🔹 İnsanlar en az Roma döneminden bu yana dil kazıyıcı kullanıyor; günümüzde Hailey Bieber ve Gwyneth Paltrow gibi ünlüler de bunu kişisel bakım rutinlerine dahil ediyor.

🔹 Ağız mikrobiyomu yaklaşık 700 bakteri türünün yanı sıra mantar, protozoa ve virüsleri barındırıyor. Yetersiz ağız hijyeni, sigara ve kötü beslenme, diş çürüğü, diş eti hastalığı ve kronik ağız kokusuna yol açabilen biyofilmleri teşvik edebiliyor.

🔹 Dil, ağız mikrobiyomunun yaklaşık üçte ikisini barındırıyor. Dil yüzeyindeki çıkıntılar arasındaki bölgeler, kötü kokulu kükürtlü bileşikler üretebilen oksijensiz ortamlarda yaşayan bakteriler için elverişli alanlar oluşturuyor.

🔹 2018’de diş eti hastalığı bulunan 36 kişiyle yapılan bir çalışma, normal diş temizliğine dil kazımanın eklenmesinin ağız kokusunu azalttığını gösterdi.

🔹 2015’te 45 çocukla yapılan çalışma, dil temizliğinin diş çürüğünün başlıca nedenlerinden Streptococcus mutans düzeyini önemli ölçüde düşürdüğünü ortaya koydu. Aynı çalışma, normal diş fırçası veya tuzlu suyla çalkalamanın özel dil kazıyıcı kadar etkili olabildiğini gösterdi.

🔹 2021’de ağız kokusu bulunan 56 kişiyle yapılan çalışmada dil kazıma ve dil fırçalama, dil biyofilmlerini ve kokulu kükürt bileşiklerini aynı ölçüde azalttı.

🔹 Bu yıl ağız kokusu bulunan 80 kişiyle yapılan başka bir çalışmada, Streptococcus salivarius içeren ağız probiyotiğiyle desteklenen dil fırçalama benzer sonuçlar verdi.

🔹 2025’te yayımlanan dört çalışmanın incelemesi, dil üzerindeki tabakanın temizlenmesinin tuz tadının algılanma yoğunluğunu artırabildiğini gösterdi; çalışmalardan biri bu artışı katılımcıların yüzde 60’ında saptadı.

🔹 Plymouth Üniversitesi’nden diş hekimliği profesörü Zoe Brookes, çalışmaların güçlü sonuçlar çıkarmak için çok küçük olduğunu söyledi. Sağlıklı bir dilden fazla sayıda bakterinin uzaklaştırılması ağız mikrobiyomunu bozabilir.

🔹 Sağlıklı bir ağız için günde iki kez diş fırçalamak, diş ipi kullanmak ve şeker tüketimini azaltmak temel uygulamalar olarak öne çıkıyor.

🔹 Başkan Donald Trump’ın üst düzey kabine üyeleri, İran’daki savaşta ve Yemen’deki Suudi-Husi çatışmasında atılacak adımları görüşmek üzere cuma günü Camp David’de saatler süren bir toplantı yaptı.

🔹 Trump yönetimi olağandışı toplantıyı duyurmadı. Benzer bir toplantı en son Haziran 2025’te, İsrail’in İran’a karşı savaşa başlamasından birkaç gün önce yapılmıştı.

🔹 Başkan Yardımcısı J.D. Vance toplantıya başkanlık etti. Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Savunma Bakanı Pete Hegseth, Beyaz Saray Özel Temsilcisi Steve Witkoff, CIA Direktörü John Ratcliffe ve Genelkurmay Başkanı Orgeneral Dan Caine de toplantıya katıldı.

🔹 Toplantıda Orta Doğu’daki krizle ilgili kararlar alındı veya konular kapsamlı biçimde görüşüldü.

🔹 Beyaz Saray toplantı hakkında yorum yapmadı.

🔹 Müzakerelerin durmasının ardından Trump, İran’da büyük çaplı çatışma operasyonlarını yeniden başlatmayı değerlendiriyor.

🔹 Trump, İran’ın anlaşmayı imzalaması gerektiğini, aksi takdirde anlaşmanın artık var olmayacağını söyledi.

🔹 Suudi Arabistan, Yemen’de Husilere karşı planladığı saldırıya ABD’nin katılmasını istiyor ve Trump’tan Husilere hava saldırıları düzenlemesini talep ediyor.

🔹 Trump hava saldırılarına şu ana kadar karşı durdu, ancak ABD’li yetkililer kararını değiştirebileceğini belirtti.

