🔹 Kaliforniya’da seçmenler, kasım ayında Facebook’un kurucusu Mark Zuckerberg ve LinkedIn’in kurucu ortağı Reid Hoffman gibi milyarderlerin servetlerinden her 20 dolarda 1 dolar alınmasını öngören Prop 40 teklifini oylayacak.

🔹 Prop 40, net serveti 1 milyar doların üzerinde olan yaklaşık 250 Kaliforniya sakinine bir defaya mahsus yüzde 5 servet vergisi uygulanmasını öngörüyor.

🔹 Teklifin mimarlarından biri, Berkeley’deki Kaliforniya Üniversitesi’nde görev yapan ekonomist Emmanuel Saez. Saez, Thomas Piketty ile birlikte en zengin ailelerin toplam gelirden aldığı payı gösteren grafiği 25 yıldır güncelliyor.

🔹 Grafiğe göre en zengin yüzde 1’lik kesimin ABD’deki toplam gelirden aldığı pay 1970’lerin ortasında yaklaşık yüzde 9 iken 2001’de yüzde 18’in üzerine çıktı.

🔹 Kongre Bütçe Ofisi, federal vergiler ve kamu yardımları hesaba katıldığında en zengin yüzde 1’in hanehalkı gelirindeki payının 1979’da yüzde 7,4’ten 2022’de yüzde 14,4’e yükseldiğini belirledi.

🔹 Prop 40’a birkaç Silikon Vadisi milyarderinin finanse ettiği bir kampanya karşı çıkıyor. Öğretmenler ve diğer işçi grupları da vergi gelirlerinin çoğunun sağlık hizmetlerine ayrılacak olmasından endişe ederek teklife karşı konumlandı.

🔹 Teklifin karşıtları, milyarderlerin ve servetlerinin eyaletten ayrılabileceğini, bunun da uzun vadede Kaliforniya’nın gelirlerini azaltabileceğini savunuyor. Eyaletten ayrılan teknoloji yatırımcısı ve Beyaz Saray yetkilisi David Sacks, düzenlemeyi “varlık müsaderesi” olarak nitelendiriyor.

🔹 Kaliforniya Valisi Gavin Newsom, Prop 40’ın eyaleti dezavantajlı duruma düşüreceğini söyleyerek ulusal düzeyde servet vergisini destekliyor.

🔹 Prop 40’a ilişkin kamuoyu yoklamaları farklı sonuçlar verdi; bir ankette olası seçmenlerin yarıdan biraz fazlası teklifi desteklerken, başka bir ankette destek yüzde 50’nin altında kaldı.

🔹 Servet eşitsizliğinin yükseldiği görüşü, vergi beyannamelerinin kamu transferleri ve vergiden muaf işveren yardımları gibi gelirleri kapsamaması nedeniyle eleştiriliyor.

🔹 Saez, milyarder servetlerinin maaşlardan çok yükselen hisse fiyatlarıyla büyüdüğünü ve gerçekleşmemiş kazançların vergilendirilmediğini söyledi.

🔹 Muhafazakâr eleştirmenler, zenginlere yüksek vergi uygulanmasının girişimcilik risklerini azaltarak ekonomik büyümeyi engelleyebileceğini savunuyor. Saez ise ABD’de en yüksek gelir vergisi oranlarının yüzde 70 ve üzerine çıktığı 1930’lardan 1970’lere kadar güçlü ekonomik büyüme yaşandığını söyledi.

🔹 Meta Üst Yöneticisi Mark Zuckerberg, Muse'u şirketin yapay zekâ vizyonunun merkezine yerleştirdi.

🔹 8 Eylül'de kullanıma sunulan Muse, geleneksel sohbet robotlarından farklı olarak kullanıcı adına otel rezervasyonu yapabiliyor, e-posta veya mesaj gönderebiliyor, dosya oluşturabiliyor, takvimi değiştirebiliyor ve çevrim içi alışveriş gerçekleştirebiliyor.

🔹 Muse; Walmart, Shopify, Stripe, Spotify ve Ticketmaster gibi hizmetlere bağlanabiliyor.

