🔹 Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile Hindistan Başbakanı Narendra Modi, geçen hafta Yeni Delhi’deki BRICS zirvesi kapsamında bir araya geldi. İki taraf, ihtilaflı sınırda barışı koruma ve ekonomik bağları güçlendirme taahhüdünü yineledi.

🔹 Çin’in resmi açıklamasında Modi’nin Hindistan’ın “bağımsız dış politika” izlediğini ve Çin ile ilişkilerinin herhangi bir üçüncü taraftan etkilenmediğini söylediği belirtildi. Bu ifade Washington’a gönderme olarak değerlendirildi.

🔹 ABD’nin Asya-Pasifik’te değişen öncelikleri ve ABD-Hindistan ilişkilerindeki gerilim, Yeni Delhi’nin stratejik özerklik ve çoklu hizalanma politikasını güçlendirdi.

🔹 Uzmanlar, Washington’un stratejisine ilişkin belirsizliğe rağmen, 2020 Galwan çatışmalarında olduğu gibi gelecekteki bir Çin-Hindistan sınır krizinde Hindistan’ın yanında durabileceğini söyledi. Hindistan’ın topraklarını kendi imkânlarıyla savunmaya hazır olması gerektiği belirtildi.

🔹 Eski Hindistan Dışişleri Bakanı Nirupama Rao, Amerikan yardımının otomatik kabul edilemeyeceğini söyledi. Çin’in sınırdaki mevcut durumu tek taraflı ve önemli ölçüde değiştirmeye çalışması halinde ABD desteğinin daha güçlü olabileceğini açıkladı.

🔹 Hindistan’ın Çin ile ilişkileri istikrara kavuşturma girişimleri, Washington’la ticaret ve tarifeler, petrol yaptırımları, vize kısıtlamaları ve Trump destekçisi tabandan yükselen Hindistan karşıtı söylem nedeniyle gerilen ilişkiler döneminde gerçekleşiyor.

🔹 Hindistan, ABD’nin anlaşmalı müttefiki olmamasına rağmen Washington’la savunma bağlarını sürdürüyor. İki ülkenin iş birliği silah satışlarından teknoloji ortaklığına, savunma sanayisinde ortak üretim planlarına ve ortak askeri tatbikatlara genişledi.

🔹 Xi ve Modi, sınır bölgelerinde barış ve istikrarın ikili ilişkilerin gelişmesi için gerekli olduğunu söyledi. İki lider, ikili ilişkilerle sınır meselelerinde paralel ilerleme ve karşılıklı teşvikin sürdürülmesi konusunda mutabık kaldı.

🔹 Xi’nin yedi yıl aradan sonra Hindistan’a yaptığı ziyaret, Haziran 2020’de 20 Hindistan askeri ile dört Çin askerinin öldüğü Galwan çatışmalarının ardından yaşanan uzun süreli ilişkiler donmasının sonrasında gerçekleşti.

🔹 2024’te başlayan sınır düzenlemeleri gerilimi azalttı; üst düzey diyaloğu, düzenli uçuşları ve halklar arası temasları yeniden başlattı. Geçen ay Arunaçal Pradeş’teki devriye noktaları konusunda yeni anlaşmazlıklar ortaya çıktı ve taraflar sekiz maddelik bir uzlaşıya vardı.

🔹 Hindistan Savunma Bakanlığı, Çin Halk Kurtuluş Ordusu’nun kuzey kesimdeki Fiilî Kontrol Hattı boyunca konuşlandırdığı asker sayısında önemli azalma görüldüğünü açıkladı. Sınırda yaklaşık 40.000-50.000 Çin askeri, belirlenmiş eğitim bölgelerinde ise aynı sayıda asker bulunuyor.

🔹 ABD, 2020 sınır krizinde Hindistan’a gözetleme dronları, soğuk hava kıyafetleri, çadır, tüfek ve yedek parça sağladı. Washington 2022’de Çin mevzilerine ilişkin gerçek zamanlı istihbaratı Yeni Delhi ile paylaştı; iş birliğinin kapsamı resmen açıklanmadı.

