🔹 Savaş öncesinde Orta Doğu’dan günde yaklaşık 19 milyon varil ham petrol ihraç ediliyordu. İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatmasının ardından bu akış büyük ölçüde durdu ve küresel enerji krizi yaşandı.

🔹 Eylül ayında Orta Doğu’dan günlük ortalama 16 milyon varil petrol taşındı. Bunun 6 milyon varili Hürmüz Boğazı’nı bypass eden kara boru hatları ile Kızıldeniz veya Umman Körfezi limanlarından, 10 milyon varili ise doğrudan boğazdan geçti.

🔹 İran, Hürmüz Boğazı’ndaki gemilere neredeyse her gün saldırmayı sürdürdü. Petrol taşımacılığı, daha fazla tankerin geçiş riskini kabul etmesiyle yeniden başladı.

🔹 ABD ordusu ilkbahardan bu yana boğazdan geçmeyi göze alan tankerlere hava koruması sağlıyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri ise tanker işletmecilerine savaş öncesi ücretlerin bazı durumlarda 10 katına ulaşan ödemeler sunuyor.

🔹 Petrol akışının yeniden başlaması ABD ordusu, Körfez’deki petrol ihracatçısı ülkeler ve tanker mürettebatı için yüksek maliyet oluşturdu. Son bir ayda İran ve ABD saldırılarında yaklaşık iki düzine mürettebat üyesi hayatını kaybetti.

🔹 ABD ablukası İran’ın deniz yoluyla petrol ihracatını sıfıra indirdi. Yıllarca süren yaptırımlar ve aylarca devam eden savaş, İran ekonomisini daha da zayıflattı.

🔹 İran, geçen ay çatışmaların yedi gün durdurulmasını, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını ve nükleer program konusunda kapsamlı görüşmeler başlatılmasını içeren bir plan sundu. Donald Trump planı doğrudan reddetti.

🔹 ABD’nin petrol akışını artırmak için savaş uçakları, füze sistemleri ve insansız hava aracı önleme unsurları kullanması uzun vadede sürdürülebilir olmayabilir.

🔹 Petrol akışındaki artış henüz fiyatları düşürmedi. Yüksek tanker işletme ücretleri ve sigorta primleri taşımacılık maliyetlerini artırırken, küresel talebi karşılayacak kadar petrol bulunmuyor.

🔹 Çin ve diğer ülkeler, çatışmanın ilk döneminde fiyatları dengeleyen enerji rezervlerini kullanıyor. Kış mevsiminin yaklaşmasıyla ısınma yakıtına yönelik talebin artması bekleniyor.

🔹 İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolü zayıflıyor olabilir; ancak petrol fiyatlarını yüksek tutarak dünyayı ve özellikle ABD’yi baskı altında bırakma stratejisi sürüyor.

🔹 İran’ın Yemen’deki müttefiki Husiler, Kızıldeniz’deki Babülmendep Boğazı üzerindeki kontrolünü koruyor. İran ayrıca baskının artması halinde Körfez’deki enerji altyapısını hedef alabilir.

🔹 İranlı yetkililer savaşı bir dayanıklılık mücadelesi olarak görüyor. Petrol fiyatları düşerse veya ABD’nin yeniden saldıracağına inanılırsa gerilimi tırmandırabilir; gerilimi artırma kapasitesi İran’ın ABD üzerindeki başlıca kozlarından biri olarak kalıyor.

🔹 Çin’in denizaşırı çıkarlarını korumak için diplomatik angajmanı artırması, uluslararası kuralları şekillendirmesi ve diğer ülkelerle güvenlik işbirliğini derinleştirmesi istendi.

🔹 Global Security Research sosyal medya hesabında yayımlanan Çinli analiz, Pekin’in kriz yönetiminin ötesine geçerek önleme ve işbirliğine odaklanmasını önerdi.

