🔹 İran ile ABD bu yaz geçici ateşkes imzalarken Çin, Orta Doğu’daki gerilimi azaltmadaki rolünü öne çıkardı.
🔹 Aynı gün Çin’den Tahran’a ulaşan bir uçak, İran Savunma Bakanlığı için insansız hava araçları ve füze güdüm sistemlerinde kullanılabilecek elektronik parçalar taşıdı.
🔹 Gümrük verilerine göre Çin’den İran Savunma Bakanlığına yılın ilk altı ayında çift kullanımlı bileşenler içeren yaklaşık 1.300 sevkiyat yapıldı. Elektronik sevkiyatından iki gün sonra insansız hava araçlarında kullanılabilecek ve değeri 6 milyon doların üzerinde olan parçaları taşıyan bir düzineden fazla sevkiyat daha gerçekleşti.
🔹 Çin, ABD yaptırımlarına rağmen İran petrolünün tek büyük alıcısı haline geldi ve bu yıl Tahran’a milyarlarca dolar sağladı. Çinli paravan şirketler ve bankalar, işlemleri yuan üzerinden yürüttü.
🔹 Çinli kuruluşlardan temin edilen uydu görüntüleri, üç ABD askerinin öldüğü İran saldırısıyla ilişkilendirildi. Çinli şirketler ayrıca saldırıda kullanılan balistik füzelerin üretiminde kullanılan kimyasal öncüllerin sağlanmasına yardımcı oldu.
🔹 Pekin, uluslararası kurallara uyduğunu, Çin’i çatışmayla ilişkilendirme girişimlerine karşı çıktığını ve İran’la işbirliğini sürdürürken Orta Doğu’daki barış çabalarını desteklediğini açıkladı.
🔹 Washington, savaşın 28 Şubat’ta başlamasından bu yana İran’a yönelik yüzlerce yaptırım uyguladı. Çin’de İran’a yardım ettiği değerlendirilen şirket ve kişilere yönelik yaptırımlar da bu kapsamda yer aldı.
🔹 Trump yönetimi, Pekin’in İran’a desteği konusunda Çin’le daha sert bir karşılaşmadan kaçındı. Trump, Xi Jinping’le iyi ilişkileri korumayı öncelik haline getirirken, bazı Kongre üyeleri Çin’in desteğinin görüşmelerin merkezine alınmasını talep etti.
🔹 ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, Çin ve Rusya’nın İran’ı farklı düzeylerde desteklediğini söyledi. Trump ise Çin’in İran’a silah sağlamayacağı konusunda Xi’nin kendisine güvence verdiğini belirterek, “Onlara güveniyorum” dedi.
🔹 Çin’den İran’a yapılan hava kargo sevkiyatları, ABD Donanmasının İran’ın deniz ticaretini engellemesinin ardından insansız hava aracı ve balistik füze programları için önemli bir tedarik güzergâhına dönüştü.
🔹 Sevkiyatlarda GPS takip cihazları, elektrik motorları ve uçak motoru parçaları yer aldı. 2025 başından bu yılın haziran sonuna kadar İran Savunma Bakanlığına ve İranlı şirketlere insansız hava araçları ile diğer silahlarda kullanılabilecek binlerce sevkiyat yapıldı.
🔹 Çinli şirketler İran için sodyum perklorat gibi balistik füze yakıtı üretiminde kullanılan kimyasallar sağladı. İran gümrük verileri, savaş başlamadan günler önce Çin’den İran Savunma Bakanlığına 300 ton kimyasal bileşik gönderildiğini gösterdi.
🔹 İran, deniz ticaretine yönelik ablukaya karşı Çin ile hava bağlantılarını Mahan Air üzerinden genişletti. Havayolu, Pekin, Şanghay ve Guangzhou’dan Tahran’a haftalık uçuş sayısını mart başındaki 4’ten nisan sonunda yaklaşık 27’ye çıkardı.
🔹 ABD Hazine Bakanlığı, İran’ın silah edinmesine yardım ettiği gerekçesiyle Çin ve Hong Kong merkezli şirketlere yaptırım uyguladı. Bir tedarik ağı, İran’a omuzdan atılan füze sistemleri göndermeye çalıştı ancak Belarus üzerinden planlanan sevkiyat başarılı olmadı.
🔹 ABD ve İran’ın 17 Haziran’da 60 günlük ateşkes imzalamasından günler sonra Çin’den İran’a hassas güdümlü silahların uçuş kontrol birimlerinde kullanılabilen ve değeri 6 milyon doların üzerinde elektronik parçalar gönderildi.
🔹 Trump ve Hazine Bakanı Scott Bessent, ağustos sonunda İran rejimini ayakta tutan ekonomik bağlantıları kesmeyi amaçlayan “Operation Economic Outcast” programını başlattı. ABD, Çin’e ait bir petrol tankerine ve İran’ın kritik bileşenler edinmesine yardım eden Çinli şirket ve kişilere yaptırım uyguladı ancak büyük Çin şirketlerini hedef almadı.
🔹 Kpler hesaplamalarına göre operasyonun başlamasından sonraki hafta yaklaşık 4 milyon varil İran petrolü Çin’e ulaştı. Mahan Air, eylülün ilk haftasında Çin’den İran’a savaş öncesi seviyenin iki katı olan 39 uçuş gerçekleştirdi; uçuşların çoğu kargo odaklı göründü.