🔹 ABD ile Hindistan, geçen ekimde operasyonel koordinasyon, bilgi paylaşımı ve savunma sanayisi kapasitesinin güçlendirilmesine odaklanan yeni 10 yıllık bir çerçeve imzaladı. İki ülke ayrıca TRUST, INDUS Innovation, Tiger Triumph, Malabar ve Quad kapsamındaki iş birliklerini sürdürüyor.

🔹 Washington’un küçük çaplı bir devriye çatışmasında gerilimi düşürmeye teşvik etmesi ve olayı gereksiz yere uluslararasılaştırmaktan kaçınması bekleniyor. Çin’in sınırdaki mevcut durumu önemli ölçüde tek taraflı değiştirmeye çalışması halinde Amerikan desteği daha güçlü olabilir.

🔹 Hindistan’ın son sınır düzenlemesiyle Çin’le krizlerin istemeden tırmanmasını önleyecek güvenlik mekanizmaları kurmaya çalıştığı, ancak iki ülke arasında anlamlı bir yakınlaşmanın beklenmediği belirtildi.

🔹 ABD Merkez Bankası’nın çarşamba günü faiz oranlarını 2023’ten bu yana ilk kez artırması bekleniyor.

🔹 Fed yetkilileri, enflasyonun merkez bankasının müdahalesi olmadan yeterince yavaşlayacağına ilişkin güvenlerini kaybediyor.

🔹 Fed, aralık ayından bu yana politika faizini yüzde 3,5-3,75 aralığında sabit tutuyor.

🔹 Yatırımcılar, bu hafta 25 baz puanlık faiz artışına yüzde 90’dan fazla olasılık veriyor ve yıl sonuna kadar bir artış daha fiyatlıyor.

🔹 Faiz artışı, Başkan Donald Trump’ın ABD’nin dünyadaki en düşük borçlanma maliyetlerine sahip olması gerektiği yönündeki tutumuyla yeni bir gerilim yaratabilir.

🔹 Trump, Kevin Warsh’ı Jerome Powell’ın yerine Fed başkanlığına atamasının ardından Fed’e yönelik eleştirilerini azalttı; ancak diğer Fed yetkililerinin Warsh’ı faiz artırması için baskı altında tuttuğunu söyledi.

🔹 Warsh, ağustos ayındaki konuşmasında temel fiyat baskılarının anlamlı biçimde iyileşmediğini ve enflasyonun Fed’in yüzde 2 hedefine ilerlediğine ilişkin yeni güvenceler gelmemesi halinde merkez bankasının yapması gereken işler bulunduğunu söyledi.

🔹 Gıda ve enerji fiyatları hariç çekirdek enflasyon ağustosta beklentilerin üzerinde arttı. Artışın önemli bölümü kablosuz telefon hizmetlerindeki rekor yükselişten kaynaklandı.

🔹 Fed, çarşamba günü saat 14.00’te toplantı sonrası karar metnini, güncellenmiş ekonomik tahminleri ve faiz projeksiyonlarını yayımlayacak; Warsh 30 dakika sonra basın toplantısı düzenleyecek.

🔹 Temmuz toplantısında üç Fed yetkilisi daha yüksek faiz lehinde karşı oy kullandı. Yeni toplantıda da bazı yetkililerin faiz artışını desteklemesi bekleniyor.

🔹 Christopher Waller enflasyona ilişkin karmaşık mesajlar verirken John Williams, dezenflasyon sürecinin sürdüğüne dair kanıtlar bulunduğunu söyledi.

🔹 Ekonomistler, Beyaz Saray’a yakın görülen Denetimden Sorumlu Başkan Yardımcısı Michelle Bowman’ın faizin sabit tutulması yönünde karşı oy kullanabileceğini öngörüyor.

🔹 Güncellenmiş faiz projeksiyonları, yetkililerden kaçının bu yıl ilave faiz artışı beklediğini gösterecek; projeksiyonlara Warsh’ın katkı sunması beklenmiyor.

