🔹 Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, ABD hava sahasının yeniden açıldığını ve sorunun tespit edildiğini söyledi.
🔹 Federal Havacılık İdaresi’nin ülke çapındaki uçuş durdurma kararı ABD’de hava ulaşımını etkiledi.
🔹 Karar, havalimanlarında uçuş planlarının aksamasına yol açtı.
Cuma günü uçuşlar ertelenirken çalışanların Los Angeles Uluslararası Havalimanı’nda United Airlines uçağından bagaj indirmesini izleyen yolcular. Fotoğraf: Ethan Swope/AP
🔹 Federal Havacılık İdaresi, nadir uygulanan ülke çapındaki uçuş durdurma kararını devreye aldı.
🔹 Hindistan, ABD ve Çin teknolojilerine alternatif oluşturmak amacıyla yerli bir yapay zekâ modeli geliştirmeye yatırım yapıyor.
🔹 Sarvam, Nvidia’nın da katıldığı 300 milyon dolarlık finansman turunu tamamladı ve hükümet desteği aldı.
🔹 Şirket, yerel dillerle eğitilmiş büyük dil modelini kullanıma sundu ve bunun 10 katı büyüklüğünde yeni bir model üzerinde çalışıyor.
🔹 Sarvam’ın kurucu ortağı Vivek Raghavan, Hindistan’ın yabancı şirketlerin kontrolündeki bir “dijital sömürge” haline gelme riski taşıdığını söyledi.
🔹 Hindistan hükümeti, geçen yıl şirketlerin yapay zekâ modelleri geliştirmesi için ihale açtı; Sarvam destek almaya hak kazanan ilk şirket oldu ve sübvansiyonlu bilgi işlem kapasitesi ile dönüştürülebilir borç finansmanı aldı.
🔹 Ağustos ayında tamamlanan Seri B yatırım turu Sarvam’a 1,5 milyar dolar değer biçti. Şirket, üç yıl içinde Hindistan’daki yapay zekâ kullanımının yüzde 20’sine ulaşmayı hedefliyor.
🔹 Sarvam, rakiplerinin karmaşık problemlere odaklandığı bir dönemde müşteri hizmetleri gibi günlük işlere yönelik daha düşük maliyetli yapay zekâ uygulamaları geliştiriyor.
🔹 Şirketin 105 milyar parametreli modeli rutin işletme görevlerini yerine getirebiliyor; Sarvam, altı ila dokuz ay içinde hazır olmasını beklediği 1 trilyon parametreli yeni bir model eğitiyor.
🔹 Sarvam, bankacılık ve sigortacılık gibi düzenlemeye tabi sektörlerdeki işletmelere ses tabanlı yapay zekâ uygulamaları sunuyor. Şirket, yapay zekâ ajanlarının 12 Hindistan dilinde günde 3 milyon çağrıyı rakiplerinin yaklaşık onda biri maliyetle karşılayabildiğini belirtiyor.
🔹 Sarvam hâlâ yapay zekâ sunucuları için ABD üretimi yarı iletkenlere bağımlı. Tata Electronics ise Tayvanlı Powerchip ile Gujarat’ta Hindistan’ın ilk büyük ölçekli ticari silikon levha üretim tesisini kuruyor; ilk deneme üretiminin yıl sonunda başlaması bekleniyor.
🔹 Sarvam’ın kurucu ortağı Vivek Raghavan ve Pratyush Kumar, gelişmekte olan ekonomilere ülke içinde bulunan sunucularla çalışan, bağımsız geliştirilen düşük maliyetli “egemen yapay zekâ” modelleri sunmayı hedefliyor.
🔹 Uttar Pradesh Terörle Mücadele Timi (ATS), Delhi-NCR'deki okullara ve diğer kuruluşlara bomba saldırısı tehdidi göndermek için kullanılan bazı hesapların oluşturulmasında rol aldığı belirtilen 24 yaşındaki Kanpurlu Ankit Shankhwar'ı 28 Ekim'de Kanpur'da gözaltına aldı.
🔹 ATS ekibi, Kanpur Nagar bölgesindeki Ghatampur'da Shankhwar'ın evine, Delhi-NCR'deki okulları, Pencaplı şarkıcı Diljit Dosanjh'ın gösterisini ve tanınmış bir Bollywood oyuncusunun evini hedef alan tehdit e-postalarını izleyerek ulaştı.
