🔹 Sırbistan’ın uzun süreli lideri Aleksandar Vučić, erken parlamento seçimlerinde yenilgiyi kabul etti ve yolsuzlukla mücadele ile demokratik gerilemenin tersine çevrilmesini vadeden öğrencilerin öncülük ettiği Öğrenci Listesi zafer kazandı.
🔹 Öğrenci Listesi, 6,5 milyon nüfuslu ülkede 2 milyondan fazla oy aldı. Bu sonuç, hareketin 250 sandalyeli parlamentoda tek başına çoğunluk elde etmesini sağlayabilir.
🔹 Vučić, cumhurbaşkanlığından istifa edip seçime giderek başbakan olarak dönmeyi hedefledi; ancak yüzde 69’luk katılım, 33 yılın en yüksek seçim katılımı oldu ve planı başarısızlıkla sonuçlandı.
🔹 Seçim süreci, 2024’te 16 kişinin ölümüne yol açan tren istasyonu gölgeliğinin çökmesinin ardından başlayan ve üniversite öğrencilerinin öncülük ettiği hükümet karşıtı protestoların sonrasında gerçekleşti.
🔹 Öğrenci Listesi, yolsuzlukla mücadele, yargının yeniden yapılandırılması, seçim koşullarının iyileştirilmesi ve medya çeşitliliğinin artırılmasını hedefliyor.
🔹 Hareket, Vučić döneminde düşük şeffaflıkla imzalanan büyük altyapı sözleşmelerini incelemeyi ve tekelleri dağıtmayı planlıyor. İncelenecek projeler arasında Vučić’in miras projesi olarak sunduğu 2,4 milyar dolarlık Expo 2027 de bulunuyor.
Radomir Saicic, Öğrenci Listesi’nin Belgrad’daki merkezinde 25 Ekim’de kutlama yapıyor. Fotoğraf: Andrej Isakovic/AFP/Getty Images
🔹 Öğrenci Listesi, tek bir lider yerine “plenum” adı verilen hücrelerden oluşan bir yapı üzerinden faaliyet yürütüyor ve henüz başbakan adayını açıklamadı.
🔹 Vučić, yenilgiyi kabul ederken bir gün geri döneceğini söyledi: “Onları düşündüklerinden çok daha erken yeneceğim.” Ayrıca Öğrenci Listesi’nin bazı Avrupa ülkeleri ve ABD’deki “derin devletin” doğrudan desteğiyle kazandığını öne sürdü ancak bu iddialar için kanıt sunmadı.
🔹 Yeni parlamentoda liberal, muhafazakâr ve milliyetçi çizgideki çok sayıda ana akım grubun etkisi azalırken, Sosyalistler 18 yıl sonra ilk kez parlamento dışında kaldı.
🔹 Öğrenci Listesi temsilcileri Kosova’nın tek taraflı bağımsızlığına karşı tutum ve Rusya’ya yaptırım uygulanması gibi hassas konularda temkinli davranıyor. Avrupa Birliği üyelik koşullarının karşılanması da hareketin acil öncelikleri arasında yer almıyor; üyelik daveti gelirse konu referanduma götürülebilir.
🔹 Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, iktidar değişimini memnuniyetle karşıladı ve AB’nin reformları desteklemeye hazır olduğunu söyledi.
🔹 Ukraynalı yetkililer, ordunun sivil Starlink uydu internet ağını saldırı amaçlı insansız hava aracı operasyonlarında kullanarak hizmet şartlarını ihlal ettiği iddiasını reddetti.
🔹 Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’nin savunma teknolojileri danışmanı Serhii Beskrestnov, ülkedeki uzun süredir uygulanan kısıtlamaların sivil Starlink’in saldırı amaçlı kullanımını imkânsız hale getirdiğini söyledi.
🔹 Ukrayna’daki sivil Starlink bağlantısıyla işletilen insansız hava araçlarının hızının saatte 70–90 kilometreyle sınırlandığı ve Rusya’da çalışmadığı belirtildi. Beskrestnov, bu nedenle ticari Starlink’in derin veya orta menzilli saldırılarda kullanılamayacağını söyledi.
🔹 Elon Musk, SpaceX’in Ukrayna’da Starlink bağlantısını yavaşlattığını kabul etti. Musk, Ukrayna ordusunun Starlink hizmet şartlarını ihlal ederek insanları öldürmeye yönelik saldırılarda bulunduğunu ve bu açığın geçen hafta kapatıldığını söyledi.
