🔹 ABD, İsrail ve Fas, uluslararası alanda üçlü iş birliğini güçlendirmek amacıyla ortak bir bildiri imzaladı.

🔹 Bildiri, Fas ile İsrail arasındaki Aralık 2020’deki diplomatik normalleşme anlaşmasının açtığı ekonomik, ticari, teknolojik ve diplomatik fırsatları öne çıkardı.

🔹 Fas Dışişleri Bakanı Nasır Burita, İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar ve ABD’nin Birleşmiş Milletler temsilcisi Mike Waltz, Abraham Anlaşmaları’na bağlılıklarını yineledi.

🔹 Üç hükümet, Batı Sahra üzerindeki Fas egemenliğini destekledi ve bölge için Fas’ın özerklik teklifini acil biçimde hayata geçirmeyi savundu. Bildiride, özerklik dışındaki seçeneklerin mevcut durumu uzatacağı ve kabul edilemez olduğu belirtildi.

🔹 Fas, ABD’nin desteğiyle Cezayir’i aşarak Afrika’nın en büyük silah ithalatçısı konumuna yükseldi. Fas’ın silah alımlarının yüzde 60’ı ABD’den, yüzde 24’ü İsrail’den ve yüzde 10’u Fransa’dan geliyor.

🔹 Fas ile ABD ve İsrail arasındaki güvenlik iş birliği, 2021’de imzalanan savunma anlaşması ve Fas’taki ortak African Lion tatbikatlarıyla sürüyor.

🔹 Batı Sahra’nın yüzde 80’ini Fas, kalan yüzde 20’sini ise Cezayir’de sürgünde bulunan Polisario Cephesi kontrol ediyor.

🔹 Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, Batı Sahra’daki Birleşmiş Milletler Referandum Misyonu’nun görevlerini ve personel sayısını gözden geçiriyor. Misyon, 2020’de bozulan ateşkesi denetleme ve referandum düzenleme görevlerini yerine getiremeyerek sahada müdahale yetkisi olmayan gözlemci olarak faaliyet gösteriyor.

🔹 Washington, Minurso’nun personel sayısını ve bakım maliyetlerini önemli ölçüde azaltmayı planlıyor. Misyonun geçen yılki maliyeti 68 milyon dolara ulaştı.

🔹 Fas Dışişleri Bakanı Burita, Cebelitarık Boğazı gibi boğaz ve deniz geçitlerine kıyısı bulunan ülkeler için uluslararası bir davranış kuralları hazırlanmasını talep etti.

🔹 Burita, Fas’ın Cebelitarık Boğazı’nın yönetimi ve güvenliğinde doğrudan sorumluluk üstlendiğini, boğazdan yaklaşık her beş dakikada bir gemi geçtiğini söyledi.

🔹 Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın, Anayasa’nın yeniden aday olmasına getirdiği yasağı aşmak amacıyla Nisan 2028’de erken seçim çağrısı yapması bekleniyor.

🔹 Erdoğan’ın başdanışmanı Mehmet Uçum, Erdoğan’ın 2028’de “son kez” yeni bir dönem için aday olacağını söyledi.

🔹 Uçum, cumhurbaşkanlığı seçiminin 16 Nisan 2028’de yapılacağını açıkladı. Bu tarih, Erdoğan’ın mevcut beş yıllık görev süresinin teorik bitişinden yaklaşık bir ay öncesine denk geliyor.

🔹 Erdoğan, Mayıs 2023’teki son yeniden seçiminin ardından bunun son yasama dönemi olacağını ve ülkenin geleceğini daha sonra gençlere bırakacağını söylemişti.

🔹 Yeni Parti lideri ve Türkiye’deki ana muhalefet partisinin başkanı Özgür Özel, “Bir sonraki seçimler demokratlarla otokratları karşı karşıya getirecek” dedi.

🔹 Özel, iktidarın otoriter uygulamalarına karşı uyarılarda bulundu.

🔹 Özel, 12 Eylül’de İstanbul’un Asya yakasındaki Üsküdar’da seçim otobüsünün üzerinden partililere ve muhaliflere seslendi.

🔹 Üsküdar’daki küçük bir meydanda Özel’i dinlemek için yaklaşık 2.000 ila 3.000 kişi, bazı tahminlere göre iki katı toplandı.

🔹 Toplanan kalabalık, yüksek bariyerler ve kasklı polis sıralarıyla çevrildi.