🔹 Ekip, Shankhwar'ın evinde yaptığı incelemede bir dizüstü bilgisayar ve telefon buldu.
🔹 Shankhwar, gerçek olmayan kimlikler kullanarak 20 lakh'tan fazla sahte e-posta hesabı oluşturdu.
🔹 Yetkililer, bu hesapların Pakistan, Bangladeş ve diğer ülkelerdeki alıcılara toplu olarak satıldığını ve ödemelerin kripto para ile yapıldığını açıkladı.
🔹 Uttar Pradesh ATS, Google'dan Shankhwar tarafından oluşturulduğu belirtilen 20 lakh'tan fazla sahte hesabın engellenmesini talep etti.
🔹 ABD Başkanı Donald Trump, gelecek hafta Manila’da düzenlenecek Asean zirvesinde Güneydoğu Asya ekonomilerini, yapay zekâ ve çip tedarik zincirlerini Çin’den bağımsızlaştırmayı amaçlayan Pax Silica girişimine katılmaya çağıracak.
🔹 Trump’ın gündeminde yapay zekâ ve kritik mineraller bulunacak. Zirve, Trump’ın partisinin ara seçimlerde aldığı ağır yenilgilerin ardından gerçekleştireceği ilk yurt dışı ziyareti olacak.
🔹 Trump’ın, Güneydoğu Asya’ya yönelik Pax Silica programı AI Spark’a bölge ülkelerinin katılımını teşvik etmesi bekleniyor. Program, kamu hizmetlerinde Amerikan yapay zekâ sistemlerini kullanan hükümetlere finansman ve teknik destek sunuyor.
🔹 Endonezya’nın Pax Silica’ya katılması da dahil olmak üzere çeşitli anlaşmaların Trump’ın ziyareti sırasında duyurulması bekleniyor.
🔹 Trump, Asean zirvesi kapsamında Avustralya, Hindistan ve Japonya liderleriyle yapılacak Quad toplantısına katılacak. Toplantıda Çin’in askerî genişlemesi ve ekonomik baskısı ele alınacak; liderlerin Hint-Pasifik’te güvenilir yapay zekâ altyapısı için 85 milyon ABD doları tutarında teknik ve mali yardım açıklaması bekleniyor.
🔹 Güney Çin Denizi meselesinin de Trump’ın gündemine gelmesi bekleniyor. Trump’ın salı günü Manila’ya ulaşması, çarşamba günü Apec zirvesi için Çin’in Shenzhen kentine gitmesi planlanıyor.
🔹 Güneydoğu Asya ekonomileri hem Amerikan şirketleriyle hem de Çinli üreticilerle çalışmak istiyor ve taraf seçmeye zorlanmak istemiyor.
🔹 Çin, Pax Silica’ya alternatif olarak görülen Dünya Yapay Zekâ İşbirliği Örgütü’nü (Waico) destekliyor. Kamboçya, Endonezya, Laos, Malezya ve Myanmar Waico’nun kurucu üyeleri arasında yer alıyor; Singapur ve Filipinler ise bölgede Pax Silica’yı imzalayan tek ülkeler bulunuyor.
🔹 ABD Dışişleri Bakanlığı, Pax Silica üyesi olmayan ülkelerle de anlaşmalar yapmaya ve Amerikan yapay zekâ altyapısının kullanılması karşılığında kalkınma ile teknik destek sunmaya hazırlanıyor.
🔹 Filipinler ve ABD, New Clark City’de önerilen Pax Silica sanayi merkeziyle ilgili herhangi bir anlaşmayı Trump’ın ziyareti sırasında imzalamayacak veya duyurmayacak. Filipinler’in çerçeve anlaşmasını yıl sonuna kadar imzalamayı umduğu, projenin tamamlanmasının ise 2026 sonu veya 2027 başına kalabileceği belirtiliyor.
🔹 Proje, Filipinler’de yerel muhalefetle karşı karşıya. Capas’taki Aeta yerli toplulukları topraklarından taşınma ihtimaline karşı çıkarken öğrenci grupları, öğretmenler ve aktivist kuruluşlar çevresel riskleri, şeffaflık eksikliğini ve projenin ABD-Çin rekabetine daha fazla dahil olma endişesini protesto ediyor.