🔹 Starlink’in askeri amaçlı sürümü Starshield, Ukrayna’nın insansız hava aracı operasyonları ve iletişim altyapısında kullanılıyor. Geçen hafta Starshield’a getirilen kısıtlamalar, Ukrayna’da bağlantı kayıplarına ve operasyonların aksamasına yol açtı; hizmet daha sonra yeniden sağlandı.
🔹 Starshield üzerindeki değişiklikleri ABD hükümetinin kontrol ettiği belirtildi. ABD Başkanı Donald Trump bu kararı kendisinin almadığını söylerken, Başkan Yardımcısı JD Vance Beyaz Saray’ın Musk’la koordinasyon içinde olabileceği mesajını verdi.
🔹 Starlink hizmetinin yeniden sağlanması, ABD’nin savaşı sona erdirmeye yönelik diplomatik girişimleriyle aynı döneme denk geldi. Rusya, Washington ve Kiev’le gelecek ay üçlü müzakerelere dönmeyi kabul etti; Kiev ve Moskova da Oleşki çevresinde yerel ateşkes konusunda anlaştı.
🔹 Volodimir Zelenskiy, Rusya’nın bir hafta içinde Ukrayna kentlerini hedef alan yaklaşık 2.300 saldırı İHA’sı, 1.600 güdümlü bomba ve 48 füze fırlattığını söyledi. Saldırılar ülkenin dokuz bölgesinde enerji santrallerine, tahıl depolarına, konutlara ve ticari tesislere zarar verdi.
🔹 Ukrayna’nın Dnipropetrovsk bölgesinde Rusya’nın 20’den fazla saldırısı sonucu dört kişi öldü, 12’den fazla kişi yaralandı.
🔹 Vinnitsya’da bir Rus İHA’sının konut binasına çarpması sonucu en az altı kişi yaralandı; yakındaki bakım merkezinden 15 yaşlı tahliye edildi. Harkiv’de alışveriş merkezine düzenlenen ardışık saldırılarda üç kurtarma görevlisi olmak üzere dört kişi yaralandı.
🔹 Rusya’nın Belgorod kentinde Ukrayna’nın gece düzenlediği yoğun İHA saldırıları sonucu iki kişi öldü, 13 kişi yaralandı. Oryol’da bir sanayi tesisine yönelik Ukrayna saldırısında enkazdan dördüncü kişinin cesedi çıkarıldı.
🔹 Ukrayna Genelkurmay Başkanlığı, Oryol’daki saldırıda Rusya’nın Ukrayna kentlerine fırlattığı seyir ve balistik füzeler için parça üreten bir elektronik tesisinin hedef alındığını açıkladı.
Fransız Hava Kuvvetleri’ne ait Rafale savaş uçağı.
NICOLAS GARRIGA/AP
🔹 Fransa, Avrupa’daki müttefikleriyle Rusya’ya karşı caydırıcılığı güçlendirmek ve ABD’nin güvenlik garantilerine duyulan güvenin azalmasına yanıt vermek amacıyla nükleer güç rolünü genişletiyor.
🔹 Emmanuel Macron’un “ileri caydırıcılık” olarak adlandırdığı plan, nükleer kapasite taşıyabilen Fransız Rafale savaş uçaklarının Avrupa genelinde konuşlandırılmasını ve müttefiklerle yeni altyapı, iletişim, erken uyarı ve istihbarat paylaşımı bağlantıları kurulmasını öngörüyor.
🔹 Birleşik Krallık, Almanya, Polonya ve İskandinav ülkeleri dahil 10 Avrupa ülkesi girişime farklı düzeylerde katıldı. Bu ülkeler Birleşik Krallık, Almanya, Hollanda, Belçika, Polonya, Yunanistan, Finlandiya, Norveç, İsveç ve Danimarka’dan oluşuyor.
🔹 Baltık ülkeleri girişime dahil edilmedi; İtalya ise katılmayı reddetti. Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb, barış zamanında ülkesine nükleer silah yerleştirme planı olmadığını, girişimin Rusya için stratejik bir ikilem oluşturmayı amaçladığını söyledi.
🔹 Fransa’nın nükleer doktrini, ülkenin “hayati çıkarlarının” tehdit altında olması halinde nükleer silah kullanımını öngörüyor. Macron, bu çıkarların Fransa sınırlarıyla sınırlı olmadığını ve Avrupa boyutu taşıdığını açıkladı.
🔹 Fransa’nın yaklaşık 290 operasyonel nükleer savaş başlığına sahip olduğu tahmin ediliyor. Macron, Fransa’nın onlarca yıl sonra yeniden nükleer cihaz üretmeye başlayacağını ve stokunun büyüklüğünü açıklamayı bırakacağını söyledi.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron.
