmesi, Güney Sudan’daki durgun sel sularının otlatma düzenlerini bozması ve deniz sıcak hava dalgalarının mercanları beyazlatması yer alıyor.

🔹 Paris Anlaşması döneminde yaklaşık 1 derece olan küresel ısınma, on yıl sonra emisyonların yüzde 10 artmasıyla 1,5 dereceye yaklaştı.

🔹 Birleşmiş Milletler, tüm ülkeler iklim taahhütlerini ve net sıfır hedeflerini yerine getirse bile küresel ısınmanın yaklaşık 1,8 dereceye ulaşacağını belirtiyor. Daha olası senaryoda sıcaklık artışının 2 dereceyi aşması bekleniyor.

🔹 Tibet ve Nepal’de Himalayalar’daki bir bölümün üzerindeki buzulla birlikte çökmesi büyük çaplı sellere yol açtı; kasabalar sular altında kaldı, 1.000’den fazla kişi hayatını kaybetti ve Nepal’in toparlanma maliyeti 5 milyar dolar oldu.

🔹 Nepal Tarım, Orman ve Çevre Bakanı Gita Chaudhary, ülkenin donmuş toprakların çözülmesi ve yüksek rakımlı buzul göllerinden kaynaklanabilecek yeni afetlere hazırlandığını söyledi.

🔹 ABD’nin 10 yıllık Hazine tahvili getirisi pazartesi günü kısa süreliğine yüzde 5’e yükseldi. Bu, üç yılın en yüksek seviyesi oldu.

🔹 Tahvil getirilerindeki yükseliş; Orta Doğu’daki savaşın etkileri, hükümet harcamalarına ilişkin endişeler ve yapay zekâ şirketlerinin harcama ile borçlanmalarındaki artışla bağlantılı.

🔹 Trump yönetimi, Hazine tahvillerini milyarlarca dolar tutarında geri alarak uzun vadeli faizleri düşürmeye çalıştı. Ancak bu girişim tahvil yatırımcılarını ikna etmedi.

🔹 Petrol fiyatlarının varil başına 100 doların üzerinde kalması, daha yüksek enflasyon endişelerini artırdı. 10 yıllık tahvil getirisi günün ilerleyen saatlerinde yaklaşık yüzde 4,95’e geriledi.

🔹 Başkan Donald Trump, Cumhuriyetçilerin ara seçimlerde Kongre’nin kontrolünü koruması halinde her Amerikalıya 5 bin dolar ödeme sözü verdi. Teklif, federal bütçe açığını 1 trilyon dolar artırabilir.

🔹 10 yıllık Hazine tahvili getirisi Ekim 2023’te de kısa süreliğine yüzde 5’i aşmıştı. Getiri, bundan önce son olarak küresel finans krizinden önce, 2007’de bu seviyeye yaklaşmıştı.

🔹 Yükselen tahvil getirileri mortgage faizlerini artırdı. Ortalama 30 yıllık sabit faizli mortgage oranı geçen hafta yüzde 6,76’ya çıktı; bu oran şubat sonunda yaklaşık yüzde 6 seviyesindeydi.

🔹 Daha yüksek faizler, yatırımcıların hisse senetleri ile tahviller arasındaki risk-getiri dengesini yeniden değerlendirmesi halinde borsa yükselişini tehdit edebilir. Şirketlerin borçlanma maliyetlerinin artması da kârları baskılayabilir.

🔹 10 yıllık tahvil getirisi bu yıl yaklaşık 0,8 puan yükseldi ve Donald Trump’ın Ocak 2025’te yeniden göreve dönmesinden sonraki seviyenin üçte bir puandan fazla üzerine çıktı.

🔹 30 yıllık tahvil getirisi son haftalarda birkaç on yılın en yüksek seviyelerinde işlem gördü ve pazartesi günü yaklaşık yüzde 5,33 seviyesinde kaldı.

