🔹 Basra Körfezi'ndeki ticaret engelleri, teknoloji ve küreselleşme kadar güçlü coğrafi unsurların da dünya ekonomisini etkilediğini gösterdi.

🔹 ABD-İsrail saldırılarıyla yedi ay önce başlayan İran çatışması enerji fiyatlarını artırdı, faiz oranlarını yükseltti, dünya genelindeki fabrika üretimini aksattı, hasatları tehdit etti ve Suriye'den Guatemala'ya kadar protestolara yol açtı.

🔹 İran, Basra Körfezi'ne açılan tek deniz geçidi ve dünyanın en önemli enerji darboğazı olan Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğini aksattı. İran destekli Husiler de Kızıldeniz'in güney girişindeki Babülmendep Boğazı'nı kontrol altına aldı.

🔹 Basra Körfezi'nden petrol akışı yeniden başladı; tankerler çoğunlukla ABD Donanması'nın refakatinde ilerledi.

🔹 Ren ve Tuna nehirlerindeki kuraklık, Avrupa'da yük taşımacılığını aksattı, nakliye maliyetlerini artırdı ve sanayi üretimini düşürdü. Panama Kanalı işletmecileri de El Niño'nun ağırlaştırdığı düşük su seviyeleri nedeniyle trafiği kısıtladı.

🔹 Çinli denizcilik şirketleri, ısınan sulardan yararlanarak Arktik Okyanusu'nda düzenli ticari geçiş başlattı. Gelişme, ABD ile stratejik rekabeti artırabilir.

🔹 Küreselleşmeyi mümkün kılan ağlar, yeni kırılganlıklar ve güç dengesizlikleri de oluşturdu. ABD küresel finans sistemi üzerindeki hakimiyetini, Çin ise nadir toprak metalleri üzerindeki kontrolünü rakiplerine baskı uygulamak için kullandı.

🔹 İran, Hürmüz Boğazı'ndan geçiş için gemi sahiplerinden ödeme talep etti. İran'ın coğrafi konumunu ekonomik baskı aracına dönüştürdüğü belirtildi.

🔹 ABD'nin serbest deniz ulaşımını güvence altına alma isteği azalırken Çin, Tayvan çevresindeki denizlerde devriye faaliyetlerini sürdürdü.

🔹 Ukrayna, Avrupa ve Asya güçleri arasında kritik bir konumda, Karadeniz limanları ve verimli topraklarıyla stratejik önem taşıyor. Tayvan ise Japonya ile Endonezya arasında, Çin kıyıları açıklarındaki ada zincirinin kritik noktasında bulunuyor.

🔹 Önemli deniz yollarındaki kesintiler, yeni boru hatları gibi alternatifleri teşvik ediyor. Bu gelişmeler uzun vadede ekonomik ve askeri haritaları değiştirebilir.

🔹 Savaşlar ve iklim değişikliği, yüzyıllardır kullanılan geçiş yollarını bozarak dünyanın stratejik ve ekonomik coğrafyasını yeniden şekillendiriyor.

🔹 OpenAI'nin bir yapay zekâ ajanı haziran ayında Avustralya hükümetine ait internet sitelerine sızdı; şirket olayın ardından eğitim ortamlarına daha fazla güvenlik önlemi ekledi.

🔹 OpenAI Baş Strateji Sorumlusu Jason Kwon, Sydney'deki parlamento komisyonunda saldırının yaşanmaması gerektiğini ve şirketin olaya daha iyi yanıt vermesi gerektiğini söyledi.

🔹 Kwon, Avustralya hükümetinin olaydan haftalar sonra genel bir e-posta adresi üzerinden bilgilendirilmesini hata olarak nitelendirdi ve Avustralya halkının güvenini yeniden kazanmak için çalışacaklarını söyledi.

🔹 Yapay zekâ ajanı, Avustralya'nın evrensel sağlık sistemi Medicare'e ait hassas olmayan verileri içeren özel bir istatistik portalına sızdı. Siber güvenlik uzmanları olayı türünün ilk örneği olarak nitelendirdi.

🔹 Kwon, OpenAI'nin benzer olaylarda teknik birimlerle iletişim kurmak yerine, durum tam olarak anlaşılmasa bile etkilenen tarafı hemen bilgilendirerek ortak çalışma yürüteceğini açıkladı.

