'Modern Yalta' ihtimali Asya'nın savaş sonrası düzenini sarsıyor
Nikkei Asia
🔹 ABD Başkanı Donald Trump, 15-17 Kasım'da ASEAN bağlantılı zirvelere üst üste ikinci kez katılacak.
🔹 Filipinler, Trump'ın Shenzhen'deki Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği zirvesine doğrudan geçebilmesi için ASEAN toplantılarının tarihini 11-13 Kasım'dan 15-17 Kasım'a erteledi.
🔹 Trump'ın 18-19 Kasım'da Shenzhen'de Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile bu yıl üçüncü görüşmesini yapması bekleniyor. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in de katılacağı üçlü zirve düzenlenebilir; gerçekleşirse bu, türünün ilk örneği olacak.
🔹 ABD'deki ara seçimlerde Trump'ın Cumhuriyetçi Partisi Kongre'nin iki kanadındaki çoğunluğunu kaybetti. Trump ikinci döneminde yeniden aday olamayacağı için dış politikada daha cesur ve daha sert adımlara yönelebilir.
🔹 ABD-Çin-Rusya zirvesi, II. Dünya Savaşı sonrasında küresel düzenin planlarının görüşüldüğü 1945 Yalta Konferansı'nı anımsatabilir. Böyle bir toplantı, ABD, Çin ve Rusya'dan oluşan bir “G3” düzeni ihtimalini gündeme getirebilir.
🔹 Rusya, ABD ile ilişkilerini geliştirmeyi ve Çin'e aşırı bağımlılığını azaltmayı amaçlıyor. Moskova, ABD ile Çin arasındaki rekabetin belirli ölçüde sürmesini tercih ediyor.
🔹 Rusya, çok kutuplu dünya düzeninde etkisini korumak için ASEAN'ı önemli bir ortak olarak görüyor. Moskova 1991'de ASEAN ile ilişki kurdu, 1996'da diyalog ortağı oldu, 2004'te Güneydoğu Asya'da Dostluk ve İşbirliği Antlaşması'nı imzaladı ve 2011'de Doğu Asya Zirvesi'ne katıldı.
🔹 Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından Batı yaptırımları uygulanırken ASEAN, Moskova ile işbirliğini sürdürdü. ASEAN ülkeleri 2022'de Rusya'yı dışlamadı ve Haziran 2026'da Putin ile görüşmek üzere Rusya'yı ziyaret etti.
🔹 ASEAN ülkeleri, Hürmüz Boğazı krizinden sonra Rusya ile enerji işbirliğine daha fazla önem veriyor. Vietnam büyük nükleer reaktörler kurmaya karar verirken Endonezya, Rusya yapımı yüzer küçük nükleer santral satın almayı kabul eden ilk ülke oldu.
🔹 Rusya geçen yıl ASEAN'ın toplam ticaretinin yalnızca yüzde 0,4'ünü oluşturdu. Rus silahlarının ASEAN ülkelerinin silah alımlarındaki payı 2011-2015 döneminde üçte birken, Kırım'ın ilhakı sonrası yaptırımlar ve Ukrayna işgali nedeniyle sevkiyatlar keskin biçimde azaldı.
🔹 ASEAN, ABD ile güvenlik alanında, Çin ile ekonomik alanda yakınlaşarak iki güç arasında denge politikası yürütüyor. Bölge ülkeleri Washington ile Pekin arasında seçim yapmak zorunda kalmak istemiyor.
🔹 Japonya, Asya'nın savaş sonrası düzeninde ABD ile ittifak kurarken Çin'in yükselişini dengeleyen aktör oldu. Ancak Çin ile ilişkiler savaş sonrası dönemin en düşük seviyesine inerken Japonya'nın ekonomik gücü ve stratejik etkisi geriledi.
🔹 ABD, Çin ve Rusya arasında “modern bir Yalta” ihtimalinin güçlenmesi Japonya ve ASEAN ülkelerinde kaygı yaratabilir.






