🔹 Yapay zekâ altyapısındaki büyüme, teknoloji şirketlerinin birbirlerine yatırım yaptığı ve yabancı yatırımcıların sektöre daha fazla sermaye aktardığı karmaşık bir yatırım ağıyla finanse ediliyor.

🔹 Yabancı sermaye akışı küresel dengesizlikleri artırıyor ve 2008 finansal krizine giden dönemi anımsatıyor.

🔹 Yapay zekâ yatırımları yeterince hızlı sonuç üretmezse bu finansman yapısı küresel ekonomi için risk oluşturabilir.

🔹 Big Take podcast bölümünde yapay zekâ sektörünün küresel para mekanizması, işleyişi ve olası ekonomik riskleri ele alınıyor.

🔹 Stargate, OpenAI, Oracle ve SoftBank’ın ABD genelinde yapay zekâ veri merkezleri ve diğer altyapıları kurmak için yürüttüğü bir iş birliği olarak tanımlanıyor.

🔹 Stargate veri merkezi, ABD’nin Teksas eyaletindeki Abilene’de inşa ediliyor.

🔹 ABD Donanması, uçak gemilerinden kalkan savaş uçaklarında kullanılmak üzere Blackbeard adlı düşük maliyetli hipersonik füze geliştirmeyi planlıyor.

🔹 California merkezli savunma şirketi Castelion tarafından geliştirilen füzenin ses hızının beş katından daha hızlı uçması ve gemilerle kara hedeflerine saldırması tasarlanıyor.

🔹 Pentagon, beş yıl içinde silahlı kuvvetlerde kullanılmak üzere 12 binden fazla Blackbeard füzesi satın almak için Kongre onayı ve finansman talep etti. Füzenin 2028-2031 mali yıllarındaki ortalama birim maliyeti yaklaşık 385 bin dolar olarak öngörülüyor.

🔹 Lockheed Martin üretimi daha büyük LRASM füzesinin birim maliyeti yaklaşık 3,25 milyon dolar seviyesinde bulunuyor. Maliyet farkı, ABD kuvvetlerinin daha büyük stoklar oluşturmasına ve Çin savaş gemilerine tekrarlanan saldırılar düzenlemesine olanak sağlayabilir.

🔹 Blackbeard, Çin’in kıyı konuşlu gemisavar füze bataryaları ile hava savunma sistemlerini de tehdit edebilir. Ancak ABD uçak gemisi tabanlı uçakların bu hedeflere saldıracak kadar yaklaşabileceği konusunda farklı değerlendirmeler bulunuyor.

🔹 ABD Donanması haziranda 50, eylülde 444 ön üretim füzesi sipariş etti. F/A-18E/F Super Hornet savaş uçağı eylülde iki Blackbeard füzesi taşıyabildiğini gösterdi; Donanma her uçağın dört füze taşımasını planlıyor.

🔹 ABD’nin daha büyük füze stokları oluşturma çabası, Tayvan’ı kapsayan olası bir çatışmada uzun menzilli hassas silahların hızla tükenebileceği endişesinden kaynaklanıyor. 2023’teki savaş oyunlarında ABD kuvvetleri, varsayımsal Tayvan saldırısının tüm senaryolarında LRASM stoklarını ilk hafta içinde tüketti.

🔹 Çin Halk Kurtuluş Ordusu araştırmacıları, ABD’nin büyük ölçekli hassas saldırılarına karşı silahlar fırlatılmadan önce ABD kuvvetlerine saldırmayı, uydu seyrüsefer sinyallerini karıştırmayı ve insansız hava araçları, savaş uçakları ile hava savunma sistemlerini koordine etmeyi inceledi.

🔹 Hipersonik füzeler, savunma güçlerinin tespit, takip ve silah tahsisi süreçlerini geleneksel ses altı gemisavar füzelere kıyasla yaklaşık beş kat daha hızlı yürütmesini gerektirebilir. Gemiler ve uçaklardan oluşan görev grubunun ağ bağlantılı yeteneklerini kullanan katmanlı savunma, bu saldırılara karşı en etkili seçenek olarak görülüyor.

