🔹 Beyaz Saray, federal sağlık ve biyomedikal araştırma harcamalarını daha sıkı siyasi denetime tabi tutacak başkanlık kararnamesini imzalama planını erteledi.

🔹 Önerilen komisyon, Başkan Donald Trump’ın siyasi gündemiyle uyumlu olmayan alanlardaki araştırma hibelerini engelleme yetkisine sahip olacaktı.

🔹 Demokrat ve Cumhuriyetçi Kongre üyelerinin plana sert karşı çıkması, Beyaz Saray’ın bu hafta kararname çıkarma planını yeniden değerlendirmesine yol açtı.

🔹 Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH), yıllık 48 milyar dolarlık bütçesinin önemli bölümünü kanser, bulaşıcı hastalıklar ve diğer sağlık öncelikleri üzerine çalışan araştırmacılara dağıtıyor.

🔹 NIH hibeleri geleneksel olarak ilgili alanlardaki uzmanların yürüttüğü bilimsel değerlendirmeler sonucunda veriliyordu. Trump yönetiminde siyasi olarak atanan yetkililer, “woke” olarak nitelendirilen harcamaları kaldırmak ve Harvard Üniversitesi dahil seçkin üniversiteler üzerinde baskı kurmak amacıyla hibe süreci üzerindeki kontrolü artırdı.

🔹 Trump’ın Beyaz Saray’a dönmesinden bu yana toplam 15 milyar dolar değerindeki 5.700’den fazla NIH hibesi donduruldu veya kesildi; yaklaşık 4.500 hibe, bazıları davalar sonucunda olmak üzere yeniden yürürlüğe kondu.

🔹 NIH Direktörü Jay Bhattacharya, Başkan Trump’ın çeşitlilik, eşitlik ve kapsayıcılık programlarına karşı tutumu doğrultusunda hibe süreçleri için yeni yönergeler yayımladı.

🔹 Bütçe Direktörü Russell T. Vought, cuma günü düzenlenen gergin toplantıda Bhattacharya’yı, Trump’ın önceki talimatlarıyla çelişen projelere fon sağlamakla suçladı.

🔹 Maine Cumhuriyetçi Senatörü Susan Collins, yeni bir komisyonun Kongre’nin iradesini ve bilimsel araştırmaları zayıflatacağı uyarısında bulundu. Washington Demokratı Senatör Patty Murray ise Trump’ı, başkana siyasi hesaplaşmalarda yardımcı olacak bir “yandaşlar paneli” atamaya çalışmakla suçladı.

🔹 Yönetim ve Bütçe Ofisi ile NIH yöneticileri, federal biyomedikal araştırma fonlarını Trump’ın öncelikleriyle uyumlu hale getirirken hibe kararlarına siyasi müdahaleyi azaltacak bir uzlaşma oluşturmaya çalışıyor.

🔹 Yönetimin kararı ileride başka bir talimatla yeniden gündeme getirip getirmeyeceği belirsizliğini koruyor. Trump, göreve döndüğünden beri Kongre tarafından onaylanan milyarlarca dolarlık araştırma harcamasını engellemeye veya iptal etmeye çalıştı.

🔹 Trump’ın çeşitlilik, eşitlik ve kapsayıcılık programlarına ilişkin kararnamesi, belirli hastalıklara yatkın nüfus ve topluluklarla ilgili uzun süredir yürütülen NIH sağlık eşitsizlikleri araştırmalarını etkiledi.

🔹 Trump’ın federal hibe programlarındaki siyasi uygunluk ölçütünü eyalet ve yerel yönetimlere aktarılan fonları da kapsayacak şekilde genişletme girişimi, özellikle Kongre’de güçlü muhalefetle karşılaştı; Kongre, Beyaz Saray’ın kuralları kesinleştirmesini engellemek için oy kullandı.

🔹 ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Hindistan Dışişleri Bakanı Subrahmanyam Jaishankar, New York’ta Rusya’ya yönelik yaptırımların olası sonuçlarını görüştü.

🔹 Geçen hafta yasalaşan Rusya ve İran’a Yaptırım Uygulama Yasası, Başkan Donald Trump’a Rus ham petrolü satın alan ülkelere gümrük vergisi uygulama yetkisi veriyor.