🔹 Hazine, geçen hafta vadesi 10 ila 20 yıl arasında olan 5,2 milyar dolarlık tahvilini satın aldı. Alımlar, tahvil piyasasına talep sağlayarak fiyatları yükseltme ve getirileri düşürme planının parçasıydı.

🔹 Hazine’nin alımları, daha önce açıklanan 6 milyar dolarlık azami tutarın altında kaldı. Yatırımcılardan 10 milyar doların üzerinde teklif gelmesine rağmen alımların sınırlı kalması, planın uygulanmasına ilişkin kuşkuları artırdı.

🔹 Vadeli işlem piyasalarındaki yatırımcılar, Federal Rezerv’in bu haftaki toplantısında faizleri 0,25 puan artırmasına yüzde 90 olasılık veriyor.

🔹 Teknoloji şirketleri veri merkezleri ve diğer altyapı yatırımlarını hızlandırmak için borç piyasasından milyarlarca dolar topluyor. Bu harcamalar, gelecekteki büyüme ve enflasyon beklentilerini yükselterek tahvil getirilerini artırıyor.

🔹 Yapay zekânın ekonomik dönüşüm vaadinin gerçekleşmemesi, ekonomiyi daha geniş bir riskle karşı karşıya bırakabilir.

🔹 Almanya Maliye Bakanı Lars Klingbeil ile UniCredit Üst Yöneticisi Andrea Orcel, Commerzbank’ın devralınmasına ilişkin görüşmelerin yapıcı geçtiğini söyledi.

🔹 Klingbeil, sonraki müzakerelerin sorumlu biçimde yürütülmesi gerektiğini belirtti. Commerzbank’ın Alman ekonomisi ile küçük ve orta ölçekli işletmelerin finansmanındaki rolünü sürdürmesini istedi.

🔹 Alman hükümeti, Commerzbank’ın halka açık kalmasını, merkezinin Frankfurt’ta bulunmasını ve küçük ve orta ölçekli şirketlerle Almanya’da ve uluslararası alanda güçlü faaliyetlerini sürdürmesini bekliyor.

🔹 Commerzbank’ta yaklaşık %13 payı bulunan hükümet, UniCredit’in devralma süreci için beklediği koşulları ilk kez açıkça ortaya koydu. UniCredit, yaz dönemindeki resmi teklifin ardından Commerzbank hisselerinin yaklaşık %50’sini güvence altına aldı.

🔹 Orcel, tarafların önceliklerini ortaya koyduğu toplantının iyi ve yapıcı geçtiğini söyledi. Görüşmelerin tüm paydaşların ve hissedarların çıkarına uygun bir yol bulunana kadar sürdürülmesi planlanıyor.

🔹 Berlin, temmuzda sona eren UniCredit teklifini düşük bulduğu için reddetmişti. UniCredit, her bir Commerzbank hissesi karşılığında kendi hisselerinin 0,485’ini önermişti.

🔹 Commerzbank’ın yaklaşık 46 milyar avroluk piyasa değeri, tam devralmanın yaklaşık yirmi yılın en büyük banka satın alımı olabileceğine işaret ediyor.

🔹 Almanya Maliye Bakanlığı Sözcüsü Maximilian Kall, sürecin artık düşmanca bir devralma olmadığını ve iki banka için en iyi yolun bulunmasına odaklandıklarını söyledi.

🔹 Berlin, birleşmiş bankanın Almanya’daki faaliyetlerinin büyüklüğü nedeniyle UniCredit’te Commerzbank temsilinin bulunmasını gerekli görüyor. Hükümet, yatırımını koruduğu sürece Commerzbank denetim kurulundaki iki koltuğunu muhafaza etmek istiyor ve %13’lük payının UniCredit’e satışını şu aşamada görüşmeye açık değil.

🔹 Orcel’in Commerzbank için sunduğu stratejik plan, bankanın dünya genelindeki geniş ofis ağının küçültülmesini içeriyor. Commerzbank Üst Yöneticisi Bettina Orlopp bu plana güçlü biçimde karşı çıkıyor.

