Afrika’nın şehirlerindeki patlayıcı büyüme
Financial Times
🔹 Afrika’daki kent merkezleri her yıl 19 milyon kişi büyüyebilir; bu, yılda yaklaşık iki Londra’nın nüfusuna denk geliyor.
🔹 Nijerya’nın Onitsha kentinin nüfusu 1963’te 163 bin iken bugün kentsel alanıyla birlikte 5,6 milyona ulaştı.
🔹 Afrika’da 1950’de nüfusun yaklaşık yüzde 90’ı kırsal bölgelerde yaşarken bugün kıta nüfusunun yaklaşık dörtte üçü kentsel veya yarı kentsel alanlarda bulunuyor.
🔹 Afrika’da nüfusu 1 milyonu aşan 88 şehir bulunuyor; bunların 17’si Nijerya’da yer alıyor. Kıtada şehirlerde yaşayanların sayısı 670 milyona ulaştı.
🔹 Afrika kentlerinin nüfusu son yıllarda yılda 15 milyon kişi arttı ve bu artışın 2050’ye kadar yılda 19 milyona çıkması bekleniyor.
🔹 Afrika’daki kentleşme, Çin ve Avrupa’daki örneklerden farklı olarak çoğu yerde sanayileşme ve istihdam artışı eşliğinde ilerlemiyor. Kent sakinlerinin önemli bölümü sokak satıcılığı, ayakkabı boyacılığı, temizlik ve benzeri kayıt dışı işlerle geçiniyor.
🔹 Afrika şehirlerinin çoğu plansız biçimde genişliyor; toplu taşıma, güvenilir elektrik, kanalizasyon, atık toplama ve arazi kayıtları gibi temel hizmetler yetersiz kalıyor. Kentsel nüfusun yarısından fazlası kayıt dışı yerleşimlerde veya gecekondularda yaşıyor.
🔹 Lagos’un nüfusu Birleşmiş Milletler’e göre en az 13 milyon; bazı tahminler nüfusu 20 milyonun üzerinde gösteriyor ve 2050’de 30 milyonu aşması bekleniyor. Afrika’daki mega kent sayısının 2050’de 17’ye çıkması öngörülüyor.
🔹 Lagos’un Ajegunle-Ikorodu bölgesinde sel, düzensiz atık toplama, yetersiz su ve ulaşım sorunları yaşanıyor. Bölge sakinleri plastik atıkları toplayıp geri dönüşüm şirketlerine satıyor ve gıda atıklarından kompost üreterek dikey tarım yapıyor.
🔹 Lagos’ta kırsal ve kentsel yaşam biçimleri bir arada bulunuyor. Bazı sakinler balıkçılığı sürdürürken bazıları memurluk, garsonluk, hamallık ve diğer kent işlerinde çalışıyor.
🔹 Afrika kentlerinde gelir eşitsizliği belirgin. Varlıklı kesimler güvenlikli sitelerde özel okul, güvenlik ve sağlık hizmetlerinden yararlanırken birçok kişi çöplerin biriktiği ve yolların bozuk olduğu kamu alanlarında yaşıyor.
🔹 Kent yaşamı, subsistans tarımının güvenlik ağını kaybeden yeni bir şehirli sınıfın ekonomik ve siyasi politikalara daha fazla ilgi göstermesine yol açıyor. Kenya’da borç yükü ve kredi maliyeti gibi ekonomik konular siyasi tartışmalarda daha fazla yer tutuyor.
🔹 Onitsha çevresindeki Nnewi’de Çin’den gelen motor parçalarıyla bağlantılı ticaret, tamirciler için binlerce iş oluşturdu. Yerel fabrikalar plastik gövde parçaları, çamurluklar, PVC etiketler, geri dönüştürülmüş alüminyum ve içecekler üretiyor.
🔹 Igwe Chris Chidume’nin sekiz fabrikası 1.300’den fazla kişiyi istihdam ediyor. Tarım dışındaki düşük nitelikli hizmet işlerine geçiş verimliliği yaklaşık iki kat artırırken imalat işlerine geçiş verimliliği altı kat artırabiliyor.
🔹 Anambra Valisi Charles Soludo, kentlerin birbirine bağlanması için yolların genişletildiğini ve 1.000 kilometrelik yeni yol ağı oluşturulduğunu açıkladı. Anambra’nın yüzde 70’i kentleşmiş durumda.
🔹 Kigali, daha yoğun yapılaşmayı teşvik eden, otobüs şeritleri oluşturan ve elektrikli olmayan araçların ithalatını sınırlayan daha planlı bir kentleşme modeli uyguluyor.
🔹 Afrika’daki hızlı kentleşme, altyapı ve istihdam yetersizliği nedeniyle yoksulluk ve toplumsal huzursuzluk riskini artırabilir; imalat, ulaşım ve kamu hizmetlerine yatırımlar kentlerin üretkenlik artışından daha fazla yararlanmasını sağlayabilir.