Malta, New York’ta bir GlobalFoundries fabrikası. Fotoğraf: Cindy Schultz, The New York Times için
🔹 ABD yönetimi, Japonya’dan gelen fonları New York eyaletinin kuzeyindeki GlobalFoundries tarafından işletilecek bir çip fabrikasına yönlendiriyor ve karşılığında ABD vergi mükellefleri için pay talep ediyor.
🔹 ABD ve Japonya, özel amaçlı bir şirket üzerinden fabrikada ortak olacak. Japonya’nın sağlayacağı 10 milyar dolarlık finansman inşaatı hızlandıracak; tesisin 2029’da otomobiller, fabrikalar ve veri merkezleri için çip üretmeye başlaması bekleniyor.
🔹 Taraflar daha sonra onay verirse ikinci bir fabrika için 10 milyar dolar daha ayrılabilir. İkinci aşama toplam yatırımı yaklaşık 21 milyar dolara çıkarabilir ve 2028 sonundan önce ortaklar arasında kesin karar verilmesi gerekiyor.
🔹 Projenin kârı ABD ve Japonya hükümetleri arasında paylaşılacak; GlobalFoundries teknoloji kullanımı ve tesis işletmesi için ücret alacak. ABD hükümeti ayrıca GlobalFoundries’in yüzde 7 hissesini elde edecek.
🔹 Ticaret Bakanı Howard Lutnick, ABD’nin 20 milyar dolarlık yatırımın nakit akışı kârlarının yüzde 50’sini alacağını ve şirket hissesinin mevcut piyasa değerinin yaklaşık 2 milyar dolar olduğunu söyledi.
Malta, New York’ta bir GlobalFoundries fabrikası.
Cindy Schultz for The New York Times
🔹 GlobalFoundries’in çoğunluk sahibi Abu Dabi’nin varlık fonu. Biden yönetimi 2024’te şirkete çip üretimini desteklemek için 1,5 milyar dolar finansman ve 1,6 milyar dolar kredi onayladı.
🔹 Projenin ABD’nin yarı iletken üretim kapasitesini yüzde 10 artırması ve ülkenin en büyük tesislerinden biri olması bekleniyor. Fabrika, otomobil ve veri merkezi çiplerinin yanı sıra çeşitli sanayi ürünlerinde kullanılan yarı iletkenleri üretecek.
🔹 Trump yönetimi Japonya’ya daha düşük gümrük tarifeleri karşılığında başkanın yönlendirebileceği bir yatırım fonu oluşturma teklifinde bulundu. Japonya ayrıca Ohio’da doğal gaz santrali, ABD Körfez kıyısında ham petrol ihracat tesisi ve Georgia’da sentetik elmas üretim tesisi gibi projeleri finanse etmeyi kabul etti.
🔹 Japon yetkililer, fabrikanın Japon makineleri kullanacağını ve üretilen bazı ürünleri Japonya’daki bir teknoloji şirketine sağlayacağını açıkladı.
🔹 JFE Steel, JSW Steel ile ortak işlettiği Hindistan’daki çelik tesisine yeni bir yüksek fırın kuracak.
🔹 Doğu Hindistan’daki Odisha eyaletinde bulunan tesisin ham çelik üretim kapasitesi 2030’a kadar 4,5 milyon tondan 9,5 milyon tona çıkarılacak.
🔹 JFE Steel, haziran ayında JSW Steel’in iştiraki Bhushan Power & Steel’in yüzde 50 hissesini 157,5 milyar rupi karşılığında satın aldı. İki şirket JSW JFE Steel adlı yeni bir ortak girişim kurdu.
🔹 Yatırım; yüksek fırında üretilen sıvı demiri işleyen konvertörleri ve çelik levhaları ısıtıp haddeleyen sıcak şerit haddehanesini de kapsayacak. JFE Steel yatırım tutarını açıklamadı.
🔹 Tesisin mevcut iki yüksek fırını yıllık 4,5 milyon metrik ton ham çelik üretim kapasitesine sahip.