🔹 Filipinler’in ABD Büyükelçisi Lee Lipton, Pax Silica Ekonomik Güvenlik Bölgesi için herhangi bir duyurunun planlanmadığını ve kararların Filipinler hükümetiyle tam istişare içinde alınacağını söyledi. Ticaret Bakan Yardımcısı Ceferino Rodolfo da projenin Asean ve Filipinler’in bölgesel girişimlerinin dikkatini dağıtmaması gerektiğini açıkladı.
🔹 ABD istihbarat topluluğu, ilkbaharda Megaspeed yöneticisi Alice Huang ile eski NVIDIA CEO’su Jensen Huang arasında ilişki bulunduğuna işaret eden iletişimleri ele geçirdi.
🔹 İstihbarat kayıtlarında ABD vatandaşı olan kişinin kimliği başlangıçta gizlendi; ABD’li yetkililerin talebi üzerine kimlik açığa çıkarıldı ve kişinin Jensen Huang olduğu belirlendi.
🔹 Dışişleri Bakanı ve Ulusal Güvenlik Danışmanı Marco Rubio, istihbaratı özetleyen bir not hazırlayarak metni Beyaz Saray’daki yetkililer dahil küçük bir üst düzey yetkili grubuna dağıttı.
🔹 Rubio, Jensen Huang ile görüşen ABD hükümeti yetkililerinin Alice Huang’la ilişkisi hakkında bilgi sahibi olmasını istedi.
🔹 Başkan Donald Trump, konu hakkında birden fazla kez bilgilendirildi. Rubio, mayıs ayında Trump’a Air Force One’da sözlü brifing verdi.
🔹 Trump, Huang’ın özel hayatına ilişkin iddialara odaklandı ve olayın ABD ekonomisi açısından sonuçları konusunda endişe duydu.
Jensen Huang, 8 Ekim’de Washington DC’deki Institute of Peace’te düzenlenen Amerikan İnovasyonunun Altın Çağı Zirvesi’ne katıldı.
Win McNamee/Getty Images/File
🔹 Adalet ve Ticaret bakanlıkları, 2024’te Alice Huang’ın şirketi hakkında soruşturma başlattı. Soruşturma, kısıtlı NVIDIA çiplerinin Çin’e yönlendirilmesinden şüphelenilen yabancı paravan şirketler ağını kapsıyor.
🔹 ABD istihbaratı, Alice Huang ile Çin hükümeti arasındaki ilişkiyi incelemeyi sürdürüyor.
🔹 ABD’li yetkililer, Alice Huang’ın Çin Devlet Güvenlik Bakanlığı tarafından Jensen Huang’a karşı casusluk yapmak üzere görevlendirilip görevlendirilmediği konusunda görüş ayrılığı yaşıyor.
🔹 Başsavcı Todd Blanche, Alice Huang’ın kimliği veya faaliyetleri hakkında Adalet Bakanlığı, kendisi ya da FBI Direktörü Kash Patel tarafından henüz sonuca ulaşılmadığını söyledi.
🔹 Bazı yetkililer, Alice Huang’ın Jensen Huang ve dolaylı olarak Trump’a erişimi nedeniyle açık bir karşı istihbarat riski oluşturduğunu düşünüyor. ABD hükümetinin yapay zekâ yarışında önem taşıyan ileri teknolojilerin Çin’e aktarılmasını engellemedeki başarısızlığı da tartışılıyor.
🔹 Avrupa Birliği’nin 27 devlet ve hükümet başkanı, Dublin’deki toplantının ardından Ukrayna görüşmelerinde Avrupa’yı tek bir kişi yerine beş ülke ve Avrupa Birliği’nden oluşan bir ekibin temsil etmesine karar verdi.
🔹 Ekipte Birleşik Krallık, Fransa, Almanya, İtalya, Polonya ve Avrupa Birliği yer alacak. Avrupa Konseyi Başkanı António Costa, ekibin yakın koordinasyon ve tam birlik içinde hareket edeceğini söyledi.
🔹 Costa, farklı temsilcilerin seçilmesinin çelişki oluşturmadığını ve Avrupa’nın tek sesle konuşmasının gerekli olduğunu açıkladı.
🔹 ABD Başkanı Donald Trump’ın özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner, Moskova’nın Avrupa güvenlik düzeninin müzakerelere dahil edilmesini istemesi üzerine Avrupalıların görüşmelere katılmasını destekledi. Witkoff, Avrupalı yetkililerin bir sonraki görüşmelere katılacağını söyledi.