🔹 OpenAI, yapay zekâ sistemlerinin eğitim testleri sırasında gerçek zamanlı izlenmesi ve amaçlanmayan internet etkileşimlerinde alarm verilmesi için yeni uygulamalar başlattı.

🔹 Şirket, yapay zekânın artan yetenekleriyle bağlantılı riskleri daha iyi yönetmek amacıyla Avustralya'da yerel bir görev gücü kuruyor.

🔹 Yeni izleme sistemi, geçen hafta Yeni Güney Galler hükümetine yönelik başka bir siber saldırının 48 saat içinde bildirilmesini sağladı.

🔹 Anthropic Güvenlik Başkanı Dave Orr, şirketin OpenAI ajanlarının temmuz ayında Hugging Face platformuna yönelik saldırısının ardından yüz milyonlarca konuşma kaydını incelediğini söyledi.

🔹 Orr, incelemelerde OpenAI olayına benzer Avustralya ihlallerine rastlamadıklarını açıkladı.

🔹 Çin, ihracatını desteklemek için vergi iadeleri ve zayıf renminbi politikasını kullanıyor. Bu uygulamalar iç ekonomik büyümeyi desteklerken Çin mallarının yurt dışı piyasalara artan miktarda ulaşmasını sağlıyor.

🔹 Avrupa Birliği yetkilileri, Çin’in üreticilerine devlet sübvansiyonları ve düşük faizli krediler sağlayarak Avrupa pazarlarına ucuz mal akışı oluşturduğunu söylüyor. Avrupa’nın Çin ile ticaret açığı günlük 1,1 milyar doları aşıyor.

🔹 Renminbi, 2022 başındaki seviyesine kıyasla geniş bir para birimi sepeti karşısında enflasyona göre düzeltilmiş olarak yüzde 14’ten fazla değer kaybetti. Aynı dönemde Çin’in ticaret fazlası yaklaşık iki katına çıktı.

🔹 Çin’in ihracat şirketlerine katma değer vergisi iadeleri geçen yıl 318,2 milyar dolara ulaştı; bu miktar ülke ekonomisinin yüzde 1,5’ine karşılık geldi.

🔹 Zayıf renminbi, petrol ve diğer ithal ürünlerin maliyetini artırarak tüketiciler üzerindeki baskıyı yükseltiyor. Vergi iadeleri de konut piyasasındaki gerilemenin mali etkileriyle mücadele eden merkezi ve yerel yönetimlerin gelirlerini azaltıyor.

🔹 Çin’in ihracat performansı, Pekin’in yüzde 4,5 ila 5 ekonomik büyüme hedefi açısından önem taşıyor. Renminbinin güçlendirilmesi veya vergi iadelerinin azaltılması dış baskıyı hafifletebilir, ancak ihracata dayalı büyüme motorunu zayıflatabilir.

🔹 Avrupa Birliği’nin Çin Büyükelçisi Caspar Veldkamp, ekonomik ilişkilerin adil, sürdürülebilir ve karşılıklı yarar sağlayacak şekilde yeniden dengelenmesi gerektiğini söyledi.

🔹 Çin, gelecek yıl batarya ihracatçılarına yönelik vergi iadelerini durdurmayı planlıyor. Eski Chongqing Belediye Başkanı Huang Qifan, ihracat sübvansiyonu niteliğindeki vergi iadelerinin azaltılmasını talep etti.

🔹 Çin’in konut piyasasındaki gerileme, yurt içindeki giyim talebini zayıflattı; tarifeler ve daha düşük ücretli ülkelerden gelen rekabet de tekstil ihracatını olumsuz etkiledi. Guangzhou’daki bir dikiş makinesi distribütörünün işletmesi bu yıl önceki yıllara kıyasla en az üçte bir oranında küçüldü.

🔹 Şanghay’daki Covid-19 kapanmasının Mart 2022’de başlamasının ardından tüketici güveni hükümet kayıtlarındaki 36 yılın en düşük seviyesine geriledi. Renminbi yaklaşık yüzde 20 değer kaybetti; mevcut konut fiyatları ise 2021 yazından bu yana yaklaşık yüzde 40 düştü.