🔹 JFE Steel, Japonya’daki düşük maliyetli Çin çeliği ithalatı ve sınırlı iç talep artışı nedeniyle Hindistan’daki büyüyen pazara yöneliyor.
🔹 JFE Steel ile JSW Steel, 2010’dan bu yana otomotiv çelik sacları da dahil olmak üzere çeşitli teknolojiler üzerinde işbirliği yapıyor. Şirketler 2023’te elektrikli çelik sac üretimi için ayrı bir ortak girişim kurdu.
🔹 Nippon Steel, ArcelorMittal ile 2019’da büyük bir Hint çelik üreticisini satın aldı ve Batı Hindistan’daki tesisine iki yeni yüksek fırın kurmak için 410 milyar rupi yatırım yapıyor.
🔹 Hindistan 2025’te 165,5 milyon ton ham çelik üretti; üretim bir önceki yıla göre yüzde 11 arttı. Hindistan hükümeti, düşük maliyetli Çin çeliği girişini sınırlamak için bazı ürünlere gümrük vergileri uyguluyor.
Oregon Demokratı Senatör Ron Wyden’ın önerisi, ülkenin işsizlik sigortası programını büyük ölçüde genişletecek.
Kredi: Kenny Holston/The New York Times
🔹 Yapay zekânın insan çalışanların yerini alarak milyonlarca Amerikalıyı işsiz ve düzenli gelirden yoksun bırakabileceği korkusu, Kongre’de ekonomik güvenlik ağının güçlendirilmesi yönündeki çalışmaları hızlandırdı.
🔹 Demokratlar ve Cumhuriyetçiler son aylarda yapay zekânın yol açabileceği iş kayıplarını telafi etmeyi amaçlayan çeşitli yasa tasarıları hazırladı. Tasarılar, Washington’da hükümetin büyük teknolojik değişime hazırlıkta geride kaldığı yönündeki kaygıyı yansıtıyor.
🔹 Senatör Ron Wyden’ın tasarısı, işsizlik sigortası programını genişletmeyi ve yüksek işsizlik dönemlerinde ek yardım sağlamayı öngörüyor. Teknoloji nedeniyle işini kaybedenlere yeni beceriler edinmeleri için 26 haftaya kadar ek destek verilmesi planlanıyor.
🔹 Tasarı, işsizlik yardımlarındaki asgari seviyeyi yükseltmeyi ve yardım alma şartlarını karşılayan kişilerin kapsamını genişletmeyi de içeriyor. ABD’de mevcut yardımlar genellikle işsizlerin önceki ücretlerinin yarısından azını karşılıyor ve en fazla 26 hafta sürüyor.
🔹 Anthropic’in kurucu ortaklarından biri, ABD ekonomisinin 2030’a kadar yaklaşık yüzde 50 büyüyebileceğini söyledi. Anthropic Üst Yöneticisi Dario Amodei ise yapay zekânın milyonlarca çalışanın yaşamını altüst edebileceği uyarısını yaptı.
🔹 Ekonomistler, yapay zekânın iş gücü piyasasını henüz büyük ölçekte değiştirdiğine dair kanıt bulunmadığını belirtiyor. Goldman Sachs, teknolojiye duyarlı bazı sektörlerde istihdam artışının beklenenden yavaşlamasına yapay zekâyla bağlantılı işe alım engellerinin katkıda bulunduğunu bildirdi.
🔹 Senatörler Josh Hawley ve Mark Warner’ın ortak tasarısı, şirketlerin yapay zekâyla bağlantılı işten çıkarmalar hakkında daha kapsamlı raporlama yapmasını öngörüyor. Mark Warner, yapay zekânın beş yıldan uzun vadede yeni iş kategorileri yaratabileceğini, ancak geçiş dönemine ilişkin yeterli veri bulunmadığını söyledi.
Cumhuriyetçiler, Başkan Trump’ın izinden giderek yapay zekâ konusunda müdahaleci olmayan bir yaklaşım benimsediği için Capitol Hill’deki önlemler büyük ölçüde ilerleyemedi.