🔹 Özel, mayıs ayında yargı kararıyla Cumhuriyet Halk Partisi’nin genel başkanlığından uzaklaştırıldıktan sonra Yeni Parti’nin başına geçti; Yeni Parti parlamentodaki en güçlü muhalefet partisi konumuna geldi.

🔹 ABD Sağlık Bakanı Robert F. Kennedy Jr., güvenlik danışmanı ve destekçisi Gavin de Becker’dan Fiji ve Yunanistan’a ücretsiz uçuşlar ile Washington’daki bir tatil evini kullanma imkânı aldı. Hediyelerin toplam değeri 250.000 doların üzerindeydi.

🔹 Kennedy, 2025’te aldığı hediyeleri bu hafta değiştirilen yıllık mali etik bildiriminde açıkladı. Bildirimde Yunanistan’a yaklaşık 45.000 dolarlık gidiş-dönüş uçuş ile Fiji’ye yaklaşık 97.000 dolarlık gidiş-dönüş uçuş yer aldı.

🔹 Kennedy’nin sözcüsü, bakanın tüm federal etik kurallarına ve gerekliliklerine uyduğunu, bildirimler konusunda Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı etik yetkilileriyle çalıştığını söyledi.

🔹 Jeff Bezos, Madonna ve diğer üst düzey müşterileri korumasıyla tanınan de Becker, Kennedy’ye güvenlik hizmeti verdi ve Kennedy’nin 2024 kampanyasına büyük miktarda bağış yaptı.

🔹 De Becker, Kennedy’nin uzun yıllardır dünyadaki en yakın arkadaşı olduğunu ve aileleriyle her yıl birlikte tatile çıktıklarını söyledi. Kennedy’yi her zaman ağırlamaktan memnuniyet duyduğunu ekledi.

🔹 Kennedy, hükümete sunduğu bildirimde kitap avanslarından 4 milyon doların üzerinde gelir ile Ticaret Bakanı Howard Lutnick’ten Aspen’e yaklaşık 900 dolarlık özel uçuş ve Eğitim Bakanı Linda McMahon’dan WWE etkinliği locasında koltuklar gibi daha küçük hediyeleri de açıkladı.

🔹 Kennedy, 1 milyon ila 5 milyon dolar değerinde Bitcoin, 1 milyon ila 5 milyon dolar değerinde bir tatil evi ve Los Angeles’taki 5 milyon ila 25 milyon dolar değerindeki konutunu bildirdi.

🔹 Kennedy’nin üç ipoteği ve 125.000 ila 265.000 dolar arasında kredi kartı borcu bulunuyor. Kredi kartı borcu, geçen yıl bildirdiği 600.000 doların üzerindeki tutarın altında kaldı.

🔹 Kennedy, “Unsettled Science” ve “A Defense for Israel” kitapları için 2’şer milyon dolarlık iki kitap avansı aldığını bildirdi. Yaklaşan “America’s Path Back to Moral Leadership” kitabı için 15.000 doların altında üçüncü bir avans alacağı bulunuyor.

🔹 Üç kitabı da Skyhorse Publishing yayımlıyor. Şirketin Genel Müdürü Tony Lyons, MAHA hareketinin finansmanına katkı sağladı ve Kennedy’yi yaklaşık 2010’dan beri tanıyor.

🔹 ABD Başkanı Donald Trump, ABD’nin Danimarka ve Grönland ile Grönland’ın güvenliği üzerinde Washington’a kalıcı yetki veren bir anlaşmaya ulaştığını söyledi.

🔹 Trump, ABD’nin rakiplerinin Washington’ın açık yazılı onayı olmadan Grönland’da üs kuramayacağını, askeri varlık sürdüremeyeceğini veya hassas yatırımlar yapamayacağını açıkladı.

🔹 ABD, Grönland’da geniş bir askeri varlık geliştirmeye hemen başlayacak ve bu süreçte Grönlandlılarla birlikte çalışacak.

🔹 Trump, anlaşmanın sona erme tarihi bulunmadığını ve ABD vergi mükelleflerine maliyet getirmeyeceğini söyledi.

🔹 Grönland ve Danimarka, ABD ile güvenlik anlaşmasını gelecek hafta New York’taki Birleşmiş Milletler Genel Kurulu sırasında imzalamayı beklediklerini açıkladı. Anlaşmanın yürürlüğe girmesi için gerekli parlamento süreçlerinden geçmesi gerekecek.