🔹 Pentagon Genel Müfettişliği raporu, İran savaşının ABD ordusunun mühimmat stoklarında açığa ve ikmal çabalarında darboğazlara yol açtığını ortaya koydu.

🔹 Pentagon’un Tedarik ve Sürdürme Müsteşarlığı Ofisi, Operation Epic Fury kapsamında mühimmat tüketiminin stratejik stok açıklarına ve mühimmat ikmalinde savunma sanayii darboğazlarına yol açtığını açıkladı.

🔹 Savunma Bakanlığı, tedarik süreçlerini ve üretim sürelerini hızlandırmak; kritik malzeme, parça ve belirli mühimmatları stoklamak için çalışmalar yürütüyor.

🔹 En kalıcı darboğazlar katı yakıtlı roket motoru üretiminde, yüksek kaliteli patlayıcı ve itici maddelerin temininde ve nitelikli imalat işçisi istihdamında bulunuyor.

🔹 ABD, özellikle füze önleyiciler gibi önemli silahların stoklarını tüketirken bu mühimmatların üretimini kısa sürede artırmakta zorlanıyor.

🔹 Donald Trump, ABD’nin orta ve yüksek kaliteli mühimmattan neredeyse sınırsız miktarda bulunduğunu ve üretimin daha önce görülmemiş seviyelerde sürdüğünü söyledi.

🔹 Beyaz Saray Sözcüsü Anna Kelly, ABD ordusunun başkanın stratejik hedeflerini ve ötesini karşılamaya yetecek mühimmat, cephane ve stoklara sahip olduğunu açıkladı.

🔹 Çatışmada şimdiye kadar 18 ABD askeri hayatını kaybetti; bunların 11’i operasyon sırasında öldü. Haziran sonuna kadar 400’den fazla asker çatışmalarda yaralandı.

🔹 Pentagon, operasyonun haziran itibarıyla maliyetini 33,4 milyar dolar olarak hesapladı; bu tutarın 22,3 milyar doları mühimmata harcandı.

🔹 İran saldırıları bölgedeki ABD askeri üslerinde yüzlerce bina ve yapıyı vurdu.

🔹 ABD, savaş uçakları, tanker uçakları, helikopterler ve 30’a kadar Reaper insansız hava aracı dahil olmak üzere onlarca hava aracını kaybetti.

🔹 Trump yönetimi, İsrail’e 2.000 libre ağırlığında bombalardan oluşan 2,8 milyar dolarlık bir satış hazırlıyor.

🔹 Paket, her biri 2.000 libre ağırlığında 40.000 bomba içeriyor. Bunların 20.000’i MK-84, 20.000’i BLU-117 ve pakette ayrıca 20.000 I-2000 Penetrator savaş başlığı bulunuyor.

🔹 Satın alma, İsrail’in silahları alması için ABD’nin sağladığı parayı kullandığı Dış Askeri Finansman mekanizmasıyla yapılacak.

🔹 Satış, kongre komitelerine gayriresmî olarak bildirildi. Trump yönetimi, Senato Dış İlişkiler Komitesi ile Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi liderlerinden onay istedi.

🔹 Paket, Biden ve Trump yönetimleri döneminde İsrail’e yapılan önceki 2.000 libre ağırlığındaki mühimmat satışlarını geride bırakıyor. Buna 2025’te normal kongre inceleme süreci atlanarak yapılan 2,04 milyar dolarlık satış da dahil.

🔹 İsrail, 2.000 libre ağırlığındaki bombaları Gazze ve Lübnan’da yüzlerce kez kullandı. MK-84 bombalarının Gazze’de siviller için güvenli ilan edilen bölgelerde rutin biçimde kullanılması eleştirilere yol açtı.

🔹 Biden yönetimi, Filistinli sivillerin öldürülmesi endişesiyle 2024 baharında bu mühimmatın tek sevkiyatını durdurdu. Donald Trump, Ocak 2025’te göreve dönmesinin ilk ayında bu politikayı tersine çevirdi.