TERESA SUAREZ/PRESS POOL
🔹 Fransa, nükleer gücünün tam kontrolünü elinde tutuyor ve müttefiklerini karar alma sürecine dahil etmiyor. Girişim kapsamında 10 ayrı yönlendirme grubu kuruldu; görüşmeler tüm ülkeleri bir araya getiren ortak bir yapı yerine ikili kanallarla yürütülüyor.
🔹 Fransa’nın nükleer girişimi ABD’nin genişletilmiş caydırıcılığının yerine geçmiyor. Norveç Dışişleri Bakanı Espen Barth Eide, planın ABD’nin nükleer güvencelerini değiştirmediğini, onları tamamladığını söyledi.
🔹 ABD’nin Avrupa’daki nükleer paylaşım programında kullanılan B-61 bombalarının modern savaş koşullarında giderek eski hale geldiği ve Rusya topraklarına karşı sınırlı tehdit oluşturduğu belirtiliyor.
🔹 Fransız Rafale uçaklarında kullanılan nükleer başlıklı ASMP-A seyir füzeleri Rusya’nın başlıca şehirlerini vurmak üzere tasarlandı. Bu füzeler, Rus hava savunmasını aşarak hedeflerine ulaşma ihtimali bakımından farklı bir caydırıcılık düzeyi oluşturabilir.
🔹 Marine Le Pen’in partisi Ulusal Birlik, “ileri caydırıcılık” girişimini örtülü biçimde destekledi. Le Pen’in gelecek ilkbahardaki cumhurbaşkanlığı seçimlerinde önde olduğu, ancak Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’le geçmişteki sıcak ilişkileri ve Avrupa taahhütlerine yönelik parti şüpheciliği nedeniyle olası bir Le Pen hükümetinin girişimin Avrupa’daki güvenilirliğini zayıflatabileceği belirtildi.
🔹 İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun önümüzdeki haftalarda İran’a yönelik yeni ve geniş çaplı hava saldırıları için hazırlık yaptığı belirtiliyor.
🔹 Saldırıların ABD ile birlikte düzenlenmesi mümkün görünüyor; Netanyahu 27 Ekim’deki seçimi kaybetse bile operasyon planları sürebilir.
🔹 Netanyahu’nun olası seçim yenilgisi, İran’a yönelik hesaplamalarını etkileyebilir.
🔹 Netanyahu, 21 Ekim’de İsrail Savunma Kuvvetleri subay okulundan mezun olanlara İran’ın yeniden nükleer silah geliştirdiğini söyledi.
🔹 Netanyahu, İran’daki rejimin devrilmesini tehdidi tamamen ortadan kaldırmanın tek yolu olarak nitelendirdi.
🔹 Netanyahu, İsrail Savunma Kuvvetleri, Mossad ve güvenlik birimlerine İran’daki rejimi devirmeyi hedefleyen bir talimat verdiğini açıkladı.
🔹 Sırbistan'ın uzun süredir iktidarda olan lideri Aleksandar Vučić, erken parlamento seçimlerinde öğrenci liderliğindeki protesto hareketine yenilgiyi kabul etti.
🔹 Vučić, kesin sonuçların henüz açıklanmadığını ancak seçimleri kaybettiklerinin açık olduğunu söyledi.
🔹 Seçim komisyonunun ön sonuçları, katılımın rekor seviyeye ulaştığını gösterdi. Vučić'in açıklamasının ardından Sırbistan'ın kentlerinde kutlamalar başladı.
🔹 Vučić, Novi Sad kentindeki tren istasyonu kanopisinin çökmesi ve 16 kişinin hayatını kaybetmesinin ardından iki yıl süren protestoların sonrasında erken seçim çağrısı yaptı.
🔹 Vučić, cumhurbaşkanı olarak iki dönem görev yaptığı için üçüncü kez aday olamadı; 2017'de bıraktığı başbakanlık görevine dönme hedefiyle Sırp İlerici Partisi'ne liderlik etti.
🔹 Öğrenci Listesi'nin baş adayı Ilija Srdanović, hareketin yolsuzlukla mücadele ederek ülkeyi tiranlıktan kurtarmayı ve özgür bir devlet kurmayı hedeflediğini söyledi.
🔹 Belgrad ve Novi Sad'da kutlamalar düzenlendi; insanlar dans edip zafer sloganları attı, araçlar korna çaldı ve havai fişekler kullanıldı.