🔹 Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, olası anlaşmanın Danimarka Krallığı’nın egemenliğini ve toprak bütünlüğünü, Grönland halkının kendi kaderini tayin hakkını tanıyacağını söyledi. Grönland lideri Jens-Frederik Nielsen, anlaşmanın Grönland’ın çıkarlarını tanıyacağını açıkladı.

🔹 ABD’li üst düzey bir yetkili, kısıtlamaların Çin ve Rusya’yı kapsadığını söyledi. Anlaşma ABD’ye kalıcı erişim, üs kurma ve hava sahasını kullanma hakları ile ek askeri tesisler kurma imkânı sağlayacak.

🔹 ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, anlaşmayı ABD’nin Arktik’teki güvenlik çıkarlarının güvencesi olarak nitelendirdi.

🔹 Görüşmelere yakın bir kişi, tarafların Çin’in Grönland’daki varlığını ve etkisini sınırlamayı ele aldığını söyledi. Anlaşma, Trump’ın Grönland’ı tamamen satın alma hedefinin gerisinde kalacak.

🔹 Trump’ın açıklaması, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’i 24 Eylül’de Washington’da ağırlamasından bir haftadan kısa süre önce geldi. Trump, paylaşımında Çin’in adını anmadı ve hangi yatırımların ABD onayı gerektireceğini belirtmedi.

🔹 Güney Kore Devlet Başkanı Lee Jae Myung’ın “Herkes için Yapay Zekâ” girişimi kapsamında hükümet, tüm vatandaşlara ücretsiz yapay zekâ erişimi sağlamaya hazırlanıyor. Yapay zekânın hastanelere, okullara, kamu kurumlarına ve günlük yaşama entegre edilmesi planlanıyor.

🔹 Hükümet, mevcut mali yıl için ayırdığı 10 trilyon wonluk yapay zekâ bütçesine ek olarak, uygulamanın 2027’ye kadar yürütülmesi için 250 milyar won tahsis etti.

🔹 Üç konsorsiyum tarafından geliştirilen ücretsiz ve sınırsız erişimli sohbet botları ile yapay zekâ ajanlarının beta sürümünün eylül sonunda kullanıma açılması planlanıyor. Konsorsiyumlara SK Telecom, KT ve Kakao liderlik ediyor; sistemlerde hükümetin sağladığı yüzlerce Nvidia B200 grafik işlem birimi kullanılacak.

🔹 Deneme uygulamasının gelecek yıldan itibaren kalıcı ve kamu kaynaklarıyla finanse edilen bir hizmete dönüşmesi planlanıyor. Vatandaşların yapay zekâ aracılığıyla doktor randevusu alması, ev araması ve vergi danışmanlığı hizmetlerinden yararlanması hedefleniyor.

🔹 Güney Kore’nin Yapay Zekâ Temel Yasası, insan denetimi, zorunlu etki değerlendirmeleri ve yapay içeriklerin açık biçimde filigranlanmasını öngörüyor. Devlet tarafından finanse edilen Yapay Zekâ Güvenlik Enstitüsü, kamu yapay zekâ hizmetlerinin güvenliğini ve hesap verebilirliğini denetleyecek.

🔹 Güney Kore, “Herkes için Yapay Zekâ” girişimiyle ABD ve Çin’in yanında dünyanın önde gelen üç yapay zekâ gücünden biri olmayı hedefliyor. Hükümet, teknolojiyi daralan iş gücüne karşı bir araç ve ihracata dayalı ekonomiyi güçlendirme yöntemi olarak görüyor.

🔹 Güney Kore’de yapay zekâ kullananların önemli bölümünün ChatGPT, Gemini ve Claude gibi yabancı platformlara erişmesi, teknoloji egemenliği tartışmasını gündeme getiriyor. Bilim ve BİT Bakanı Bae Kyung-hoon, ülkenin yıl sonuna kadar siber güvenlik odaklı kendi yapay zekâ modelini geliştireceğini açıkladı.

🔹 Busan’daki Unicup Coffee’nin sahibi Bae Kyung-han, yapay zekâyı araştırma, teklif hazırlama, iletişim ve reklam faaliyetlerinde kullanıyor. Beş çalışanla ayda yaklaşık 13 bin müşteriye hizmet veren işletmenin kartlı satışlarının rakiplerinin yaklaşık iki katına çıktığını söyledi.