🔹 Analiz, diplomasi, ticaret, güvenlik ve askeri birimlerin sorumluluklarını tek bir ulusal yaklaşım altında birleştirecek sistematik ve koordineli bir denizaşırı çıkarları koruma sistemi kurulmasını istedi.

🔹 Pekin’in küresel güvenlik yönetişimine daha aktif katılması ve yatırım, ticaret ile denizcilik alanlarındaki kural sistemlerini geliştirmesi çağrısı yapıldı.

🔹 Kuşak ve Yol ortakları başta olmak üzere Çin’in çıkarlarının bulunduğu ülkelerle kolluk, terörle mücadele ve sınır aşan suçlar alanlarında güvenlik işbirliğinin derinleştirilmesi istendi. Çinli şirketleri ve personeli sahada korumak için ortak çalışma mekanizmaları kurulması önerildi.

🔹 Ticaret Bakanlığı verilerine göre geçen yılın sonu itibarıyla 190 ülke ve bölgede 50 binden fazla Çinli şirket faaliyet gösteriyordu. Çin’in 2025’teki doğrudan dış yatırımı 174,38 milyar ABD doları oldu ve yıllık yüzde 7,1 arttı.

🔹 Analiz, Çin’in dış yatırımlarında hukuka uyum riskleri, öngörülemeyen politika değişiklikleri, yabancı yaptırımlar ve yatırımların siyasallaşması gibi tehditlerin arttığını belirtti.

🔹 Panama, ABD Başkanı Donald Trump’ın baskısının ardından Hong Kong merkezli CK Hutchison Holdings’in işlettiği Panama Kanalı’ndaki iki konteyner limanının sözleşmelerini iptal ederek limanların kontrolünü aldı.

🔹 Pekin, denizaşırı çıkarlarını korumak için 2021 tarihli Yabancı Yaptırımlara Karşı Yasa gibi hukuki araçlarını güçlendirdi. Yasa, Çin’in egemenliğine zarar verdiği kabul edilen önlemleri uygulayan kuruluşların cezalandırılmasına imkân tanıyor.

🔹 Endonezya’nın 2020’de ham nikel ihracatını yasaklaması, Çinli yatırımcıların ülkedeki faaliyetlerini azaltmasına ve üretim kotaları ile döviz kontrolleri nedeniyle nikel sektöründen çekilme tehdidinde bulunmasına yol açtı.

🔹 Çinli madencilik faaliyetleri Latin Amerika ve Afrika’da siyasi ve hukuki sorunlarla karşılaşıyor. Denizaltı kablo projeleri de çeşitli bölgelerde ulusal güvenlik gerekçeleriyle direnç görüyor; ABD Federal İletişim Komisyonu, Çinli şirketlerin ABD topraklarına denizaltı kablosu bağlamasını fiilen engelliyor.

🔹 Pacific Light Cable Network projesinin Hong Kong’u Los Angeles’a bağlaması planlanan Hong Kong bölümü tamamen iptal edildi.

🔹 Analiz, Hürmüz Boğazı veya Malakka Boğazı gibi kritik geçiş noktalarındaki kesintilerin Çin’in ekonomik istikrarını etkileyebileceği uyarısında bulundu.

🔹 Çin’in küresel tedarik zincirindeki kritik parçaları, ham maddeleri ve üretim kapasitesini jeopolitik çatışmalara, lojistik aksamalara ve tedarik zincirlerinin kasıtlı olarak kesintiye uğratılmasına karşı izlemek için büyük veri, yapay zekâ ve uydu uzaktan algılama kullanan küresel bir risk izleme ve erken uyarı platformu kurulması istendi.

🔹 İran Ulusal Güvenlik Danışmanı Muhsin Rızai, hızla kötüleşen ekonominin ülkeyi tarihindeki en zor dönemlerden birine sürüklediğini söyledi.

🔹 Rızai, yedi aydan uzun süren savaşın ardından ekonomiyi istikrara kavuşturma toplantısında konuştu. Toplantıya Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve diğer üst düzey bakanlar katıldı.