🔹 UniCredit, düzenleyici onayların alınması koşuluyla payının tam mülkiyetini dördüncü çeyrek kadar erken bir dönemde elde etmeyi ve ardından Commerzbank’ın kontrolünü almayı bekliyor. Banka, gerekirse üst yönetimi değiştirme seçeneğini gündeme getirdi.

🔹 Klingbeil, Alman hükümetinin Almanya’nın orta ölçekli işletmelerinin, Frankfurt’un finans merkezi olarak konumunun ve Commerzbank çalışanlarının çıkarları doğrultusunda hareket etmeyi sürdüreceğini söyledi.

🔹 Husilerin Yemen'in Kızıldeniz kıyılarını ele geçirmesi Körfez'deki güç dengesini değiştirerek İran'ın elini güçlendirdi.

🔹 İran'la bağlantılı grup, Babülmendep Boğazı'na hâkim konum elde ederek Hürmüz Boğazı'nın yanı sıra ikinci bir baskı noktası oluşturdu.

🔹 İran ve Husilerin Kızıldeniz'deki deniz taşımacılığını tehdit etmesi, petrol fiyatlarını artırabilir ve enflasyonu körükleyebilir.

🔹 Suudi Arabistan, savaş Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapattıktan sonra ham petrolünün büyük bölümünü Kızıldeniz limanlarına yönlendirdi; saldırıya uğrayan petrol boru hattını cuma günü kapattı.

🔹 Körfez ülkeleri, petrol ihracatındaki kayıplar ve İran saldırılarının ekonomik maliyetlerini üstlenmek veya ticaret, enerji akışları ve ekonomik istikrarı korumak için Tahran'la uzlaşmak arasında seçim yapabilir.

🔹 Körfez Arap dışişleri bakanları ile İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi'nin Umman'da pazartesi günü Hürmüz Boğazı için olası bir düzenlemeyi görüşmesi planlanıyordu; toplantı görüşme koşullarındaki anlaşmazlıklar nedeniyle ertelendi.

🔹 Umman Dışişleri Bakanı Bedr el-Busaidi, toplantının uzlaşma sağlanması amacıyla ertelendiğini açıkladı ve bölgesel istikrar ile kalıcı iş birliğini destekleyen diyaloğa bağlı olduklarını söyledi.

🔹 İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Yeni Delhi'de BAE Veliaht Prensi Şeyh Halid bin Muhammed bin Zayed Al Nahyan ile iyi görüşmeler yaptığını söyledi.

🔹 Pezeşkiyan, iki tarafın geçmişi geride bırakıp birlikte bir gelecek inşa etmeye odaklanma konusunda anlaştığını açıkladı.

🔹 ABD Başkanı Donald Trump, Körfez ülkelerinin İran'la görüşmesinden endişe duyup duymadığı sorusuna kararın onlara ait olduğunu söyledi.

🔹 Husiler, Suudi Arabistan'la yıllara dayanan çatışmaların ardından 2014'te Sana'yı ele geçirdi; Suudi Arabistan öncülüğündeki müdahaleye rağmen kapasitelerini genişleterek İran'ın bölgedeki en etkili müttefiklerinden biri haline geldi.

🔹 Husiler, Yemen sınırlarının ötesinde etkili olmalarını sağlayan coğrafi konumlarını kullanarak Riyad'la kendi çatışmalarını sürdürüyor ve Tahran'a stratejik değer sağlıyor.

🔹 İran'ın ekonomik baskı altına alınması, ABD'nin Körfez ortaklarını Tahran'la çatışmanın sürdürülebilir olup olmadığını yeniden değerlendirmeye itebilir.

🔹 Körfez ülkeleri, Washington'ın çatışmayı kısa sürede sona erdirememesi halinde Tahran'la paralel diplomasi yürütmeye ve güvenlik stratejilerini yalnızca ABD'ye dayandırmamaya yönelebilir.

🔹 Yapay zekânın yeni bir biyolojik silah dalgası oluşturmak için kullanılabileceği endişesi büyüyor.