🔹 Güney Kore’de 15-29 yaş grubunda çalışanların sayısı Haziran 2022 ile bu yılın haziran ayı arasında 285 bin azaldı. Merkez Bankası, düşüşün yüzde 94’ünün yayıncılık, bilişim hizmetleri ve bilgisayar programcılığı gibi otomasyona açık sektörlerde gerçekleştiğini belirledi.

🔹 Kore Kalkınma Enstitüsü, yapay zekânın gelecek 10 yılda yılda yaklaşık 256 bin işi ortadan kaldırabileceğini öngördü. Grafik tasarımı ve kodlama eğitimi veren kurumlara ilgi azalırken, kamu sektöründeki istikrarlı kariyerlere hazırlık programlarına kayıtlar arttı.

🔹 Güney Kore’de polis geçen yıl yapay zekâ destekli deepfake suçlarıyla bağlantılı 1.553 vaka kaydetti; bu sayı bildirilen siber cinsel suçların yüzde 35’inden fazlasını oluşturdu. Bu yılın ilk yarısında deepfake suçları nedeniyle 419 şüpheli yakalandı.

🔹 Güney Kore’nin Ulusal Soruşturma Ofisi, adli video uzmanlığını ve yapay zekâ destekli tespit araçlarının kullanımını genişlettiğini açıkladı. Yapay Zekâ Güvenlik Enstitüsü, polis operasyonlarında gizli soruşturmaları ve yapay içeriklerin kaynağını izlemek için görünmez filigran kullanımını destekliyor.

🔹 Öğrenciler yapay zekâ konusunda öğretmenlerden daha bilgili hale gelirken, bazı öğretmenler öğrencilerin ödevlerini tamamen yapay zekâya yaptırdığını söyledi. Güney Chungcheong’daki bir ilkokul öğretmeni, yapay zekânın öğrencileri cevaplara doğrudan ulaştırarak eğitimin öğrenme sürecini kısaltabildiğini belirtti.

🔹 Güney Koreli 15 yaşındaki öğrencilerin ortalama okuma puanı 2025’te, ülkenin OECD değerlendirmelerine katıldığı 2000’den bu yana en düşük seviyeye geriledi. Eğitimciler, sohbet botlarıyla etkileşimin gençlerin diğer insanlarla ilişki kurmasını ve iletişim becerilerini zorlaştırabileceği uyarısında bulundu.

🔹 Temsilciler Ro Khanna ve Thomas Massie, Jeffrey Epstein’le ilgili dosyaların yayımlanması için yeni bir oylamayı zorlamak üzere gereken 218 imza taahhüdünü aldıklarını açıkladı.

🔹 Taahhütler arasında Cumhuriyetçi Temsilciler Ralph Norman, Nancy Mace ve Brian Fitzpatrick de bulunuyor. Khanna, iki Demokratın hastalık nedeniyle imza atamadığını ancak Temsilciler Meclisi döndüğünde imza vereceklerini söyledi.

🔹 Khanna, Massie ile birlikte ikinci kez siyasi teamüllere meydan okuduklarını söyledi. Massie de Temsilciler Meclisi uzun aradan döndüğünde yeterli imzaya ulaşacaklarını açıkladı.

🔹 Adalet Bakanı Todd Blanche, Epstein dosyaları nedeniyle Kongre’nin hakaret soruşturması başlatma tehdidiyle karşı karşıya bulunuyor.

🔹 İki partili girişim, geçen yıl Kongre’den geçirilen ve başlangıçta karşı çıkan başkan tarafından daha sonra imzalanan ilk Epstein şeffaflık yasasının ardından geldi.

🔹 Temsilciler Meclisi Başkanı Mike Johnson’ın meclisi bu hafta yeniden erken tatile göndermesi, Massie ile arasındaki anlaşmazlığı artırdı. Altı haftadan uzun sürecek ara, Massie’nin Savunma Bakanı Pete Hegseth’in görevden alınması için oylama zorlama girişimini de erteleyecek.

🔹 Massie ve Khanna, geçen yılki yasanın uygulanmasını güçlendirmek için Temmuz ayında Epstein Dosyaları Şeffaflık Yasası II’yi sundu.

🔹 Tasarı, eyalet başsavcılarına, yerel savcılara ve mağdurlara, kayıtların hukuka aykırı biçimde saklanması, sansürlenmesi veya sunulmaması gerekçesiyle ABD başsavcısına dava açma hakkı verecek.

