Dünya İran şokunu daha ne kadar kaldırabilir?
Financial Times
🔹 İran yönetimini hızlı biçimde devirmeyi amaçlayan savaş sekizinci ayına girdi ve sona ermedi.
🔹 John Mearsheimer, ABD’nin savaşa İran’ın nükleer silah edinmenin eşiğinde olduğu yönündeki yanlış iddiayla girdiğini söyledi. Hava gücünün tek başına rejim değişikliği sağlayacağı varsayımı gerçekleşmedi ve Hürmüz Boğazı’nın kapatılmasıyla ilgili bir acil durum planı hazırlanmadı.
🔹 ABD; rejim değişikliği, İran’ın nükleer zenginleştirme kapasitesinin sona erdirilmesi, uzun menzilli füze kapasitesinin ortadan kaldırılması ve Hamas, Hizbullah ile Husilere desteğin kesilmesi hedeflerine ulaşamadı.
🔹 Hürmüz Boğazı’nın kapanması uluslararası ekonomiye zarar verdi ve ABD’nin Körfez’deki ve diğer bölgelerdeki ittifak yapısını zayıflattı.
🔹 Petrol arzındaki kesinti küresel ekonomiye beklenenden daha sınırlı zarar verdi. Petrol fiyatlarının 2026 Nisan’ında varil başına 126 dolara yükselmesine karşın 200 dolara çıkması ve küresel resesyona yol açması bekleniyordu.
🔹 Enerji dönüşümü küresel ekonominin petrole bağımlılığını azalttı; tedarik zincirleri uyum sağladı, Orta Doğu dışındaki üreticiler petrol ve doğal gaz üretimini artırdı, küresel petrol stoklarındaki azalma da arz açığını kapattı.
🔹 Körfez ülkelerinin ham petrol ihracatı eylül sonu itibarıyla günlük yaklaşık 16,3 milyon varile geriledi. Şubatta günlük 19,5 milyon varil olan ihracatın yaklaşık 9,7 milyon varili Hürmüz Boğazı üzerinden taşındı.
🔹 Körfez’deki rafinerilerde hasar oluştu ve belirli ham petrol türlerini işleyen tesislerdeki arz sorunları ürün kıtlığına yol açtı. Motorin fiyatları petrolden daha fazla arttı; doğal gaz ve kükürt fiyatlarında da daha yüksek artışlar görüldü.
🔹 Yapay zekâ kaynaklı büyük yatırım artışı küresel ekonominin savaşın etkisini absorbe etmesine katkı sağladı. Yatırımların yavaşlaması ve yapay zekânın nihai ekonomik katkısının sınırlı kalması küresel ekonomi için risk oluşturabilir.
🔹 Artan faiz oranları döneminde küresel borçların yönetilebilirliği başka bir kırılganlık alanı oluşturuyor. Fransa, Birleşik Krallık ve ABD bu riskin öne çıktığı ülkeler arasında bulunuyor.
🔹 Petrol stoklarındaki düşüş ve Çin’de iç talebin bastırılması sona ererse ham petrol fiyatları daha yüksek ve ekonomiyi daha fazla bozabilecek seviyelere çıkabilir.
🔹 Savaşın nasıl ilerleyeceği belirsizliğini koruyor. Donald Trump’ın ara seçimlerin ardından İran’a yönelik tutumunu sertleştirmesi, çatışmaların devam etmesi veya savaşın gayriresmî bir ateşkesle sona ermesi mümkün olabilir.
🔹 İran ağır hasar almasına rağmen yönetimini ve Körfez’deki etkisini koruyor. Trump’ın savaşı zafer ilan ederek sona erdirme eğilimine girmesi beklenebilir.