🔹 İran’ın para birimi riyal, ABD ve İsrail’in şubatta İran’a karşı savaşı başlatmasından bu yana büyük değer kaybetti. ABD’nin son haftalarda yaptırımları artırması ve deniz ablukası uygulaması düşüşü hızlandırdı.

🔹 Yükselen ithalat maliyetleri, uzun süredir devam eden hayat pahalılığı krizini derinleştirdi. Kriz, geçen aralıkta ülke çapında protestolara yol açtı ve güvenlik güçleri protestoları ölümcül güç kullanarak bastırdı.

🔹 ABD deniz ablukası, İran’ın petrol ihracatını büyük ölçüde engelleyerek ülkenin temel gelir kaynağını zayıflattı ve yakıt krizine yol açtı.

🔹 İran Petrol Bakanı Muhsin Paknejad pazar günü istifa etti. Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan’ın sözcüsü Seyed Mehdi Tabatabaei, İran ulusal petrol şirketinin genel müdürü Hamid Bovard’ın geçici olarak bu görevi üstleneceğini açıkladı.

🔹 Hem kamu hem de özel sektörde çalışan hemşireler ve öğretmenler, maaşlarının geçimlerini karşılayamadığını belirterek işlerinden ayrıldıklarını sosyal medyada duyurdu. Emekli kamu çalışanları da son haftalarda emekli maaşlarının tamamını alamadıkları gerekçesiyle protestolar düzenledi.

🔹 İran devlet haber ajansı IRNA, Rızai’nin mevcut koşulları ülkenin karşılaştığı en zor dönemler arasında tanımladığını ve İran Güvenlik Konseyi’nin elinden gelen desteği sağlayacağını söylediğini duyurdu.

🔹 Pezeşkiyan, ekonomik koşulların kötüleştiğini kabul etti ve hükümetin özel koşulları yönetmek için yeni bir tutum benimsediğini açıkladı. Bu tutumun uygulamada ne anlama geleceğini açıklamadı.

🔹 Tahran ile Washington arasındaki müzakerelerin durmasıyla İran üzerindeki ekonomik baskı arttı. İki taraf da taviz vermeyi reddederek ekonomik acıya diğerinden daha uzun süre dayanabileceği mesajını verdi.

🔹 ABD yetkilileri ekonomik çatışmada üstünlük sağladıklarını savundu. Son veriler, Orta Doğu’dan petrol sevkiyatının savaş öncesi seviyelere yaklaştığını gösterdi.

🔹 Petrol fiyatları çatışma öncesine göre yüksek kalmayı sürdürdü. Hürmüz Boğazı’ndaki seyir tehlikesi ve enerji altyapısındaki hasar, rafinaj kapasitesini ve doğal gaz ihracatını olumsuz etkiledi.

🔹 ABD, deniz ablukasının yanı sıra İran ile dünyanın geri kalanı arasındaki sivil hava ulaşımının büyük bölümünü engelledi. Ekonomik izolasyon, ilaçlar dahil kritik ithalatı azaltabilir.

🔹 Brezilya’daki cumhurbaşkanlığı seçiminin ilk turunda aşırı sağcı senatör Flavio Bolsonaro, mevcut Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva’nın önünde birinci oldu. İki aday 25 Ekim’deki ikinci turda yarışacak.

🔹 Oyların neredeyse tamamının sayılmasının ardından Flavio Bolsonaro yüzde 47,06, Lula ise yüzde 45,12 oy aldı. Lula sonucu beklenmedik olarak nitelendirdi.

🔹 Lula, ikinci turun başlayacağını ve Brezilya halkını ikna edeceklerini söyledi. Flavio Bolsonaro sonucu memnuniyetle karşıladı ve değişim için seçmenlerin güven oyuna teşekkür etti.

🔹 Flavio Bolsonaro, 2022’de Lula’ya karşı darbe girişimi nedeniyle 27 yıl hapse mahkûm edilen babası Jair Bolsonaro tarafından aday gösterildi. Jair Bolsonaro seçilme yeterliliğini kaybetti ve ev hapsinde tutuluyor.