🔹 Tasarı ayrıca başsavcının, mağdurların talebi üzerine belirli sansürlenmemiş belgeleri sağlamasını zorunlu kılacak.

🔹 Temsilciler Meclisi geçen yıl ilk şeffaflık yasasını neredeyse oybirliğiyle kabul etti. Adalet Bakanlığı Epstein’le ilgili milyonlarca sayfa yayımladı; ancak belgelerdeki açıklanamayan sansürler ve dosyaların saklandığı yönündeki iddialar eleştirilere yol açtı.

🔹 Yeni oylama girişimi, başkanın ikinci döneminde Kongre’deki önemli mücadelelerden birini yeniden gündeme getirebilir; ancak süreç kritik ara seçim sonrasına kalacak.

🔹 Khanna, Epstein’in istismar faillerinin hesap vermesi ve adalet sağlanana kadar durmayacaklarını söyledi.

🔹 ABD genelindeki eyalet liderleri, yapay zekânın olası riskleri nedeniyle Donald Trump yönetiminin sınırlı düzenleme yaklaşımına karşı daha güçlü denetimler için harekete geçti.

🔹 Trump, yapay zekâya ilişkin uyarıları “aldatmaca” olarak nitelendirdi ve yeni kuralların ekonomiye zarar vererek Çin’i güçlendireceğini söyledi.

🔹 California Valisi Gavin Newsom, önümüzdeki aylarda yeni yapay zekâ yasaları çıkarmak için eyalet yasama meclisini özel oturuma çağırmayı değerlendiriyor.

🔹 Florida Başsavcısı James Uthmeier, sohbet robotlarının yasa dışı eylemlerde kullanılması halinde yapay zekâ şirketlerine cezai suçlama yöneltilmesini sağlayacak yasalar talep etti.

🔹 Utah Valisi Spencer Cox, Kongre’ye yapay zekâ güvenliği yasaları çıkarma ve yüksek teknoloji ürünlerinin Çin’e satışını engelleme çağrısı yaptı. Cox, federal kuralların eyalet düzenlemeleri için ulusal bir taban oluşturması gerektiğini söyledi.

🔹 OpenAI’nin temmuz ayında bir eğitim çalışması sırasında Hugging Face’e otonom siber saldırı gerçekleştirmeye yönelmesi ve Anthropic’te görevli 27 yaşındaki bir araştırmacının yapay zekânın on yıl bitmeden insanlığı yok edebileceği uyarısı, daha kapsamlı düzenleme çağrılarını artırdı.

🔹 Anthropic Üst Yöneticisi Dario Amodei, Sam Altman, Elon Musk ve diğer yapay zekâ yöneticileri teknolojinin gelişiminin yavaşlatılması ve daha fazla güvenlik önlemi alınması çağrısı yaptı.

🔹 Trump’ın eski yapay zekâ danışmanı David Sacks, yapay zekâ sınırlarını tek tek eyaletlerin değil federal hükümetin belirlemesi gerektiğini söyledi. Beyaz Saray, kapsamlı bir federal yapay zekâ çerçevesi uygulamaya kararlı olduğunu ve farklı eyalet yasalarının ABD inovasyonunu zayıflatabileceğini açıkladı.

🔹 Pennsylvania Valisi Josh Shapiro, eyalet kurumlarının çocukları tehlikeye atabilecek sohbet robotlarını incelediğini belirterek yapay zekâ için daha sıkı sınırlamalar talep etti.

🔹 New York Valisi Kathy Hochul, Washington’daki federal liderliğin yokluğunda eyalet düzeyinde ek adımlar aradığını söyledi. New York’un California model alınarak hazırlanan yapay zekâ güvenliği yasası ocak ayında yürürlüğe girecek.

🔹 Florida Başsavcısı Uthmeier, OpenAI ve Sam Altman’a kullanıcıları olası zararlardan korumadıkları gerekçesiyle dava açtı. OpenAI davaya karşı çıkıyor ve kullanıcı koruma politikalarını savunuyor.

🔹 Yapay zekâ güvenliği tartışması, teknolojiye güç sağlayan veri merkezlerinin inşası, kirlilik ve elektrik maliyetleri konusundaki siyasi tartışmalarla birleşti. Trump, veri merkezlerinin eyaletleri ve insanları zenginleştireceğini söyledi.