🔹 Satış, İsrail ile Trump yönetimi arasındaki Batı Şeria’daki yerleşimci saldırıları, Lübnan ve Suriye’deki İsrail operasyonları ve Gazze planı konularındaki gerilime rağmen ilerliyor.

🔹 Trump ve danışmanları, savaşın sürmesi ve Netanyahu’nun hızlı zafer vaadiyle savaşı desteklemesinin ardından İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu’ya yönelik hayal kırıklığını artırdı.

🔹 Teslimat süresi birkaç yılı bulabilir; satışın onaylanması ABD-İsrail ilişkilerine yönelik daha geniş bir siyasi mesaj oluşturabilir.

🔹 Temsilciler Meclisi’ndeki 100’den fazla Demokrat, temmuz ayında İsrail’e yönelik tüm ABD yardımının sona erdirilmesi yönünde oy kullandı.

🔹 Maryland Senatörü Chris Van Hollen, silah satışını engellemek için destek oluşturacağını söyledi. Cumhuriyetçiler İsrail’e destek konusunda daha birlik içinde olsa da bazı muhafazakâr yorumcular ABD’nin İsrail’e yönelik desteğini ve yıllık 3,8 milyar dolarlık yardımı sorguladı.

🔹 MK-84, patlama sırasında metal parçaları binlerce fit uzağa savurabiliyor, metal ve kalın betonu delebiliyor ve zeminde büyük kraterler oluşturabiliyor.

🔹 BLU-117, deniz kuvvetlerinin depolamasını daha güvenli hâle getiren ısı koruyucu kaplamaya sahip MK-84 türevi; I-2000 ise güçlendirilmiş yapılara saldırmak için kullanılan delici bomba gövdesi.

🔹 Dangote Petroleum Refinery, 14 Eylül’de yaklaşık 50 milyar dolar değerleme üzerinden 1,6 milyar dolar toplamayı hedefleyen halka arzını başlattı.

🔹 Hisselerin kasım ayında Nijerya Borsası’nda işlem görmeye başlaması ve şirketin yaklaşık 50 milyar dolarlık piyasa değerine ulaşması halinde Dangote Petroleum Refinery, Afrika’nın en değerli halka açık şirketlerinden biri olabilir.

🔹 Halka arz, Nijerya’nın kırsal bölgelerindeki bireysel yatırımcıların mini satış noktası terminalleri üzerinden hisse almasına imkân sağladı. Bamboo adlı yatırım uygulaması, yoğun talep nedeniyle halka arzın başlamasıyla çöktü.

🔹 Nijerya’nın gösterge endeksi bu yıl dolar bazında yüzde 71 yükseldi. Gana endeksi yüzde 50’den fazla arttı; Zambiya’nın ana endeksi mart ayında bir önceki yılın aynı döneminin iki katına çıktı ve bu seviyeye yakın seyretti.

🔹 Afrika borsaları küresel piyasa değerinin hâlâ yüzde 1’inden azını oluşturuyor. Gana enflasyonu düşürdü ve para birimine ilişkin belirsizlikleri azalttı; Nijerya bankalar ile emeklilik fonu yöneticilerini daha fazla sermaye tutmaya zorladı; Zambiya ise kamu borcunu yeniden yapılandırıyor.

🔹 Nijerya’nın en büyük cep telefonu ağı MTN Nigeria, 2024’teki zararın ardından 2025’te 700 milyon doların üzerinde rekor vergi sonrası kâr açıkladı. Dangote’nin çimento şirketi de buna yakın kâr elde etti.

🔹 Bamboo, Nijerya, Gana, Kenya ve Güney Afrika’daki 2,3 milyon kullanıcısına yerel ve yabancı hisse senetlerine yatırım imkânı sağlıyor. Platformda 2026’nın ilk çeyreğinde ilk kez Nijerya hisselerindeki işlem hacmi ABD hisselerindeki işlem hacmini aştı; ortalama işlem tutarı 50 doların altında kaldı.