🔹 Öğrenci Listesi, doktorlar, oyuncular, akademisyenler ve sporcuların da bulunduğu farklı toplumsal kesimlerden adaylarla 250 üyeli parlamentoya girdi.
🔹 Hareketin seçim bildirgesi, kuralları ihlal eden yetkililerin görevden uzaklaştırılmasını, protestoculara yönelik baskının sona erdirilmesini, partiye bağlı kişilerin kamu işletmelerinin başına getirilmemesini ve kamu yayıncısının siyasi denetimden çıkarılmasını içerdi.
🔹 Vučić ve Sırp İlerici Partisi, yolsuzluk suçlamalarını defalarca reddetti. Vučić ayrıca Sırbistan'ın Avrupa Birliği adaylığını desteklerken Rusya'ya yaptırım uygulamayı reddetti.
🔹 Seçim komisyonunun ön verilerine göre, sandıkların kapanmasına iki saat kala saat 18.00 itibarıyla seçmenlerin yüzde 64,9'u oy kullandı. Sırbistan'da ve Sırp nüfusun yoğun olduğu bazı ülkelerde oy verme noktalarının önünde uzun kuyruklar oluştu.
🔹 Seçim sürecinde gerilim yüksek seyretti; polis Belgrad'daki Cumhuriyet Seçim Komisyonu çevresindeki yolları kapattı.
🔹 ABD ekonomisinde gayrisafi yurt içi hasıla 2026'nın ikinci çeyreğinde yüzde 2,2 arttı, kişisel gelir ağustosta yüzde 0,2 yükseldi ve işsizlik oranı yüzde 4,2'de kaldı.
🔹 Pew Research Center verilerine göre ABD'li yetişkinlerin yüzde 27'si tipik bir ayda bazı faturalarını tamamen ödeyemiyor. Orta gelirli yetişkinlerde bu oran yüzde 22.
🔹 Yıllık geliri 50.700 doların altında olan ve üç kişilik hane ölçütüne göre değerlendirilen düşük gelirli hanelerin yüzde 71'i son bir yılda barınma, sağlık hizmeti, ulaşım veya gıda gibi en az bir temel ihtiyacı karşılamakta zorlandı.
🔹 Rachel Schneider, faturaların ödeme tarihine göre değil, ödenmemeleri halinde doğuracağı en ağır sonuçlara göre önceliklendirilmesi gerektiğini söyledi.
🔹 Barınma genellikle en yüksek öncelik taşıyor. Ancak araç ödemesinin aksatılması, aracın geri alınmasına ve Uber sürücüsünün gelir elde etme imkanını kaybetmesine yol açabilir.
🔹 Kredi kartı ödemelerinin gecikmesi ek ücretlere ve kredi notunun düşmesine neden olabilir. İşe gitmek için araç yakıtı almak veya ısınma faturasını ödemek mümkün olmayacaksa bir ya da iki kredi kartı ödemesini kaçırmak daha uygun bir seçenek olabilir.
🔹 Tüketici Finansal Koruma Bürosu, mali zorluk yaşayan kişilerin kredi kartı şirketleriyle hemen iletişime geçmesini öneriyor. Sorun açıklanarak gecikme başlamadan daha düşük ödemeler veya geçici destek düzenlemesi yapılabilir.
🔹 Ashley Morgan, toplam faturası 3.000 dolar olan ve ödeme için 2.200 doları bulunan bir hanenin barınma, faturalar ve zorunlu ulaşımı teminatsız kredi kartı borçlarının önüne koymasını önerdi.
🔹 Aylık 800 dolarlık açığın bir veya iki kez kredi kartı ya da ödeme planıyla kapatılması kısa vadeli çözüm sağlayabilir. Ancak açığın her ay tekrarlanması, bir yıl içinde 9.600 dolarlık borç birikmesine yol açabilir.
🔹 Kredi kartlarını temel harcamaları finanse etmek için kullanmak ve yalnızca asgari ödemeleri yapabilmek mali istikrar anlamına gelmiyor. Aynı yöntem altı ay boyunca sürüyor ve ilerleme sağlanamıyorsa değişiklik yapılması gerekiyor.
🔹 OpenAI, Eylül 2026'nın başında Navier-Stokes Milenyum Ödülü problemini çözdüğünü açıkladı. Şirketin dahili bir yapay zekâ modeli, yaklaşık 10 bin ajanı 88 saat boyunca çalıştırdı.