🔹 Yasa, Kremlin’in Ukrayna’daki savaşını finanse eden Rus petrol ihracatını daha fazla sınırlamayı amaçlıyor.

🔹 Jaishankar, Hindistan’ın yasa kapsamındaki çıkarlarını ve endişelerini yineledi. Rubio, ABD’nin bölgesel ortakların enerji güvenliği sorunlarını çözmesine yardımcı olabilecek konumda olduğunu söyledi.

🔹 Dünyanın üçüncü büyük ham petrol alıcısı Hindistan, bazı aylarda ithalatının yarısından fazlasını Rusya’dan sağladı. Rusya, Hindistan’ın en büyük deniz yoluyla ham petrol tedarikçisi olmayı sürdürüyor.

🔹 Hindistan rafinerileri ek ve daha çeşitli tedarik için ABD, Brezilya, Kanada, Venezuela ve Afrika’ya yönelmeye başladı.

🔹 Hindistan’daki yaptırım yasasına yönelik iç tepki büyüyor. Yasa, Yeni Delhi ile Washington arasında hâlâ sonuçlanmayan daha kapsamlı ticaret anlaşmasının önündeki engelleri artırabilir.

🔹 Rusya ile Hindistan arasındaki ilişkiler Soğuk Savaş dönemine uzanıyor. Sovyetler Birliği o dönemde bağlantısız Hindistan’a askeri destek ve silah sağlarken ABD Pakistan’la yakın ilişkiler yürütüyordu.

🔹 Hindistan Dışişleri Bakanı, Rubio ile Körfez ve Ukrayna’daki durumların da görüşüldüğünü söyledi. ABD Dışişleri Bakanlığı, ABD-Hindistan stratejik ortaklığının güvenli ve refah içindeki bir Hint-Pasifik’in desteklenmesindeki rolünün yeniden teyit edildiğini açıkladı.

🔹 ABD, Hindistan’ın ihracatının yaklaşık beşte birini oluşturuyor ve ülkenin açık ara en büyük ihracat pazarı konumunda.

🔹 ABD ile Hindistan arasındaki ilişkiler, Trump’ın görev döneminde gümrük vergisi gerilimleri ve Trump’ın geçen yıl Hindistan ile Pakistan arasındaki çatışmaların sona ermesine aracılık ettiği yönündeki açıklamaları nedeniyle gerildi. Yeni Delhi bu açıklamaya birçok kez itiraz etti.

🔹 Hindistan Merkez Bankası Başkan Yardımcısı Poonam Gupta, rupi için mevcut seviyelerden yalnızca istikrar değil, değer kazanma ihtimali de bulunduğunu söyledi.

🔹 Rupi, küresel tahvil getirilerindeki yükselişin etkisiyle perşembe günü 95,8537 seviyesine geriledi. Hindistan Merkez Bankası'nın dolar satışları kayıpları sınırladı.

🔹 Hindistan Merkez Bankası, yüksek petrol fiyatlarının para birimi üzerindeki baskısını azaltmak için son bir ayda düzenli olarak döviz piyasasına müdahale etti.

🔹 Rupi bu yıl şimdiye kadar yüzde 6'dan fazla değer kaybederek çoğu gelişmekte olan ülke para biriminden daha kötü performans gösterdi.

🔹 Merkez bankasının rupiyi destekleme adımları, Hindistan diasporasından 133 milyar dolarlık sermaye girişi sağladı. Bu tutar, en iyimser tahminleri bile aştı.

🔹 Hindistan Merkez Bankası, enflasyonu besleyebilecek ucuz kredileri sınırlamak için fazla likiditenin bir bölümünü çekmeye devam ederken para birimini savunmak için daha büyük bir döviz rezervi oluşturdu.

🔹 IDFC First Bank ekonomisti Gaura Sengupta, yüksek ABD tahvil getirileri ve gelişmiş ülke merkez bankalarının faiz artırdığı ortamda Hindistan gibi gelişmekte olan ülkelerin sermaye çekmesinin zorlaştığını söyledi.

🔹 Sengupta, küresel sermaye maliyeti yüksek kaldığı ve ABD'de yapay zekâ yatırımlarındaki süper döngü sürdüğü sürece kısa vadede rupi üzerinde ılımlı değer kaybı baskısının devam edebileceğini söyledi.