🔹 Yeni bireysel yatırımcılar piyasalara likidite sağlıyor, ancak yüksek kazanç beklentisi oynaklığı ve büyük kayıp riskini de artırıyor. Malavi’de geçen yılki yükseliş, kasım ayındaki zirveden bu yana yüzde 20’lik düzeltmeyle sona erdi.

🔹 Piyasalardaki kalıcı likiditenin derin cepli kurumsal yatırımcılardan, muhtemelen yabancı yatırımcılardan gelmesi bekleniyor. Dangote’nin rafineriyi yurt dışında değil Nijerya’da listelemesi, daha fazla yerli yatırım çekebilir; şirket ilerleyen yıllarda ABD’de ikincil listelemeyi değerlendiriyor.

🔹 Citigroup’tan David Cowan, Afrika ekonomilerindeki mevcut yükselişin birkaç yıl sürmesini bekliyor.

🔹 ABD’nin 10 yıllık Hazine tahvili getirisi, küresel tahvil satışlarının derinleşmesiyle 0,08 puan artarak yüzde 5,04’e yükseldi; bu, Temmuz 2007’den bu yana görülen en yüksek seviye oldu.

🔹 Tahvil satışları, petrol fiyatlarındaki yeni yükseliş ve ABD Merkez Bankası’nın bu hafta faiz artıracağı beklentisiyle hızlandı.

🔹 Vadeli işlem piyasaları, Fed’in faizi 0,25 puan artıracağı ihtimalini yaklaşık yüzde 90 olarak fiyatlıyor. Böyle bir adım, daha düşük borçlanma maliyeti isteyen ABD Başkanı Donald Trump’ın talebiyle ters düşebilir.

🔹 İran savaşı nedeniyle yükselen enerji fiyatları, ABD ve diğer ülkelerde enflasyonun hedefin üzerinde kalacağı endişelerini artırdı; yatırımcıların odağı ABD’nin 40 trilyon dolarlık borç stokuna da yöneldi.

🔹 ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Kongre’ye mali konsolidasyonun geleceğini söyledi ve ülkenin mali yapısını düzene sokması gerektiğini belirtti. Bessent, güçlü son tahvil ihalelerinin küresel yatırımcı güveninin sürdüğünü gösterdiğini açıkladı.

🔹 Brent petrolünün varil fiyatı yüzde 3,2 artarak 109 dolara çıktı. S&P 500 yüzde 0,4, Nasdaq Composite yüzde 0,7 ve Stoxx Europe 600 yüzde 0,3 geriledi.

🔹 Japonya’nın 10 yıllık tahvil getirisi yüzde 3,04’e yükselerek 30 yılın en yüksek seviyesine ulaştı. Piyasalar, Japonya Merkez Bankası’nın faizi 0,25 puan artırarak yüzde 1,25’e çıkarma ihtimalini yaklaşık yüzde 80 olarak fiyatlıyor.

🔹 İngiltere’de 10 yıllık tahvil getirisi yüzde 5,44’e kadar yükseldi ve daha sonra yüzde 5,39’a geriledi. İngiltere Merkez Bankası’nın bu hafta faizleri sabit tutması bekleniyor.

🔹 OECD ülkelerinde borç servisi maliyeti 2 trilyon doların üzerine, yani toplam ekonomik üretimin yüzde 3’üne çıktı. Zengin ülkelerdeki rekor borçlanma hacmi ve uzun vadeli borçlanma maliyetlerindeki artış endişeleri artırıyor.

🔹 Bank of America’nın küresel fon yöneticileri anketinde, tahvil getirilerindeki düzensiz yükseliş yatırımcılar için en büyük piyasa riski olarak öne çıktı. Katılımcıların üçte biri bu seçeneği işaretledi; risk, yapay zekâ balonunu geride bıraktı.

🔹 Scott Bessent’in geçen hafta başlattığı 6 milyar dolarlık tahvil alım programı, 10 ve 30 yıllık tahvil getirilerindeki yükselişi durduramadı.

🔹 Trump yönetimi, yaklaşan 2,8 milyar dolarlık silah anlaşması kapsamında İsrail’e 2.000 librelik bombalar göndermeyi planlıyor.