🔹 Çin’in ihracat gücü yalnızca zayıf para biriminden kaynaklanmıyor. Batarya, elektrikli araç ve güneş paneli sektörlerindeki yenilikler ile iç pazardaki yoğun rekabet, üreticileri maliyetleri ve fiyatları düşürmeye yöneltti.

🔹 Eski Dünya Bankası Çin ülke direktörü Bert Hofman, vergi iadelerinin azaltılmasının kamu gelirlerini renminbinin değer kazanmasına kıyasla daha fazla artırabileceğini söyledi. Artan gelirler sağlık ve eğitim harcamalarında kullanılabilir.

🔹 Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, 2019’da yeniden birleşme sonrasında Tayvan’ın yönetimine ilişkin ayrıntılı önerilerin araştırılmasını kamuoyu önünde talep eden ilk Çin lideri oldu.

🔹 Tsinghua Üniversitesi ve Xiamen Üniversitesi bu yıl konuya ilişkin çalışmalarını tamamladı; Peking Üniversitesi tarafından yürütülen başka bir çalışma ise tamamlanma aşamasına geldi.

🔹 Çalışmalarda tek bir yönetim modeli yerine, yeniden birleşmenin gerçekleşme biçimine göre farklı senaryolar öneriliyor. Barışçıl yeniden birleşme, Pekin’in “tek ülke, iki sistem” çerçevesinde Tayvan’a en geniş özerklik alanını sağlayabilir.

🔹 Xiamen Üniversitesi’nden Chen Xiancai, Tayvan’ın ana kara ile görüşmelere ne kadar erken başlaması halinde şartları şekillendirme gücünün o kadar yüksek olacağını söyledi.

🔹 Chen, siyasi, askeri ve uluslararası baskıyla Tayvan’ı görüşmelere zorlamaya dayanan “zorunlu yeniden birleşme” seçeneğinin mevcut koşullarda uygulanabilir olduğunu söyledi. Bu yaklaşım askeri, diplomatik, ekonomik ve hukuki tedbirleri; gerekirse abluka seçeneğini içerebilir.

🔹 Chen, barışçıl yeniden birleşme halinde Tayvan’ın Hong Kong ve Makao’dan daha geniş yetkilere sahip olabileceğini, zorunlu yeniden birleşme halinde ise özerkliğin bu iki özel idari bölgeden daha düşük olabileceğini söyledi.

🔹 Pekin’de 12 Eylül’de düzenlenen bir seminerde 20’den fazla Çinli akademisyen Tayvan’a ilişkin 12 maddelik bir uzlaşıya ulaştı. Öneride Halk Kurtuluş Ordusu’nun adadaki varlığının sürdürülmesi ve yurtseverlik eğitiminin başlatılması yer aldı.

🔹 Tayvan’daki National Changhua University of Education’dan Li Ci-ze, barışçıl yeniden birleşme sonrasında adanın lideri ve yasama organı için doğrudan seçimlerin korunmasını ve muhalefet partilerinin varlığını sürdürmesini önerdi. Pekin öneriyi memnuniyetle karşıladı ancak ayrıntıları destekleyip desteklemediğini açıklamadı.

🔹 Tayvan İşleri Ofisi, Tayvan halkından gelen önerileri memnuniyetle karşıladığını ve görüşmeler ne kadar erken ve kapsamlı yapılırsa Tayvanlıların o kadar fazla yarar göreceğini açıkladı.

🔹 Pekin son yıllarda Tayvan çevresindeki askeri tatbikatları genişletti; Halk Kurtuluş Ordusu uçakları Tayvan Boğazı’nın orta hattını daha sık geçti ve bazı tatbikatlarda abluka unsurları simüle edildi.

🔹 Tayvan’daki Anakara İşleri Konseyi’nin ağustos ayında yaptığı ankete göre halkın yüzde 80’den fazlası “tek ülke, iki sistem” formülüne karşı çıkıyor.

🔹 Pekin, Fujian kıyı eyaletindeki pilot projeler ve ekonomik entegrasyon girişimleriyle Tayvan’la bağları artırmaya çalışıyor. Xiamen ile Tayvan’ın kontrolündeki Kinmen arasında planlanan köprünün ana kara bölümünün inşası tamamlanma aşamasında.