🔹 Blackbeard’ın uçuş rotası, radar izi, Çin radarlarının etkinliği, savunma silahları ve elektronik harp sistemleri füzenin başarısını etkileyebilir. Donanmanın hedeflediği savaş başlığı yükü yaklaşık 34 kilogram olsa da gerçek savaş başlığı ağırlığı açıklanmadı.

🔹 Blackbeard, hava savunma füzelerini destekleyen radarlar gibi sensörleri hedef almak için kullanılabilir. Radarların etkisiz hale getirilmesi, daha büyük gemisavar füzelerinin hedeflerine ulaşmasını kolaylaştırabilir; füze tek başına bir savaş gemisini görev dışı bırakabilir.

🔹 Blackbeard’ın Tayvan yakınlarında kullanılmasının önündeki başlıca engel, ABD uçak gemileri ve uçaklarının savunmasızlığı olarak gösteriliyor. Çin saldırıları, ABD uçak gemilerini Tayvan’dan daha uzağa iterek füzenin etkili menzilinin dışına çıkarabilir.

🔹 Füzenin etkili menzili ve hareket halindeki savaş gemilerine saldırma kapasitesi henüz kamuya açık biçimde gösterilmedi.

🔹 Eski ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Kurt Campbell, ABD ile Çin arasındaki ilişkilerin istikrara kavuşturulmasının iki ülkenin de çıkarına olduğunu söyledi.

🔹 Campbell, Donald Trump yönetiminin Çin’le ilişkileri geliştirmeye müttefiklerle ilişkilerden daha fazla odaklandığını belirterek Kanada dahil diğer ortaklarla bağların da güçlendirilmesini istedi.

🔹 ABD ile Çin arasında yapay zekâ alanında gerçek iş birliğinin, Trump’ın diyalog arayışını üstünlük talebiyle birlikte yürütmesi nedeniyle karmaşık olduğunu söyledi.

🔹 Campbell, yapay zekânın güvenliği konusunda ABD ve Çin’in riskleri anlaması, güvenlik raporlaması ve karşılıklı angajman için ortak bir diyalog geliştirmesi gerektiğini açıkladı.

🔹 Yapay zekâ laboratuvarlarının güçlü ekonomik ve ticari aktörler haline geldiğini belirten Campbell, bu şirketlerin ABD-Çin görüşmelerinde söz sahibi olmak isteyeceğini söyledi.

🔹 Campbell, Tayvan konusunda ABD ile Çin’in onlarca yıldır sürdürdüğü çerçevenin barış ve istikrar açısından hâlâ en uygun seçenek olduğunu söyledi.

🔹 Tayvan’a silah satışlarının ABD-Çin ilişkileri kapsamında pazarlık konusu yapılmasının, Tayvan Boğazı’ndaki istikrarı koruyan güvenilirliğe zarar verebileceğini belirtti.

🔹 Washington ve Pekin’in kriz yönetimi, ordular arası iletişim ve istem dışı tırmanma riskini azaltma konularında ortak çıkar taşıdığını söyledi.

🔹 Campbell, Japonya’nın ABD için önemli bir ortak olduğunu ve Pekin ile Tokyo arasındaki iletişim kanallarının açık tutulması gerektiğini belirtti.

🔹 Japonya’nın askeri kapasitesini artırmasının, Kuzey Kore’nin nükleer yeteneklere sahip olması ve Hint-Pasifik’teki artan zorluklarla bağlantılı olduğunu söyledi.

🔹 Quad’ın herhangi bir ülkeyi hedef alan bir ittifaka dönüşmemesi gerektiğini belirten Campbell, oluşumun aşı geliştirme, eğitim, kapasite artırımı ve Pasifik’te yasa dışı balıkçılıkla mücadele gibi alanlara odaklandığını söyledi.

🔹 Çin’i çevrelemenin mümkün olmadığını belirten Campbell, Pekin’in aktif biçimde angaje edilmesi gerektiğini söyledi.

🔹 Quad ve Aukus gibi ortaklıkların değerinin ABD-Çin ilişkilerinin durumuna bağlı olmadığını; bu yapıların caydırıcılığı, ortak kapasiteyi ve bölgesel istikrarı güçlendirmeyi sürdüreceğini belirtti.

🔹 Campbell, ABD’nin Doğu Asya Zirvesi ve ASEAN Bölgesel Forumu gibi çok taraflı yapılara daha aktif katılması gerektiğini söyledi.