🔹 OpenAI, 6 Ekim tarihli raporunda son modelinin yaklaşık 400 önemli açık problemi çözdüğünü açıkladı. Model, her problem için ortalama üç saatlik hesaplama kullandı.
🔹 Uygulamalı matematikçiler yapay zekâyı bilim, tıp, iş dünyası, mühendislik ve günlük yaşam için yeni bir araç olarak kullanabilir. Saf matematikçiler ise makinelerin matematiksel doğruları keşfetmesinin, bu doğrulara ulaşma sürecindeki insan emeğini ve keşif sevincini ortadan kaldırabileceğinden endişe ediyor.
🔹 Matematikçi Alex Townsend, OpenAI veya Anthropic’in önce çözmesinden kaçınmak için sayısal lineer cebirdeki yaklaşık 200 önemli çözülememiş problemi derledi. Townsend daha sonra uygulamalı matematiğin farklı alanlarından 600 uzun süredir çözülemeyen problemi insanların, muhtemelen yapay zekâ yardımıyla, çözmesi için yayımlamayı planladı.
🔹 Townsend, yapay zekâya direnmenin sonuç vermeyeceğini ve matematikçilerin hızlı biçimde uyum sağlaması gerektiğini söyledi. İnsanların gelecekte iyi sorular sorması, teoriler geliştirmesi, makine üretimi kanıtları yorumlaması, yeni uygulamalar bulması ve hangi problemlerin önemli olduğuna karar vermesi gerekeceğini belirtti.
🔹 Townsend’in yaklaşımı bazı matematikçiler tarafından heyecanla karşılanırken bazıları tarafından eleştirildi. Eleştiriler, genç araştırmacıların yetişme sürecinin zarar görebileceği ve öğrenciler için ayrılması gereken problemlerin erken çözülebileceği yönünde oldu.
🔹 Cornell Üniversitesi Matematik Bölümü, yapay zekânın doktora tezlerini ve tez problemlerini çözebildiği bir dönemde gelecekteki akademik adayların nasıl değerlendirileceği ve doktora öğrencilerinden ne bekleneceği konularını ele almak için toplantı düzenledi.
Tina Zhou / The Atlantic illüstrasyonu
🔹 Matematikçi Justin Moore, 19 yıldır üzerinde çalıştığı ve 2010’dan beri bir şişe XO konyakla kutlamayı beklediği problemin bir yapay zekâ tarafından çözülmesi üzerine kanıtı henüz okuyamadığını söyledi. Moore, güvendiği meslektaşlarının kanıtın doğruluğu ve anlaşılabilirliği konusunda uzlaşmasından sonra şişeyi açacağını belirtti.
🔹 Saf matematikte doğru cevabı bilmek tek başına yeterli görülmüyor; cevabın neden doğru olduğunun anlaşılması önem taşıyor. Uygulamalı matematikte ise fiziksel sezgi, bilgisayarlar, deneyler, veriler ve benzetmeler de sonuca ulaşmak için kullanılabiliyor.
🔹 Harvard profesörü ve Fields Madalyası sahibi Curtis McMullen, matematiğin radyolojiye değil, sanata veya felsefeye daha çok benzediğini ve insan anlayışının matematiğin merkezinde yer aldığını söyledi.
🔹 Yapay zekâ matematiksel doğruları insan zihninden bağımsız olarak keşfedebiliyorsa başarıları kutlanabilir; matematik yaratıcı bir insan uğraşıysa makinelerin öne geçmesi, insanların yaratıcılıklarını kullanma ve bu deneyimleri paylaşma sürecinde değerli bir unsuru ortadan kaldırabilir.
🔹 Moore, yapay zekânın matematiği bir yandan bilim, diğer yandan insan yaratıcılığına dayanan bir uğraş olarak gören iki yaklaşımı rahatsız edici biçimde birbirinden ayırdığını söyledi. Matematiksel keşif ile keşfetme sevincinin daha önce birlikte ilerlediği, yapay zekânın ise bu iki unsuru birbirinden ayırdığı belirtildi.
🔹 Çinli DeepSeek, Z.ai ve Alibaba gibi geliştiriciler, herkesin indirip değiştirebildiği ve kullanabildiği açık ağırlıklı yapay zekâ modelleri yayımlayarak ABD’li rakipleriyle rekabet ediyor.
🔹 Eleştirmenler, açık ağırlıklı modellerdeki güvenlik önlemlerinin kaldırılabileceğini ve kötü niyetli kişilerin bu modelleri gelişmiş siber saldırılar için kullanabileceğini söylüyor. Diğer araştırmacılar ise aynı teknolojinin siber savunma kapasitesini yaygınlaştırabileceğini belirtiyor.