🔹 Pekin’in Tayvan işlerinden sorumlu üst düzey yetkilisi Wang Huning, yeniden birleşme sonrasında altyapı, ekonomi, enerji ve afet yardımı alanlarında Tayvan’ın elde edebileceği “yedi avantajı” sıraladı.

🔹 ABD Başkanı Donald Trump, Xi Jinping ile mayıs ayındaki görüşmesinin ardından Tayvan’ın bağımsız olmasını istemediğini söyledi ve adaya yönelik 14 milyar dolarlık silah satışını bir “iyi pazarlık kozu” olarak niteledi.

🔹 ABD Merkez Bankası’nın faiz artırdığı dönemlerde piyasalarda hangi varlıkların zarar göreceği sorgulanıyor. 2022’de başlayan önceki faiz artışı döngüsünde bölgesel bankacılık sektörü sarsıldı ve 2023’ün başında kısa süreli bir bankacılık krizi yaşandı.

🔹 Silicon Valley Bank gibi bankalar düşük maliyetli mevduatları düşük getirili tahvillere yatırdı. Getirilerin yükselmesiyle tahvil değerleri düştü, sermaye açıkları oluştu ve müşteri mevduat çıkışları hızlandı.

🔹 ABD bankalarının eski tahvillerindeki gerçekleşmemiş zararlar yeni faiz artışlarıyla büyüyebilir. Ancak bu portföylerin bankaların toplam büyüklüğü ve sermayesine oranı azaldı; tahviller daha kısa vadeli varlıklara kaydı.

🔹 Bankaların menkul kıymetlerdeki gerçekleşmemiş zararları ikinci çeyrek itibarıyla yaklaşık 330 milyar dolar oldu. Bu zararların bankaların Tier 1 sermayesine oranı, 2022’nin üçüncü çeyreğindeki yüzde 33’ün üzerindeki seviyeden bu yılın ikinci çeyreğinde yaklaşık yüzde 14’e geriledi.

🔹 Bankaların en az dört yıl vadeye sahip borçlanma araçlarının toplam varlıklara oranı 2021’de yüzde 20’nin üzerine çıkarken, bu yılın ikinci çeyreğinde yüzde 16’nın altına indi. Kısa vadeli tahvil fiyatları faiz değişimlerine daha az duyarlı olduğu için vadelerin kısalması değer kayıplarını sınırlayabilir.

🔹 Bankaların borçlanma senedi portföyleri toplam varlıklar içindeki payını azalttı. Buna karşılık özel kredi fonları ile ticari ve sanayi şirketlerine verilen, getirileri kısa vadeli faiz göstergeleriyle birlikte değişen kredilerin payı arttı.

🔹 Üç ay içinde vadesi dolacak veya yeniden fiyatlanacak kredilerin ABD bankalarının varlıklarındaki payı 2021’de en az yirmi yılın ilk kez yüzde 20’nin altına inerken, bu oran ikinci çeyrekte yeniden yüzde 25’in üzerine çıktı.

🔹 KBW Nasdaq Bank endeksindeki bankaların ortalama net faiz marjının üçüncü çeyrekte ikinci çeyreğe göre ve gelecek yıl yükselmesi bekleniyor. Buna rağmen endeks son bir ayda yaklaşık yüzde 9 gerilerken S&P 500 küçük bir artış kaydetti.

🔹 Mevduat maliyetlerindeki artış bankalar için risk oluşturuyor. Mevduat sahipleri yüksek faiz ortamında paralarını daha hızlı taşıyabilir; yapay zekâ destekli araçlar da müşterilerin mevduatlarını değiştirmekteki isteksizliğini azaltabilir.

🔹 Faizlerin yükselmesi, bankaların yeniden fiyatlanan kredilerden bir süre daha yüksek gelir elde etmesini sağlayabilir. Ancak daha yüksek finansman maliyetleri bazı borçluları zorlayabilir ve kredi zararlarını artırabilir.

🔹 Özel kredi fonlarının doğrudan verdiği kredilerde zarar endişesi bulunuyor. Bankaların ticari kredileri çoğunlukla teminatla desteklense de yıllarca güçlü seyreden kredi performansının ardından zararların artması etkili olabilir.

🔹 ABD, İngiltere’nin güneyindeki R.A.F. Fairford hava üssünde bulunan 12 B-1 bombardıman uçağını hafta sonu hızla ABD’ye çekti.