🔹 Trump, Camp David’de danışmanlarıyla toplantı yaptığı sırada İran konusunda sonraki adımını açıklaması halinde bunun büyük bir haber olacağını söyledi; İran’ın iyi durumda olmadığını ekledi.

🔹 2 Ekim’de New York borsasında Dow Jones sanayi ortalamasının kapanışı, önceki güne göre 250,40 dolar artarak 51.176,96 dolara yükseldi.

🔹 Dow Jones iki işlem gününü üst üste yükselişle tamamladı.

🔹 ABD Çalışma Bakanlığı’nın açıkladığı eylül ayı istihdam verilerinde, tarım dışı sektörlerdeki istihdam artışı piyasa beklentisinin altında kaldı.

🔹 Zayıf istihdam verisi, erken faiz artırımı beklentisinin gerilemesine yol açtı.

🔹 Özellikle bilgi teknolojileri şirketlerinin hisselerinde alımlar öne çıktı.

🔹 Teknoloji şirketlerinin ağırlıkta olduğu Nasdaq bileşik endeksi 319,26 puan yükselerek 27.190,86 puandan kapandı.

🔹 Fransa tahvilleri ile eşdeğer Alman tahvilleri arasındaki getiri farkı, Avrupa borç krizinden bu yana en yüksek seviyeye çıktı.

🔹 Yükselen getiriler, Avrupa Merkez Bankası üzerindeki Fransa’nın tahvil piyasasındaki çalkantıya müdahale etme baskısını artırıyor.

🔹 ECB, 2022’deki İtalya tahvil krizinin ardından finansal dalgalanmaları sınırlamak amacıyla Transmission Protection Instrument (TPI) adlı aracı oluşturdu. Araç henüz kullanılmadı.

🔹 TPI, para politikasının aktarımını bozan gerekçesiz ve düzensiz piyasa hareketlerine karşı tasarlandı. Fransa’daki mali açıklar ve bütçe anlaşmazlığı, piyasa hareketlerinin bu koşulları karşılayıp karşılamadığı konusunda belirsizlik yaratıyor.

🔹 Danske Bank baş stratejisti Piet Christiansen, Fransa’nın mali durumu ve siyasi belirsizliği dikkate alındığında tahvil farkındaki açılmanın gerekçeli olduğunu söyledi. ECB’nin ancak gelişmeler para politikasının aktarımını engellerse müdahale etmesi gerektiğini belirtti.

🔹 ECB yetkilileri, TPI kullanımının hükümetlerin bütçe açıklarını finanse etmelerine yardım edildiği izlenimi yaratmasından ve kurumun güvenilirliğinin zarar görmesinden kaçınmak istiyor.

🔹 Euro bölgesinde enflasyon, Orta Doğu’daki çatışmanın etkisiyle yüzde 4’e yaklaşıyor. Tahvil alımlarının yeniden başlatılması, haziran ve eylülde yapılan faiz artırımlarıyla çelişebilir.

🔹 ECB’nin tahvil varlıklarını vadesi geldikçe azaltmasına dayanan niceliksel sıkılaştırmanın sona erdirilmesi, piyasaları yatıştırmak için ilk adımlardan biri olabilir. Fransa için aylık 5 milyar avroluk tahvil alımı, yeni ihraçların yaklaşık yüzde 20’sine denk geliyor.

🔹 ECB Başkanı Christine Lagarde, Fransa üzerindeki baskının arttığı dönemde tahvil piyasalarında düzensiz hareket veya gerilim görmediğini söyledi. Almanya Merkez Bankası Başkanı Joachim Nagel ise ECB’nin odağının yüzde 2 enflasyon hedefi ve fiyat istikrarı olduğunu açıkladı.

🔹 Fransa’daki stresin yüksek borçlu diğer avro bölgesi ülkelerine veya varlık sınıflarına yayılması halinde TPI’nin devreye alınma ihtimali artabilir. Şu ana kadar bu tür bir bulaşmaya ilişkin sınırlı kanıt bulunuyor.

🔹 İtalya’da Giorgia Meloni hükümeti, bütçe açığını Avrupa Birliği’nin gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 3’ü sınırının altında tutmak amacıyla savunma harcamalarını azalttı. Fransa ise bütçe açığını 2026’daki yüzde 5,4 seviyesinden gelecek yıl yüzde 5’e indirmeyi planlıyor.