🔹 Biyogüvenlik uzmanları, sohbet robotlarından patojenleri daha tehlikeli hâle getirme konusunda bilgi almanın kolay olduğunu belirtti.

🔹 Anthropic, patojenleri silahlandırmaya çalışıyor olabilecek kişilerin modellerini kullanma girişimlerini engelledi.

🔹 Anthropic Üst Yöneticisi Dario Amodei, yapay zekânın biyolojik silah üretiminde kullanılmasının yasaklanması ve yapay zekâ geliştirme hızının düşürülmesi çağrısı yaptı.

🔹 Stanford Üniversitesi’nden Drew Endy, mevcut sohbet robotlarının biyolojik silah tehdidinde şu an için sınırlı bir değişim yarattığını söyledi. Biyoloji alanında uzmanlaşan yeni modellerin riski değiştirebileceğini ekledi.

🔹 DNA sentezinin hızlanması ve ucuzlaması, virüs genomlarının yeniden oluşturulmasını kolaylaştırdı. Kanadalı bilim insanları 2016’da doğada bulunmayan at çiçeği virüsünü yeniden oluşturdu.

🔹 Stanford Üniversitesi ve Arc Institute tarafından geliştirilen Evo2 modeli, milyonlarca türün DNA dizileriyle eğitildi ve yeni enzim türlerinin oluşturulmasını sağladı.

🔹 Evo2, insanlara zarar vermeyen mikrovirüsler üzerinde ek eğitim aldıktan sonra yüz binlerce yeni genom üretti; bunlardan 16’sı gerçek virüslere dönüştü.

🔹 Evo2, insanları veya yakın akraba türleri enfekte eden virüslerle eğitilmedi. Ancak yeterli veriyle benzer sistemlerin daha ölümcül, bulaşıcı ve bağışıklıktan kaçabilen varyantları öngörebileceği belirtiliyor.

🔹 Anthropic’e yöneltilen grip ve diğer patojenlerle ilgili sorguların tek başına hareket eden biyolojik bilgisayar korsanlarından çok devlet laboratuvarlarından gelmiş olabileceği değerlendiriliyor.

🔹 Drew Endy, hükümetlerin biyolojik savaş araştırmalarında yapay zekâ kullanmasının yeni bir silahlanma yarışını tetikleyebileceği uyarısında bulundu.

🔹 Biden yönetimi, DNA sentez şirketlerinin şüpheli dizileri taraması için kurallar getirdi. Trump yönetimi bu kuralları geçen yıl askıya aldı ve yeni standartlar henüz yayımlanmadı.

🔹 Biyolojik tehditlere karşı hastaneler ve okullar gibi kamusal alanların havadaki tehditleri tespit eden sensörlerle donatılması önerildi.

🔹 Almanya’daki tüm eyalet yönetimlerinde bulunan, kriz veya savaş durumunda askerî ve sivil işbirliğini düzenleyen gizli „Operationsplan Deutschland“ planına AfD’nin Saksonya-Anhalt’ta iktidara gelmesi halinde erişmesini engelleme girişimleri yürütülüyor.

🔹 Federal hükümet, planın Rusya yanlısı aşırılıkçıların erişiminden korunması seçeneğini değerlendiriyor. Savunma Bakanlığı konuya ilişkin açıklama yapmadı.

🔹 CDU’nun Federal Meclis Savunma Komisyonu üyesi Kerstin Vieregge, planın ayrıntılarının Rusya’ya aktarılması tehlikesinin gerçek olduğunu söyledi ve belgenin yalnızca Savunma Bakanlığı’nda muhafaza edilmesini istedi.

🔹 Dört yılda hazırlanan plan 1000’den fazla sayfadan oluşuyor. General Korgeneral André Bodemann’ın yönetiminde, eyalet ve yerel yönetimlerdeki çok sayıda birimin katkısıyla hazırlandı.

🔹 Plan, Almanya’nın NATO birlikleri için geçiş, ikmal ve barınma merkezi olarak görev yapmasına ilişkin düzenlemeleri içeriyor ve NATO’nun gizli Kriz Müdahale Sistemi’nin bir parçasını oluşturuyor.