🔹 Güneydoğu Asya ülkelerinin ABD ve Çin’le ilişkilerinde esnek kalmak istediğini belirten Campbell, Washington’un bölge ülkelerini iki güç arasında seçim yapmaya zorlamaması gerektiğini açıkladı.

🔹 Hong Kong’un Çin’in dünya ekonomisiyle ilişkileri için finansal bir merkez ve Doğu ile Batı arasında buluşma noktası olmayı sürdürdüğünü söyledi.

🔹 Suudi Arabistan, petrol ihracatında Hürmüz Boğazı’na bağımlılığı azaltmak için boru hattı kapasitesini yüzde 40 artırmayı planlıyor.

🔹 Enerji Bakanı Prens Abdülaziz bin Salman, kapasitenin iki ila üç yıl içinde günlük 7 milyon varilden 10 milyon varile çıkarılacağını söyledi.

🔹 Saudi Aramco, mevcut bir doğal gaz boru hattını ham petrol taşımacılığında kullanarak yedi ila sekiz hafta içinde günlük 1,2 milyon varillik ek kapasite oluşturabilir.

🔹 Daha uzun vadeli planlar, Doğu-Batı boru hattındaki pompa istasyonlarının geliştirilmesini ve petrol ihracatı için yeni güzergâhlar oluşturulmasını kapsıyor.

🔹 Suudi Arabistan, yeni ihracat güzergâhları için Kuveyt dahil olmak üzere uluslararası ortaklarla görüşüyor.

🔹 Doğu-Batı boru hattı, Hürmüz Boğazı’nın neredeyse kapanması sırasında Suudi Arabistan’ın normal petrol akışının yüzde 70’ine kadarını piyasaya ulaştırmasını sağladı.

🔹 Geçen ay bir saldırıyla geçici olarak devre dışı kalan hat onarıldı ve 6 Ekim itibarıyla günlük 5,8 milyon varil taşıdı.

🔹 Doğal gaz boru hattının petrol taşımacılığında kullanılması geçici olacak; hat mayıs ayına kadar petrol taşıdıktan sonra temizlenerek yaz aylarında iç doğal gaz arzına döndürülecek.

🔹 Suudi Arabistan ve Aramco, pompa istasyonları ile kompresörler kurarak hattın koşullara bağlı olarak petrol veya doğal gaz taşımasını sağlayacak çift kullanımlı kapasite üzerinde çalışıyor.

🔹 Aramco Üst Yöneticisi Amin Nasser, alternatif ihracat güzergâhları ve uluslararası depolama kapasitesinin artırılması üzerinde çalışıldığını açıkladı.

🔹 Umman, Hürmüz Boğazı dışındaki limanlarının çoğu nedeniyle potansiyel bir boru hattı varış noktası olarak öne çıkıyor; ülkenin enerji yatırım şirketi Duqm Limanı’nda ham petrol depolama kapasitesi geliştiriyor.

🔹 Polonya’daki, Ukrayna ordusuna da internet sağlayan bir Starlink istasyonunda çıkan yangının ardından Almanya’da iki Türk vatandaşı şüpheli olarak gözaltına alındı.

🔹 Polonya hükümeti, olayın arkasında Rusya’nın bulunduğundan şüpheleniyor.

🔹 Orta Polonya’daki yangında istasyonun elektrik bağlantısı ve acil durum jeneratörü kullanılamaz hale geldi.

🔹 Polonyalı yetkililer, yangının internet bağlantılarını kesmeyi amaçlayan kasıtlı bir sabotaj olabileceğinden şüpheleniyor.

🔹 Polonya İstihbarat Koordinasyon Bakanı Tomasz Siemoniak, sabotajın arkasında Rus servislerinin bulunduğundan şüpheleri olmadığını söyledi.

🔹 Siemoniak, Rus servislerinin giderek suç dünyasıyla bağlantılı kişilere başvurduğunu açıkladı.

🔹 Birçok Avrupa Birliği ülkesi, aylardır Rusya kaynaklı olduğu düşünülen sabotaj eylemleri, siber saldırılar ve hibrit savaşın diğer biçimleri konusunda uyarıyor.