🔹 Anthropic’in raporuna göre Z.ai’nin açık ağırlıklı GLM-5.3 modeli, Claude modellerine benzer gelişmiş siber saldırı yetenekleri için kritik eşikleri geçti; ancak kapalı kaynaklı modellerde uygulanabilen güvenlik önlemlerinden yoksun kaldı.
🔹 Kapalı modeller API’ler üzerinden izlenebiliyor, şüpheli etkinlikler sınırlandırılabiliyor ve erişim iptal edilebiliyor. Açık ağırlıklı modellerde ise kullanıcılar temel parametreleri indirip sistemleri bağımsız çalıştırabiliyor; bu durum güvenlik önlemlerinin kaldırılmasına imkân tanıyor.
🔹 Far.AI araştırmacısı Edward Yee, açık ağırlıklı modellerin kötüye kullanım için daha geniş bir saldırı yüzeyi oluşturduğunu söyledi. Model ağırlıkları yayımlandıktan sonra geliştiriciler tehlikeli yetenekleri fark etse bile bu ağırlıkları etkili biçimde geri çağırmak mümkün olmuyor.
🔹 Açık modeller özel sunucularda, yetkililerin veya geliştiricilerin bilgisi dışında çalıştırılabildiği için izlenmeleri zorlaşıyor. Tech Against Terrorism’in bulgularına göre kapalı modeller, teröristlerin saldırı planlamasına yardım etmeyi açık modellerden daha iyi reddediyor; güvenlik önlemleri kaldırılmış açık modeller ise taleplere kolayca uyabiliyor.
🔹 Araştırmacılar, açık ağırlıklı modellerde güvenlik önlemlerinin kâğıt üzerinde kaldırılabilmesinin gerçek dünyada daha fazla zarara yol açtığını kanıtlamadığını belirtiyor. Saldırganlar ihtiyaçlarına göre hem özel hem de açık ağırlıklı modelleri kullanabiliyor.
🔹 Concordia AI araştırmacısı Oskar Galeev, saldırganların açık ve kapalı modeller arasındaki teorik ayrıma önem vermediğini söyledi. Galeev, güvenlik değerlendirmelerinin model açık mı kapalı mı olduğundan çok, belirli bir model sürümünün eklediği riske odaklanması gerektiğini belirtti.
🔹 Eski OpenAI araştırmacısı Daniel Kokotajlo, tehlikenin model ağırlıklarının kamuya açık olmasından çok modelin yetenekleriyle orantılı olduğunu söyledi. Kristy Loke ise insanların denetimini zorlaştırabilecek kendini yinelemeli geliştirme tekniklerinin kapalı modellerde daha büyük riskler oluşturabileceği uyarısında bulundu.
Devlet dışı aktörlerin yapay zekâ sistemlerini kötüye kullanması en ciddi endişeler arasında yer alıyor. Fotoğraf: AFP
🔹 Yapay zekânın siber güvenlik yetenekleri hem saldırganlar hem de savunmacılar tarafından kullanılabiliyor. Açık ağırlıklı modeller yerel sunucularda çalıştırılabiliyor, özel görevlere uyarlanabiliyor ve hassas sistemleri gizli bilgileri dış sağlayıcılara göndermeden analiz edebiliyor.
🔹 Hugging Face araştırmacıları, temmuz ayında OpenAI’nin GPT modellerini içeren bir siber saldırıyı incelerken kapalı ABD modellerinin güvenlik önlemleri yardım etmeyi reddedince Z.ai’nin GLM 5.2 modelini kullandı.
🔹 Açık ağırlıklı modeller, pahalı özel araçları satın alamayan küçük kuruluşların yazılım ve altyapılarındaki açıkları saldırganlar kullanmadan önce belirlemesine yardımcı olabilir. Joshua Saxe, savunmacıları saldırganlardan daha fazla yavaşlatan kısıtlamaların güvenliği azaltabileceğini söyledi.
🔹 Shenzhen’deki bağımsız yapay zekâ mühendisi Wen Sheng, kendi sunucusunda çalıştırdığı Z.ai GLM-5.3 modeliyle saldırı komutları içeren günlükleri dışarı yüklemeden olayların sırasını yeniden oluşturdu. Yerel çalıştırma donanım, izinler ve güncellemelerin kurum içinde yönetilmesini gerektirse de hassas veriler üzerindeki kontrolü artırdı.
