İran’ın “Emperyalizm Karşıtlığı” Çıkmaz Sokak
Atlantic
🔹 İslam Cumhuriyeti yönetimi altında İranlılar onlarca yıldır ekonomik gerileme, sosyopolitik baskı ve uluslararası tecrit yaşıyor. Ülke ayrıca süresiz bir savaşın içinde bulunuyor.
🔹 İran yönetiminin savunucuları, ekonomik sıkıntıları ABD emperyalizmine karşı sürdürülen direnişin bedeli olarak açıklıyor ve Batı yaptırımlarını İran’ın yaşam standartlarını düşürmekle suçluyor.
🔹 İslam Cumhuriyeti, kuruluş döneminde “Ne Doğu ne Batı” sloganıyla hem Sovyetler Birliği’nden hem de ABD’den bağımsızlık mesajı verdi; rejim ayrıca dünyadaki mazlumlar için mücadele etme ve Batı’nın kültürel etkisine direnme sözü verdi.
🔹 Şah Muhammed Rıza Pehlevi ABD müttefiki olmasına rağmen Washington ile Moskova arasında denge kurdu, iki tarafla ilişkilerini İran’ın çıkarları doğrultusunda kullandı ve ülkenin bölgesel etkisini artırdı.
🔹 Pehlevi döneminde İran, 1973’te petrol endüstrisi üzerindeki egemenliğini yeniden sağladı. Şah ayrıca Washington’dan daha iyi koşullar elde etmek için Moskova ile güvenlik anlaşmaları yapma tehdidinde bulundu ve Orta Doğu ile Vietnam’daki çatışmalarda arabuluculuk teklif etti.
🔹 İslam Cumhuriyeti, ekonomik konumunu iyileştirmek gibi klasik emperyalizm karşıtı hedefleri önceliklendirmedi. Ayetullah Ali Hamaney 2021’de ABD’den COVID-19 aşısı ithal edilmesini reddetti; bu karar binlerce İranlının ölümüne yol açmış olabilir.
🔹 İran’ın nükleer programındaki ısrarı ABD, Avrupa ve BM Güvenlik Konseyi yaptırımlarına yol açtı; Rusya ve Çin de bu önlemleri destekledi. Yaptırımlar, İran’ın dost ülkelerden enerji ihracatı ödemelerini almasını zorlaştırdı ve ülke petrolünü Çin’e indirimli satmaya başladı.
🔹 İran’ın terörizm ve uluslararası suç faaliyetlerine katılımı, ülkenin Myanmar ve Kuzey Kore ile birlikte Mali Eylem Görev Gücü’nün kara listesinde yer almasına neden oldu.
🔹 Hindistan, Türkiye, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeler, büyük güçler arasındaki ilişkileri kullanarak dış baskıyı dengelemeye çalışırken İran’ın dış politikası ideolojik çizgide kaldı.
🔹 İran son yıllarda Çin’e yaklaşmaya çalıştı ancak Çin, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve İsrail gibi Batı müttefiklerini daha iyi yatırım seçenekleri olarak gördü. Venezuela ile kurulan yakın ilişki ise iki ülkenin izolasyonundan doğan bir ittifak olarak kaldı.
🔹 İran, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalini destekledi ve Moskova’ya İran yapımı insansız hava araçları sağladı. Tahran ayrıca Irak, Lübnan, Yemen, Gazze ve Suriye’deki milisleri finanse edip silahlandırdı ve çeşitli Arap iç savaşlarına müdahale etti.
🔹 İslam Cumhuriyeti emperyalizme karşı durduğunu savunmayı sürdürüyor; ancak İranlılar bu direnişten ekonomik veya siyasi kazanım elde edemedi ve süresi belirsiz bir savaşla karşı karşıya kaldı.