🔹 Havai fişekler, Diwali gecesi Delhi’deki ince partikül kirliliğinin yüzde 71,1’ini oluşturdu.
🔹 Hint Tropikal Meteoroloji Enstitüsü’nün gerçek zamanlı bilimsel verilere dayanan değerlendirmesi, 9 Kasım’da saat 01.00-09.00 arasında havai fişeklerin PM2.5 kirliliğine katkısının yüzde 71,1 olduğunu gösterdi.
🔹 Havai fişeklerin PM2.5 yoğunluğundaki payı Diwali’den önceki gece aynı saatlerde yüzde 43,4, 7 Kasım’da ise yüzde 5,6 olarak ölçüldü.
🔹 Delhi’deki çeşitli hava kirliliği izleme istasyonlarında Diwali gecesi PM2.5 seviyelerinde keskin artışlar kaydedildi.
🔹 Jahangirpuri’de ince partikül madde yoğunluğu 9 Kasım saat 03.00’te metreküp başına 4.985 mikrograma ulaştı.
🔹 Nehru Nagar’da aynı saatte PM2.5 yoğunluğu metreküp başına 2.808 mikrogram olarak ölçüldü.
🔹 Değerlendirme; taşıt emisyonları, biyokütle yakımı, atık yakımı, ikincil aerosoller ve tozun PM2.5 kirliliğine göreli katkılarını da kapsadı.
🔹 ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, iki ülke arasındaki ilişkilerde daha fazla denge kurulması ve ABD’nin Çin ithalatına bağımlılığının azaltılması çağrısı yaptı.
🔹 Bessent, ABD ekonomisinin dış tedarike, Çin ekonomisinin ise dış talebe fazla bağımlı hale geldiğini söyledi. ABD’nin tükettiği ürünlerin daha fazlasını üretmesi, Çin’in de ürettiği ürünlerin daha fazlasını tüketmesi gerektiğini belirtti.
🔹 Bessent, yaklaşımın düşmanlık taşımadığını ve karşılıklılık anlayışını yeniden tesis etmeyi amaçladığını söyledi.
🔹 Çin’in ABD Büyükelçisi Şie Feng, iş birliğinin iki ülkeye kazanç, çatışmanın ise kayıp getireceğini söyledi. Çin’in ulusal yeniden canlanması ile ABD’yi yeniden büyük yapma hedefinin birbirini tamamlayabileceğini belirtti.
🔹 Pekin ile ticari gerilim sürerken, kırılgan ateşkesin ocak ayında sona ermesi bekleniyor.
🔹 ABD Başkanı Donald Trump’ın gelecek hafta Çin’in Shenzhen kentine giderek Devlet Başkanı Şi Cinping ile bu yıl üçüncü kez görüşmesi bekleniyor. Ticaretin görüşme gündeminde önemli yer tutması bekleniyor.
🔹 ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, Çin Başbakan Yardımcısı He Lifeng ile geçen hafta yaptığı video görüşmesinde Pekin’den tarım ürünleri alımları, nadir toprak elementleri ve diğer kritik minerallerle ilgili önceki taahhütlerini tam olarak uygulamak için somut adımlar atmasını talep etti.
🔹 Çin, görüşmede Washington’ın Pekin’e yönelik kısıtlayıcı ekonomik ve ticari önlemleriyle ilgili endişelerini dile getirdi.
🔹 ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer ve Hazine Bakanı Scott Bessent, Çin Başbakan Yardımcısı He Lifeng’den tarım ürünleri ve nadir toprak elementleri ihracatına ilişkin önceki taahhütlere uymasını istedi.
🔹 Pekin, daha fazla ABD tarım ürünü satın almanın ön koşulu olarak tarafların her biri için 30 milyar ABD doları değerindeki ürünleri kapsayan karşılıklı gümrük vergisi indirimlerinin uygulanmasını talep etti.
🔹 Donald Trump ile Şi Cinping’in Shenzhen’deki görüşmesinden günler önce, tarım ürünleri alımları iki ülke arasındaki ticaretteki başlıca anlaşmazlık noktalarından biri haline geldi.
🔹 Çin, Busan’da varılan ticaret ateşkesi kapsamında ABD’den üç yıl boyunca her yıl en az 17 milyar ABD doları tutarında tarım ürünü almayı taahhüt etti. Anlaşma, karşılıklı gümrük vergisi indirimleri ve nadir toprak elementleri ihracat kontrollerinin askıya alınmasını da içerdi.