🔹 Flavio Bolsonaro kendisini babasının daha ılımlı bir versiyonu olarak tanımlıyor. Rio’da oy kullandıktan sonra Brezilya’da değişim, daha düşük vergiler ve siyasi baskının sona ermesi gerektiğini söyledi.

🔹 Lula, seçmenlerin demokratik rejimin güçlendirilmesi ile barbarlık arasında seçim yapacağını söyledi. Lula’nın kampanyasında sosyal programlar ve Amazonlar’daki ormansızlaşmanın azaltılması öne çıktı; seçmenler ise hayat pahalılığı ve artan suçtan şikâyet etti.

🔹 ABD Başkanı Donald Trump, Brezilya’daki seçimi yakından izlediğini söyledi. Trump, Jair Bolsonaro’nun 2025’teki davasından bu yana Brezilya’ya gümrük vergileri ve yaptırımlar uyguladı; Lula ise ABD’yi seçime müdahale etmemeye çağırdı.

🔹 Flavio Bolsonaro, babasını öven bir filmin finansmanında yolsuzluk ve kara para aklama soruşturmasıyla karşı karşıya kaldı. Lula ise 2018-2019’da yolsuzluk suçlamasıyla 18 aydan fazla hapis yattı; mahkûmiyeti 2021’de usul gerekçeleriyle iptal edildi.

🔹 Bolsonaro ailesinin üyeleri aynı gün düzenlenen yasama seçimlerinde de seçildi. Michelle Bolsonaro Senato’ya girerken Carlos Bolsonaro da seçildi; Jair Bolsonaro’nun kampı, kendisi için af yasası çıkarılmasını kolaylaştırabilecek daha güçlü bir çoğunluk elde etti.

🔹 Bolsonaro ailesinin Liberal Partisi, yenilenen 54 Senato sandalyesinin 19’unu kazandı ve toplam sandalye sayısını 81 üzerinden 28’e çıkardı. Parti, Jair Renan Bolsonaro’nun da yer aldığı Temsilciler Meclisi’nde en fazla sandalyeye sahip parti oldu.

🔹 São Paulo Valisi Tarcisio de Freitas, oyların yüzde 60’ından fazlasını alarak ilk turda yeniden seçildi. Bolsonaro kampının bir diğer destekçisi Sergio Moro da Paraná valisi seçildi.

🔹 Etiyopya hükümetiyle müttefik güçler, Tigray Halk Kurtuluş Cephesi’nin (TPLF) çatışmaların yeniden başlamasının ardından çekildiğini duyurmasından sonra Tigray bölgesinin başkenti Mekelle’ye girdi.

🔹 TPLF, geçen ay Mekelle Havalimanı’nı ve Etiyopya’nın en büyük kentlerinden Mekelle’yi ele geçirmişti. Örgüt, cumartesi günü güçlerinin kentten çekildiğini açıkladı.

🔹 TPLF Başkanı Debretsion Gebremichael, çatışmaların önceki savaşın devamı olduğunu söyledi ve güçlerinin Tigray’ı düşmanlarına karşı savunmayı sürdüreceğini açıkladı.

🔹 Mekelle’de bazı siviller, TPLF yönetim ofisi, bölgesel polis merkezi ve bazı dükkânları yağmaladı. Yerel işletme sahibi Filmon Equar Hailu, hafif silahlı bazı TPLF müttefiki savaşçıların kentten küçük gruplar hâlinde ayrıldığını söyledi.

🔹 Tigray Barış Gücü’ne bağlı küçük savaşçı grupları Mekelle’ye girdi. Kentte pazar sabahına kadar kutlama amaçlı silah sesleri duyuldu.

🔹 Tigray Barış Gücü, TPLF’nin silahlı kanadı Tigray Savunma Kuvvetleri’nin eski üyelerinden oluşuyor ve federal birliklerle birlikte TPLF’ye karşı savaşıyor.