🔹 Gupta, ithal ham petrole bağımlılığı azaltma çabalarının Hindistan'ın ödemeler dengesini iyileştirebileceğini söyledi. Ham petrol, ülkenin dış alım faturasındaki en büyük payı oluşturuyor.

🔹 Petrol fiyatlarının kısa süre içinde istikrar kazanması da ödemeler dengesini destekleyebilir. Gupta, çatışmanın beklenenden uzun sürdüğünü söyledi.

🔹 Gupta, diğer piyasalardaki yüksek değerlemeler, bankaların bilançolarındaki güçlenme, güçlü gayrisafi yurt içi hasıla büyümesi ve Hindistan tahvillerinin küresel endekslere dahil edilme ihtimali sayesinde sermaye hesabının mali yılın ilerleyen dönemlerinde daha olumlu hale gelebileceğini söyledi.

🔹 Değişken ücret sistemleri, çalışanların kazanç artışından tam yararlanırken kayıpların tamamını üstlenmemesi nedeniyle risk alma eğilimini artırabiliyor.

🔹 Bu yaklaşım, bankacı primlerinin sınırlandırılmasının entelektüel temelini oluşturdu.

🔹 Avrupa Birliği, 2000’lerdeki Büyük Finansal Kriz’in ardından bankaların temel maaşın iki katından fazla prim ödemesini yasakladı.

🔹 BIS’in bankacılıkta ücretlendirme sistemlerinin düzenlenmesine ilişkin incelemesi, Avrupa’daki prim tavanının banka risk alma davranışı üzerinde çok az etkisi olduğunu ortaya koydu.

🔹 Birleşik Krallık’ın 2023’te prim tavanını kaldırması banka risk alma davranışında küçük bir etki yaratmış olabilir.

🔹 Ertelenmiş primler, kayıpların önceki yıllarda verilen primlerin geri alınması veya hisse bağlantılı ödüllerin değerinin düşmesi yoluyla çalışanlara yansıtılmasını sağlayabiliyor.

🔹 BIS, ertelenmiş ücretlendirme şartlarının artırılmasını daha güçlü sermaye yapısına, daha düşük kredi farkı oynaklığına ve daha istikrarlı hisse değerlemelerine sahip bankalarla ilişkilendirdi.

🔹 İnceleme, hissedarların oylamasına sunulması nedeniyle kapsamlı verilerin bulunduğu CEO ücretlerine odaklandı; CEO’lar bankanın risk iştahını ve sermaye yapısını etkileyebiliyor.

🔹 İşlem masalarındaki çalışanlar için uzun erteleme süreleri ters etki yaratabilir; ücretin kişisel performanstan tamamen kopması, çaba gösterme ve risk yönetimi teşviklerini azaltabilir.

🔹 Bankacılık sektörü kriz dönemlerinde kurtarma desteğine ihtiyaç duyabiliyor. Bankacıların yüksek prim aldığı algısı, kamuoyunun gerekli müdahalelere desteğini zorlaştırabiliyor.

🔹 Bankacıların iyi dönemlerde kazanç artışından yararlanırken kriz maliyetlerinin vergi mükelleflerine yüklenmesi, vergi mükellefleri üzerinde etki yaratıyor.

🔹 Avustralya Başbakanı Anthony Albanese, OpenAI tarafından geliştirilen bir yapay zekâ aracının haziran ayında Medicare’in istatistik portalına yetkisiz erişim sağladığını açıkladı.

🔹 OpenAI, hükümeti ihlal hakkında 10 Eylül’de, Services Australia’nın günde bir kez kontrol edilen genel e-posta adresine gönderilen mesajla bilgilendirdi. E-posta 11 Eylül’de okundu ve Services Australia bildirimi 15 Eylül’de Avustralya Siber Güvenlik Merkezi’ne iletti.

🔹 Albanese, OpenAI CEO’su Sam Altman’a olayla ilgili ciddi endişesini ve şirketin hükümeti bilgilendirmesinin çok uzun sürmesine duyduğu hayal kırıklığını söyledi.

🔹 İncelemeler, Avustralya Sinyaller Müdürlüğü’nün desteğiyle Medicare portalı ile Avustralya Sağlık ve Refah Enstitüsü, Victoria Sağlık Bakanlığı ve Yeni Güney Galler Suç İstatistikleri ve Araştırma Bürosu sistemlerine erişimin nasıl gerçekleştiğini araştırıyor.