🔹 Paket, 20.000 MK-84 ve 20.000 BLU-117 olmak üzere toplam 40.000 bomba içeriyor. Anlaşma henüz kesinleşmedi.

🔹 ABD Kongresi, çoğunluğu İsrail’e verilen dış askeri finansman yoluyla karşılanacak anlaşma hakkında gayriresmî olarak bilgilendirildi.

🔹 Biden yönetimi, Gazze’de kitlesel can kayıpları yaşanabileceği endişesiyle 2.000 librelik bombaların bir sevkiyatını iki yıl önce durdurmuştu.

🔹 Trump, 2025’te göreve döndükten sonra Biden yönetiminin 2024’te durdurduğu MK-84 sevkiyatlarından birinin üzerindeki engeli kaldırdı.

🔹 Trump yönetimi geçen yıl normal Kongre inceleme sürecini aşarak, 35.500’den fazla 2.000 librelik bomba içeren yaklaşık 3 milyar dolarlık bir İsrail satışını onayladı. Yönetim, ocak ayında İsrail’e toplam 6,67 milyar dolarlık yeni silah satışlarını da onayladı.

🔹 Bombaların bazı türleri yeraltındaki derin hedefleri delmek, bazıları ise havada patlayarak geniş çaplı hasara yol açmak üzere tasarlandı.

🔹 ABD yapımı bir tonluk bombalar Gazze ve Lübnan’daki ölümcül saldırılarda yüzlerce kez kullanıldı. MK-84 bombalarının Gazze’de siviller için güvenli ilan edilen bölgelere düzenli olarak atıldığı belirtildi.

🔹 Eski ABD ordusu patlayıcı mühimmat imha teknisyeni Trevor Ball, İsrail ordusunun şüpheli militanları hedef alırken MK-84 bombalarıyla binaları tamamen yıktığını söyledi.

🔹 Uzmanlar, saldırı görüntüleri ve olay yerlerinden alınan patlama parçalarını inceleyerek Gazze’de ABD yapımı bombaların kullanıldığını değerlendiriyor. Saldırılar Hamas’ın kullandığı bildirilen tünel ağını hedef alırken yoğun nüfuslu bölgelerde insanların ölümüne de yol açtı.

🔹 Hamas öncülüğündeki 2023 saldırısında yaklaşık 1.200 kişi öldü ve 251 kişi rehin alındı. Gazze Sağlık Bakanlığı, İsrail’in o tarihten bu yana ateşkes ihlalleri sırasında öldürülenler dahil 73.264’ten fazla Filistinliyi öldürdüğünü açıkladı.

🔹 Türkiye’de LGBT+ aktivistleri ve LGBT+ mekânlarına yönelik operasyon kapsamında 15 Eylül’de Ankara ve İstanbul’da yaklaşık 100 kişi gözaltına alındı.

🔹 İstanbul’un Avrupa yakasındaki Çağlayan Adliyesi önündeki gösterinin ardından 91 kişi gözaltına alındı. Türkiye Gazeteciler Sendikası, BirGün gazetesinden ve Alman kamu yayıncısı ARD’den iki gazetecinin de gözaltına alındığını açıkladı.

🔹 Ankara’da akşam saatlerinde yaklaşık 300 aktivist toplandı. DEM Partili bir milletvekili, 20 kişinin gözaltına alındığını söyledi.

🔹 Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 2026-2035 dönemini “aile ve nüfus on yılı” ilan etti. Erdoğan, LGBT+ bireyleri “sapkın” olarak nitelendiriyor ve doğum oranındaki sert düşüşten sorumlu tutuyor.

🔹 Operasyon pazar günü LGBT+ bireylerin bulunduğu barlarda ve LGBT+ aktivistlerinin evlerinde yapılan gözaltılarla başladı. Soruşturmalarda “müstehcenlik”, “fuhşa yardım” ve “yabancılarla mali bağlantı” suçlamaları kullanıldı.