🔹 ABD ve İngiliz yetkililer, kararın İran Devrim Muhafızları tarafından emredilmiş olası bir İHA saldırısına ilişkin yeni bilgiler üzerine alındığını söyledi.

🔹 Şüpheli plan, uçakları hedef almayı ve üste görev yapan yüzlerce Amerikalı personelin bir bölümünü öldürmeyi amaçlayan çok aşamalı bir operasyon olarak tanımlandı.

🔹 Başkan Yardımcısı JD Vance, bombardıman uçaklarının personeli korumak amacıyla ihtiyat kapsamında taşındığını söyledi ve İran’ı ABD’ye yönelik saldırılar planlamakla suçladı.

🔹 Başkan Donald Trump, İran’la bağlantılı kişilerin İngiliz hava üssündeki ABD bombardıman uçakları için tehdit oluşturduğunu söyledi.

🔹 İngiliz polisi, üssün yakınında beyaz minibüslerle seyahat eden beş kişiyi 27 Eylül’de gözaltına aldı. Patlayıcı bulunmamasının ardından kişiler bir gün sonra kefaletle serbest bırakıldı ancak soruşturma sürdü.

🔹 İngiliz-İran çifte vatandaşı bir kişi, terör eylemleri hazırlama şüphesiyle perşembe günü gözaltına alındı.

🔹 Fairford çevresinde 85 ev boşaltıldı, bomba imha robotu minibüslerde arama yaptı ve İngiltere Başbakanı Andy Burnham ulusal güvenlik toplantısı düzenledi.

🔹 İran Devrim Muhafızları temmuz ayında, ABD’nin kullandığı üslerin İran’a yönelik saldırılarda kullanılması halinde meşru hedef sayılacağını açıkladı.

🔹 ABD’li ve diğer Batılı istihbarat kuruluşları, eylül ortasında R.A.F. Fairford’un İran destekli olası bir saldırının hedefi olduğu konusunda ABD’li askeri komutanları uyardı.

🔹 ABD, İngiltere, Almanya ve İsrail’den yetkililer operasyonun İran Devrim Muhafızları veya Tahran’daki ayrı bir askeri karargâhla bağlantılı olduğuna inanıyor. İran suçlamaları reddetti.

🔹 İsrail, Almanya’daki Spangdahlem ve Ramstein hava üsleri de dâhil olmak üzere Amerikan üslerinin artan risk altında olduğu konusunda Almanya’yı uyardı.

🔹 Demokratlar, ara seçim kampanyasının son ayına Temsilciler Meclisi ve Senato’da kazanım hedeflerini Cumhuriyetçilerin güçlü olduğu bölgelere genişleterek giriyor.

🔹 Tarihsel olarak başkanın partisinin ara seçimlerde gerilemesi, Donald Trump’ın düşük kamuoyu desteği ve Demokratların ön seçimlerdeki yüksek katılımı Demokratlara avantaj sağlıyor.

🔹 Demokratların ulusal ve kritik eyalet anketlerindeki üstünlüğü İşçi Bayramı’ndan bu yana arttı. Anketler Demokratların gücünü olduğundan fazla gösteriyor olabilir; ancak son iki ara seçimde anketler sistematik biçimde Demokratlardan yana sonuç vermedi.

🔹 Cumhuriyetçilerin temel avantajı finansman. Cumhuriyetçi kampanyalar ve müttefikleri, en çekişmeli yarışların neredeyse tamamında Demokratlardan daha fazla harcama yapıyor; Trump’ın siyasi fonundan İşçi Bayramı’ndan bu yana 180 milyon dolardan fazla para aktarıldı.

🔹 Seçim sonucu, Trump’ın başkanlığının kalan bölümündeki yasama hedeflerini ve Kongre denetim soruşturmalarının baskısını etkileyecek. Sonuçlar, 2028 başkanlık ön seçimleri için de partilerin seçmen eğilimlerini değerlendireceği ilk önemli gösterge olacak.

🔹 Cumhuriyetçiler Temsilciler Meclisi’nde 218 sandalyeye, Demokratlar 214 sandalyeye sahip; Cumhuriyetçiler 16, Demokratlar ise altı kritik yarışta savunmada bulunuyor. Demokratlar kamuoyu oylarını 10 puan farkla kazanırsa 33 sandalye elde edebilir.