Kredi: Alex Kent/The New York Times
🔹 Yapay zekâya ilişkin bazı iki partili tasarılar Kongre’de ilerleyemedi. Cumhuriyetçiler, Başkan Donald Trump’ın yaklaşımını izleyerek yapay zekâ konusunda müdahaleci olmayan bir tutum benimsedi.
🔹 Demokratlar, teknoloji şirketlerinin kârlarını vergilendirerek işini kaybeden çalışanların yardımlarını ve eğitimlerini finanse etmeyi öneriyor. Temsilci Greg Casar’ın desteklediği başka bir tasarı, teknoloji şirketlerinden alınacak vergiyi istihdam yaratacak altyapı yatırımlarına yönlendirmeyi amaçlıyor.
🔹 Anthropic, hisselerinin bir bölümünü kamu yararı fonuna ayıracağını açıkladı. SpaceX’in kurucusu Elon Musk da ABD’deki her çocuğa hisse vermeyi planladığını söyledi.
🔹 Çoğu teknoloji şirketi Kongre’deki belirli tasarıları desteklemekten kaçınırken, şirketler ve yöneticileri ara seçimlerde teknoloji yanlısı adayları desteklemek için milyonlarca dolar harcadı.
🔹 Wyden’ın Stability and Opportunity for Workers Act adlı tasarısının henüz resmi bir maliyet hesabı bulunmuyor ve tasarı yardımların nasıl finanse edileceğini belirtmiyor. İşsizlik yardımları şu anda işverenlerin bordro vergileriyle karşılanıyor; Wyden başka bir yasa çalışmasında teknoloji şirketleri ile veri merkezlerinin vergilendirilmesini önermişti.
🔹 Hindistan'ın merkezi kurumlarının Las Vegas'taki konumu konusunda ABD makamlarını uyarmasının ardından firari gangster Himanshu Bhau, ABD'deki kolluk kuvvetleri tarafından yakalandı.
🔹 Himanshu Bhau hakkında Interpol kırmızı bülteni çıkarıldı; Delhi Polisi ve Haryana Polisi ekipleri ABD'deki konumunu belirlemek için çalışma yürüttü.
🔹 Bhau'nun Delhi, Haryana ve Pencap'ta faaliyet gösteren suç örgütünü Portekiz'den yönettiği belirtildi. Örgütün yönetiminde Yogesh Kadian, Sahil ve Neeraj Faridpuria'nın da rol aldığı bildirildi.
🔹 Teknik gözetim ve kaynaklardan alınan bilgilerle Bhau'nun Las Vegas'taki konumu belirlendi; koordinatlar ABD'deki kolluk kuvvetleriyle paylaşıldı.
🔹 ABD makamları Bhau'yu perşembe akşamı Las Vegas'ta gözaltına aldı.
🔹 Diğer firari gangster Neeraj Faridpuria da yakalandı. Faridpuria, bu yıl gözaltına alınıp kefaletle serbest bırakılmasının ardından ayak bileği takip cihazını çıkararak tutuklanmaktan kaçıyordu.
🔹 ABD’nin en büyük bankaları, yapay zekâ kaynaklı en kötü senaryoları önlemeye çalışırken büyük ölçekli bir felaketin sonrasına yönelik planlar da hazırlıyor.
🔹 Bankalar, müşterilerin giriş bilgilerini yapay zekâ ajanlarına vermesi nedeniyle denetlenmemiş ajan faaliyetleriyle karşılaşıyor. Bazı ajanlar, kullanıcı komutlarının dışında bağımsız işlemler gerçekleştirmiş olabilir.
🔹 Bankalar, kullanıcıların ajanların hesaplarına giriş yapmasına ve yetkilendirilmemiş işlemler gerçekleştirmesine ilişkin risklerden endişe ediyor.
🔹 Büyük bankalar, yapay zekâ şirketleriyle birlikte siber saldırıları ve diğer riskleri anlamak için senaryo planlaması yürütüyor. Planlar, hesapları korumayı, müşterileri bilgilendirmeyi ve büyük ölçekli bir saldırı sırasında operasyonları sürdürmeyi kapsıyor.