🔹 Moskova suçlamaları reddediyor ve bunları temelsiz Rusya karşıtı histeri olarak nitelendiriyor.

🔹 Elon Musk’ın uydu internet hizmeti Starlink, Rusya’nın Şubat 2022’de başlayan işgalinden bu yana Ukrayna için önemli bir iletişim aracı olarak kullanılıyor.

🔹 Musk, Ukrayna hükümetinin destek talebinin ardından 2022’de hizmeti ülkede etkinleştirdi.

🔹 Polonya, Ukrayna’nın Starlink aboneliklerinin maliyetini üstlendiğini açıkladı; internet bağlantıları Ukrayna’nın iletişimi ve askeri altyapısı için önem taşıyor.

🔹 IMF, yapay zekâ yatırımlarının desteğiyle küresel büyümenin 2027’de hızlanarak %3,4’e çıkmasını bekliyor.

🔹 IMF, 2026 yılı küresel büyüme tahminini temmuz ayındaki %3 seviyesinden %3,1’e yükseltti.

🔹 Enerji arzındaki sıkışma, artan finansal riskler ve yükselen tahvil getirileri dünya ekonomisinin dayanıklılığını sınırlıyor.

🔹 IMF Başekonomisti Silvana Tenreyro, küresel ekonominin dayanıklı kaldığını ancak dayanıklılığın sınırlarına ulaştığını söyledi. Tenreyro, mali alanın yeniden oluşturulması gerektiğini belirtti.

🔹 Orta vadeli küresel büyüme görünümü, önceki iki yıldaki %3,5’lik ortalamanın altında kalıyor.

🔹 Yapay zekâ kaynaklı büyüme ülkeler arasında eşit dağılmıyor. Bilgisayar donanımındaki ek ticaretin yaklaşık üçte ikisi Tayvan ve Güney Kore’den gelirken, ABD ve Çin geçen yıl yapay zekâ bağlantılı net ithalatın %75’inden fazlasını oluşturdu.

🔹 Küresel ekonomik büyümenin %95’i artık 32 ekonomi tarafından sağlanıyor; bu sayı altı ay önce 54’tü.

🔹 IMF, küresel enflasyonun 2026’daki %4,7 seviyesinden 2027’de %4,1’e gerilemesini bekliyor.

🔹 IMF, kamu borçlarını ve bütçe açıklarını azaltmak için güvenilir mali uyum planlarına acil ihtiyaç bulunduğunu açıkladı.

🔹 Gelişmiş ekonomilerde büyümenin 2026’daki %2,1’den 2027’de %1,8’e gerilemesi bekleniyor. ABD için 2027 büyüme tahmini %2,3’e yükseltilirken Çin’in tahmini %4’te sabit tutuldu.

🔹 Fransa’nın büyümesinin 2026’da %0,4, 2027’de %0,7 olması bekleniyor; her iki tahmin de temmuz öngörülerinin 0,2 puan altında.

🔹 Almanya’nın 2027’de %1,1 büyümesi, Birleşik Krallık büyümesinin ise enerji fiyatları ve yüksek faizlerin tüketimi baskılamasıyla %1,2’ye gerilemesi bekleniyor.

🔹 Silvana Tenreyro, yapay zekâ patlamasının emtia piyasalarından kaynaklanan olumsuzlukları dengeleyerek Asya’nın güçlü performansına katkı sağladığını söyledi.

🔹 11-12 Ekim gecesi düzenlenen siber saldırıda Intermarché, Netto, Coopérative U, Carrefour, E.Leclerc ve Monoprix mağazalarındaki dondurucu ve soğuk hava depoları aşırı ısındı.

🔹 Saldırıdan Intermarché grubuna bağlı yaklaşık 300 mağaza, Coopérative U ağına bağlı yaklaşık 100 mağaza, 80 Carrefour mağazası, çeşitli E.Leclerc mağazaları ve yaklaşık 30 Monoprix mağazası etkilendi.

🔹 Saldırganlar, Danimarkalı Danfoss şirketinin soğutma sistemlerini kontrol eden yazılımını kullanarak buz çözme sıcaklığını 50 dereceye çıkardı ve işlemin süresini bir saatten sekiz saate uzattı.

🔹 Geciken alarmlar nedeniyle müdahaleler gecikti; bazı mağazalarda ekipmanlar 80 dereceye ulaşan sıcaklık nedeniyle eridi.

