Çin, ABD ve yeni Büyük Oyun
Financial Times
🔹 ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in son zirvesinde iki dev panda ödünç verilmesi ve uzun vadeli iş birliği açıklamaları öne çıktı.
🔹 ABD ile Çin arasındaki stratejik rekabet, soya fasulyesi veya nadir toprak elementleri konusundaki ticari tavizlerle çözülemeyecek ve onlarca yıl sürebilecek bir güç mücadelesi olarak sürüyor.
🔹 Bu rekabet, 19. yüzyılda Britanya ile Rusya arasındaki Büyük Oyun’a benziyor; ekonomik, siyasi, coğrafi ve sanal alanlarda yürütülüyor ve orta güçleri de içine çekiyor.
🔹 Çin, Güney ve Doğu Çin denizlerinde kontrolünü artırıyor. Pekin, 2013’ten itibaren Güney Çin Denizi’nde askeri lojistik kapasitesine sahip yedi yapay ada inşa etti.
🔹 Çin, Afrika ve Latin Amerika’da ticaret ve ödeme sistemlerini genişletiyor. Güney Amerika’nın önde gelen ticaret ortağı olan Çin, Peru’daki Chancay mega limanının yüzde 60’ına sahip ve limanın münhasır işletme haklarını elinde bulunduruyor.
🔹 Çin, ticari gemicilik ve gemi inşa sektörlerinde önemli bir kapasiteye sahip. Çin dışında önde gelen konteyner limanlarının neredeyse yarısında Çin mülkiyeti veya işletme faaliyeti bulunuyor.
🔹 Çin’in denizcilik gücü, küresel tedarik zincirleri, üretim kapasitesi ve doğal kaynaklara erişim üzerinde etkisini artırıyor. Pekin, Arktik’te yeni ticaret rotaları ve kaynaklar için “Kutup İpek Yolu” girişimini geliştiriyor.
🔹 ABD ve Çin, yapay zekâ ile finansal sistemler üzerindeki kontrol için rekabet ediyor. Çin, gelişmekte olan ülkelere açık kaynaklı yapay zekâ modelleri sunuyor ve 29 üyeli Dünya Yapay Zekâ İşbirliği Örgütü Çin teknolojilerini küresel ölçekte yaymayı planlıyor.
🔹 Japonya, Güney Kore ve Avustralya Çin’in etkisini dengelemek için yeni ticaret ve güvenlik ittifakları arıyor. Kanada, Finlandiya ve Avrupa ülkeleri de ABD ve Çin’in baskısına karşı farklı ortaklıklar geliştiriyor.
🔹 Çin, Rusya, İran ve Kuzey Kore ABD karşıtı bir eksen oluştururken, bu ittifaklar kırılganlığını koruyor. ABD’nin Kanada, Avrupa Birliği, Japonya ve Güney Kore ile ilişkileri de aynı güç mücadelesinden etkileniyor.
🔹 İklim değişikliği, Arktik’te buzların erimesiyle yeni ticaret ve ulaşım yolları açarak yeni Büyük Oyun’un temel unsurlarından biri haline geliyor. Avrupa Birliği’nin ABD ile Çin arasında üçüncü bir güç merkezi olması, iki ülkenin etkisini sınırlıyor.
🔹 Ukrayna savaşı, Hürmüz Boğazı’nın silahlandırılması ve Tayvan çevresindeki gerilimler, büyük güçlerin doğrudan savaş yerine toprak, geçiş noktaları, kaynaklar ve ittifaklar üzerinde rekabet ettiği stratejinin parçaları olarak öne çıkıyor.
🔹 ABD, dünyanın rezerv para birimi olan doların, güçlü teknoloji şirketlerinin ve açık küresel deniz yollarının avantajını koruyor. Çin ise sanayi kapasitesi, tedarik zincirleri, lojistik, nadir toprak elementleri, temiz teknoloji ve elektrikli araçlarda güçlü konumda bulunuyor.
🔹 Hindistan, Japonya, Kanada, Türkiye, Körfez ülkeleri, İskandinav ülkeleri, Güneydoğu Asya Uluslar Birliği ve Avrupa Birliği’nin tercihleri, 21. yüzyıldaki güç mücadelesinin sonucunu etkileyebilir.