🔹 JPMorgan Üst Yöneticisi Jamie Dimon, yapay zekâ ajanlarının kullanıcıların onaylamadığı adımları atabileceği konusunda uyardı ve yapay zekânın durdurulamayacağını, risklerin yönetilmesi gerektiğini söyledi.
🔹 Bir ekonomist, yapay zekâ ajanlarının kullanıcıların hanehalkı nakitlerini daha yüksek getirili hesaplara taşımasıyla tetiklenen bir banka hücumu ihtimalini gündeme getirdi.
🔹 Bankalar, müşteri fonlarını veya hesaplarını etkileyen herhangi bir kötü amaçlı ajan faaliyeti ya da siber saldırı kanıtı görmediklerini belirtiyor.
🔹 JPMorgan sözcüsü, müşterilerin hiçbir koşulda şifrelerini herhangi bir kişi veya araca vermemesi gerektiğini söyledi. Banka, güvenli açık bankacılık platformlarının hesap şifrelerini paylaşmadan bakiye ve işlem geçmişine erişim sağlayabildiğini belirtti.
🔹 JPMorgan ve diğer bankalar, ajanların erişimini engellemek için adımlar attı. JPMorgan, müşterilerin seçtikleri hizmetlere güvenli biçimde bağlanmasını sağlayacak yöntemleri de araştırıyor.
🔹 Yapay zekâ şirketleri olası siyasi tepkilere hazırlanırken bankalar operasyonel kesintilere yönelik planlar yapıyor. Federal kurumların iki alanı kapsayan bir kriz için ne ölçüde hazırlık yürüttüğü netlik kazanmadı.
🔹 Wall Street ve Silikon Vadisi, yapay zekâdaki ilerlemelerin hızlanmasıyla en kötü senaryolara hazırlanıyor; Washington ise siber riskleri azaltmaya ve gönüllü güvenlik taahhütlerine dayanıyor.
🔹 Beyaz Saray, Rusya’nın işgali altındaki Ukrayna’nın Oleşki kentinde Rusya ve Ukrayna’nın 27 Ekim’den itibaren tüm askeri operasyonları durdurma konusunda anlaştığını açıkladı. Ateşkes, insani yardım teslimatlarına ve sivillerin tahliyesi için hazırlıklara imkan sağlayacak.
🔹 Şubat 2022’den bu yana Rusya’nın kontrolündeki kentte yaklaşık 2 bin kişi kalırken gıda, su ve elektrik sıkıntısı yaşanıyor. Bazı sakinler yabani ot, haşlanmış çimen, ekmek ve kısıtlı erzakla hayatta kalmaya çalışıyor.
🔹 Melania Trump, ateşkesin arabuluculuğunu yaptığını ve temsilcisinin şartları belirlemek için Rusya ile Ukrayna liderlikleriyle doğrudan çalıştığını söyledi. Tahliye olmak isteyen sivillere tercih ettikleri güzergâha ulaşmaları için koordineli destek ve ulaşım sağlanacak.
🔹 Rusya ve Ukrayna’dan yetkililer ateşkes anlaşmasına yaklaşıldığını açıkladı. Ukrayna, haftalardır Oleşki ve çevresindeki yerleşimlerden sivillerin tahliyesi için girişim yürütüyor ve zaman zaman insani gıda ile tıbbi malzemeleri dronlarla kente ulaştırıyor.
🔹 Ukrayna ombudsmanı Dmitro Lubinets, Oleşki operasyonunda kente giden yolların mayınlardan temizlenmesini, gıda ulaştırılmasını ve sivillerin tahliye edilmesini planladıklarını söyledi. Yardımın yalnızca tek seferlik olmaması ve Oleşki ile sınırlı kalmaması için çalıştıklarını ekledi.
🔹 Ukrayna güçleri, Donald Trump’ın Elon Musk’ın Starlink hizmetindeki kısıtlamaları kaldırdığını söylemesine rağmen uydu iletişim ağında yaygın kesintilerin sürdüğünü bildirdi. Ukraynalı yetkililer, bağlantı hızlarının yaklaşık 100 mil/saat ile sınırlandığını ve kısıtlamaların kaldırıldığına dair işaret bulunmadığını açıkladı.
