Neden Herkes Birdenbire “Evrensel Temel Sermaye”yi Konuşuyor?
Atlantic
🔹 Yapay zekânın çok sayıda işi devralması halinde servetin büyük bölümünün yapay zekâ şirketlerinin sahiplerinde toplanabileceği ve bunun kalıcı bir gelir eşitsizliği yaratabileceği görüşü giderek daha fazla destek görüyor.
🔹 Bu senaryoya karşı öne çıkan "Evrensel Temel Sermaye" (Universal Basic Capital) önerisi, herkesin yapay zekâ şirketlerinde veya geniş bir hisse portföyünde pay sahibi olmasını amaçlıyor.
🔹 Fikir, farklı siyasi görüşlerden Bernie Sanders, Gavin Newsom, Steve Bannon, Sam Altman ve Donald Trump gibi isimler tarafından çeşitli biçimlerde destekleniyor.
🔹 Evrensel Temel Gelir modelinde devlet şirketlerden daha fazla vergi toplayıp bunu vatandaşlara düzenli ödeme olarak dağıtıyor.
🔹 Evrensel Temel Sermaye ise vatandaşlara doğrudan hisse veya yatırım hesabı verilmesini öngörüyor.
🔹 Öneriye göre bu hesaplar zaman içinde değer kazanacak ve vatandaşlar ekonomik büyümeden doğrudan pay alacak.
🔹 Hesaplar, büyük şirketlerden nakit yerine hisse alınması gibi yöntemlerle finanse edilebilir.
🔹 ABD'de daha önce kabul edilen "Trump Accounts" programı kapsamında 2025-2028 arasında doğan çocuklara 1.000 dolarlık yatırım hesabı açılması, bu yaklaşımın küçük ölçekli bir örneği olarak gösteriliyor.
🔹 Vivek Ramaswamy, yapay zekâ çağında her çocuğa S&P 500'e yatırım yapan 10.000 dolarlık bir hesap verilmesini önerdi.
🔹 Ekonomistler, yapay zekâ büyük bir başarıya ulaşmasa bile daha geniş hisse sahipliğinin servet eşitsizliğini azaltabileceğini savunuyor.
🔹 Bernie Sanders, OpenAI, Anthropic ve xAI gibi yapay zekâ şirketlerinin hisselerinin %50'sinin federal hükümete devredilmesini öneriyor.
🔹 Bu hisselerin bir egemen varlık fonunda toplanması ve elde edilen gelirin halka dağıtılması veya kamu hizmetlerinde kullanılması planlanıyor.
🔹 Model, Norveç'in petrol gelirlerini yöneten egemen varlık fonuna benzetiliyor.
🔹 Sam Altman, Sanders ile bu konu hakkında görüşerek kamuya ortaklık fikrine genel olarak sıcak baktığını açıkladı.
🔹 Donald Trump da yapay zekâ şirketlerinin bir bölümünün Amerikan halkına ait olabileceğini söyledi.
🔹 Öneriye karşı çıkanlar, devletin büyük hissedar hâline gelmesinin düzenleyici bağımsızlığı zayıflatabileceğini ve hükümetin yapay zekâ şirketlerini koruma eğilimini artırabileceğini savunuyor.
🔹 Eleştiriler, böyle bir modelin siyasi iktidarın şirket yönetimleri ve yapay zekâ teknolojisinin gelişimi üzerinde doğrudan etki kurmasına yol açabileceğini belirtiyor.