🔹 Uygulama, ABD'de kullanıma sunulmasından bu yana mobil indirmelerde ChatGPT'yi geride bırakarak ilk sıraya yerleşti. Sensor Tower verilerine göre 22 Eylül itibarıyla yaklaşık 2,5 milyon kez indirildi.

🔹 Meta'nın hisseleri Muse'un piyasaya çıkmasından bu yana yüzde 23 yükseldi.

🔹 Meta, Muse'u sesli komutlarla yönetmek için Charm adlı küçük ve bağlantılı bir cihaz geliştirdi. Şirket, asistanı bağlantılı gözlükleri üzerinden de sesli komutlarla kullanılabilir hâle getirmeyi planlıyor.

🔹 Muse'un çalışması için kullanıcıların dosyalarına, mesajlarına ve alışveriş bilgilerine erişim verilmesi gerekiyor; bu durum kişisel verilerin gizliliği konusunda soru işaretleri oluşturuyor.

🔹 Muse şu anda ücretsiz sunuluyor. Mark Zuckerberg, hizmetin işlemlerden alınacak küçük komisyonlarla finanse edilmesini umuyor.

🔹 Amazon, 20 Eylül'den bu yana çevrim içi mağazasına Muse erişimini engelliyor; diğer e-ticaret şirketleri de benzer adımlar atabilir.

🔹 Isabel Schnabel, Avrupa Merkez Bankası Direktörlüğü görevinden planlanandan önce ayrılacak.

🔹 Schnabel, ocak ayının başında Frankfurt’tan ayrılacak.

🔹 Schnabel, Christine Lagarde ile birlikte ECB Direktörlüğündeki tek kadın üye konumunda bulunuyor.

🔹 Schnabel, Uluslararası Para Fonu’na geçecek.

🔹 ABD Uzay Kuvvetleri generali ve Golden Dome for America direktörü Mike A. Guetlein, Başkan Donald Trump’ın 2025’te Golden Dome for America girişimini başlattığını söyledi.

🔹 Girişim, hipersonik füzeler, alçaktan uçan seyir füzeleri, uzay üzerinden ilerleyen silahlar ve savunmaları aşırı yüklemek üzere tasarlanan otonom insansız hava aracı sürülerine karşı ülkeyi koruyacak yeni bir savunma sistemi oluşturmayı amaçlıyor.

🔹 Golden Dome, kara, deniz, hava ve uzaydaki savunma kapasitesini tek bir entegre mimaride birleştirmeyi planlıyor. Projede Kuzey Amerika Havacılık ve Uzay Savunma Komutanlığı, ABD Kuzey Komutanlığı, ABD Stratejik Komutanlığı, ABD Pasifik Komutanlığı, ABD Uzay Komutanlığı, müttefikler ve savunma şirketleri birlikte çalışıyor.

🔹 Sistem, haziran ayında hedeflenen tüm tehditleri etkisiz hale getiren çok alanlı bir gerçek mühimmat testi gerçekleştirdi.

🔹 Bazı gelecek füze savunma tasarımları için 1,2 trilyon dolar ve üzeri maliyet tahminleri bulunuyor. Golden Dome projesinin mevcut maliyet tahmini ise yaklaşık 185 milyar dolar.

🔹 Proje, tehditler değiştikçe yeni teknolojilerin eklenmesine imkân veren açık bir tasarım kullanıyor. Ticari inovasyon, yeniden kullanılabilir fırlatma kapasitesi, otomasyon, yapay zekâ, hızlı yazılım geliştirme ve sürekli rekabetten yararlanılması planlanıyor.

🔹 Kongre komiteleriyle son bir yılda onlarca toplantı yapıldı; programın mimarisi, ilerlemesi ve tehdit değerlendirmeleri hakkında gizli bilgilendirmeler gerçekleştirildi. Golden Dome’un bazı teknik ayrıntıları güvenlik gerekçesiyle gizli tutuluyor.

