İsrail’in nükleer silah programına ilişkin 60 yıllık inkâr yeni bir gerçekle karşı karşıya
CNN
🔹 1960’ın başlarında ABD’li diplomatlar, Ölü Deniz’in yaklaşık 32 kilometre batısında, Necef Çölü’nde yükselen bir inşaat alanı gördü. İsrailli yetkili Addy Cohen, alanı “tekstil fabrikası” olarak tanımladı.
🔹 İnşaat alanı, daha sonra Orta Doğu’nun tek nükleer cephaneliğinin doğum yeri olarak tanımlanan Dimona nükleer tesisiydi. ABD istihbaratı tesisin gerçek niteliğini çözdükten sonra Büyükelçi Ogden Reid, Cohen’le görüşme talep etti.
🔹 Gizliliği kaldırılan ABD belgeleri, Cohen’in reaktörün ileride silah üretiminde kullanılabileceğine inandığı izlenimini verdiğini kaydetti. Beş yıl sonra ABD’li nükleer yetkililer, Pensilvanya’daki bir uranyum tesisinde yüzlerce libre silah sınıfı zenginleştirilmiş uranyumun eksik olduğunu fark etti; bazı istihbarat yetkilileri bu uranyumun İsrail programına yönlendirildiğini savundu.
🔹 ABD ve İsrail, yaklaşık 60 yıldır İsrail’in nükleer cephaneliğinin geliştirildiğini resmen kabul etmedi. Bu politika, İsrail’in nükleer kapasitesine işaret eden ancak bunu doğrulamayan “nükleer belirsizlik” yaklaşımına dönüştü.
🔹 Nükleer belirsizlik politikası, ABD’nin başka ülkelerin nükleer silah geliştirmesine karşı kamuoyu önünde tutum almasını ve İsrail’in nükleer kapasitesinin kaynağına ilişkin sorulardan kaçınmasını sağladı.
🔹 İran’ın nükleer silah edinmesini engellemek amacıyla ABD ve İsrail savaş yürütürken, bölgedeki nükleer programlar ilerliyor. ABD ile Suudi Arabistan arasındaki nükleer iş birliği anlaşması Kongre’nin incelemesini bekliyor.
🔹 Başkan Donald Trump, İsrail’in artık askeri yardıma ihtiyaç duymadığını söyleyerek ABD’nin yıl sonunda İsrail’e yaklaşık 4 milyar dolarlık askeri yardımı kesebileceğini açıkladı. Demokrat Kongre üyeleri ve savunuculuk grupları, ABD’nin İsrail’in nükleer silahları konusundaki belirsizlik politikasını sürdürmemesi gerektiğini savunuyor.
🔹 Temsilci Joaquin Castro, İsrail’in nükleer kapasitesine ilişkin belirsizliğin eski, pervasız ve tehlikeli bir politika olduğunu söyledi. Castro, ABD’nin İsrail’le birlikte savaş yürütürken İsrail’in nükleer kullanım konusundaki “kırmızı çizgisini” ve nükleer silahların kullanılması ya da nükleer tesislerin vurulması halinde uygulanacak planları bilmesi gerektiğini belirtti.
🔹 ABD’li denetçiler, Dimona’nın bombalarda kullanılabilecek saflıkta plütonyum üretiminde kullanıldığına inanılan gizli yeraltı tesisini bulamadı. 2024 tarihli İbranice bir televizyon belgeseline göre İsrailli yetkililer, denetçiler gelmeden önce tesise ait asansörü duvarla kapattı.
🔹 ABD Dışişleri Bakanlığı, belirli platformlar ve konuşlanma düzenlemeleri hakkındaki haberler konusunda kamuya açık açıklama yapmama politikasının uzun süredir devam ettiğini söyledi. Beyaz Saray yanıt vermedi; İsrail’in Washington Büyükelçiliği soruları Başbakanlık Ofisi’ne yönlendirdi ve Başbakanlık Ofisi yanıt vermedi.
🔹 Georgetown Üniversitesi’nden Matthew Kroenig, İsrail’in nükleer güç olduğunu açıklamasının bölgedeki diğer ülkeler üzerindeki baskıyı artırabileceğini söyledi. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, dünyanın büyük bölümünün İsrail’in nükleer silahlara sahip olduğunu düşündüğünü, ancak İsrail’in bunu kamuoyu önünde kabul etmediğini söyledi.