🔹 Finlandiya Merkez Bankası Başkanı Olli Rehn, yüksek borçlanma maliyetleri, artan harcama ihtiyaçları ve sınırlı mali alanın kamu borcu risklerini artırabileceğini söyledi. Fransa Merkez Bankası Başkanı Emmanuel Moulin, ECB’nin avro bölgesinin ikinci büyük ekonomisi için “mucizevi bir çözümü” bulunmadığını belirtti.

🔹 TPI’nin daha önce hiç test edilmediği, ancak teorik olarak güçlü bir araç olduğu ifade edildi.

🔹 Japonya, hedefin hava savunmasını çok sayıda füzeyle yıpratmak amacıyla daha ucuz ve uzun menzilli bir seyir füzesi üretmeyi planlıyor.

🔹 Karadan fırlatılacak füze, gemilere ve benzer hedeflere karşı kullanılacak. Geliştirme çalışmalarının en erken gelecek mali yılda başlaması planlanıyor.

🔹 Füzede sivil bileşenler kullanılacak. Bu kapsamda daha hafif bir harp başlığı ve askeri sensörlerden daha düşük performanslı sivil kameralar tercih edilerek üretim maliyetleri düşürülecek.

🔹 Daha düşük doğruluk ve güç karşılığında ucuzlatılacak füzelerin, düşman önleme füzelerini tüketecek şekilde kullanılmasının ardından Japonya’nın ateşleyeceği sonraki füzelerin hedefi vurma olasılığı artabilir.

🔹 Bir Tomahawk füzesinin maliyeti yaklaşık 400 milyon yen, yani 2,54 milyon dolar. ABD’de Zone 5 Technologies tarafından geliştirilen Rusty Dagger seyir füzesinin birim maliyeti ise yaklaşık 40 milyon yen.

🔹 Yeni füzenin geliştirme planı, yıl sonunda tamamlanacak üç temel güvenlik belgesinde yer alacak. Füzelerin 2029 mali yılına kadar üretilmesi, tam ölçekli seri üretimin ise en erken 2030 mali yılında başlaması bekleniyor.

🔹 Kara Öz Savunma Kuvvetleri’nin kullanması planlanan füze için geliştirici şirket seçmek üzere ihale düzenlenecek. Mitsubishi Heavy Industries ve Kawasaki Heavy Industries önceki füze geliştirme ihalelerini kazandı.

🔹 Mitsubishi Heavy Industries, Kara Öz Savunma Kuvvetleri için Type 88, Type 12 ve Type 25 gemisavar güdümlü füzelerini üretti. Kawasaki Heavy Industries ise tanksavar füzeleri ve diğer silahların üretiminde deneyime sahip.

🔹 Öz Savunma Kuvvetleri, yeni füzenin yerli geliştirilmesinden önce 2029 mali yılında yurt dışı tedarikçilerden füze almayı planlıyor. ABD’li savunma teknolojisi girişimi Anduril Industries’in Barracuda-500 füzesi değerlendiriliyor.

🔹 Ucuz saldırı dronlarını durdurmak için pahalı füzelerin kullanılması, füze maliyetleri konusundaki tartışmaları artırdı. Ucuz dronların modern savaşta yaygınlaşmasıyla benzer bir yaklaşım füzeler için de uygulanıyor.

🔹 Edinburgh Kraliyet Botanik Bahçesi’ndeki Palm Houses seraları, beş yıllık restorasyonun ardından yeniden açıldı.

🔹 Restorasyon kapsamında 5 binden fazla cam panel değiştirildi; demir işçiliği ve kumtaşı bölümleri restore edildi veya yenilendi.

🔹 Seraların en yüksek noktası yaklaşık 22 metreye ulaşıyor ve yapı, dünyanın en yüksek taş ve cam seralarından biri olarak tanımlanıyor.

🔹 Seralarda 35’ten fazla ülkeden yaklaşık 600 bitki örneği bulunuyor. Palmiye türlerinin yanı sıra eğrelti otları, begonyalar, kozalaklılar ve ciğerotları da sergileniyor.

🔹 Şili’de nesli tehlike altında bulunan Valdivia gayana bitkisi Edinburgh’da çoğaltıldı; tohumlarının bir bölümü Şili’ye gönderilerek bitkinin ülkedeki popülasyonunun artırılmasına katkı sağlandı.

🔹 Yeni Kaledonya’dan getirilen Cook çamı, ışığa değil ekvatora doğru büyüyor. Bitki bu özelliği nedeniyle bahçede “eğri ağaç” olarak adlandırılıyor.

🔹 Palm Houses’un ilk sekizgen yapısı 1834’te, daha yüksek ikinci yapı ise 1858’de tamamlandı. Viktorya dönemindeki eğrelti otu merakı “pteridomani” olarak adlandırıldı.