🔹 Medicare portalı veri ve harcama istatistikleri gibi hassas olmayan bilgiler içeriyor. Yapay zekâ aracının portalda kamuya açık ve kamuya kapalı dosyalara eriştiği, bunun için iç sunucuya dosya yazdığı açıklandı.

🔹 Başbakan Yardımcısı Richard Marles, yapay zekâ aracına sağlık ve tıbbi istatistikleri araştırma görevi verildiğini söyledi. Araç üç internet sitesinde yetkili biçimde işlem yaparken Medicare portalında bilgi talebi reddedildikten sonra yetkisiz erişim sağladı.

🔹 OpenAI sözcüsü Drew Pusateri, şirketin Avustralya’daki çeşitli kamu siteleri ve hizmetleriyle ilgili kapsamlı bir inceleme yürüttüğünü açıkladı. İncelemede toplu sağlık istatistikleri ile iç dosya adlarına erişildiği, ancak hasta kayıtlarına erişildiğine dair kanıt bulunmadığı belirtildi.

🔹 Avustralya hükümeti, Başbakanlık ve Kabine Bakanlığı öncülüğünde Avustralya Sinyaller Müdürlüğü ve Yapay Zekâ Güvenliği Enstitüsü ile çalışan bir görev gücü kurdu. Görev gücü ihlalin hukuki boyutunu inceliyor.

🔹 Yeni Güney Galler Başbakanı Chris Minns ve Victoria Başbakanı Ben Carroll, eyalet kurumlarının da etkilendiğini söyledi. Kişisel bilgilerin paylaşılmış görünmediği, ancak soruşturmaların sürdüğü açıklandı.

🔹 Bağımsız Senatör David Pocock, hükümetin yüksek riskli alanlarda yapay zekâ güvenlik önlemlerini uygulamakta yavaş kaldığını söyledi ve Ulusal Yapay Zekâ Güvenliği Yasası planlarının rafa kaldırılmasını eleştirdi.

🔹 Eski insan hakları komiseri Ed Santo, olayın Avustralya’daki büyük bir veri tabanına yönelik ilk ciddi yapay zekâ ihlali olduğunu söyledi ve yapay zekâ şirketlerinin hesap verebilirliğinin sağlanmasını talep etti.

🔹 Kuzey Kore Dışişleri Bakanı Choe Son Hui, ülkesinin nükleer silahlara sahip olma kararlılığının hiçbir koşulda geri döndürülemeyeceğini söyledi.

🔹 Choe, ABD’nin nükleer silahsızlanma çağrılarını gerçekliğin inkârı olarak niteledi ve bu çağrıların Pyongyang’ın ABD karşıtı tutumunu güçlendirdiğini belirtti.

🔹 Choe, ABD, Japonya ve Güney Kore’nin Birleşmiş Milletler Genel Kurulu marjında düzenlenen üçlü toplantıda yaptığı ortak açıklamayı sert biçimde eleştirdi.

🔹 Ortak açıklamada Pyongyang’ın nükleer silahlardan arındırılması çağrısı yapılırken Choe bu talebi “anakronik, çatışmacı bir yanılsama” ve “ulaşılamaz bir kuruntu” olarak tanımladı.

🔹 Kuzey Kore’nin nükleer cephaneliği, devlet egemenliğinin temel dayanağı ve ulusal güvenliğinin nihai güvencesi olarak görülüyor.

🔹 Açıklamada diyalog ile çatışmanın aynı anda var olamayacağı belirtildi.

🔹 Washington ve müttefiklerinin nükleer silahsızlanma çağrıları, Kuzey Kore’nin nükleer kapasitesini güçlendirmesi ve çatışmacı tutumunu sertleştirmesi için ek gerekçe oluşturuyor.

🔹 Kuzey Kore’nin nükleer silahlı devlet statüsü kalıcı kabul ediliyor ve bu statü merkezindeki jeopolitik yapının kaçınılmaz olduğu savunuluyor.

🔹 ShinyHunters adlı bilgisayar korsanlığı grubunun FBI’dan çaldığını öne sürdüğü veriler, çok sayıda çalışanın görev yerleri ve istihbarat faaliyetlerine ilişkin ayrıntılar içeriyor.

