İsrail, Erdoğan ile en yakın müttefiklerinden birinin arasına giriyor
Haaretz
🔹 Ankara'da düzenlenen Türk Devletleri Teşkilatı'nın 13. zirvesi, Cumhurbaşkanı Recep Erdoğan'ın bölgesel liderliğini göstermeyi amaçladı.
🔹 Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Erdoğan'ın kişisel davetine rağmen zirveye katılmadı. Aliyev, önceden planlanmış yükümlülükleri bulunduğunu ve Azerbaycan'da düzenlenen FIFA organizasyonlu 15 yaş altı uluslararası futbol turnuvasının ödül törenine katılacağını açıkladı.
🔹 Aliyev, Birleşik Arap Emirlikleri Devlet Dışişleri Bakanı Lana Nusseibeh'in bir sonraki BM genel sekreterliği adaylığını destekledi; Türkiye'nin adayı Feridun Sinirlioğlu'nu desteklemedi.
🔹 Azerbaycan'ın 21 Eylül'de okullarda öğrenciler için ek kıyafetleri yasaklayan tek tip kıyafet düzenlemesi getirmesi, Türkiye ile gerilimi artırdı. Düzenleme başörtülü kız öğrencileri ve öğretmenleri de hedef aldığı şeklinde yorumlandı; okul girişlerinde çatışmalar yaşandı ve veliler protestolar düzenledi.
🔹 Erdoğan'ın kıdemli danışmanı Oktay Saral, başörtülü kız öğrencilerin eğitimden mahrum bırakılmasını kabul edilemez olarak niteledi ve Bakü'den kararı geri almasını istedi. Saral daha sonra görevinden istifa etti.
🔹 Aliyev, 2 Ekim'de ülkesinin iç işlerine dış müdahaleye izin vermeyen bir dış politika izlediğini söyledi ve herkesin kendi yerini bilmesi gerektiğini belirtti.
🔹 Türkiye ile Azerbaycan arasındaki anlaşmazlığın merkezinde Bakü'nün egemenliği ve Ankara'nın tutumlarına aykırı olsa bile bağımsız dış politika izleme hakkı bulunuyor.
🔹 Azerbaycan'ın İsrail'le yakın güvenlik, askeri ve ekonomik ilişkileri gerilimin temel unsurlarından biri oldu. Azerbaycan, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun BM Genel Kurulu'ndaki konuşması sırasında salonu terk eden ülkelere katılmadı.

🔹 İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, Azerbaycan hava yolu şirketine ait bir uçakla Türk hava sahasından geçti. Türkiye, İsrail hükümet uçaklarının hava sahasını kullanmasını yasaklamış durumda.
🔹 Türkiye, 2024'te İsrail'le ihracat ve ithalatı askıya aldığını açıkladı. Buna rağmen 2024 sonunda Türkiye, İsrail'in 2,86 milyar dolarlık ticaret hacmiyle beşinci büyük tedarikçisi olarak kaldı; 2025'te Türkiye'den İsrail'e ithalat 924,1 milyon dolar oldu ve 2026'da sevkiyatlar önceki seviyelerin altında kalsa da yeniden artış eğilimine girdi.
🔹 Azerbaycan'ın devlet petrol şirketi SOCAR'ın İsrail'e petrol sevkiyatını sürdürmesi Türkiye'de protestolara yol açtı. Mayıs 2024'te protestocular SOCAR'ın İstanbul ofisine zarar verdi ve petrol sevkiyatının durdurulmasını talep etti; protesto güç kullanılarak dağıtıldı ve Türkiye özür diledi.
🔹 Azerbaycan, Türkiye'nin önemli stratejik yatırımcılarından ve Baykar üretimi silah ve insansız hava araçlarının önemli müşterilerinden biri. Azerbaycan ayrıca petrol ve doğal gazını Türkiye üzerinden pazarlayıp ihraç ederek Türkiye'nin bölgesel enerji ticaret merkezi olma hedefini destekliyor.
🔹 Azerbaycan, İsrail'in petrol tüketiminin yüzde 40 ila 50'sini, günde yaklaşık 94 bin varili karşılıyor. Petrol Bakü'den Tiflis üzerinden Ceyhan Limanı'na taşınıyor ve buradan İsrail'e gönderiliyor; Türkiye varil başına 1,27 dolar transit ücreti alıyor.
🔹 Ankara ile Bakü arasındaki ittifakın kriz nedeniyle sona ermesi beklenmiyor, ancak ilişkilerin sınırları ortaya çıktı. Petrol transit anlaşmaları, üç ülke arasındaki siyasi gelişmelerin sevkiyat düzenlemesini etkileyemeyeceğini öngörüyor.