🔹 Restorasyon sırasında başlangıçta 800 bitki geçici olarak yakındaki seralara taşındı. Seraların eski simgelerinden 200 yaşındaki Sabal mexicana, çok uzun ve yaşlı olduğu için taşınamadı; yerine bitkinin 10 yaşındaki yavrusu dikildi.

🔹 Edinburgh Kraliyet Botanik Bahçesi, yükselen sıcaklıklar nedeniyle başka bölgelerde tehlike altındaki türlerin korunmasında rol üstleniyor. Araştırma seralarının sıradaki yenileme projesi olması ve burada yaklaşık 120 bilim insanının çalışması planlanıyor.

🔹 Bahçenin bilim insanları 100’den fazla yeni begonya türü belirledi ve begonya çeşitliliğini DNA analizleriyle araştırıyor.

🔹 Edinburgh Kraliyet Botanik Bahçesi her gün saat 10.00’dan itibaren açık; giriş ücretsiz, Palm Houses için yetişkin bileti ise 4,95 sterlin veya bağışla 5,50 sterlin olarak uygulanıyor.

🔹 Kimya mühendisi Ahmad Zuhairi Abdullah, 22 yıl önce Universiti Sains Malaysia’ya katıldığında küresel araştırma altyapısı, yüksek etkili yayınlar ve önemli bilimsel atılımlar açısından Batılı kurumların baskın olduğunu söyledi.

🔹 Zuhairi, iki on yıl içinde bilimsel çalışmaların ağırlık merkezinin doğuya kaydığını belirtti.

🔹 Zuhairi, üniversiteye katıldığı dönemde Çin hakkında fazla bilgi sahibi olmadığını, ancak ülkedeki iyi üniversiteleri ve araştırmalarında yararlandığı Çin yayınlarını bildiğini söyledi.

🔹 O dönemde Çinli meslektaşlarla iş birliği konusunda fazla faaliyet bulunmadığını belirten Zuhairi, bugün çok sayıda bilim insanı ve öğrencinin eğitim, araştırma ve iş birliği için Malezya’ya geldiğini söyledi.

🔹 Yeni araştırma koridoru; yeni nesil yarı iletkenler ve gelişmiş katalizörler gibi alanlarda bilim insanlarının jeopolitik sınırları aşarak ortak keşiflere odaklanmasını kapsıyor.

🔹 ABD Başkanı Donald Trump’ın akaryakıt fiyatlarındaki artışı durdurmak için gündeme getirdiği dizel ihracatına ambargo seçeneği, Avrupa Birliği’nde ciddi bir tedarik krizine yol açabilirdi.

🔹 Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, G7 üyeleri arasında ihracat yasağı veya ihracat kısıtlaması uygulanmayacağını söyledi.

🔹 Macron, Trump’ın bu konuda çok net olduğunu açıkladı.

🔹 Donald Trump, Avrupa’nın büyük miktarda depolanmış dizeli piyasaya sürmeyi kabul ettiğini söyledi.

🔹 ABD yönetimi, Avrupa’ya dizel stoklarını serbest bırakması veya ambargoyla karşılaşması yönünde bir ültimatom verdi.

🔹 Avrupa Komisyonu sözcüsü, ihracat yasağının ABD’ye güveni zedeleyebileceği uyarısında bulundu.

🔹 Çin hükümeti, 2030’a kadar ülkenin tüm okullarında yapay zekâ eğitimi vermeyi hedefliyor.

🔹 Yapay zekâ temalı eğitim gezilerine yönelik rezervasyonlar bu yaz yüzde 370 arttı. Çin’in yapay zekâ eğitim pazarının gelecek yıl 22 milyar dolara ulaşması bekleniyor.

🔹 Çin Eğitim Bakanlığı yetkilisi Zhou Dawang, tüm eğitim kademeleri ve toplum için genel bir yapay zekâ okuryazarlığı sistemi kurulacağını açıkladı.

🔹 Çin’in yeni ekonomi sektöründeki yapay zekâ bağlantılı iş ilanları 2026’nın ilk dört ayında sekiz kattan fazla arttı.

🔹 Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Çin ve ABD’nin yapay zekâyı insan denetimi altında geliştirme ve yönetme sorumluluğu taşıdığını söyledi.

🔹 ABD Başkanı Donald Trump, yapay zekâ gelişimini kısıtlamayacağını söyledi. Trump ayrıca teknoloji şirketlerinin gelişmiş modellerin güvenliği için gönüllü bir özdenetim anlaşmasına bağlılık açıkladı.