🔹 Soğuk zincirin bozulması riskine karşı mağazalar dondurucuları boşaltarak ürünleri imha etti. Gradignan’daki bir Intermarché mağazasında satın alma fiyatı üzerinden 21 bin avroluk zarar oluştu.

🔹 Ulusal zararın en az birkaç milyon avro, hatta on milyonlarca avro olması bekleniyor. Culture Viande en az iki et işletmesinin, Metro ise dış hizmet sağlayıcısını hedef alan bir siber saldırının etkilediğini açıkladı; Picard ürünlerinin etkilenmediğini bildirdi.

🔹 Danfoss, etkilenen ünitelerin çoğunun kullanım ömrünü tamamlamış ve yazılım ile güvenlik güncellemeleri almayan eski ürünler olduğunu açıkladı. Şirket, müşterilerine desteklenen sistemleri güncel tutma ve eski sistemleri yeni nesil çözümlere taşıma çağrısı yaptı.

🔹 Danfoss, Mart ve Ağustos 2025’te bazı yazılımlarındaki güvenlik açığını giderdikten sonra müşterilerini güncellemeleri yüklemeye çağıran uyarılar yayımladı.

🔹 Paris Savcılığı soruşturma başlattı ve dosyayı siber suçlarla mücadele birimine verdi. Soruşturma, mağdurların belirlenmesini ve gıda kayıplarıyla saldırı arasındaki bağlantının kurulmasını amaçlıyor.

🔹 Başbakan Sébastien Lecornu’nun hizmetleri, Ulusal Bilgi Sistemleri Güvenliği Ajansı’ndan konuyu ele almasını istedi. Avrupa Tarım ve Gıda Komiseri Christophe Hansen, saldırıyı kınayarak gıda güvenliği için daha fazla dikkat çağrısı yaptı.

🔹 Soğutma sistemleri yeniden çalışır hale gelse de mağazalar yeni bir saldırıyı önlemek için sistemleri yeniden internete bağlamadı. Süpermarket grubuna göre normale dönüş, ürün tedariki nedeniyle birkaç gün sürebilir.

🔹 Nobel Barış Ödülü’nü kazanacağı açıklanan Navanethem Pillay, 12 Ekim’de Hollanda’nın Lahey kentindeki Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) merkezini ziyaret ederek Başkan Tomoko Akane ve diğer yetkililerle görüştü.

🔹 Pillay ve Akane, gülümseyerek el sıkıştı ve hukukun üstünlüğünü korumak için tüm güçleriyle çalışmayı sürdürme konusunda mutabık kaldı.

🔹 Pillay, ABD yaptırımları altındaki UCM’nin uluslararası yargı kurumu görevini yerine getirmeye devam ettiğini söyledi.

🔹 Pillay, “Suçların cezasız kaldığı bir dünyaya dönüşü engelleyen şey, UCM çalışanlarının şefkati ve cesaretidir” dedi.

🔹 Akane, Pillay’ı ödül kararından dolayı kutladı ve uluslararası adaletin kalıcı barışın inşasında son derece önemli bir rol oynadığını söyledi.

🔹 Güney Afrika doğumlu hukukçu Pillay, 2003-2008 yılları arasında UCM yargıcı olarak görev yaptı.

🔹 Kürdistan İşçi Partisi (PKK), Türkiye ile barış çabaları kapsamında Kuzey Irak’ın Metina bölgesindeki Baze alanında bulunan dört kamptan çekildi.

🔹 Hebat, Yajk, Sabri ve Sason adlı kampların 8 Ekim’de boşaltıldığı bildirildi.

🔹 PKK’nın Kuzey Irak’ta bulunan liderliğinden konuya ilişkin hemen bir açıklama gelmedi. Örgüt, bölgede daha önce Türkiye hedeflerine yönelik saldırılar düzenlemek için mevziler kullandı.

🔹 Türkiye ve müttefikleri tarafından terör örgütü olarak tanımlanan PKK, 40 yılı aşkın çatışmayı sona erdirmek amacıyla silahsızlanma ve fesih kararı aldı. Karar, tutuklu lideri Abdullah Öcalan’ın çağrısının ardından geldi.