🔹 İnternet ve cep telefonu ağlarındaki ağır kesintiler, Tigray’dan bilgi toplanmasını ve bilgilerin doğrulanmasını zorlaştırdı. Ethiopian Airlines, Mekelle’nin yanı sıra Axum ve Shire kentlerine uçuşları askıya aldı.

🔹 Afrika Birliği itidal çağrısı yaptı ve artan gerilimin 2022’de imzalanan barış anlaşmasını tehdit ettiği uyarısında bulundu. Tigray ile Afar’ı bağlayan yolların sivil trafiğe kapatıldığı bildirildi.

🔹 TPLF, Abiy Ahmed’i görevden alma amacı taşıyan yedi muhalif grubun geçen ay kurduğu ittifakın parçası. TPLF, 1991-2018 yılları arasında Etiyopya’yı yöneten koalisyonun baskın grubuydu.

🔹 Etiyopya, TPLF’nin Eritre ve Mısır’dan destek alma ihtimali bulunduğunu savunuyor. Mısır, TPLF’yi desteklediğini reddediyor; Eritre ise Abiy Ahmed’in iç çatışmayı ülke dışına taşımaya çalıştığını belirtiyor.

🔹 Etiyopya, Eritre’deki büyükelçiliğini kapattı ve 10 Eritreli diplomattan Addis Ababa’yı terk etmelerini istedi. Eritre, Etiyopya ile diplomatik ilişkileri kestiğini açıkladı.

🔹 Eritre Devlet Başkanı Isaias Afwerki, Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah es-Sisi’nin davetiyle Mısır’a çalışma ziyareti gerçekleştirdi. Eritre Enformasyon Bakanı Yemane Gebremeskel, iki liderin ikili ilişkilerin geliştirilmesini görüşeceğini söyledi.

🔹 ABD ordusu, Birleşik Krallık makamlarının şüpheli bir terör komplosunun hedefi olduğunu açıkladığı Royal Air Force Fairford üssündeki tüm bombardıman uçaklarını ABD’deki ana üslerine geri gönderdi.

🔹 Pentagon, uçakların yeniden konuşlandırıldığını doğruladı ve operasyonel güvenlik gerekçesiyle hareketlerin gerçek zamanlı olarak açıklanmadığını söyledi.

🔹 ABD bombardıman uçakları, İran’a yönelik saldırılar için RAF Fairford’dan havalanmıştı.

🔹 Karar, üs yakınında terör eylemi hazırlığı ve Birleşik Krallık’ın Patlayıcı Maddeler Yasası’nı ihlal şüphesiyle beş kişinin tutuklanmasından bir hafta sonra alındı. Beş kişinin bulunduğu üç minibüste yapılan aramada patlayıcı bulunmadı.

🔹 Beş şüpheli tutuklanmalarının ertesi günü kefaletle serbest bırakıldı. İngiliz polisi 1 Ekim’de İngiliz ve İran vatandaşlığı bulunan başka bir kişiyi de komploya katılım şüphesiyle tutukladı; bu kişi de kefaletle serbest bırakıldı.

🔹 Birleşik Krallık Başbakanı Andy Burnham, İran’ın şüpheli terör komplosuna dahil olduğuna dair güçlü göstergeler bulunduğunu söyledi.

🔹 İran’ın Birleşik Krallık Büyükelçiliği, 28 Eylül’de sosyal medyada yayımladığı açıklamayla komploda herhangi bir rolü bulunduğunu reddetti.

🔹 Eski Birleşik Krallık Başbakanı Keir Starmer, yılın başlarında ABD’nin üssü İran’a karşı “belirli ve sınırlı” savunma saldırıları için kullanma talebini kabul etti. İran Dışişleri Bakanlığı bu kararı kınadı.

🔹 Yedi büyük petrol ihracatçısı ülke, Brent petrolünün varil fiyatı 100 doların üzerine çıktığı dönemde kasım ayında üretimi sabit tutma kararı aldı.