🔹 Çin, 2025 sezonunda 12 milyon metrik ton, 2026’da ise 25 milyon metrik ton ABD soya fasulyesi alma sözü verdi. Çin, 2025 hedefini karşıladı ve 2026 taahhüdünü yerine getirme yolunda ilerliyor.
🔹 Soya fasulyesi alımları hedeflere ulaşsa bile sevkiyatların, 2020-2024 dönemindeki yıllık 29 milyon tonluk ortalamanın yüzde 14 altında kalması bekleniyor.
🔹 Çin, ocak-eylül döneminde soya fasulyesi dışındaki ABD tarım ürünlerinden 7,2 milyar ABD doları değerinde alım yaptı; diğer tarım ürünlerine ilişkin alımlar ise yavaşladı.
Şanghay’daki Çin Uluslararası İthalat Fuarı’nda ABD Soya Fasulyesi İhracat Konseyi standı, 6 Kasım. Fotoğraf: AFP
🔹 Çin Ticaret Bakanlığı sözcüsü Huang Ling, ABD’den tarım ürünü ithalatını artırmaya açık olduklarını, ancak bunun 30 milyar ABD doları değerindeki karşılıklı gümrük vergisi indirimi düzenlemesinin uygulanmasına bağlı olduğunu söyledi.
🔹 ABD ve Çin, eylül ayında Ticaret Kurulu mekanizmasını resmileştirdi. Mekanizma, iki taraf için 30’ar milyar ABD dolarına kadar hassas olmayan ürünlerde olası gümrük vergisi indirimlerini kapsıyor.
🔹 ABD’nin listesinde mikrodalga fırınlar, elektrikli ütüler, yılbaşı süsleri ve oyuncaklar; Çin’in listesinde ise mısır, sorgum, süt ürünleri, sığır eti ve sebzeler yer aldı.
🔹 Jamieson Greer, sınırlı ticaret anlaşmasının uygulanması için henüz takvim belirlenmediğini ve gümrük vergisi indirimlerinin yasal bir karara ihtiyaç duyduğunu söyledi.
🔹 ABD’li çiftçiler yüksek yakıt ve gübre maliyetleriyle, Çin pazarındaki kayıplarla ve gümrük vergilerinin gelirler üzerindeki baskısıyla karşı karşıya. New York’taki çiftçi Jeff Winton, birçok çiftçinin anlaşmanın uygulanmasının ticareti eski seviyesine taşıyacağı konusunda iyimser olduğunu söyledi.
🔹 Stephen Miller, eşi Katie Miller’ın bazı potansiyel çıkar çatışmalarını sona erdirmesinin ardından yapay zekâ ve uzay konularında görev alabilecek.
🔹 Stephen Miller, Beyaz Saray genelkurmay başkanı olarak göreve başlamasının ilk hafta sonunda Başkan Donald Trump ve yürütme asistanı Natalie Harp ile Temsilciler Meclisi ve Senato’nun Demokratların kontrolünde olduğu gelecek iki yıla ilişkin yaklaşımı görüştü.
🔹 Katie Miller, çocukları ve ailesi için podcast’ini sona erdireceğini açıkladı.
🔹 Stephen Miller, Katie Miller’ın Paramount’taki podcast anlaşması, uzay politikası ve yapay zekâ konularıyla ilgili çalışmalardan çekiliyordu.
🔹 Katie Miller, SpaceX’teki görevini sonlandırdı, şirketteki hisselerini sattı ve sözleşmesi kapsamında henüz hak etmediği gelecekteki hisse paylarından vazgeçti.
🔹 Katie Miller, Paramount ile planlanan podcast anlaşmasına ilişkin ayrı sözleşmesini de sona erdirdi.
🔹 Beyaz Saray yetkilisi, Stephen Miller’ın artık herhangi bir görevden çekilme yükümlülüğü bulunmadığını ve tüm toplantılarla politika konularına tamamen katılabileceğini söyledi.
Saul Loeb / AFP / Getty
🔹 Katie Miller’ın podcast’inde Amerikan Beverage Association, Southern Company ve Merchants Payments Coalition gibi kuruluşların reklamları yer aldı; daha önceki iki bölümün yayımlanmasının ardından bu potansiyel çıkar çatışmaları da sona erecek.
🔹 Katie Miller daha önce Elon Musk’a, SpaceX’e ve Hükümet Verimliliği Bakanlığı’na danışmanlık yaptı; bu çalışmalar Stephen Miller’ın ilgili konulardan çekilmesine yol açtı.
🔹 Katie Miller’ın Paramount’la yakın çalışmaya başlamasının ardından Stephen Miller, şirketle bağlantılı konuları da çekilme kapsamına aldı.