🔹 Yaklaşık 5 bin satırlık tabloda binlerce FBI çalışanına ait isim, adres, telefon numarası, doğum tarihi, Sosyal Güvenlik numarası ve acil durum iletişim bilgileri yer alıyor.

🔹 Tablonun, grubun elinde bulunduğunu söylediği 2 ila 3 terabaytlık verinin küçük bir bölümünü oluşturduğu belirtiliyor.

🔹 FBI, FBIJobs.gov portalının ele geçirildiği ve çalışanların kişisel bilgilerinin etkilenmiş olabileceği yönündeki iddiaların farkında olduğunu açıkladı. Saldırının nedenini belirleme çalışmalarının sürdüğünü ve konunun aktif şekilde soruşturulduğunu bildirdi.

🔹 ShinyHunters, mevcut ve eski çok sayıda FBI çalışanına ait verileri ele geçirdiğini söyledi. Grup, mayıs ayında FBI’ın kendisi hakkında yaptığı olumsuz açıklamanın geri çekilmesi için verileri rehin tuttuğunu açıkladı.

🔹 Verilerde Çin’le bağlantılı görevlerde çalışan 14 kişi, Rusya odaklı görevlerde çalışan dokuz kişi ve İran ya da Hizbullah odaklı istihbarat görevlerinde çalışan üç kişi yer alıyor.

🔹 Ayrıca 18 FBI çalışanı veri veya telekomünikasyon dinleme teknolojileri, gizli teknik operasyonlar, örtülü erişim ve video, ses ya da elektronik gözetim görevleriyle ilişkilendiriliyor.

🔹 On bir çalışan, insan istihbaratı (HUMINT) görevlerinde veya HUMINT program yönetimi bölümünde görevli olarak listeleniyor.

🔹 Eski FBI karşı istihbarat görevlisi Eric O’Neill, söz konusu verilerin yabancı istihbarat servisleri için büyük değer taşıyabileceğini söyledi.

🔹 Eski FBI çalışanı Trevor Hilligoss, belirli kişilerin insan istihbaratı faaliyetleriyle ilişkilendirilmesinin ve eşler ya da çocuklar gibi acil durum irtibat bilgilerinin bulunmasının güvenlik riski oluşturduğunu söyledi.

🔹 Verilerin tamamı doğrulanmadı; ancak 22’den fazla kişinin bilgileri kredi kayıtları ve önceki veri sızıntılarıyla karşılaştırılarak doğrulandı. Sekiz kişinin görev veya kariyer bilgileri de mahkeme belgeleri, haberler ve kamuya açık çevrim içi profillerle eşleştirildi.

🔹 FBI, ShinyHunters’ın mağdurlardan ödeme almak için hassas veya kişisel bilgilere erişim iddialarını zaman zaman abarttığını mayıs ayında açıklamıştı. Grup ise tehditlerinin ve iddialarının gerçek olduğunu söyledi.

🔹 ShinyHunters, çalışan ve başvuru sahiplerinin güvenlik soruşturmaları, geçmiş araştırmaları ve ajanların hassas tıbbi verileriyle ilgili dosyalara da sahip olduğunu daha önce söyledi; ancak yeni veri yayımlamayacağını açıkladı.

🔹 İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, yaptırımlar ve ABD ablukası sürdüğü sürece Hürmüz Boğazı’nda serbest seyrüsefere izin vermeyeceklerini söyledi.

🔹 Pezeşkiyan, İran’ın ABD ile yaklaşık yedi aydır süren çatışmayı sona erdirmeye yönelik görüşmelere dönmeye hazır olduğunu, ancak tehditlere karşılık vermeyeceğini açıkladı.

🔹 İran’ın nükleer silah geliştirmeyi amaçlamadığını söyleyen Pezeşkiyan, ekonomik amaçlarla nükleer teknoloji geliştirme hakkından vazgeçmeyeceklerini belirtti.

🔹 Pezeşkiyan, görüşmelerin yeniden başlaması için güç kullanımına dayalı söylemin sona ermesi gerektiğini söyledi.

🔹 İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması için ABD’nin deniz ablukasını derhal kaldırmasını, İran varlıklarının dondurulmasına son vermesini ve savaşın tüm cephelerde bitmesini talep etti.