🔹 OPEC+ grubundaki Suudi Arabistan, Rusya, Irak, Kuveyt, Kazakistan, Cezayir ve Umman, petrol piyasasındaki koşulları değerlendirmek üzere 1 Kasım’da yeniden toplanacak.

🔹 ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan çatışmalar küresel petrol arzını aksattı ve fiyatları yükseltti.

🔹 G7 ülkeleri, önümüzdeki haftalarda 100 milyon varil petrol ve akaryakıt ürünü piyasaya sürmeyi planlıyor.

🔹 G7, ilk aşamada önemli miktarda dizel yakıt piyasaya sürecek. Dizel fiyatları ABD’de kısa süre önce rekor seviyelere çıkarak yakıta bağımlı çiftçileri, kamyoncuları ve tüketicileri zorladı.

🔹 G7, dizel yakıtın önemli bölümünü gelecek 20 gün içinde, kalan miktarı ise dört ay boyunca piyasaya sürmeyi planlıyor.

🔹 ABD Yüksek Mahkemesi, Başkan Donald Trump’ın bazı gümrük vergilerini Şubat 2026’da iptal etti. Küçük işletmeler, taşıyıcılar üzerinden ödedikleri vergilerin iadesini almak için aylarca bekliyor.

🔹 California’daki saat perakendecisi Collective Horology’nin sahibi Asher Rapkin, Mart ayında belgelerini sundu ancak işletmesi Eylül ayına kadar ödeme alamadı. Rapkin, toplam 164.000 dolarlık iadesinin 59.200 dolarlık ilk kısmını açıklama yapılmadan aldı.

🔹 Rapkin, FedEx’in müşterilerden ödemeleri birkaç hafta içinde talep ettiğini ve ticari hesapları kapatmakla tehdit ettiğini söyledi. Rapkin, iade sürecini kusurlu bulduğunu açıkladı.

🔹 FedEx, doğruluk ve mevzuata uyuma odaklandığını ve yüz milyonlarca doları müşterilere ödediğini açıkladı. Şirket, her talebi kontrol etmesi, milyonlarca kaydı doğrulaması ve bunları ABD hükümetinin verileriyle eşleştirmesi gerektiğini söyledi.

🔹 FedEx, eksiksiz ve doğru bilgi sunan müşterilere iadeleri 30 gün içinde ödeyebildiğini açıkladı. Şirket, hükümetin topladığı 53 milyon gümrük vergisi kaydının yüzde 43’ünde kayıtlı ithalatçı olarak yer aldı.

🔹 FedEx, Haziran ayında müşterilerine ait 800 milyon dolarlık iade aldığını ve ödemelere Ağustos ayında başlayacağını açıkladı. ABD hükümeti, vergilerin yürürlükte olduğu yıl toplanan 166 milyar doları iade etmek zorunda kaldı.

🔹 Walmart ve Apple gibi büyük ithalatçılar, birçok ürün için kendi adlarına kayıtlı ithalatçı olarak hareket etti ve ABD’den sırasıyla 2,9 milyar dolar ile 2,2 milyar dolar aldı. FedEx, DHL Express ve UPS üzerinden ödeme yapan küçük işletmeler ise maaş, stok ve sermaye giderlerinde kullanacakları parayı daha geç alıyor.

🔹 Japonya’dan mutfak bıçağı ithal eden Derek Swanson, Ağustos ayında UPS’ten yaklaşık 6.000 dolar iade aldı. Swanson, FedEx’ten yaklaşık 5.000 dolar, DHL’den ise 9.000 dolar daha beklediğini söyledi.

🔹 Swanson, FedEx ve DHL’de iade başlatmak için birden fazla belge toplaması, ABD Gümrük ve Sınır Koruma kurumuna kaydolması ve şirketlerin kredi değerliliğini analiz eden bir firma nezdindeki hesap numarasını sunması gerektiğini söyledi.