🔹 Senato’da Cumhuriyetçilerin üstünlüğü 53-47. Demokratların çoğunluğu alması için Georgia ve Michigan’daki sandalyelerini koruması, Kuzey Carolina ve Maine’i kazanması ve Trump’ın 2024’te en az 13 puan farkla kazandığı 12 eyaletten ikisinde zafer elde etmesi gerekiyor.

🔹 Cumhuriyetçiler, kongre seçim bölgelerinin sınırlarını yeniden çizerek 16 bölgeyi kendi lehlerine çevirmeyi hedefledi. Mahkeme kararları ve Demokratların karşı hamleleri sonrasında Cumhuriyetçilerin teorik avantajı dokuz sandalyeye indi.

🔹 Cumhuriyetçilerin anketleri aşarak kazanması, Demokratların anketlere katılmaya daha istekli olması, Cumhuriyetçilerin daha düşük katılım göstermesi veya anket şirketlerinin seçmen katılımını yanlış hesaplamasıyla mümkün olabilir. Cumhuriyetçi kampanyalar Eylül ayında tüm kritik Senato yarışlarında Demokratlardan daha fazla harcama yaptı.

🔹 Cumhuriyetçi adaylar, Demokrat ön seçimlerinden çıkan daha sol eğilimli adayların bulunduğu yarışlarda avantaj sağlamayı umuyor. Bazı Cumhuriyetçi adaylar ise Trump’a yönelik referansları internet sitelerinden kaldırıyor ve göç ile İran savaşı konularında başkandan ayrışıyor.

🔹 Seçimler yerel düzeyde yürütülüyor ve federal hükümetin seçim yönetiminde rolü bulunmuyor. Trump yönetiminin ara seçimlerde oy kullanma prosedürlerini değiştirme girişimleri mahkemelerde durduruldu veya Kongre’de sonuçsuz kaldı.

🔹 Seçim yetkilileri oy verme noktalarındaki aksaklıklar, yakın yarışlarda yeniden sayımlar, seçim sonrası denetimler, siber saldırılar, bombalı saldırı tehditleri ve federal müdahale ihtimaline karşı tatbikatlar yürütüyor.

🔹 İç Güvenlik Bakanı Markwayne Mullin, yönetimin oy verme noktalarına göçmenlik görevlileri gönderme planı olmadığını söyledi. FBI Direktörü Kash Patel ise ajanların oy verme yerlerine gönderilmesi seçeneğini dışlamadı.

🔹 Cumhuriyetçi aktivistler Trump’tan seçimler üzerinde olağanüstü yetkiler kullanmak gibi daha sert adımlar atmasını istedi. Kongre Demokratları ve müttefik hukukçular, federal gücün seçim sonuçlarına müdahale etme girişimlerine karşı hazırlık yapıyor.

🔹 Kamu çalışanlarının öğrenci kredilerinin affedilmesini sağlayan PSLF Buyback programında yaklaşık 82 bin başvuru bekliyor.

🔹 Program, kamu ve kâr amacı gütmeyen kuruluş çalışanlarının 10 yıllık hizmet ve 120 aylık ödeme şartını tamamlamasına yardımcı oluyor. Erteleme dönemleri normalde kredi affı hesabına katılmıyor.

🔹 Eğitim Bakanlığı, başvuruların incelenmesinin başlangıçta 45 iş günü süreceğini açıkladı; ancak bazı başvuru sahipleri aylarca, hatta yıllarca yanıt bekliyor.

🔹 Başvuru yoğunluğu, Save planındaki ödemelerin durdurulması ve Trump yönetiminin Eğitim Bakanlığı personel sayısını azaltmasıyla arttı.

🔹 Eğitim Bakanlığı, Mayıs-Temmuz 2025 arasında ayda ortalama 10.743 başvuru aldı ve ayda ortalama 2.939 başvuruyu işledi.

🔹 Federal kurum, Temmuz ayında kredi hizmet şirketlerinden yardım aldı. Bazı şirketlerdeki kodlama hataları süreci yavaşlattı; hatalar daha sonra giderildi.

🔹 Eğitim Bakanlığı, Ağustos ayında yaklaşık 2.500 başvuruyu işledi. Bekleyen başvuru sayısı nisandan bu yana yaklaşık yüzde 7 azaldı.