🔹 Anthropic CEO’su Dario Amodei, yapay zekâ modellerinin yeteneklerini geliştirme hızının yavaşlatılması gerektiğini söyledi. Anthropic, gelişmiş yapay zekânın insanlık için felaket niteliğinde veya varoluşsal riskler taşıyabileceği konusunda yatırımcıları uyarmayı planlıyor.

🔹 Pekin’de düzenlenen altı günlük yapay zekâ kampına Çin, Singapur, Birleşik Krallık ve Avustralya’dan 50’den fazla öğrenci katıldı. Öğrenciler yaşlılar için yapay zekâ destekli baston, güvenlik uyarılı kask ve su filtreleyen konum takipli şişe tasarladı.

🔹 ABD’de yapay zekâ eğitimi pazar talebi ve federal teşviklerle büyürken Çin, tüm öğrencilere erişimi zorunlu kılan merkezi bir sistem kuruyor.

🔹 Çinli yetkililer ticari yapay zekâ kamplarındaki artışı izliyor. Devlet medyası, bazı programları ebeveynlerin kaygılarından yüksek ücretli ve düşük kaliteli kurslarla yararlanmakla eleştirdi.

🔹 Zhang Mingrui adlı 10 yaşındaki öğrenci, yapay zekâ araçlarını ürün tasarlamak, internet sitesi oluşturmak ve finansal risk yönetmek için kullandı; yapay zekâyı konuşabildiği ve sorun çözebildiği sanal bir arkadaş olarak gördüğünü söyledi.

🔹 G-7 ülkeleri, dünya genelindeki yüksek fiyatları hafifletmek amacıyla dört ay içinde acil durum rezervlerinden 100 milyon varil dizel, benzin ve ham petrolü piyasaya sürme kararı aldı.

🔹 Anlaşma kapsamında dizel yakıt Avrupa stoklarından sağlanacak ve ilk 20 gün içinde büyük miktarda dizel piyasaya verilecek.

🔹 Karar, Trump yönetiminin ABD dizel yakıtı ihracatını yasaklama tehdidinin ardından alındı. Böyle bir yasak, özellikle yüksek yakıt fiyatlarıyla karşı karşıya olan Avrupa’da maliyetleri daha da artırabilirdi.

🔹 Dizel ve petrol vadeli işlemleri kararın açıklanmasının ardından geriledi; ancak sürücülerin ne ölçüde rahatlayacağı netleşmedi. Dünyada günde yaklaşık 28 milyon varil dizel tüketiliyor.

🔹 ABD Başkanı Donald Trump, Avrupa’nın yüksek miktarda dizel petrolünü piyasaya sürmeyi kabul ettiğini ve sürecin hemen başlayacağını açıkladı.

🔹 Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, ihracat yasağı uygulanmaması konusunda tüm tarafların kararlı olduğunu söyledi.

🔹 Avrupa Komisyonu sözcüsü Anna-Kaisa Itkonen, Avrupa Birliği’nin ABD’nin dizel ihracat yasağı tehdidini reddettiğini ve böyle bir yasağın ABD’ye duyulan güveni zedeleyeceğini söyledi.

🔹 ABD’nin en büyük petrol şirketlerinin yöneticileri, ihracat yasağına karşı Beyaz Saray’da lobi yaptı ve fiyatları düşürmek için Fransa, Almanya ve İtalya’daki rezervlerin kullanılmasını önerdi.

🔹 ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, Amerikan işçileri ve çiftçileri için uygun fiyatla yeterli dizel sağlanması amacıyla Avrupa’yla birlikte çalışıldığını söyledi.

🔹 Piyasa analistleri, 100 milyon varilin Uluslararası Enerji Ajansı üyelerinin daha önce taahhüt ettiği 400 milyon varile ek olup olmadığının belirsiz olduğunu belirtti.

🔹 ABD’de dizel fiyatları eylülde rekor seviyeye ulaştı ve cuma günü ülke genelinde galon başına ortalama 6,37 dolar oldu. Orta Doğu ve Doğu Avrupa’daki savaşlar rafineri altyapısına zarar verdi ve yakıt sevkiyatlarını aksattı.

🔹 Hürmüz Boğazı’ndan ham petrol akışı büyük ölçüde yeniden sağlansa da dizel ve benzin akışı savaş öncesi seviyelerin altında kaldı; Orta Doğu ve Rusya’daki rafineri hasarları küresel yakıt sistemini zorladı.