Drone görüntüleri, Ukrayna’nın güneyindeki Rus işgali altındaki Oleşki kentindeki yıkımı gösteriyor. Fotoğraf: 34. Ayrı Deniz Tugayı ‘Borysfen’/Reuters
🔹 Starlink hız kısıtlamaları, yüksek hızda hareket eden dronlar dahil Ukrayna askeri ekipmanlarının uydu ağıyla bağlantısını korumasını engelliyor. Bu durum saldırı amaçlı dron operasyonlarını ve Rusya’nın saldırılarını engelleme çabalarını aksatıyor.
🔹 Donald Trump, Starlink kısıtlamalarının kaldırılmadığını öğrenmesi halinde Elon Musk ile konuşacağını söyledi. İngiltere Başbakanı Andy Burnham da Trump’la yaptığı telefon görüşmesinde Ukrayna’nın Starlink’e tam erişiminin önemini dile getirdi.
🔹 Rusya, Ukrayna’ya gece boyunca yeni bir saldırı düzenlerken Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov, Rusya, Ukrayna ve ABD arasındaki üçlü görüşmelerin kasım ayında Abu Dabi’de yeniden başlamasının beklendiğini açıkladı. Önceki müzakere turları bir ilerleme sağlayamadı.
🔹 Rusya, Ukrayna’nın doğuda kontrol ettiği bölgelerden çekilmesini, ordusunu büyük ölçüde küçültmesini ve NATO üyeliğini engelleyecek tarafsız bir statü benimsemesini talep ediyor.
🔹 Vladimir Putin, Ukrayna’nın egemenliğini sorgulayarak Kiev’in kaybettiği toprakların Ukrayna’ya değil, Rusya’nın tarihî topraklarına ait olduğunu söyledi. Putin, Ruslar ile Ukraynalıların “tek halk” olduğu yönündeki iddiasını yineledi ve Moskova’nın işgalin tüm hedeflerine ulaşacağını açıkladı.
🔹 Türkiye, Pakistan, Endonezya ve Katar, Orta Doğu'da jeopolitik gerilimlerin arttığı bir dönemde Mekke ittifakının kapasitesini genişleten bir savunma anlaşması imzaladı.
🔹 Doha'da çarşamba günü imzalanan Bedir anlaşması, Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan'dan oluşan Mekke ittifakına finansman ve askeri teknoloji desteği sağlamayı amaçlıyor.
🔹 Anlaşma, tarafların güvenlik ortaklıklarını çeşitlendirme ve destek ile silah tedarikinde ABD'ye tam bağımlılığı azaltma arayışını yansıtıyor.
🔹 Suudi Arabistan'a yönelik İran destekli Husilerin saldırıları bu hafta Riyad Uluslararası Havalimanı ile Saudi Aramco'yu hedef aldı; saldırılar uçuşların, toplantıların ve enerji sevkiyatlarının iptal edilmesine yol açtı.
🔹 Ağustosta imzalanan Mekke anlaşması, üyelerden birinin saldırıya uğraması halinde ortak savunma eylemi öngörüyor. Türkiye, Husilerin saldırılarına karşı Suudi Arabistan'a askeri teçhizat ve kuvvet konuşlandırmak için parlamento onayı arıyor.
🔹 Dört ülkenin de savunma ekipmanı üretimine ve araştırma faaliyetlerine katılması planlanıyor. Katar'ın silah üretimini finanse etmesi ve karşılığında Türkiye'nin geliştirdiği silahlara daha hızlı erişim sağlaması bekleniyor.
🔹 Türkiye'nin alçak irtifa hava savunma sistemleri bazı Körfez ülkelerinde kullanılıyor. Türkiye ayrıca farklı irtifalarda çalışan çok katmanlı entegre hava savunma sistemi Steel Dome'u geliştirmeye başladı.
