Zengin İrlanda neden hâlâ yoksul hissediyor
Financial Times
🔹 İrlanda’da hızlı ekonomik büyüme ve milyarlarca avroluk vergi gelirine rağmen konut, altyapı ve kamu hizmetlerindeki sorunlar halkın yaşam koşullarını zorlaştırıyor.
🔹 Ülkede genç yetişkinlerin yaklaşık üçte ikisi kendi evini satın alamıyor; evsizlerin sayısı 18 bine yaklaşırken elektrik faturaları AB’nin en yüksek seviyesine ulaştı.
🔹 İrlanda’nın gelecek yıl yaklaşık 10 milyar avroluk bütçe fazlası vermesi bekleniyor. Kurumlar vergisi gelirleri son on yılda beş kat arttı ve bu gelirlerin neredeyse yarısı Apple, Eli Lilly ve Microsoft’tan geliyor.
🔹 İrlanda’nın kurumlar vergisi gelirleri bu yıl 34 milyar avroyu aştı; gelecek yıl 39 milyar avroya yükselmesi bekleniyor. Bu tutar, hükümetin konut ve sağlık bütçesinin toplamına yaklaşıyor.
🔹 Uluslararası muhasebe kuralları, fikri mülkiyetini İrlanda’da yöneten ve ülkede gerçek varlığı bulunan şirketlerin ürünlerini başka ülkelerde üretse bile İrlanda’da vergilendirilmesine izin veriyor. Apple, iPhone’ları Çin’de üretmesine rağmen son mali yılında İrlanda’ya 17 milyar dolar kurumlar vergisi ödedi.
🔹 İrlanda hükümeti gelecek yıl elektrik, su, ulaşım ve konut projelerine rekor 20,3 milyar avro yatırım yapmayı planlıyor. İrlanda Mali Danışma Konseyi ise kurumlar vergisinin her yedi avrosundan altısının biriktirilmek yerine harcandığını belirtiyor.
🔹 İrlanda sağlık sisteminde hastane bekleme listelerindeki kişi sayısı ilk kez 1 milyonu aştı. Dublin’de su kaynakları azalırken önemli bir su projesindeki gecikmeler sürüyor.
🔹 İrlanda’nın bu yıl 40 bin konut inşa etmesi bekleniyor; ancak bu sayı, Merkez Bankası’nın yüzyılın ortasına kadar her yıl gerekli gördüğü miktarın yaklaşık üçte bir altında kalıyor.

🔹 İrlanda, gelecekteki gelir dalgalanmalarına karşı iki varlık fonu kurdu. Gelecek İrlanda Fonu’na her yıl gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 0,8’i, Altyapı, İklim ve Doğa Fonu’na ise 2030’a kadar her yıl 2 milyar avro aktarılması planlanıyor.
🔹 İki fonda yıl sonunda toplam 23 milyar avro birikmesi bekleniyor. Hükümet, 2029 ve 2030 yıllarında fonlara yapılması gereken ödemeleri karşılamak için borçlanmak zorunda kalabilir.
🔹 Dublin metrosunun inşasına gelecek yıl başlanması planlanıyor; projenin tahmini maliyeti 17,5 milyar avroya kadar yükseldi. İrlanda’da altyapı projelerinin tamamlanma süresi son 20 yılda iki katına çıktı.
🔹 Yeni bir çocuk hastanesi dört yıl gecikti, bütçesini üç kattan fazla aştı ve hâlâ hizmete açılmadı. Planlama sisteminde projelerin mahkemelerde yıllarca beklemesi altyapı yatırımlarını yavaşlatan başlıca nedenlerden biri olarak gösteriliyor.
🔹 İrlanda ekonomisi, yapay zekâ sektöründeki olası bir daralmaya karşı da hassas durumda. OpenAI, Anthropic, Google ve Meta Avrupa merkezlerini İrlanda’da bulunduruyor; Apple ve Eli Lilly ise yapay zekâ yatırımlarına doğrudan bağlı değil.
🔹 İrlanda Mali Danışma Konseyi, ülkenin en büyük üç kurumlar vergisi mükellefinden birini kaybetse bile bütçe fazlasını koruyabileceğini öngörüyor. Ancak bu şirketler dokunulmaz görünse de BlackBerry örneği, büyük şirketlerin zamanla önemini yitirebileceğini gösteriyor.