🔹 Beyaz Saray’daki uygunsuz nüfuz tartışmaları, eski danışman Calley Means’in lobi faaliyetleriyle ilgili suçlamalarının ardından kamuoyunda gündem oldu.
🔹 Gallup’un eylül ayındaki araştırmasında ABD’li yetişkinlerin yüzde 89’u hükümette yolsuzluğun yaygın olduğunu söyledi; oran bir yılda 10 puan artarak sorunun sorulduğu son yirmi yılın en yüksek seviyesine çıktı.
🔹 Stanford Üniversitesi tarafından yürütülen uluslararası AI100 araştırma projesi, yapay zekâ güvenliği konusundaki uluslararası görüşmelerin somut ilerleme sağlamadığını belirten bir rapor yayımladı.
🔹 Rapor, yapay zekâ risklerine karşı kurallar oluşturulması için geliştirme alanında önde olan ABD ile Çin’in işbirliği yapması gerektiğini vurguladı.
🔹 Hükümetler ve yapay zekâ şirketleri, 2023’te İngiltere’de düzenlenen Yapay Zekâ Güvenliği Zirvesi’nin ardından düzenleme ve kural oluşturma konularında uluslararası görüşmeler yürütüyor.
🔹 Rapor, zirveler, anlaşmalar ve bildirilerin birbirinden kopuk biçimde ortaya çıktığını belirtti; uluslararası görüşmelerin odağının güvenlikten yapay zekâ kullanımının ekonomik getirilerine kaydığını kaydetti.
🔹 Toplantı ve konferanslarda yayımlanan bildiriler ile sonuç belgelerinin hukuki veya düzenleyici bağlayıcılığı bulunmuyor.
🔹 ABD ve Çin, yapay zekâ geliştirmeyi kazanılması gereken bir rekabet olarak konumlandırıyor.
🔹 Yapay zekâ geliştirmede önde olan ülkelerin düzenlemeleri kabul etme ihtimali düşük görünüyor; ülkeler arasında uzlaşma sağlanması zor olabilir.
🔹 Yapay zekânın gelişimini ve toplumsal etkilerini uzmanların incelediği rapor, beş yıl aradan sonra yayımlandı.
🔹 Trump yönetiminin kurduğu ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararının desteklediği Barış Kurulu, hafta sonu Gazze’de yaşanan geniş çaplı su baskınlarına müdahalesini “yetersiz” bulduğu İsrail’den bölgeye temel insani yardım malzemelerinin girişine izin vermesini istedi.
🔹 Mevsimsel yağışlar, yaklaşık 2 milyon Filistinlinin yerinden edildiği Gazze’de on binlerce çadırı su altında bıraktı.
🔹 Barış Kurulu; geçici barınak, su ve sanitasyon altyapısı, atık yönetimi, drenaj ve kanalizasyon temizliği için gerekli malzemelerin girişine izin verilmesini talep etti.
🔹 İsrail Başbakanlık Ofisi, Gazze’de kış hazırlıklarını desteklemeyi sürdüreceğini ve başka insani yardım malzemelerinin bölgeye girdiğini açıkladı. İsrail, Hamas iktidarda kaldığı sürece çift kullanımlı malzemelerin Hamas’ın askeri kapasitesini artırmak için kullanılacağını söyledi.
🔹 Birleşmiş Milletler, Ekim 2025’te yürürlüğe giren ateşkesten bu yana İsrail’in Gazze’ye yönelik neredeyse günlük saldırılarında 1.400’den fazla kişinin öldüğünü ve bölgedeki hastanelerin hiçbirinin tam kapasiteyle çalışmadığını bildirdi.
Yerinden edilmiş Filistinliler, Deir el-Belah’ta meydana gelen çöküşün ardından pazartesi günü hasar gören çadırları inceliyor.
Moiz Salhi/Anadolu/Getty Images
🔹 Deir el-Belah’ta şiddetli yağışların ardından bir kum setinin yerinden edilmiş Filistinlilerin çadırlarının üzerine çökmesi sonucu üç çocuk ve bir kadın öldü.
🔹 İngiltere Dışişleri Bakanı Ed Miliband, Gazze’deki insani durumun kötüleştiğini söyledi ve İngiltere hükümetinin Filistinlilerin yaşadığı acının sona ermesi için çalışacağını açıkladı.
🔹 İsrail, kış öncesinde Gazze’ye 91 binden fazla çadırın girdiğini, ancak geniş çaplı temizlik ve enkaz kaldırma çalışmaları için gerekli ağır ekipmanların girişine izin vermeyeceğini açıkladı.