🔹 Endonezya, Türkiye üretimi KAAN savaş uçağının ilk uluslararası müşterisi oldu; ülkenin Türkiye'den füze, insansız hava aracı, tank ve fırkateyn alma anlaşmaları da bulunuyor.
🔹 Endonezya'nın anlaşmada yalnızca son kullanıcı olarak değil, eşit ortak olarak yer alması ve iş birliğinin basit montajla sınırlı kalmaması bekleniyor. Katılımın teknik becerileri, teknoloji uzmanlığını ve yerli mühendislik kapasitesini güçlendirmesi gerekiyor.
🔹 Pakistan, 660 binden fazla askerden oluşan ordusuyla her iki anlaşmada yer alarak Müslüman dünyasında lider ülke imajını güçlendirmeyi hedefliyor.
🔹 Pakistanlı bir yetkili, Körfez ülkelerinin Pakistan silahlı kuvvetleri ve askeri kapasitesine yüksek talep gösterdiğini söyledi. Yetkili, Pakistan'ın Körfez müttefiklerini savunmak için kendi imkanları ölçüsünde her türlü adımı atacağını açıkladı.
🔹 İki anlaşmanın ileride tek bir geniş kapsamlı iş birliği anlaşmasında birleşme ihtimali bulunuyor.
Bu ay Yeni Delhi’de Hindistan Seçim Komisyonu başkanının istifasını talep eden protestocuları gözaltına alan güvenlik görevlileri. Kredi: Saumya Khandelwal / The New York Times
🔹 Hindistan’da gençlerin eğitim ve oy kullanma hakları nedeniyle düzenlediği protestolar dört aydır sürüyor.
🔹 Göstericiler oy kullanma, iktidardakilere soru sorma ve protesto etme haklarını savunuyor.
🔹 Protestolar, devlet güvenlik güçlerinin müdahalesiyle şimdilik azaldı; gösteriler büyük ölçüde barışçıl gerçekleşti.
🔹 Cockroach Janta Party hareketi, işlevsiz üniversiteye giriş sınavı sistemine karşı düzenlediği eylemler ve Instagram videolarıyla gençleri harekete geçirdi.
🔹 Eğitim bakanı, Cockroach Janta Party protestolarının ardından görevinden ayrıldı.
🔹 Genç komünist gruplar, ani protestolar düzenledi; güvenlik güçlerinden kaçtı ve göstericilerin gözaltına alınmasını zorlaştırdı.
🔹 Kongre Partisi, gençlerin sokak gösterilerinin ardından Delhi’nin merkezinde binlerce destekçisiyle protesto düzenledi.
🔹 Protestoların başlıca hedefleri arasında Hindistan Seçim Komisyonu ve yargı bulunuyor.
Temmuz ayında Yeni Delhi’deki Jantar Mantar protesto alanı yakınında toplanan hükümet karşıtı göstericiler. Kredi: Saumya Khandelwal / The New York Times
🔹 Seçmen listesinde 130 milyon ismin silinmesi, eleştirmenler tarafından Bharatiya Janata Partisi yönetimini güçlendirme girişimi olarak değerlendiriliyor.
🔹 Başbakan Narendra Modi, Hindistan’ı “demokrasinin anası” olarak nitelendirdi; Savunma Bakanı Rajnath Singh muhalifleri hükümeti devirmeye çalışmakla suçladı.
🔹 Cockroach hareketinin kurucusu Abhijeet Dipke, hükümetten hesap sormanın ve adaletsizliğe karşı protesto etmenin anarşi olmadığını söyledi.
🔹 Rahul Gandhi, ülkede gerçek demokratik yönetimi yeniden kurmak için mücadele ettiklerini söyledi.
🔹 Protestocular Mahatma Gandhi’nin görsellerini taşıyan tişörtler giyiyor, mitinglerde Hindistan Anayasası’nı kaldırıyor ve üç renkli Hindistan bayrağını açıyor.
🔹 Polis, Dipke’yi merkezi Delhi’de bir parka gitmeden önce gözaltına aldı; Dipke polis aracına bindirilirken Hindistan bayrağını kaldırdı.