🔹 Sistem, saldırganların füzelerini baskı aracı olarak güvenilir biçimde kullanabileceği beklentisini ortadan kaldırarak caydırıcılığı güçlendirmeyi amaçlıyor.

🔹 Tek bir ABD limanına veya ekonomik merkezine yönelik başarılı bir saldırı trilyonlarca dolarlık zarara yol açabilir. Golden Dome, ABD topraklarını baskı, yıldırma ve sürpriz saldırılara karşı korumaya yönelik uzun vadeli bir ulusal yatırım olarak tanımlanıyor.

🔹 Türkiye’nin doğusundaki Gürbulak Sınır Kapısı’nda İran’a girmek için bekleyen kamyonların oluşturduğu kuyruk kilometrelerce uzanıyor.

🔹 ABD Donanması’nın İran limanlarını abluka altına alması, İran’ın ithalatının büyük bölümünü ve ekonomisini destekleyen petrol ve doğal gaz satışlarını sınırlıyor.

🔹 İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ABD’nin güzergâhları kapatarak ülkeyi zayıflatmaya çalıştığını söyledi.

🔹 İran, Hürmüz Boğazı’ndan ticari gemilerin geçişine izin vermeden önce ABD ablukasının sona ermesini istiyor.

🔹 İran savaştan önce ticaretinin yüzde 80’inden fazlasını Körfez üzerinden gerçekleştiriyordu; Türkiye ve Pakistan sınır kapıları Avrupa ve Asya ile bağlantı açısından önem kazandı.

🔹 Gürbulak’ta kamyon bekleme süreleri savaşın başlamasından bu yana dört kattan fazla arttı. Sınırda normalde yaklaşık 200 kamyon beklerken sayı 1.200’e çıktı.

🔹 İranlı kamyon şoförleri artan yakıt, bakım, lastik ve parça maliyetleri ile düşen gelirler nedeniyle protesto mesajları yayımladı.

🔹 Şoför Akbar Sadigi, bekleme süreleri nedeniyle ayda iki kez yaptığı sefer sayısının bire düştüğünü ve gelirinin yarıya indiğini söyledi.

🔹 İran tarafındaki gümrük kuyruğunda son bir ayda bekleme süreleri 12 ila 25 gün arasında değişti. Şoförler, İran’dan çıkan kamyonlara yönelik kontrollerin uzamasından şikâyet etti.

🔹 İran ekonomisi, 20 Mart’ta başlayan takvim yılının ilk üç ayında önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 10’dan fazla küçüldü; petrol dışı ekonomi yüzde 4,6 daraldı.

🔹 Türkiye, Gürbulak’ta akaryakıt ölçüm istasyonlarındaki şerit sayısını artırdı ve X-ray tarama makinelerini iki katına çıkardı. Bekleme süresi 30 günden 22 güne indirildi.

🔹 İran ve Pakistan, sınır kapılarını 24 saat açık tutmayı ve Kuhak’ta yeni bir sınır kapısı açmayı planlıyor.

🔹 İran sivil havacılık otoritesi, İran hava yolu şirketlerinin Birleşik Arap Emirlikleri'ne tüm uçuşlarının çarşamba gece yarısından itibaren iptal edildiğini açıkladı.

🔹 Dubai'deki iki havalimanı ile Tahran'daki İmam Humeyni Uluslararası Havalimanı arasındaki perşembe sefer programlarında uçuş yer almadı.

🔹 BAE Genel Sivil Havacılık Otoritesi, İran uçuşlarının askıya alınmasını ikinci bir bildirime kadar sürdürdü. Karar, ABD'nin İran hava yolu şirketlerine yönelik yasağı nedeniyle alındı.

🔹 ABD Hazine Bakanlığı'nın İran'ın havacılık sektörüne yönelik son yaptırımları, İranlı taşıyıcılara yakıt ikmali ve diğer hizmetleri sağlayan havalimanı işletmecileri ile şirketleri ikincil yaptırım riskiyle karşı karşıya bırakıyor.