🔹 İnsan hakları savunucularına ve medya kuruluşlarına ait çok sayıda sosyal medya hesabı “Ailem güvende” adı verilen operasyonlar kapsamında engellendi.

🔹 Muhalefetteki Yeni Parti, yargı sisteminin cinsel yönelim ve bireysel tercihlere dayalı genel bir cezalandırma aracı olarak kullanılmasını eleştirdi. DEM Parti, barış dilinin baskıyla birlikte yürüyemeyeceğini açıkladı.

🔹 Avrupa Birliği’nin ardından Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiseri Michael O’Flaherty, “aile değerleri” veya “çocukların korunması” ifadelerinin insan haklarına yönelik kısıtlamaları gerekçelendiremeyeceğini söyledi.

🔹 Eşcinsellik Türkiye’de ceza hukuku kapsamında suç sayılmıyor; ancak LGBT+ bireylere yönelik toplumsal ve siyasi karşıtlık yaygınlığını koruyor.

🔹 Uluslararası Af Örgütü, Türk makamlarına LGBT+ karşıtı politikaya son verme çağrısı yaptı. Örgütün Avrupa bölgesi direktör yardımcısı Esther Major, baskının aileleri korumakla ilgisi olmadığını ve uzun süredir ayrımcılık ile yıldırmaya maruz kalan topluluğa yönelik yeni zararlar doğurduğunu söyledi.

🔹 Rusya’da halk, Devlet Duması için 18-20 Eylül’de, Putin’in 2022’de Ukrayna’yı işgal etmesinden bu yana ilk kez sandık başına gidecek.

🔹 Kremlin seçim kampanyası üzerindeki sıkı kontrolünü sürdürüyor; Putin’in partisi olarak tanımlanan Birleşik Rusya’nın 23 yıldır elinde tuttuğu çoğunluğu kaybetmesi beklenmiyor.

🔹 Seçim, Kremlin açısından siyasi rekabetten çok rejimin dayanıklılığını ve istikrar anlatısını göstermek için kullanılacak bir araç niteliği taşıyor.

🔹 Kremlin’in temel hedefleri yüksek katılım ve Birleşik Rusya’ya güçlü destek sağlamak. 2021 seçimlerinde katılım yaklaşık yüzde 52’de kaldı.

🔹 Rusya ekonomisi yüksek askeri harcama, kalıcı enflasyon, yüksek faiz ve düşük büyüme baskısı altında. Rusya Merkez Bankası, Ağustos ayında 2026 büyüme tahminini yüzde 0-1 aralığına indirdi.

🔹 Ukrayna’nın Rusya’daki petrol rafinerileri, fabrikalar, e-ticaret depoları, limanlar ve Karadeniz’deki gemilere yönelik İHA saldırıları yakıt fiyatlarını artırdı ve bazı bölgelerde yakıt kıtlığı ile karne uygulamasına yol açtı.

🔹 Putin, Ukrayna saldırılarının ekonomik zarar verdiğini kabul etti ancak Rusya’nın saldırısının süreceğini söyledi. Bağımsız medya kuruluşları kapatılırken muhalif isimlerin çoğu hapse atıldı, sürgüne gitti veya adaylıktan men edildi.

🔹 Rusya, işgal ettiği Ukrayna topraklarında; Donetsk, Luhansk, Zaporijya ve Herson bölgelerinin bazı kesimleri ile Kırım’da seçim düzenlemeyi planlıyor. Oylama bu bölgelerde Rus güvenlik güçlerinin sıkı denetimi altında yapılacak.

🔹 Devlet Duması yasa çıkarma, bütçeyi onaylama ve başbakan ile hükümet üyelerinin atanmasını onaylama yetkilerine sahip. Uygulamada meclis, Kremlin’in yönlendirmesi altında hareket ediyor.

🔹 Birleşik Rusya, Duma’daki 450 sandalyenin 310’una sahip ve anayasal çoğunluğu elinde bulunduruyor. Yeni Duma’nın görev süresi, Putin’in 2030’daki cumhurbaşkanlığı seçiminde altıncı dönem için aday olabileceği döneme denk gelecek.