🔹 PKK, Kuzey Irak’ta sembolik bir silahsızlanma töreni düzenledi ve Türkiye’deki kilit noktalarda bulunan militanlarını Irak’a çektiğini açıkladı.

🔹 Türkiye, geçen ay Kuzey Irak’taki stratejik bir askeri üsten güçlerini kademeli olarak çekerek kontrolü Irak hükümetine devredeceğini açıkladı.

🔹 Türkiye Büyük Millet Meclisi, ağustos ayında binlerce militan için koşullu af öngören bir yasa tasarısını kabul etti. Yasanın yürürlüğe girmesi için Türkiye Millî Güvenlik Kurulu’nun PKK’nın tamamen feshedildiğini ve silahsızlandığını doğrulaması gerekiyor.

🔹 Yasa, hüküm giymiş bazı PKK üyelerinin hapis cezalarını askıya alacak; diğerleri hakkındaki soruşturma ve davaları suçun ağırlığına göre beş veya 10 yıl erteleyecek.

🔹 Bu sürelerde yeniden suç işlemeyen kişiler hakkındaki davalar düşürülecek. Abdullah Öcalan ve diğer PKK liderleri düzenlemenin dışında tutulacak.

🔹 Abdullah Öcalan’ın İstanbul açıklarındaki ada cezaevinde ziyaret ve iletişim haklarının genişletilebileceği belirtiliyor.

🔹 1984’te başlayan PKK silahlı isyanı on binlerce kişinin ölümüne yol açtı ve Irak ile Suriye’ye yayıldı. Örgüt, başlangıçta bağımsız bir Kürt devleti kurmayı hedeflerken daha sonra Türkiye’de özerklik ve genişletilmiş hak taleplerine yöneldi.

🔹 Meta, teknolojik sınırda rekabet edebileceğini belirttiği yeni yapay zekâ modelleri ailesi Muse Wonder ve Muse Wonder Full’u tanıttı.

🔹 Şirket, modellerin kişisel ve profesyonel yapay zekâ ajanları, bellek ve kodlama alanlarında en yüksek performansı sunduğunu açıkladı.

🔹 Meta’nın paylaştığı karşılaştırmalarda, daha önce Watermelon kod adıyla bilinen modeller OpenAI ve Anthropic’in güncel modelleriyle aynı seviyeye ulaştı veya onları geride bıraktı.

🔹 Muse Wonder, Meta Model API ve Muse Code üzerinden kullanılabiliyor; daha gelişmiş Muse Wonder Full ise Muse Code abonelerine sunuluyor.

🔹 Muse Wonder, gelecekte Meta’nın Muse asistanındaki yeni özelliklere güç verecek ve ilk aşamada ücretli aboneler tarafından kullanılabilecek.

🔹 Modeller, Meta’nın gigawatt ölçekli Prometheus veri merkezi kullanılarak eğitildi.

🔹 Active Memory özelliği, yapay zekânın kullanıcıyla yapılan görüşmelerdeki önemli bilgileri saklamasına ve yeni görevlerde gerektiğinde kullanmasına olanak sağlıyor.

🔹 Active Focus özelliği, yapay zekâ ajanının bir hedef üzerinde çalışmayı sürdürmesini, farklı yöntemler denemesini ve engellerle karşılaştığında yeni bilgilere uyum sağlamasını amaçlıyor.

🔹 Meta, modellerin kodlama ile hukuk, finans ve sağlık gibi uzmanlık gerektiren profesyonel alanlarda da güçlü performans gösterdiğini açıkladı.

🔹 Şirketin uzun vadeli hedefi, CEO Mark Zuckerberg’in “kişisel süper zekâ” olarak tanımladığı ve bireylerin hedefleriyle tercihlerini anlayan yapay zekâ sistemleri geliştirmek.

🔹 Kişisel bilgileri hatırlayan ve kullanıcı adına işlem yapan ajanlar, yeni gizlilik ve güvenlik sorunları oluşturabilir.

🔹 Meta, siber ve biyolojik kötüye kullanıma karşı güvenlik önlemlerini ve kişisel bilgilerin korunmasına yönelik tedbirleri güçlendirdi; model kartının yayımlanması ve daha kapsamlı bir rapor hazırlanması planlanıyor.