🔹 DHL, kayıtlı ithalatçı olarak hareket ettiği tüm gönderiler için proaktif biçimde iade talebi sunduğunu açıkladı. Şirket, uygun müşterilere ait iadelerin yaklaşık yüzde 92’sini Eylül ortası itibarıyla ödediğini bildirdi.

🔹 FedEx, müşterilerin birden fazla başvuruyu daha kolay göndermesi ve takip etmesi için internet portalını geliştirdi. Şirket, müşterilerin başvurularını güncelleyip düzenleyebileceği özellikler eklemeyi ve doğrulama sürecini hızlandırmak için daha fazla otomasyon kullanmayı planlıyor.

🔹 İadeler vergilendirilebilir faiz içeriyor. FedEx, vergi formları için Sosyal Güvenlik numarası veya işveren kimlik numarası topluyor; eksik vergi doğrulaması, İç Gelir İdaresi’ne hatalı bildirim veya ceza riskine yol açabilir.

🔹 Man & Machine yöneticisi Lenny Merryman, FedEx ve DHL’den birkaç bin dolarlık iade bekliyor. Merryman, FedEx’e şirket vergi numarası, W-9 formu ve ACH banka bilgileriyle başvurdu; iade geldiğinde daha fazla stok almayı planlıyor.

🔹 Rapkin, Eylül sonunda FedEx’ten 91.000 dolar daha aldı. Kalan 7.000 dolardan fazla tutarı FedEx’ten, yaklaşık 6.000 doları ise hükümetten bekliyor; aldığı parayı maaş, stok, çalışan sağlık sigortası ve kira ödemelerinde kullanmayı planlıyor.

🔹 ABD’de ara seçimlere bir aydan az süre kala benzin, elektrik ve motorin fiyatlarındaki artış hane bütçeleri, çiftçiler ve işletmeler üzerindeki baskıyı artırıyor.

🔹 Motorin fiyatı, küresel yakıt arzı sıkışıklığının etkisiyle galon başına 6,36 dolara yükseldi; fiyat bir yıl önce 3,70 dolardı.

🔹 Motorine dayalı taşımacılık ve tarım maliyetleri yükselirken, taşınan ve üretilen mal ile gıdaların fiyatları da artıyor.

🔹 Iowa’da 23 yaşındaki çiftçi Aidan Struve, traktörleri, kamyonları ve biçerdöveri için yıllık motorin harcamasının 2025’teki 11.500 dolardan bu yıl 18.000 dolara çıkacağını söyledi. Struve, masrafları karşılamak için ekipman bakımını erteliyor, yerel müşterilere saman teslimatlarını azaltıyor ve konut inşaatında ek mesai yapıyor.

🔹 Iowa’daki Senato, valilik ve bazı Temsilciler Meclisi yarışları başa baş ilerliyor. Struve, eyalet akaryakıt vergisini düşürmeyi desteklediği için Cumhuriyetçi vali adayı Zach Lahn’a oy vereceğini söyledi.

🔹 Ulusal ortalama benzin fiyatı galon başına 4,38 dolara yükseldi; fiyat bir yıl önce 3,15 dolardı. Pennsylvania’da Enid Santiago, minivanını doldurmanın maliyetinin yılın başındaki 50 dolardan 80 dolara çıktığını söyledi.

🔹 Santiago, artan masraflar nedeniyle restoran, çocuklarının etkinlikleri ve eğlence harcamalarını azalttığını; Demokrat aday Bob Brooks’a oy vereceğini söyledi. Ohio’da Nick Earls, market alışverişinde kupon ve jenerik ürün kullanmaya başladığını belirtti.

🔹 Elektrik maliyetleri ağustosta yıllık yüzde 3,8 arttı; aynı dönemde tüketici fiyatları yüzde 3,4 yükseldi. Yenilenebilir enerji planları, eski veya fırtınada hasar gören şebeke ekipmanlarının yenilenmesi, veri merkezleri ve sıcak ya da soğuk hava elektrik faturalarını etkiliyor.