🔹 Komünist Parti 56 sandalyeyle Duma’nın ikinci büyük grubu. Liberal Demokrat Parti, Adil Rusya ve Yeni Halk da parlamentoda yer alan diğer partiler arasında bulunuyor; bu dört parti Kremlin’in izin verdiği “sistemik muhalefet” grupları olarak tanımlanıyor.

🔹 Parlamento dışındaki Yabloko, savaş karşıtı kampanya ve “barış ve özgürlük için” sloganıyla seçime katılacağını duyurdu. Rusya Yüksek Mahkemesi, Ağustos ayında Yabloko’yu seçim yasasını ihlal ettiği başvurusu üzerine oy pusulasından çıkardı; partinin liderlerinden biri 11 yıl hapis cezasına çarptırıldı.

🔹 Bazı bölgelerde canlı yayınlanması planlanan seçim tartışmaları, adayların hiçbirinin katılmaması nedeniyle iptal edildi.

🔹 ABD Çevre Koruma Ajansı, fosil yakıtlı elektrik santrallerinin emisyonlarını azaltmak için teknik kontrol kurmasını zorunlu kılan kuralları kaldırdı.

🔹 EPA ayrıca ülkenin en büyük sanayi kaynaklı sera gazı emisyonu kaynağını federal denetimden kalıcı olarak çıkarmayı önerdi.

🔹 Trump yönetimi şubat ayında otomobil ve kamyonlara yönelik iklim standartlarını kaldırdı ve bu kuralların hukuki dayanağı olan tehlike tespitini geri çevirdi.

🔹 EPA’nın tahminine göre elektrik santrali kurallarının kaldırılması, 2040’a kadar 533 milyon metrik ton ek karbondioksit emisyonuna yol açabilir.

🔹 Energy Innovation analizine göre ABD’nin 2040’taki emisyonları, önceki politikalar yürürlükte kalsaydı gerçekleşecek seviyenin yaklaşık 1 gigaton üzerinde olabilir.

🔹 Analiz, ABD emisyonlarının 2040’a kadar düşmeye devam edeceğini ancak önceki politikalar korunmuş olsaydı 2030’da ulaşılacak seviyeye gerileyeceğini gösteriyor.

🔹 Enerji talebindeki artışın, özellikle veri merkezleri ve sanayi yatırımları nedeniyle kömür ve doğal gaz santrallerinin daha uzun süre işletilmesini teşvik etmesi bekleniyor.

🔹 ABD kömür tüketimi geçen yıl 2024’e göre yüzde 10 arttı; artışta doğal gaz fiyatlarının yüksekliği ve soğuk kış koşulları etkili oldu. Kömür kullanımının bu yıl gerilemesi bekleniyor.

🔹 Trump yönetimi, sera gazlarının insan sağlığı ve refahı için tehdit oluşturduğunu kabul eden 2009 tarihli EPA kararının hukuki temelini de kaldırmaya çalışıyor.

🔹 Biden yönetiminin Enflasyonu Azaltma Yasası aracılığıyla güneş panelleri, rüzgâr türbinleri ve elektrikli araçlar için sağladığı milyarlarca dolarlık desteklerin büyük bölümü Trump yönetimi ve Kongre tarafından kaldırıldı.

🔹 Çin’in emisyonları, yenilenebilir enerji yatırımlarındaki rekor artışın fosil yakıtlı elektrik üretimini azaltmasıyla iki yılı aşkın süredir yatay seyrediyor veya düşüyor.

🔹 Rhodium Group analizine göre Biden dönemindeki elektrik santrali, egzoz ve diğer kurallar korunsaydı ABD emisyonları 2035’te, kuralların kaldırıldığı senaryoya kıyasla yüzde 7 ila yüzde 25 daha fazla düşebilirdi.

🔹 EPA’nın eski yöneticisi Lee Zeldin, kurumun iklim kurallarını kaldırırken “iklim alarmcılığına veya iklim radikalizmine” göre hareket etmeyeceğini söyledi.