🔹 İran Güvenlik Şefi Muhsin Rızai, ABD yaptırımlarını uygulayan ülkelere İran uçaklarının uçuşlarını engellememe çağrısı yaptı. Rızai, İran uçaklarının engellenmesi halinde bu ülkelerin havalimanlarının da uçuş işletemeyeceğini söyledi.

🔹 İran'la hava bağlantısı bulunan ülkeler arasında Gürcistan ve Azerbaycan, İranlı taşıyıcılara yönelik kapsamlı yasağı resmen açıklayan diğer iki ülke oldu.

🔹 Bağdat ve Umman'ın Maskat kentindeki havalimanları İran uçuşlarını kabul etmeyecek. Mahan Air, Türkiye ve Umman uçuşlarını süresiz durdurdu.

🔹 İptaller, İran'ın yurt dışı bağlantılarını daha da daralttı. Şubat ayında başlayan savaş öncesinde de İran destinasyonlarına düzenli sefer yapan yabancı hava yolu şirketlerinin sayısı sınırlıydı; savaşın başlamasıyla yabancı hava yolu şirketleri İran operasyonlarını askıya aldı.

🔹 30 yıllık sabit mortgage faizinin ortalaması bu hafta yüzde 7,03’e yükseldi; oran geçen hafta yüzde 6,95’ti.

🔹 Mortgage faizleri üst üste beşinci hafta arttı. Yüksek faizler aylık ödemeleri büyütürken alıcıların satın alma gücünü azaltıyor.

🔹 Faizler, 2023’te ulaşılan yüzde 7,79’luk zirvenin altında kalıyor. Ortalama 30 yıllık mortgage faizi yaklaşık yedi ay önce kısa süreliğine yüzde 6’nın altına inmişti.

🔹 İran’daki savaşın petrol fiyatlarını yükseltmesi enflasyon ve mortgage faizleri üzerindeki baskıyı artırdı.

🔹 ABD’nin 10 yıllık Hazine tahvili getirisi yıl başındaki yaklaşık yüzde 4,15 seviyesinden yüzde 5,15’e yükseldi; bu, 2007’den bu yana en yüksek seviye oldu.

🔹 Tahvil getirilerindeki artış mortgage faizlerinin yanı sıra otomobil, tüketici ve ticari kredi faizlerini de yükseltiyor.

🔹 Federal Rezerv, enflasyonu düşürmek amacıyla faiz oranını geçen hafta 25 baz puan artırdı. Banka üyeleri 2026’da en az bir faiz artışı daha öngörüyor.

🔹 Donald Trump, ABD’de faiz oranlarının yüzde 1 veya daha düşük olması gerektiğini söyledi; Federal Rezerv’in mevcut faiz aralığı yüzde 3,75-4 seviyesinde bulunuyor.

🔹 Lennar, D.R. Horton ve PulteGroup gibi büyük konut inşaat şirketlerinin hisseleri son bir ayda geriledi.

🔹 Bekleyen konut satışları ağustosta temmuza göre yüzde 0,3 arttı ancak yıllık bazda yüzde 4,7 düştü. Yeni konut satın alma başvuruları da geçen yılın aynı haftasına göre yüzde 11 azaldı.

🔹 Konut alıcılarının yaklaşık yüzde 10’u geçen hafta ayarlanabilir faizli mortgage kullandı. Bu krediler başlangıçta daha düşük faiz sunsa da sabit dönem sona erdiğinde aylık ödemeler önemli ölçüde artabilir.

🔹 Mevcut konutların medyan fiyatı ağustosta 429 bin 100 dolar oldu ve yıllık fiyat artışları üst üste 38. ayına ulaştı.

🔹 İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, Gazze’deki savaşın ve 7 Ekim saldırılarının ardından 27 Ekim seçimleri öncesinde Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’na hitap edecek.

🔹 Netanyahu’nun ABD ziyaretinde Başkan Donald Trump’la görüşmesi planlanmadı. ABD ve İsrailli yetkililer görüşmenin program yoğunluğu nedeniyle gerçekleşmediğini açıkladı.