🔹 Çin’in ulusal bilgi güvenliği standardizasyon kuruluşu TC260, modeller yayımlandıktan sonra güvenlik önlemlerinin kaldırılabileceğini kabul ederek açık ağırlıklı yapay zekâ modelleri için güvenlik standardı hazırlamaya başladı.
🔹 Z.ai ve Concordia AI, açık ağırlıklı modellerin özel risklerini ele alan bir güvenlik çerçevesi geliştirdi. Çerçeve, modelin açık veya kapalı olmasından bağımsız olarak kısıtlanması gereken tehlikeli yeteneklerle, model ağırlıklarının kamuya açılmasından doğan ek riskleri birbirinden ayırıyor.
🔹 Araştırmacılar, güvenlik önlemleri kaldırıldıktan sonra modellerin yeniden değerlendirilmesini ve ağırlıkların geniş kitlelere açılmadan önce kontrollü arayüzler veya güvenilir araştırmacılar üzerinden aşamalı biçimde yayımlanmasını öneriyor.
🔹 Far.AI’den Edward Yee, savunma amaçlı faydalar için sınırsız kamu erişiminin gerekli olup olmadığını sorguladı. Joshua Saxe ise modelleri kısıtlamak yerine kötü niyetli kullanıcıların tespit edilmesine, istihbarat paylaşımına, hesapların kapatılmasına ve gelişmiş bilgi işlem altyapısına erişimin izlenmesine odaklanılması gerektiğini söyledi.
🔹 Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva, İsrail hükümetini ve Gazze’deki savaşı sert biçimde eleştiren bir çizgiye geçmesinin ardından yeniden seçildi.
🔹 Lula, eski sağcı Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu Senatör Flávio Bolsonaro’yu mağlup etti. Jair Bolsonaro, 2022 seçimlerini kaybettikten sonra darbe planladığı gerekçesiyle 27 yıl hapis cezası çekiyor.
🔹 Oyların tamamının sayılmasının ardından Brezilya Seçim Mahkemesi, Lula’nın aşılması mümkün olmayan bir farkla önde olduğunu açıkladı.
🔹 Oy verme süresinin son anda iki saat uzatılması sandık başlarında karmaşaya yol açtı. Kararı alan Yüksek Mahkeme yargıcının işlemi, Flávio Bolsonaro tarafından hukuki sürece taşınabilir.
🔹 Flávio Bolsonaro yenilgiyi kabul etmeyi reddetti ve oy verme süresinin uzatılmasını eşi görülmemiş bir karar olarak niteledi. Seçim sonuçlarının kabul edilemez olduğunu söyleyerek iptal edilmesini talep etti; uzatma talebini hem kendisinin hem de Lula’nın yaptığı belirtildi.
🔹 Lula’nın zaferi, Trump’la ittifak yapan merkez sağ ve sağcı adayların Latin Amerika’da kazandığı seçimler eğilimine istisna oluşturdu.
🔹 Lula’nın zaferiyle Latin Amerika’nın en kalabalık iki ülkesi Meksika ve Brezilya, merkez sol liderler tarafından yönetilecek. Yıllık gayrisafi yurt içi hasılası 2,6 trilyon dolar olan Brezilya’nın, Trump’ın artırdığı gümrük tarifelerinin baskısına rağmen ABD’den bağımsız kalması bekleniyor.
🔹 Lula, seçim yetkililerinin onaylaması halinde cumhurbaşkanı olarak arka arkaya olmayan dördüncü dönemine başlayacak. Yeni dönem 5 Ocak 2027’de başlayacak.
🔹 Brezilya’da 1985’te askeri diktatörlüğün sona ermesinden bu yana ilk kez, ilk turda en çok oyu alan aday dışındaki isim cumhurbaşkanlığını kazandı. İlk turda Flávio Bolsonaro yüzde 47, Lula yüzde 45 oy aldı; iki aday arasındaki fark 2,2 milyon oydu.
🔹 Lula, Gazze’deki savaşı “soykırım” olarak nitelendirdi ve 2024’te Gazze Şeridi’nde Filistinlilerin yaşadıklarının tarihte Hitler’in Yahudileri öldürme kararı dışında benzeri görülmemiş bir olay olduğunu söyledi.
🔹 Flávio Bolsonaro, Kudüs’te düzenlenen Uluslararası Antisemitizmle Mücadele Konferansı’na katıldı ve Lula’yı antisemit olmakla suçladı. Konferans, İsrail Diaspora İşleri Bakanı Amichai Chikli tarafından düzenlendi.