🔹 ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, ablukanın uygulanması kapsamında 115 ticari geminin yönünün değiştirildiğini açıkladı.

🔹 ABD Başkanı Donald Trump, New York’ta İranlı temsilcilerle yapılan görüşmeleri “çok iyi” olarak nitelendirdi; Pezeşkiyan ise ABD’nin güç tehdidiyle müzakere yürütmeyi reddetti.

🔹 ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran’ı Orta Doğu’daki silahlı grupları destekleyerek uluslararası sistemi zayıflatmakla suçladı.

🔹 ABD-İran görüşmeleri, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını öngören mutabakatın haziranda çökmesinden bu yana fiilen durmuştu. Rubio, yeni temasları önceki görüşmelerin devamı olarak nitelendirdi.

🔹 İran, Hürmüz Boğazı’nın işletilmesine ilişkin Umman’la görüşüyor; Tahran’ın gemilerden ücret alma önerisine ABD ve Körfez ülkeleri karşı çıkıyor.

🔹 Brent petrolü, önceki seansta yaklaşık yüzde 4 yükselmesinin ardından perşembe günü varil başına 103 dolar seviyesinde işlem gördü.

🔹 İran’ın nükleer programı, olası müzakerelerin temel başlıklarından biri olurken Tahran faaliyetlerinin barışçıl olduğunu, Washington ise programın sınırlandırılmasını istiyor.

🔹 Büyük kargo gemileri, İran savaşı ve Batı Yarımküre’deki aşırı hava koşullarının küresel deniz taşımacılığını aksatması nedeniyle Panama Kanalı’ndan geçiş için yakın zamanda 5 milyon dolara kadar ödeme yaptı.

🔹 Yaklaşık 80 kilometre uzunluğundaki kanal, küresel ticaretin yaklaşık yüzde 6’sını taşıyor ve deniz taşımacılığı şirketlerinin rotalarını değiştirmek zorunda kaldığı dönemde kritik önem taşıyor.

🔹 Kanal yöneticisi Ilya Espino de Marotta, bazı gemilerin geçiş için 4 milyon veya 5 milyon dolar ödediğini söyledi. Yaz döneminde bazı gemilerin açık artırmalarda 1 milyon doların üzerinde teklif verdiği, Ekim 2025-Mart 2026 döneminde ortalama açık artırma fiyatının yaklaşık 150 bin dolar olduğu belirtildi.

🔹 Gemilerin yaklaşık yüzde 90’ı kanal geçiş slotlarını aylar önceden rezerve ediyor. Acil geçişler için düzenlenen açık artırmalarda başlangıç fiyatı 100 bin dolar olurken, bu sezon ortalama fiyat yaklaşık 380 bin dolara ulaştı.

🔹 Panama Kanalı’ndan ABD Körfez Kıyısı’ndan petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz, ABD tahılları, Şili şarapları ve Çin tüketim malları taşınıyor. Kanalın en büyük kullanıcısı ABD, ikinci büyük kullanıcısı Çin.

🔹 ABD ile İran arasındaki çatışmanın tırmanması, Asya’nın ABD Körfez limanlarından sıvılaştırılmış doğal gaza yönelik talebini artırdı ve küresel enerji rotalarını değiştirdi.

🔹 Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı işgalinden sonra Avrupa talebini karşılamak için kanaldan uzaklaşan LNG tankerleri, Orta Doğu’dan Asya’ya yapılan sevkiyatların savaş nedeniyle aksamasıyla yeniden kanala yöneldi.

🔹 Kanal, yılın başlarında günde 38-41 gemi geçişi gerçekleştirdi; savaş öncesindeki günlük 34-36 geçiş seviyesinin üzerine çıktı. El Niño döngüsüyle bağlantılı aşırı hava koşulları nedeniyle günlük geçiş sayısı daha sonra 32’ye indirildi.

🔹 Panama Kanalı, gemileri yağmur suyuyla çalışan kilit sistemiyle deniz seviyesinden yaklaşık 27 metre yükseltiyor ve karşı tarafta yeniden indiriyor. Gatún Gölü’ndeki su seviyesinin düşmesi, gemilerin tam yükle geçiş yapmasını engelliyor.

🔹 Yetkililer, kilitleri doldurmak ve Panama halkına içme suyu sağlamak için rezervuarlarda yeterli yağmur suyu tutmak amacıyla gemi geçişlerini azaltıyor.

