Çinli şirketler tedarik zincirlerini dünya geneline yayıyor
Economist
🔹 Mısır’daki Ain Sokhna Limanı çevresinde Çinli üreticilerin yatırımlarıyla cam elyafından elektrik şalt ekipmanlarına kadar çeşitli ürünler üreten çok sayıda fabrika kuruldu. COSCO ve CK Hutchinson’ın finansman sağladığı yeni liman terminali ocak ayında faaliyete geçti.
🔹 Süveyş Kanalı Ekonomik Bölgesi’ndeki yatırımların yaklaşık yarısı son yıllarda Çin’den geldi. Çinli şirketler Suudi Arabistan, Macaristan, Brezilya ve Endonezya’nın yanı sıra dünyanın farklı bölgelerinde sanayi parkları ve altyapı tesisleri kuruyor.
🔹 Çinli şirketler son üç yılda yurt dışındaki fabrikalara 200 milyar dolardan fazla yatırım yaptı. Tedarik zincirleri daha geniş bir coğrafyaya yayılırken Çinli tedarikçiler yeni üretim merkezlerinin çevresinde yerel sanayi ekosistemleri oluşturuyor.
🔹 Yurt dışı yatırımlar elektrikli araçlar, temiz enerji ve yapay zekâ veri merkezleri gibi stratejik sektörlerde yoğunlaşıyor. Çinli şirketlerin yatırımları küresel imalat ağlarının yeniden şekillenmesine yol açıyor.
🔹 Çin’de zayıf tüketici harcamaları ve yoğun rekabet şirketleri yeni pazarlara yöneltiyor. İkinci Trump yönetiminin uyguladığı tarifeler de üretimin Vietnam gibi geleneksel Çin merkezleri yerine daha düşük vergilerle karşılaşan ülkelere taşınmasını teşvik ediyor.
🔹 Mısır, büyük yatırımlarda bürokrasiyi azaltan “altın lisans” uygulamasıyla Çinli şirketleri çekiyor. Şirketler Mısır’ın 120 milyon kişilik pazarına satış yaparken ülkeyi ihracat üssü olarak da kullanıyor.
🔹 JA Solar, JinkoSolar ve TrinaSolar Güneydoğu Asya’da güneş paneli üretimi yaptıktan sonra Körfez ülkelerinde yeni fabrikalar kuruyor. Nordex, Fas’ta Çinli tedarikçisinin açtığı fabrikadan rüzgâr türbini kanatları alıyor.
🔹 Çinli şirketlerin Avrupa’daki yeni fabrika yatırımları 2025’te yarı yarıya artarak 8,9 milyar avroya ulaştı. Macaristan ve Sırbistan Çinli üreticilerin öne çıkan yatırım merkezleri olurken Linglong Tire, Sırbistan’ın Zrenjanin kentindeki otomatik fabrikasının kapasitesini artırıyor.
🔹 Çinli batarya üreticisi Gotion, Fas’ın başkenti Rabat’ın 70 kilometre kuzeydoğusunda bir gigafabrika kuruyor. BTR ve Hailiang Group gibi Çinli tedarikçiler de anot, katot ve bakır folyo üretmek için yakın bölgelerde fabrikalar inşa ediyor.

🔹 Çinli makine, parça ve malzeme tedarikçileri hâlâ önemli miktarda girdi ihraç ediyor. Çin’in sermaye malı ihracatı 2026’nın ilk yarısında yıllık bazda yüzde 14, ara malı ihracatı yüzde 27 arttı.
🔹 Çinli lojistik şirketleri Yunanistan’dan Sri Lanka’ya kadar en az 132 yabancı limanı işletiyor veya bu limanlarda pay sahibi. Şirketler ayrıca Budapeşte-Belgrad demir yolu hattı gibi demir yolu bağlantıları ve havalimanlarıyla genişleyen tedarik zincirlerini birbirine bağlıyor.
🔹 Mısır’daki güneş enerjisi santralleri büyük ölçüde Çin ekipmanlarına dayanıyor; ekipmanların artan bölümü yerel olarak üretiliyor. Çinli elektrikli araçlar Rio de Janeiro’dan Londra’ya kadar kentlerde yaygınlaşırken üretim müşterilere daha yakın bölgesel merkezlere taşınıyor.
🔹 Tayland, Zhongji InnoLight gibi Çinli şirketlerin yapay zekâ veri merkezlerinde kullanılan yüksek hızlı optik bileşenleri ürettiği merkezlerden biri haline geldi. Bu ürünler dünya genelindeki ABD’li büyük ölçekli veri merkezi işletmecileri tarafından kullanılıyor.
🔹 ABD’nin değişken tarifeleri bazı Çin yatırımlarının iptal edilmesine veya küçültülmesine yol açtı. Beyaz Saray’ın 13 Ağustos’ta yayımladığı “The Great Transshipment Scam” başlıklı rapor, Çin bağlantısı bulunan ithalata kapsamlı kısıtlamalar getirilmesini talep etti.
🔹 Brezilya ve Türkiye gibi ülkelerin yerli katkı şartları, üretimde daha fazla katma değerin ülke içinde oluşmasını sağlarken bu ülkelerde imalatı daha az cazip hale getiriyor. Kur dalgalanmaları ve gelişmekte olan piyasalardaki yüksek borçlanma maliyetleri de yatırımları zorlaştırıyor.
🔹 Çin’de geçen ay yürürlüğe giren yurt dışı yatırım düzenlemeleri, teknoloji ve verilerin ülke dışına transferini kısıtlıyor ve yeni bir ulusal güvenlik inceleme süreci getiriyor.
🔹 Çin’in küresel imalattaki payında henüz düşüş görülmedi. Çinli şirketlerin yurt dışındaki yatırımları arttıkça bu pay değişebilir; ancak üretim yeri neresi olursa olsun dünya Çin mallarına bağlı kalmaya devam edecek.