🔹 Netanyahu’nun BM konuşmasının, İsrailli seçmenlere ülkeyi savunabilecek vazgeçilmez lider olduğu mesajını vermesi ve kamuoyu yoklamalarındaki desteğini artırması bekleniyor.

🔹 Netanyahu ile New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani arasındaki gerilim, Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin Gazze’de savaş suçu işlendiği iddialarıyla çıkardığı tutuklama emri üzerinden tırmandı. Netanyahu ve İsrail hükümeti suçlamaları reddetti ve tutuklama emrinin hukuki geçerliliğine itiraz etti.

🔹 Netanyahu, New York’a gitmeden önce yayımladığı videoda BM’de İsrail askerleri ve Mamdani hakkında “gerçeği” anlatacağını söyledi. Mamdani ise Netanyahu’yu Filistinlilere yönelik “korkunç soykırımın mimarı” olarak niteledi.

🔹 Ürdün Kralı II. Abdullah, BM konuşmasında İsrail hükümetinin cezasızlık anlayışının “korkutucu seviyelere” ulaştığını söyledi.

🔹 Kamuoyu yoklamaları, Netanyahu’nun 27 Ekim seçimlerinde hükümet kurmak için gereken çoğunluğu elde edemeyebileceğini gösteriyor. İsrail Demokrasi Enstitüsü’nün haziran ayındaki araştırmasında katılımcıların yüzde 61’i Netanyahu’nun yeniden aday olmaması gerektiğini söyledi.

🔹 Netanyahu’nun muhalifleri, 7 Ekim saldırılarını önleyememekle birlikte İsrail’in ABD ve diğer büyük güçlerle ilişkilerini zayıflatmakla suçladı.

🔹 Trump yönetimi İsrail için 2,8 milyar dolarlık silah paketini gündeme getirdi. Trump ile Netanyahu, İran savaşı, Lübnan’daki İsrail bombardımanları ve ABD destekli Gazze barış planı konusunda anlaşmazlık yaşadı.

🔹 Netanyahu, Hamas’ın aşamalı silahsızlandırılmasını öngören Trump planını reddetti ve İsrail’in hava saldırılarına kısa bir aranın ardından yeniden başladı.

🔹 Trump daha önce Netanyahu’nun devam eden yolsuzluk davası kapsamında affedilmesi çağrısı yaptı, ancak son aylarda bu yönde adım atmadı. Netanyahu ise herhangi bir yanlış yaptığını reddetti.

🔹 Netanyahu ile Trump’ın İsrail seçimleri ve 3 Kasım’daki ABD ara seçimleri öncesinde görüşmemesi, iki lider arasındaki gerilimi ortaya koydu.

🔹 Columbia Business School profesörü Stijn Van Nieuwerburgh, ABD’deki yapay zekâ altyapısı yatırımlarının 2032’ye kadar her yıl ülke gayrisafi yurt içi hasılasının yaklaşık %3,6’sını tüketebileceğini hesapladı.

🔹 Toplam yatırım ihtiyacı 10 trilyon doların üzerine çıkabilir.

🔹 Bu oran, 19. yüzyılın sonlarında demiryollarına ayrılan yıllık GSYH payı olan %2,2’yi aşıyor; eyaletler arası otoyol sistemi ve telekomünikasyon yatırımlarında bu oran yıllık yaklaşık %1 seviyesindeydi.

🔹 Amazon, Meta ve Google gibi şirketlerin nakit kaynaklarıyla finanse edilen yatırımlar, şirketlerin kendi nakit akışlarını aşarak dış finansmana yöneldi.

🔹 Yapay zekâ şirketleri, büyük teknoloji sağlayıcıları, bankalar, özel kredi kuruluşları ve gayrimenkul şirketleri arasındaki finansman düzenlemeleri daha karmaşık hale geldi.

🔹 Önümüzdeki yedi yılda yaklaşık 183 gigavatlık yeni veri merkezi kapasitesi kurulması bekleniyor; mevcut kapasite yaklaşık 57 gigavat düzeyinde.