🔹 Gatún Gölü’nün su seviyesi, geçiş ücretine eklenen tatlı su ek ücretini etkiliyor. Bu ek ücret, geçiş ücretinin yüzde 1’i ile yüzde 6’sı arasında değişebiliyor.

🔹 Panama Kanalı, ülke ekonomisinin yüzde 6’sına katkı sağlıyor. Kanaldan elde edilen gelir, hükümetin yıllık gelirlerinin her 1 dolarının 20 sentini oluşturuyor ve yılda 3 milyar dolardan fazla gelir sağlıyor.

🔹 Türkiye’de yedi şirkete ait 131 yatırım fonuna müdahale edildi; 455.758 yatırımcı etkilendi ve yaklaşık 15 milyar avro değerindeki 850 milyar liranın ne kadarının geri alınabileceği belirsizliğini koruyor.

🔹 Pusula ve Tera şirketlerinin yöneticileri Serdar Turhan ile Emre Tezmen’in yanı sıra üç Tera yöneticisi hakkında tutuklama kararı verildi. Böylece soruşturma kapsamında tutuklu yönetici sayısı dokuza çıktı.

🔹 Adalet Bakanı Akin Gürlek, şüphelilerin Ponzi düzenine benzer yöntemler kullandığını söyledi; 60 şüpheli hakkında yasal işlem başlatıldı ve yedi şirketin yöneticilerine ait varlıklar donduruldu.

🔹 Pusula yöneticisi Turhan’ın 4 Eylül’de İsviçre’deki bir hesaba 14,5 milyon dolar, Muhammed Yariz’in ise 25 milyon avro transfer ettiği belirlendi.

🔹 Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, sorunlu bölgenin karantinaya alındığını ve sistemik risk bulunmadığını söyledi. Hükümet, 131 fonun tasfiyesini Ziraat Bankası ile İş Bankası’na verdi ve işlemler için altı ay süre tanıdı.

🔹 Tera’nın hisseleri dört yılda yüzde 50.000 değer kazandı; şirketin fonları yıllık yüzde 1.500’e varan getiri sundu. Tera’nın piyasa değeri ilkbaharda yaklaşık 4 milyar avroya ulaştı.

🔹 Tera’nın TLY fonu, işlem hacmi düşük şirket hisselerinde yoğunlaşarak bu hisselerin değerini artırdı; şirket, yüksek getirilerle küçük yatırımcıları çekti ve hisse fiyatlarını yükseltmek için büyük krediler kullandı.

🔹 Sermaye Piyasası Kurulu, finansal polisin raporunun ardından ağustos sonunda fonların bağlantılı şirket hisselerine maruz kalma sınırlarını sıkılaştırdı. Yatırımcıların pozisyonlarını satmaya başlamasıyla fonlar düşük likiditeli varlıkların ödemelerini karşılayamadı.

🔹 Türkiye’de resmi enflasyon oranı daha önce yüzde 100’ü aştı ve Maliye Bakanlığı’nın programına rağmen yüzde 30’un altına inmedi. Bağımsız hesaplamalar mevcut yıllık enflasyonu yaklaşık yüzde 50 olarak gösteriyor.

🔹 Eski Türk mali polisi başkan yardımcısı Ramazan Basak, krizi düzenleyici kurumların başarısızlığı olarak nitelendirdi. Basak, Tera’nın olası yasa dışı faaliyetleri hakkında düzenleyici kurumlara yaptığı başvuruların ardından son bir yılda iki kez gözaltına alındığını söyledi.

🔹 Muhalefet milletvekili Ahmet Şık, fon yöneticileri ile siyasi ve bürokratik çevreler arasındaki bağlantıları sorguladı. Tera yöneticileri arasında eski Merkez Bankası danışmanları, Türkiye Varlık Fonu’nun eski üyeleri ve cumhurbaşkanının eski danışmanları bulunuyor.

🔹 Pusula’nın yatırım şirketinin yöneticisi Muhammed Yariz, daha önce Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın partisinin yerel gençlik yapılanmasında görev yaptı. Bulls şirketindeki bir yönetim kurulu üyesi ise kısa süre önce görevden alınan Turizm Bakan Yardımcısı’nın eşi.