🔹 Lula, 1970’lerde sendika lideri olarak siyasete başladı ve İşçi Partisi’nin kuruluşuna yardım etti. 2002’de cumhurbaşkanı seçildi, 2006’da yeniden seçildi ve 2010’da Dilma Rousseff tarafından görevden devralındı.
🔹 Lula, 2018’de yeniden cumhurbaşkanlığına aday olmaya çalışırken mahkûm edilerek hapse girdi. 580 gün sonra serbest bırakıldı; polis mesajlarının davaya bakan yargıcın taraflı olduğunu göstermesinin ardından Brezilya Yüksek Mahkemesi cezasını iptal etti.
🔹 Lula, 2022’de Jair Bolsonaro’yu az farkla yenerek yeniden cumhurbaşkanı oldu. 2024’te yönetiminin seçmenlerinin desteğini kazanmak için o tarihe kadar çok az şey yaptığını söyledi.
🔹 İlk turdan sonra Lula kampanyasını yeniden düzenledi, genç seçmenlere yöneldi, demokratik değerleri ve siyasi mirasını savunmak için milyonlarca Brezilyalıyı sokağa çıkardı ve hükümet girişimlerini artırdı.
🔹 Lula, Brezilya’nın egemenliğini savundu ve Bolsonaro’nun cumhurbaşkanlığının ABD’nin Brezilya üzerinde kontrol kurmasına izin vereceğini söyledi.
🔹 Lula, 80 yaşındaki ABD Başkanı Donald Trump ve Nikaragua Devlet Başkanı Daniel Ortega ile birlikte Amerika kıtalarının en yaşlı cumhurbaşkanları arasında yer alıyor.
🔹 Flávio Bolsonaro, cumhurbaşkanlığı ikinci tur seçiminde Luiz Inácio Lula da Silva’ya yenilmesinin ardından seçimin iptal edilmesini talep etti.
🔹 Bolsonaro, Yüksek Mahkeme’nin pazar günü oy verme süresini son anda uzatarak seçim kurallarını değiştirdiğini söyledi.
🔹 Yargıç Cristiano Zanin, Lula kampanyasının önemli eyaletlerdeki toplu taşıma sorunlarıyla ilgili başvurusunun ardından sandıkların iki saat daha açık kalmasına karar verdi.
🔹 Bolsonaro’nun kampanyası da kötü hava koşullarından etkilenen bazı eyaletlerde oy verme süresinin uzatılmasını talep etti.
🔹 Flávio Bolsonaro, seçim sonucunu tanımanın mümkün olmadığını söyledi ve hukuki yollara başvurarak seçimin iptalini isteyeceğini açıkladı.
🔹 Bolsonaro, Zanin’in Lula tarafından Yüksek Mahkeme’ye atanmasını ve daha önce Lula’nın kişisel avukatı olarak çalışmasını gerekçe göstererek mahkemedeki Lula müttefiklerinin kuralları değiştirmesini kabul etmeyeceğini söyledi.
🔹 Bolsonaro’nun seçim iptali başvurusunu ülkenin seçim mahkemesine yapması bekleniyor; seçim kurumu, Yüksek Mahkeme ve Kongre’nin iki kanadının liderleri sonucu kabul etti.
Lula, destekçileri pazar günü Rio de Janeiro’da ikinci tur seçim sonuçlarının ardından kutlama yapıyor. Fotoğrafçı: Dado Galdieri/Bloomberg
🔹 Lula, ikinci turu oyların yüzde 51,76’sını alarak kazandı; Flávio Bolsonaro yüzde 48,24’te kaldı.
🔹 Oy verme süresinin uzatılması, Lula kampanyasının Bahia ve Sao Paulo gibi eyaletlerdeki otobüs yetersizliğinin seçmenlerin sandıklara ulaşmasını engellediğini belirtmesinin ardından gündeme geldi.
🔹 Zanin, yerel saatle 17.00’de kapanması planlanan sandıkların iki saat daha açık kalmasına karar verdi; daha sonra kararın yalnızca hâlâ açık olan sandıkları kapsadığını açıkladı.
🔹 Brezilya Seçim Mahkemesi Başkanı Kassio Nunes Marques, Lula’nın 5 Ocak 2027’de başlayacak dönem için yeniden seçildiğini doğruladı.
🔹 Nunes Marques, son dakika oy verme süresi uzatımının oy sayım sürecini etkilediğini ancak nihai sonucu değiştirmediğini söyledi. Seçim mahkemesinin sorunları aştığını ve dış müdahale yaşanmadığını açıkladı.
🔹 Ulaşım yetersizlikleri izlenecek ve soruşturulacak.