🔹 Planın hazırlanmasında Rusya’nın Ukrayna’ya saldırısı ve savunma durumunda Bundeswehr’in ülke içindeki yardım ve destek faaliyetlerini sürdüremeyebileceği değerlendirmesi etkili oldu. Belge sürekli güncelleniyor ve 16 eyalet hükümetinin tamamında bulunuyor.

🔹 Reservistler Birliği Başkanı ve CDU’lu siyasetçi Bastian Ernst, AfD’nin Saksonya-Anhalt’ta hükümeti devralması halinde planın ve diğer önemli bilgilerin büyük olasılıkla Rusya’ya aktarılacağını söyledi. Ernst, planın eyaletten geri alınmasını istedi.

🔹 Saksonya-Anhalt Eyalet Başbakanlığı Başkanı Rainer Robra, AfD’nin dışlanmasına karşı çıktı. Robra, seçmen kararına daha az saygı gösterilmesinin daha fazla kişiyi AfD’ye yöneltebileceğini söyledi.

🔹 Kerstin Vieregge, tartışmanın eyalet hükümetlerinden bilgi saklamakla değil, Almanya’nın savunma kapasitesini korumakla ilgili olduğunu söyledi.

🔹 Savunma Bakanı Boris Pistorius, AfD’nin bazı bölümleri kesin olarak aşırı sağcı kabul edilen yapısına karşı hukuki adımlar atılmasını destekliyor. Pistorius ve Baden-Württemberg Başbakanı Cem Özdemir, AfD’nin eyalet teşkilatlarına karşı Federal Anayasa Mahkemesi’nde yasaklama süreci başlatılması çağrısı yaptı.

🔹 Donald Trump, yapay zekâ gelişimini yavaşlatma çağrılarını reddederek ABD’nin Çin karşısındaki liderliğini korumasının en önemli öncelik olduğunu söyledi. Trump, “Yapay zekâyı kim kazanırsa o kazanır” dedi.

🔹 Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, uluslararası iş birliği çağrısı yaptı; açık kaynak, açıklık, iş birliği ve paylaşımın teşvik edilmesini istedi. Şi, küresel yapay zekâ yönetişimi anlaşması önerisini yineledi ancak çerçevenin ayrıntılarını açıklamadı.

🔹 ABD, yapay zekâdaki üstünlüğünü korunması ve dost ülkelere aktarılması gereken stratejik bir varlık olarak görüyor. Çin ise yarışta geride kalmasına rağmen daha açık bir model öneriyor.

🔹 Yapay zekâ, Trump ile Şi’nin iki hafta sonra Washington’da yapması beklenen zirvenin gündeminde yer alacak. İki lider mayıs ayında Pekin’de yapay zekâ güvenlik sınırlarını görüşmüş ancak sınırlı sonuç almıştı.

🔹 Çinli yapay zekâ girişimi DeepSeek, geçen yıl çok daha az bilgi işlem kaynağı kullandığını belirttiği ve önde gelen ABD sistemlerine yaklaşan performans sunan modeliyle küresel sektörde dikkat çekti. Alibaba, Z.AI, Minimax ve Moonshot daha sonra ABD’deki Anthropic ve OpenAI gibi şirketlerle rekabet eden modeller tanıttı.

🔹 Washington, OpenAI ve Anthropic, Çinli şirketleri ABD modellerinin çıktılarını kullanarak fikrî mülkiyet hırsızlığı yapmakla suçladı. FBI, Ulusal Güvenlik Ajansı ve Siber Güvenlik ve Altyapı Güvenliği Ajansı da Çinli yapay zekâ şirketlerinin ABD’li rakiplerinden “endüstriyel ölçekte” hırsızlık yaptığını açıkladı.