🔹 İsrail’in Gazze’deki faaliyetlerini koordine eden COGAT, Gazze’nin yeniden inşasının Hamas tamamen silahsızlandıktan sonra başlayabileceğini söyledi ve terör kapasitesi geliştirmek için kullanılabilecek ekipmanların girişine izin verilmeyeceğini açıkladı.
🔹 Çinli markalar, ekim ayında ana kara Çin dışındaki pazarlarda 582 bin tamamen elektrikli ve şarj edilebilir hibrit araç sattı; yıllık artış yüzde 144,7 oldu.
🔹 Ekim ihracatı, eylülde kaydedilen 558 bin araçlık aylık rekoru aştı ve üst üste ikinci ayda rekor kırdı. Veriye Çin’den ihraç edilen araçlar ile Çinli markaların yurt dışındaki tesislerinde monte edilen araçlar dahil edildi.
🔹 Tesla’nın Şanghay Gigafactory tesisi, ekim ayında Çin dışındaki pazarlara 59 bin 12 Model 3 ve Model Y ihraç etti; bu sayı tesisin toplam teslimatlarının yüzde 87’sini oluşturdu.
🔹 Çin’in iç otomobil pazarında talep geriledi. Ana kara Çin’de ekim ayında 1,64 milyon benzinli ve elektrikli otomobil teslim edildi; yıllık düşüş yüzde 27,1 oldu.
🔹 Yılın ilk 10 ayında Çin’deki iç otomobil teslimatları yüzde 22,3 azalarak 15,98 milyon adede düştü.
🔹 Çin Binek Otomobil Birliği, Çin’in yurt dışındaki binek otomobil, otobüs ve kamyon satışlarının 2026’da 12 milyon adedi aşabileceğini öngördü. Bu rakam, geçen yılki 8,3 milyon adede göre yüzde 44 artış anlamına geliyor.
🔹 ABD-İsrail’in İran’a karşı savaşı nedeniyle yükselen benzin fiyatları, son aylarda dünya genelinde Çinli elektrikli araçlara yönelik talebi artırdı.
🔹 BYD, ekim ayında yurt dışında 170 bin 194 araç sattı; şirketin ihracatı yıllık bazda yüzde 102,8 arttı. Şirketin 2026’nın ilk 10 ayındaki ihracatı da yıllık yüzde 93,8 yükseldi.
🔹 Geely’nin ocak-ekim dönemindeki ihracatı yüzde 167,9 artarak 905 bin araca ulaştı.
🔹 Xiaomi, küresel büyümesini hızlandırmak için uluslararası iş departmanı kurdu. Şirketin otomotiv bölümünün başkan yardımcısı Yu Liguo, yeni departmana liderlik etmek üzere atandı.
🔹 ABD Temsilciler Meclisi, Savunma Bakanı Pete Hegseth’in azledilmesi girişiminin ilerlemesini engelledi ve Hegseth’in görevini şimdilik sürdürmesini sağladı.
🔹 Ocak ayında yeni Demokrat çoğunluğun görevi devralmasına kadar Meclis’in kontrolünü elinde tutan Cumhuriyetçiler, azil önergesinin Kongre’nin alt kanadında nihai oylamaya ulaşmasını önlemek için Hegseth’in arkasında birleşti.
🔹 Kentucky Cumhuriyetçi Temsilcisi Thomas Massie, Hegseth’i yetkisini kötüye kullanmakla ve Kongre onayı olmadan İran’a yönelik askeri operasyonlar düzenleyerek Anayasa’yı ihlal etmekle suçlayan azil maddelerini sundu.
🔹 Massie, azil sürecinin ilerletilmesi yönünde oy kullanan tek Cumhuriyetçi oldu. Oylamaya 11 Demokrat katılmadı.
🔹 Hegseth, girişimi sıradan askerlerin yargılanmasına yönelik daha geniş bir planın ilk adımı olarak nitelendirdi ve “Bakanı bugün yargılayın, yarın bu emirleri uygulayan kadın ve erkekleri yargılayın” dedi.
🔹 Temsilciler Meclisi’nin azil kararı tek başına Hegseth’in görevden alınmasını sağlamayacaktı; görevden alma için Senato’nun mahkûmiyet kararı vermesi gerekiyordu. Hegseth, gelecek yıl Demokratların kontrolündeki Kongre’de görevine yönelik yeni bir tehditle karşılaşabilir.
🔹 Senato Silahlı Hizmetler Komitesi’nin kıdemli Demokratı Jack Reed, Cumhuriyetçilerin Hegseth’i hesap vermekten koruduğunu söyledi.