🔹 Dış finansmana geçiş kaldıraç oranlarını artırdı, riskleri ekonomiye yaydı ve yatırımları henüz kanıtlanmamış gelir akışlarına bağımlı hale getirdi.

🔹 Belirsiz talep, hızlı teknolojik değişim, uygulama darboğazları ve yüksek kaldıraç, beklentilerin değişmesi halinde ciddi aşağı yönlü risk yaratabilir.

🔹 Yapay zekâ uygulamalarındaki güçlü büyüme, yüksek kullanım oranları ve modellerdeki gelişmeler öngörülen altyapıyı destekleyerek istikrarlı nakit akışları sağlayabilir; ancak finansal sıkıntının yakın olduğu sonucunu doğurmaz.

🔹 Yapay zekâ sektörünün beklenen yatırım getirisini sağlaması için 2032’de yıllık yaklaşık 3,7 trilyon dolar gelir elde etmesi gerekiyor.

🔹 OpenAI ve Anthropic’in toplam yıllık gelirleri yaklaşık 100 milyar dolar seviyesinde bulunuyor; bu gelirin hedefe ulaşması için yıllık yaklaşık %80 büyümesi gerekiyor.

🔹 Bazı ABD yerel yönetimleri veri merkezlerini ağırlamaya daha mesafeli yaklaşırken, Federal Rezerv yetkilileri inşaat patlamasının enflasyonu artırıp artırmadığını değerlendiriyor.

🔹 Çin menşeli tam hibrit otomobillerin AB satışları 2022’de 659 iken bu yılın ilk yedi ayında 160.662’ye yükseldi.

🔹 Çin menşeli şarj edilebilir hibrit araç satışları 2022’deki 56.706 seviyesinden bu yılın ocak-temmuz döneminde 217.764’e çıktı.

🔹 AB, Çin’den hibrit araç ihracatının gönüllü olarak azaltılmasını istedi; aksi durumda kotalar da içerebilecek koruma önlemleri uygulanabilir.

🔹 Almanya Otomotiv Endüstrisi Birliği, Çin menşeli hibrit araçlara yönelik tarifelerin değerlendirilmesine açık olduğunu açıkladı ve Avrupa Komisyonu’ndan ticari koruma önlemlerinin etkisini kapsamlı biçimde incelemesini istedi.

🔹 Avrupa Otomobil Üreticileri Birliği verilerine göre hibrit araçlar AB otomobil pazarının yaklaşık yüzde 37’sini, elektrikli araçlar ise yüzde 21’den biraz fazlasını oluşturdu.

🔹 BYD, Chery ve Leapmotor AB’de üç haneli büyüme kaydetti. Geely, yılın ilk sekiz ayında 205.000 araç satarak en popüler Çin markası oldu; BYD’nin satışları yüzde 163 artarak 177.000’e ulaştı.

🔹 Geely, BYD ve SAIC, Tesla’nın önüne geçti. Tesla, yılın ilk yedi ayında AB genelinde 142.000 araç sattı.

🔹 Avrupa otomobil üreticileri pazarın genelinde liderliğini korudu; Volkswagen grubu yılın ilk sekiz ayında 2 milyon araç sattı.

🔹 Elektrikli otomobil satışları ağustosta Almanya’da yüzde 75, Fransa’da yüzde 112 ve Slovenya’da yüzde 266 arttı. Birleşik Krallık’taki artış yüzde 27, İrlanda’daki artış ise yüzde 7 oldu.

🔹 Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, AB ile Çin arasındaki günlük 1,18 milyar avroluk ticaret açığını sürdürülemez bir eşik olarak tanımladı.

🔹 AB Ticaret Komiseri Maroš Šefčovič ile Çinli mevkidaşı Wang Wentao, ticari ateşkes oluşturmak amacıyla 8 ve 9 Ekim’de görüşecek.

🔹 Donald Trump ile Şi Cinping, ticari ateşkes arayışı kapsamında Washington’da 12 ay içindeki üçüncü zirvelerini gerçekleştirecek.