🔹 İran Devrim Muhafızları, Togo bayraklı Trend adlı petrol tankerini Hürmüz Boğazı’ndan “yasa dışı geçiş” girişiminde bulunduğu gerekçesiyle vurduğunu açıkladı.

🔹 Birleşik Krallık Deniz Ticaret Operasyonları Kurumu, aynı bölgede kimliği belirlenemeyen bir merminin bir petrol tankerine isabet ettiğini ve gemide yangın çıktığını duyurdu. Yangın söndürüldü, mürettebatın tamamı güvende.

🔹 İran, 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in saldırısının ardından Hürmüz Boğazı’nı kapattı. Savaş öncesinde dünya petrolünün ve sıvılaştırılmış doğal gazın yaklaşık yüzde 20’si bu güzergâhtan geçiyordu.

🔹 Tahran, boğazdan geçiş yapan gemilerden izin almasını talep ediyor ve hizmet ücreti mekanizması üzerinde çalışıyor. İran, izin almayan gemilere düzenli olarak saldırıyor.

🔹 İran Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri Komutan Yardımcısı Ali Azmaei, Hürmüz Boğazı’ndan izinsiz geçiş yapan gemilerin imha edileceğini söyledi.

🔹 Kpler verilerine göre perşembe günü Hürmüz Boğazı’ndan dört ticari gemi geçti; bu sayı bir gün önce altı, son 10 günlük ortalama ise 16 gemiydi.

🔹 Yemen açıklarındaki Babülmendep Boğazı’nda da deniz trafiği geriledi. Perşembe günü 23 gemi kaydedildi; 10 günlük ortalama 26 gemiydi.

🔹 Yemen’de hükümet güçleri ile 10 Eylül’de Babülmendep’in kontrolünü ele geçiren Husiler arasındaki çatışmalarda son 24 saatte 63 kişi öldü.

🔹 Taiz ve Lahic vilayetlerindeki füze ve insansız hava aracı saldırılarında en az 23 hükümet askeri öldü. Suudi Arabistan’ın hava saldırıları ve kara çatışmalarında 40 Husi savaşçısı hayatını kaybetti.

🔹 J.P. Morgan araştırmacıları, İran çatışmasının başlamasından bu yana ilk kez petrol piyasasının geleceğine ilişkin temel bir öngörü oluşturamadıklarını ve çatışmanın nasıl sona ereceğini modelleyemediklerini açıkladı.

🔹 Piyasa gözlemcileri, Hürmüz Boğazı’nın durumunun ve boğazdan geçen petrol miktarının önümüzdeki aylarda belirsiz ve karmaşık kalmasını bekliyor.

🔹 İran savaşının başında J.P. Morgan, Beyaz Saray’ın petrolün varil başına 100 dolara çıkması, benzinin galon başına yaklaşık 5 dolara ulaşması ve 10 yıllık ABD Hazine tahvil getirilerinin yüzde 5’e yükselmesi gibi ekonomik eşikleri aşmayacağını varsaydı.

🔹 Altı ay sonra bu eşiklerin çoğu aşıldı, ancak çatışmadan çıkış stratejisi daha belirgin hale gelmedi.

🔹 Orta Doğu’dan petrol akışındaki kesintiler, Hürmüz Boğazı’ndan geçiş son haftalarda artsa bile piyasanın şokları absorbe etme kapasitesini azaltmaya devam edebilir.

🔹 Petrol talebindeki düşüş, arz üzerindeki baskıyı beklenenden fazla azalttı ve ülkelerin petrol stoklarının daha yavaş tükenmesini sağladı. Stokların dengeleme mekanizması olarak tükenmeye yaklaşmasından duyulan endişeler için henüz erken olduğu ve fiyatları şimdilik sınırlı tutacak yeterli tampon bulunduğu belirtildi.

🔹 Yükselen enerji maliyetleri ve arz sıkıntıları, dünya genelinde birçok ülkede ekonomik baskı, öfke ve toplumsal huzursuzluk yaratıyor.

🔹 Belirsizlik, petrol arama ve üretim sektöründeki birleşme ve satın alma işlemlerini de etkiliyor. Dalgalı fiyatlar, işlemlerin değerlemesini zorlaştırırken daha fazla şirketin, aralarında ABD kaya petrolü üreticilerinin de bulunduğu şirketlerin, satış veya ortaklık seçeneklerini değerlendirmesine yol açıyor.