🔹 Hegseth, ABD ordusunun üst kademelerinde gerçekleştirdiği tartışmalı yeniden yapılanma, İran savaşı ve Karayipler ile doğu Pasifik’te uyuşturucu kaçakçılığıyla suçlanan teknelere yönelik hukuki açıdan tartışmalı operasyonlar nedeniyle Kongre’de artan eleştirilerle karşı karşıya kaldı.
🔹 Başkan Donald Trump, sosyal medya paylaşımında Hegseth’in azledilmesi girişiminin başarısız olduğunu söyledi ve Hegseth’in görevde kalmasını destekledi.
🔹 İran’a yönelik savaşın şubat ayında başlamasından ve petrol üretiminin yoğun olduğu bölgeden enerji ihracatının kesintiye uğramasından bu yana akaryakıt fiyatları yükseldi.
🔹 Thomas Massie, Savunma Bakanı Pete Hegseth hakkında azil süreci başlatılması için Temsilciler Meclisi'nde oylama yapılmasını talep etti. Oylama en erken 10 Kasım akşamı yapılabilir.
🔹 Massie, Hegseth hakkındaki azil karar tasarısını bir gün önce sundu. Bu, eylül ayındaki başarısız girişimin ardından ikinci başvuru oldu.
🔹 Sekiz suçlama; İran savaşı, Pentagon'un teknelere yönelik saldırıları, yasa dışı emirlere uyulmaması çağrısında bulunan Kongre üyelerine yönelik yaptırımlar ve Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro'nun yakalanması operasyonuna odaklanıyor.
🔹 Kongre daha önce yalnızca iki kabine bakanı hakkında azil kararı aldı. Senato, William W. Belknap ve Alejandro Mayorkas hakkındaki davalarda mahkûmiyet kararı vermedi; mahkûmiyet için üçte iki çoğunluk gerekiyor.
🔹 Hegseth, Pentagon'daki basın toplantısında suçlamaların ABD askerlerine yönelik saldırı niteliği taşıdığını söyledi. Her askeri operasyonun Başkan Donald Trump tarafından onaylandığını açıkladı.
🔹 Trump, Hegseth'e desteğini yineledi ve onu savunması nedeniyle “A artı, artı, artı” notuyla değerlendirdi.
🔹 İlk üç madde, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarının Kongre onayı olmadan başlatıldığı suçlamasına dayanıyor. Savaş Yetkileri Kararı, başkanın belirli koşullar dışında Kongre yetkisini devre dışı bırakmasını ve çatışmaları 60 gün içinde sona erdirmesini veya uzatma için Kongre'ye bildirimde bulunmasını öngörüyor.
Evelyn Hockstein / Reuters
🔹 Dördüncü madde, Hegseth'in sivillerin korunmasına yönelik Pentagon mekanizmalarını zayıflattığı suçlamasını içeriyor. Minab'daki bir ilkokula düzenlenen ABD saldırısında yaklaşık 170 kişi öldü.
🔹 Beşinci madde, uyuşturucu kaçakçılığı yaptığı öne sürülen teknelerde en az 243 kişinin öldürülmesiyle ilgili. Latin Amerika kıyılarındaki tekne saldırıları Eylül 2025'te başladı ve Trump yönetimi hedeflerin uyuşturucu taşıdığını savundu.
🔹 Altıncı madde, Arizona Senatörü Mark Kelly'ye yönelik yaptırımların, Kongre üyesi olarak anayasal güvence altındaki açıklamaları nedeniyle misilleme oluşturduğu suçlamasına dayanıyor. Hegseth, Kelly'nin askeri emekli maaşı ve rütbesinin düşürülmesini gündeme getirdi.
🔹 Yedinci madde, Maduro ve eşi Cilia Flores'in yakalanması için Venezuela'ya düzenlenen operasyonun Kongre'nin savaş ilanı olmadan yürütüldüğü suçlamasını içeriyor. Operasyonda sivillerin de bulunduğu yaklaşık 80 kişi öldü.
🔹 Sekizinci madde, Hegseth'in 2025 ilkbaharında Yemen'deki Husilere karşı yürütülen Rough Rider Operasyonu'nu Kongre onayı olmadan başlatarak Savaş Yetkileri Kararı'nı ihlal ettiği suçlamasına dayanıyor. Saldırılarda tahminen 224 sivil ve yüzlerce Husi mensubu öldü.
🔹 Temsilciler Meclisi'nin karar tasarısı için iki yasama günü bulunuyor. Meclis tasarıyı basit çoğunlukla oylayabilir, reddedebilir veya ek delil toplamak üzere komiteye sevk edebilir.