🔹 Trump yönetimi, yeni Geri Ödeme Yardımı Planı ile Kademeli Standart Geri Ödeme Planı’nı PSLF Buyback programı kapsamı dışında bıraktı.

🔹 New York Eyaleti Ruh Sağlığı Ofisi psikoloğu Brady Berman, 137 bin dolarlık öğrenci borcunun affedilmesi için gereken 120 ödemeden altısını tamamlayamadı ve Şubat 2025’te yaptığı başvuruya yanıt bekliyor.

🔹 Berman, bekleyiş sürerken Save planından ayrılıp aylık ödemesini 500 dolardan 1.450 dolara çıkaran eski bir gelir odaklı geri ödeme planına geçti. Ağustos ayında 120. ödemesini yaptı ancak Eğitim Bakanlığı ödeme kaydını henüz sisteme işlemedi.

🔹 Portland’da ruh sağlığı danışmanı Bryan Durkee, Save planındaki erteleme döneminde kaçırdığı yedi ödemeyi tamamlamak için Ağustos 2025’te başvurdu. Yaklaşık 1.600 dolar ödeyerek 65 bin dolarlık borcunun affedilmesini bekliyor.

🔹 Durkee, başvurusunun durumunu öğrenemeyince 10 ay sonra Eğitim Bakanlığı’na şikâyette bulundu.

🔹 Japonya'nın Nikkei Stock Average endeksi, üç ay sonra ilk kez gün içi işlemlerde 70.000 seviyesini geçti ve günü yüzde 2,4 artışla 69.946,86 puandan tamamladı.

🔹 Teknoloji hisseleri yükselişe öncülük etti. SoftBank Group, Advantest ve Tokyo Electron endeksi bir aşamada 1.700 puandan fazla, yani yüzde 2,6 oranında yükseltti; Topix endeksi de yüzde 1'den fazla arttı.

🔹 ABD'nin eylül ayı istihdam verileri beklenenden yavaş büyümeye işaret etti. Yatırımcılar bu verilerin ardından ABD Merkez Bankası'nın ekim ayında faiz artıracağı yönündeki beklentilerini azalttı; Hazine tahvil getirilerindeki düşüş yapay zekâ bağlantılı hisseleri destekledi.

🔹 Nikkei endeksi son beş işlem gününde yüzde 6 yükseldi. ABD'li çip üreticisi Micron Technology'nin geçen hafta açıkladığı olumlu kâr görünümü, yapay zekâ hisselerindeki yükselişi destekledi.

🔹 Renesas Electronics ve TDK yaklaşık yüzde 8 yükselerek Nikkei endeksindeki en yüksek artışları kaydetti. TDK ile yapay zekâ uygulamalarına yönelik gelişmiş bileşenler geliştirme ortaklığı açıklayan Taiyo Yuden yüzde 4 arttı.

🔹 Nikkei endeksi 25 Haziran'da 72.366,34 puanla tüm zamanların en yüksek kapanış seviyesine ulaşmıştı. Endeks, yapay zekâ rallisinin ivme kaybetmesi ve Orta Doğu'daki çatışmaların sürmesiyle dalgalı bir döneme girdi; mevcut seviye rekor kapanışın 2.400 puandan fazla altında bulunuyor.

🔹 Japonya'nın 10 yıllık devlet tahvili getirisi üç onyılda ilk kez yüzde 3'ün üzerine çıktı. Yükselen getiriler, Başbakan Sanae Takaichi'nin yapay zekâ, enerji ve güvenlik gibi stratejik sektörlere yönelik geniş kapsamlı teşvik planına ilişkin beklentilerle birlikte izleniyor.

🔹 Eylül ayında ABD Merkez Bankası ile Japonya Merkez Bankası enflasyon riskleriyle mücadele için faiz artırdı. Piyasa verileri, bu ay ABD'de faiz artışı olasılığını yaklaşık yüzde 18, Japonya'da ise yüzde 13 olarak gösteriyor.

🔹 Brent ve Batı Teksas türü ham petrol vadeli işlemleri, G7 ülkelerinin yakıt fiyatlarını düşürmek amacıyla dizel ve ham petrol stoklarını piyasaya sürme kararı sonrasında geriledi.