🔹 Anthropic, Çin hükümetiyle bağlantılı olduğu öne sürülen aktörlerin sistemlerini silah geliştirmek ve Sincan’daki Uygurların gözetlenmesi için kötüye kullanmaya çalıştığını açıkladı. Çin Dışişleri Bakanlığı suçlamaları reddetti ve tüm tarafları açık, kapsayıcı, erişilebilir ve insanlığa yararlı yapay zekâ geliştirmek için iş birliğine çağırdı.

🔹 Çin, ABD şirketleri tarafından geliştirilen yapay zekâ sistemlerinin siber yeteneklerinden de endişe duyuyor. Pekin ayrıca siyasi kontrolü ve toplumsal istikrarı önceliklendiriyor; ABD’nin ulusal güvenlik gerekçesiyle Çin’in teknolojik yükselişini sınırladığını savunuyor.

🔹 Çin Devlet Güvenlik Bakanı Çın Yisin, ABD’nin teknoloji kontrolleri, sektör standartlarındaki tekelleşme ve kapalı kaynak ekosistemleri oluşturma uygulamalarının küresel yapay zekâ sektörünü ve tedarik zincirlerini parçaladığını söyledi.

🔹 Çin’de yapay zekâya yönelik kamu güveni ABD’ye kıyasla daha yüksek. 2025 tarihli bir araştırmada Çin’deki katılımcıların yüzde 72’si yapay zekâya güvendiğini söylerken ABD’de bu oran yüzde 32 oldu.

🔹 ABD ile Çin arasındaki yapay zekâ iş birliğinin önündeki temel engel güven eksikliği. Washington, iş birliğinin Çin’e askeri ve ekonomik gücünü artıracak teknoloji sağlayabileceğinden endişe ediyor; Pekin ise ABD’nin ulusal güvenlik gerekçesini Çin’in teknolojik yükselişini sınırlamak için kullandığını düşünüyor.

🔹 Çin devlet yayın kuruluşu CCTV ile bağlantılı Yuyuantantian hesabı, görüşmeler başlamadan önce Washington’ın ABD’li yapay zekâ şirketlerinin üzerinde anlaşılacak kurallara uyacağını garanti etmesi gerektiğini açıkladı. Hesap, gerçek güvenlik tehditleri ile teknolojik rekabet arasında ayrım yapılmasını istedi.

🔹 Çin Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, ABD’li yapay zekâ yöneticilerini “tehdit anlatıları” yaymak, çatışmacı tutum sergilemek ve kötü niyetli rekabet yürütmekle suçladı.

🔹 ABD’nin önde gelen üç yapay zekâ şirketinin yöneticileri, sektörün öncü yapay zekâyı kontrol etme kapasitesinin teknolojinin yeteneklerine yetişemediği gerekçesiyle yeni yapay zekâ teknolojilerinin geliştirilme hızını birlikte düzenlemeyi destekledi.

🔹 Anthropic Üst Yöneticisi Dario Amodei, Çin’in yapay zekâyı kötüye kullanabilecek otoriter bir ülke olduğunu söyledi; aynı zamanda ABD’nin Çin’le çalışarak yapay zekâya yönelik uluslararası sınırlar oluşturmasını istedi.

🔹 Çin’deki devlet kontrolündeki ve milliyetçi medya, yapay zekâ geliştirme hızının düşürülmesi çağrılarını Çin’in yapay zekâ sektörüne zarar vermeyi amaçlayan daha geniş bir ABD girişiminin parçası olarak nitelendirdi.

🔹 ABD’de yapay zekâ denetimlerini savunanlar, konunun Donald Trump ile Şi Cinping’in 24 Eylül’de Washington’da yapacağı görüşmenin gündemine alınmasını istiyor.

🔹 Çin’in önerilere yönelik kuşkuları ve Trump’ın pazartesi günü yapay zekâ geliştirme hızının düşürülmesi fikrini reddetmesi, yapay zekâ ilerlemesini sınırlayan katı bir uluslararası anlaşmanın ihtimalini azaltıyor.

🔹 Çinli araştırmacılar ve teknoloji şirketleri, yapay zekâ alanındaki yeni yeteneklerin geliştirilmesinde ABD’nin hemen gerisinde ilerliyor; Çin hükümeti yapay zekâ geliştirmeyi öncelik haline getirdi.