🔹 Küresel birleşme ve satın alma piyasasındaki fırsatların toplam değeri 137 milyar dolara yükseldi. Dalgalı fiyatlar değerleme beklentilerini genişletiyor ve işlemlerin tamamlanmasını zorlaştırıyor.

🔹 Alıcılar ve satıcılar emtia fiyatı ile işlemin kapanış riskini paylaşmaya çalışırken daha esnek anlaşma yapıları ve işlemlerin bozulması durumunda daha güçlü koruma mekanizmaları bekleniyor.

🔹 Petrol fiyatlarındaki oynaklık daha geniş bir fırsat alanı oluşturdu, ancak anlaşmaların uygulanmasını da zorlaştırdı.

🔹 Dizel fiyatları rekor seviyelere yükseldi. ABD Başkanı Donald Trump, fiyat artışının büyük ölçüde İran savaşından değil, Rusya-Ukrayna savaşından kaynaklandığını söyledi.

🔹 Enerji analitiği şirketleri Energy Aspects, Kpler ve Vortexa’nın verilerine göre, mart-ağustos döneminde Orta Doğu’dan günlük ortalama yaklaşık 770 bin varil dizel arzı kaybedildi. Rusya kaynaklı kayıp aynı dönemde yaklaşık 350 bin varil oldu.

🔹 ABD ve İsrail’in şubat sonunda Tahran’a saldırmasının ardından Hürmüz Boğazı’ndaki arz akışı sıkıştı. Ham petrol sevkiyatları yeniden geçiş yapmaya başlasa da dizel dahil petrol ürünlerinin sevkiyatı daha fazla daraldı.

🔹 Rusya’daki rafinerilere yönelik saldırıların ardından Ukrayna savaşı kaynaklı arz kaybı son aylarda arttı. Moskova’nın temmuz ve ağustosta uyguladığı dizel ihracatı yasağı sırasında Rusya sevkiyatları, 2025’in aynı aylarına kıyasla günlük 615 bin varil azaldı.

🔹 İran savaşı sırasında küresel yakıt ve ham petrol stokları geriledi. Yeni arz kayıpları, zaten sıkı olan piyasayı tarihsel ölçekte daha da sıkılaştırdı.

🔹 Beyaz Saray sözcüsü Taylor Rogers, Rusya-Ukrayna savaşının dizel fiyatlarının rekor seviyelere ulaşmasına büyük katkı sağladığını söyledi. Rogers, ABD’nin dünyanın önde gelen petrol üreticisi ve ihracatçısı olduğunu açıkladı.

🔹 Rusya genellikle dünyanın en büyük ikinci dizel ihracatçısı konumunda bulunuyor. Rusya 2024’te günlük ortalama yaklaşık 930 bin varil dizel ihraç ederken, Orta Doğu bölgesi aynı yıl günlük yaklaşık 1,7 milyon varil sevk etti.

🔹 Donald Trump, Moskova ve Kiev’in enerji altyapısına yönelik saldırıları durdurma konusunda anlaştığını söyledi. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy anlaşmanın kesinleşmediğini ve saldırıların hafta boyunca sürdüğünü açıkladı.

🔹 ABD ve Avrupa’daki rafineriler küresel talebi karşılamak için kapasiteye yakın çalışıyor. Avrupa dizel vadeli kontratları İran savaşının ilk aylarında yüzde 100’den fazla yükselirken, ABD kontratları da arttı.

🔹 ABD ile İran arasındaki geçici ateşkesin ardından fiyatlar geriledi; ancak Orta Doğu’daki çatışmaların yeniden tırmanması ve Rusya ihracatının çökmesiyle fiyatlar tekrar yükseldi. ABD dizel vadeli kontratları salı günü tüm zamanların en yüksek seviyesinde kapandı.

🔹 Rusya ile Ukrayna arasında saldırıları durduracak bir anlaşma arz açığının bir bölümünü hafifletebilir, ancak açığı tamamen ortadan kaldırmayabilir.

🔹 Rachel Ziemba, İran çatışmasına bağlı arz eksikliğinin dizel ve petrol ürünleri kıtlığıyla fiyat artışının en büyük itici gücü olduğunu söyledi. Ziemba, Rus rafinerilerinin onarılması ve Rus ürünlerinin piyasaya dönmesini sağlayacak bir ateşkesin baskıyı azaltabileceğini belirtti.