🔹 Politikanın kökeni Soğuk Savaş dönemine uzanıyor. ABD ve İsrail, Sovyetler Birliği destekli Arap nükleer silah programlarının ortaya çıkmasından ve İsrail’in nükleer güç olduğunu açıkça ilan etmesinin doğuracağı diplomatik sonuçlardan çekiniyordu.

🔹 Henry Kissinger, 1969 tarihli bir notta İsrail’in nükleer silah üretim programına çoktan başladığına inandığını yazdı. ABD’li yetkililer, İsrail’in nükleer silah edinmesinin başka bir ülkenin nükleer silah kullanma olasılığını önemli ölçüde artıracağı sonucuna vardı.
🔹 ABD, İsrail’i durduramayacağını değerlendirerek belirsizlik politikasını benimsedi. İsrail ayrıca Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması’nı imzalamadı.
🔹 Nixon ile İsrail Başbakanı Golda Meir’in Eylül 1969’daki baş başa görüşmesinin ardından ABD’nin İsrail’in nükleer silah geliştirmesine yönelik baskısı büyük ölçüde sona erdi. Daha sonraki bir Kissinger notu, Nixon’ın İsrail’in nükleer silahları görünür biçimde devreye sokmamasını veya nükleer deneme programı yürütmemesini istediğini kaydetti.
🔹 1986’da Dimona’da eski reaktör teknisyeni Mordechai Vanunu, İsrail’in nükleer programını ve tesisten gizlice çektiği fotoğrafları Londra’daki Sunday Times gazetesine verdi. Vanunu vatana ihanet ve casuslukla bağlantılı suçlamalardan hüküm giydi ve 18 yıl İsrail’de hapis yattı.
🔹 Soğuk Savaş’ın sona ermesi, İsrail’in nükleer belirsizlik politikasının ilk gerekçelerinin büyük bölümünü ortadan kaldırdı. İsrail hükümet sansürcüleri, yayınlarda “yabancı haberlere göre” ifadesinin yer alması koşuluyla nükleer silahlar hakkında bazı tartışmalara izin veriyor.
🔹 Binyamin Netanyahu, İsrail’in nükleer kapasitesi sorulduğunda bunu reddetmedi; İsrail’in bölgeye nükleer silah sokan ilk ülke olmayacağını yineledi. ABD ve İsrail’in resmi tutumu ise İsrail’in nükleer silahlara sahip olduğunu doğrulamamak olmaya devam ediyor; Nükleer Tehdit Girişimi İsrail’in cephaneliğinde 90 savaş başlığı bulunduğunu tahmin ediyor.
🔹 Marco Rubio’nun açıklaması ve bazı ABD’li yasa koyucuların artan baskısı, inkâr politikasının çözülmeye başlayabileceğine işaret ediyor. Trump’ın planlanan askeri yardım kesintisinin nükleer belirsizlik politikasını nasıl etkileyeceği belirsizliğini koruyor.
🔹 Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman, İran’ın nükleer silah edinmesi halinde ülkesinin nükleer silah geliştireceği uyarısını defalarca yaptı. Kongre’nin incelemesindeki ABD-Suudi Arabistan anlaşması, belirli koşullar ve ABD onayı karşılığında Suudi Arabistan’a kendi topraklarında uranyum zenginleştirme yolu açabilir.
🔹 İran, ABD ve İsrail’le aylar süren savaşın ardından yaklaşık 1.000 libre yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumu elinde tutuyor. Carnegie Endowment uzmanı James Acton, İran’ın önümüzdeki üç yıl içinde nükleer silah edinme ihtimalini yüzde 50 olarak değerlendirdi.
🔹 Castro, ABD’nin İsrail’in nükleer cephaneliğine ilişkin belirsizlik politikasını terk etme zamanının geldiğini söyledi. Kroenig ise İran’ın nükleer deneme yapması halinde ABD ve İsrail’in belirsizlik politikasını bırakması gerektiğini, İran’ın silah geliştirmesi durumunda İsrail’in nükleer stratejisini kamuya açıklamasının ve caydırıcılık amacıyla askeri tatbikatlar düzenlemesinin gerekeceğini söyledi.
🔹 Rubio, bu konuda daha özgür biçimde gizli bir toplantıda konuşabileceğini belirtti ve nükleer meselelerin farklı çıkarlar arasında hassas bir denge gerektirdiğini söyledi.