🔹 Çin yapay zekâ modelleri, sektör karşılaştırmalarında en yeni ABD modellerinin hemen gerisinde yer alıyor. Çin’in önde gelen yapay zekâ şirketleri, herkesin kullanabileceği veya değiştirebileceği ücretsiz teknoloji sürümleri yayımlıyor.

🔹 Çin ve ABD yönetimleri yapay zekâyı ekonomik ve askeri açıdan önemli bir güç olarak görüyor. Biden ve Trump yönetimleri, güçlü yapay zekâ modelleri için gerekli bilgisayar çipleri ve yazılımlara yönelik ihracat kontrolleriyle Çin’in yapay zekâ gelişimini sınırlamaya çalıştı.

🔹 Çin, ihracat kontrollerine kendi çiplerini geliştirerek ve yapay zekâ algoritmalarını daha verimli hale getirerek karşılık verdi.

🔹 Global Times, Amodei’nin yapay zekâ güvenliği önerisini Çin’i çevrelemeyi amaçlayan “Soğuk Savaş senaryosu” ve “sessiz yapay zekâ Soğuk Savaşı” olarak nitelendirdi.

🔹 Çin Devlet Güvenlik Bakanı Chen Yixin, yapay zekânın küresel teknolojik rekabetin ana savaş alanına ve büyük güçler arasındaki stratejik rekabetin yeni alanına dönüştüğünü söyledi.

🔹 Körfez’deki çatışmalar son bir haftada genişlerken diplomatik çözüm girişimleri sonuçsuz kaldı.

🔹 İran’la yakın müttefik olan Husiler, Yemen’in Kızıldeniz kıyısının büyük bölümünü ele geçirdi ve Suudi Arabistan’ın enerji altyapısına saldırılar düzenledi.

🔹 Suudi Arabistan’dan geçen Doğu-Batı petrol boru hattı, Irak’tan düzenlendiği değerlendirilen bir insansız hava aracı saldırısının ardından kapatıldı.

🔹 İran ile Körfez ülkeleri arasında Hürmüz Boğazı’nın açılmasını amaçlayan görüşmeler ertelendi.

🔹 Çatışmaların Suudi Arabistan’a yayılması, ülkenin petrol ihracatını ve Veliaht Prens Muhammed bin Selman’ın kalkınma planlarını tehdit ediyor.

🔹 Hürmüz Boğazı’nın kapanması ve ABD’nin İran’a uyguladığı karşı abluka, savaşı enerji ihracatı ve ekonomik baskı eksenine taşıdı.

🔹 ABD’nin gemileri koruma girişimleri petrol sevkiyatını savaş öncesi seviyelerin yaklaşık üçte birine çıkardı; ancak Husilerin ilerlemesi ve boru hattına yönelik saldırı, Kızıldeniz ve Umman Körfezi üzerinden oluşturulan alternatif güzergâhı tehdit ediyor.

🔹 İran ekonomisinde enflasyon yükselirken para birimi değer kaybediyor. ABD yönetimi ise yaklaşan ara seçimler ve artan akaryakıt fiyatlarının Cumhuriyetçi Parti’ye desteği azaltma riskiyle karşı karşıya.

🔹 ABD ve İran, askeri gelişmelerin yanı sıra kendi halklarını ve uluslararası kamuoyunu üstün durumda olduklarına ikna etmeye çalışıyor.

🔹 Donald Trump, Muhammed bin Selman’ın Husilere yönelik acil hava saldırısı taleplerini geri çevirdi.

🔹 Husiler, İran’ın desteğiyle Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, ABD ve İsrail’in daha donanımlı ordularıyla yürüttüğü saldırılara rağmen 20 yılı aşkın süredir direnmeyi sürdürüyor.

🔹 Trump yönetimi, Husilerle ve İran’la mücadeleyi sürdürmek ya da askeri ve siyasi kayıpları sınırlamak arasında karar vermek zorunda kalabilir.