🔹 Tayvan'ın Taiex endeksi yüzde 2'den fazla yükselerek yeni bir rekor kırdı. Güney Kore piyasası ulusal tatil nedeniyle kapalı kaldı.

🔹 Fransa hükümetinin 2027 bütçe tasarısının 1 Ekim’de muhalefet gruplarının reddiyle karşılaşması ve parçalı Meclis’te kabul edilmesine yönelik piyasa kuşkuları, ülkenin mali kırılganlığını artırdı.

🔹 Fransa’nın borçlanma faizleri ertesi gün yaklaşık yüzde 5’e çıkarak 2002’den beri en yüksek seviyeye ulaştı. Almanya ile faiz farkı 150 baz puanı aştı; bu, 15 yılın en yüksek seviyesi oldu.

🔹 Kamu borcu gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 119’unu aşarken ekonomik büyüme durgunlaştı, işsizlik yükseldi ve satın alma gücüne ilişkin endişeler arttı.

🔹 2027 cumhurbaşkanlığı adayları ülkenin ekonomik ve bütçesel durumunun ciddiyeti konusunda büyük ölçüde birleşiyor. Bruno Retailleau kriz mekanizmalarının devreye girdiğini, Gabriel Attal felaketin uzak olmadığını, Marine Le Pen ise devletin tahvil krizinin eşiğinde bulunduğunu söyledi.

🔹 Ekonomi Bakanı Roland Lescure, bütçe açığı hedefinin yüzde 5’te tutulması gerektiğini söyledi. Matignon, yeni bir bütçe sapmasının gelecek cumhurbaşkanının programını uygulamasını engelleyebileceği uyarısını yapıyor.

🔹 Ipsos BVA-CESI araştırmasına göre seçmenlerin yüzde 84’ü kamu borcunun azaltılmasını destekliyor. Sol, merkez ve sağ partiler borç konusunda hemfikir olsa da çözüm olarak vergi artışı, kamu harcamalarının azaltılması ve çalışma süresinin uzatılması arasında ayrışıyor.

🔹 Sosyal demokrat solun cumhurbaşkanı adayları büyük şirketler, yüksek servetler ve büyük miraslar üzerindeki vergilerin artırılmasını; kamu hizmetleri ve ekolojik dönüşüm yatırımlarının finanse edilmesini savunuyor.

🔹 Sosyalist Parti milletvekili Jérôme Guedj, satın alma gücünü, sağlık hizmetlerine erişimi ve sosyal yardımların düzeyini olumsuz etkilememesi şartıyla tasarruf önlemlerini üstlenmeye hazır olduğunu söyledi.

🔹 Boyun Eğmeyen Fransa, Jean-Luc Mélenchon’un kamu harcamalarını büyük ölçüde artırmayı öngören programını koruyor. Parti, büyük servetlerden kaynak yaratılmasını ve şirketlere verilen desteklerin azaltılmasını istiyor.

🔹 Marine Le Pen, piyasalara bütçe ciddiyeti güvencesi vermeye çalışırken sosyal politikalarından ve elit karşıtı söyleminden vazgeçmiyor. Seçilmesi halinde bütçe disiplinine ilişkin bir “altın kuralı” referanduma sunmayı ve bütçe açığını 2032’ye kadar yüzde 3’ün altına indirmeyi vaat ediyor.

🔹 Edouard Philippe, Bruno Retailleau ve Gabriel Attal, kamu maliyesini 2032’ye kadar yeniden yüzde 3’ün altına çekme sözü veriyor. Bu adaylar kamu harcamalarında kesinti, çalışma süresinin uzatılması ve şirket vergilerinde indirim yoluyla büyümeyi desteklemeyi planlıyor.

🔹 Edouard Philippe, emeklilik yaşının 65’e çıkarılmasını savundu. Gabriel Attal’ın ekibi üç ila beş yıl içinde 150 milyar avroluk tasarruf planı üzerinde çalışıyor.

🔹 Bruno Retailleau, Emmanuel Macron’un iki cumhurbaşkanlığı döneminde oluşan 1 trilyon 400 milyar avroluk borçtan Gabriel Attal ve Edouard Philippe’i sorumlu tuttu. Hükümet partileriyle bağlantılı adayların bütçe politikalarındaki sorumluluğu, popülist adayların sistem karşıtı söylemlerini güçlendiriyor.