🔹 Des Moines’te ChaCha’s Hiland Bakery’yi işleten Ed Kirkman, elektrik maliyetlerinin bir yılda yaklaşık yüzde 30 arttığını söyledi. Kirkman, 25 çalışanının çalışma saatlerini azaltmayı veya işletmeyi haftada bir ya da iki gün kapatmayı düşünüyor.

🔹 Kirkman, uzun süredir kayıtlı olduğu Cumhuriyetçi Parti’den bağımsız seçmen olarak kaydını değiştirdi ve valilik yarışında kime oy vereceğine karar vermediğini söyledi.

🔹 150’den fazla uzman, kriz sırasında halka gıda sağlama planı bulunmadığını ve Birleşik Krallık’ın gelecekteki olası gıda kıtlıklarına hazırlıksız olduğunu belirterek hükümete uyarı mektubu gönderdi.

🔹 İklim krizi, jeopolitik şoklar, siber saldırılar ve enerji kesintileri gıda tedarik zincirinin güvenliğine yönelik tehditler arasında yer alıyor.

🔹 Akademisyenler, iş dünyası temsilcileri, toplum kuruluşları ve gıda ortaklıkları, gıdanın ulusal güvenlik meselesi olarak ele alınmasını ve Birleşik Krallık gıda sisteminin daha dayanıklı hale getirilmesini talep etti.

🔹 Uzmanlar, son yıllarda oluşturulan “tam zamanında” teslimat sisteminin günümüzün ve geleceğin zorluklarına uygun olmadığını belirtti. Tedarik zincirinde az miktarda stok tutuluyor ve Birleşik Krallık’ın ulusal gıda depolama sistemi bulunmuyor.

🔹 Hükümet, İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana yürürlükte olan stratejik gıda stokunu 1990’larda sona erdirdi.

🔹 Mektupta gıda sisteminin jeopolitik gelişmeler, iklimin ısınması, fidye yazılımları, enerji kesintileri, yazılım arızaları ve dezenformasyon kaynaklı şoklara açık olduğu belirtildi.

🔹 Uzmanlar, Sivil Acil Durumlar Yasası kapsamında yerel gıda dayanıklılığı komiteleri kurulmasını, büyük gıda şirketlerine ve ithalata bağımlılığın denetlenmesini, ulusal üretimin beslenme ihtiyaçlarına göre düzenlenmesini ve ulusal, bölgesel, yerel ve topluluk düzeyinde gıda depolama sistemleri oluşturulmasını talep etti.

🔹 Ulusal Denetim Ofisi, hanehalklarının ve işletmelerin olası acil durumlara hazırlanmasına yardımcı olmak için yeterli adım atmadığı gerekçesiyle bakanlıkları eleştirdi.

🔹 Hükümet araştırmaları, Birleşik Krallık vatandaşlarının gelecekteki yıkıcı olaylara bazı Avrupa ülkelerinin vatandaşlarından daha az hazırlıklı olduğunu ve ülkenin komşularının bir bölümünden daha fazla gıda ithalatına bağımlı olduğunu gösterdi.

🔹 Çevre Bakanı Angela Eagle, elektrik veya su kesintisi durumunda birkaç gün hayatta kalmaya yetecek gıda ve suyun evlerde bulundurulmasını tavsiye etti. El Niño hava olayının Birleşik Krallık’ta yağışlı ve fırtınalı bir kışa yol açabileceği uyarıları yapıldı.

🔹 Kabine Ofisi, haneleri gelecekteki acil durum hazırlıkları kapsamında konserve gıda stoklamaya teşvik eden bir kampanya başlatacak.

🔹 Hükümetin Prepare internet sitesi, pişirme gerektirmeyen konserve et, meyve ve sebzeler dahil olmak üzere evde bulundurulabilecek malzemelerin hazırlanmasını öneriyor.

🔹 Angela Eagle, tarımda iyileştirmeleri ve Birleşik Krallık’ın aşırı hava koşullarıyla başa çıkmasına yardımcı olması beklenen baraj yapım programını denetleyecek.