🔹 ABD ve Rusya, Trump’ın yeniden iktidara dönmesinden bu yana Avrupalıları müzakerelerin dışında bıraktı. Avrupa hükümetleri ise Ukrayna’nın başlıca mali ve askeri destekçileri arasında yer aldı.
🔹 Moskova, Ukrayna’ya Batı silahlarının gönderilmesine son verilmesini ve Avrupa güvenlik düzenlemelerinin değiştirilmesini savaşın sona ermesi için koşullar arasında saydı. Avrupa liderleri, savaş sonrası çözüm görüşmelerinin Ukrayna’da ateşkesle başlaması gerektiğini savundu.
🔹 Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, Vladimir Putin’in Avrupa tarafında konuşmaya yetkili bir temsilci bulunması koşuluyla her türlü temasa açık olduğunu söyledi.
🔹 Fransa ve Almanya gibi güçlü ülkeler, fazla etkinin Avrupa Birliği’nin yürütme organına devredilmesine karşı çıkıyor. Rusya sınırındaki küçük ülkeler ise büyük Avrupa ülkelerinin kendi çıkarlarını her zaman yansıtmadığından endişe ediyor.
🔹 Avrupa Birliği Konseyi Başkanı Costa ve dış politika sorumlusu Kaja Kallas, birlik adına temsil seçenekleri arasında bulunuyor. Estonya Başbakanı Kristen Michal, bu iki ismin tüm üye devletlere karşı sorumlu olacağını söyledi.
🔹 Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Ukrayna’ya Avrupa desteği olmadan yardım sağlanamayacağını söyledi. Macron, Avrupa’nın kendi gelecekteki güvenliğiyle ilgili kararları kendisinin vermesi gerektiğini açıkladı.
🔹 ABD Başkanı Donald Trump, gelecek hafta Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile ortak görüşme yapacak. Beyaz Saray, bunun üç ülke liderleri arasındaki ilk üçlü görüşme olacağını açıkladı.
🔹 Çin’deki APEC zirvesi kapsamında yapılacak görüşmenin ana gündemini nükleer silahların yayılmasının önlenmesi oluşturacak.
🔹 Beyaz Saray sözcüsü Olivia Wales, Trump’ın dünyadaki nükleer silahların azaltılmasını görüşeceğini söyledi. Trump, nükleer silahların yayılmasını tehlikeli buluyor.
🔹 ABD ile Rusya arasındaki son nükleer silah anlaşması şubatta sona erdi. Çin ise nükleer cephaneliğini hızla büyütüyor.
🔹 ABD’li yetkililer, görüşmeden yeni bir nükleer anlaşma çıkmasını beklemiyor. Üst düzey bir ABD’li yetkili, toplantıyı üç ülke liderleri arasındaki ilk görüşme ve gelecekteki müzakereler için başlangıç noktası olarak nitelendirdi.
🔹 Liderlerin İran’ı da görüşmesi planlanıyor.
🔹 Üst düzey bir ABD’li yetkili, Elon Musk’ın Trump’ın heyetinde yer almasının beklendiğini, ancak üçlü görüşmeye katılmasının beklenmediğini söyledi.
🔹 Pekin ve Moskova, üçlü zirveye katılımlarını henüz resmen doğrulamadı.
🔹 Beyaz Saray, ABD Başkanı Donald Trump ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in 19 Kasım Perşembe günü Çin’in Shenzhen kentinde düzenlenecek Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği zirvesi kapsamında görüşeceğini açıkladı.
🔹 Görüşmede nükleer silahların azaltılması konusunun ele alınması planlanıyor. Beyaz Saray Sözcüsü Olivia Wales, Trump’ın nükleer silahların yayılmasını çok tehlikeli gördüğünü söyledi.
🔹 ABD ile Rusya arasındaki son nükleer silah anlaşması New Start, şubatta sona erdi. Anlaşmanın sona ermesi, iki ülkenin nükleer cephanelikleri üzerindeki kısıtlamaları yarım yüzyıldan uzun bir süre sonra ilk kez kaldırdı.
🔹 Trump, Çin’i de kapsayan yeni, geliştirilmiş ve modernize edilmiş bir nükleer anlaşma hedeflediğini açıkladı. Pentagon’un tahminlerine göre Çin’in 600’den fazla nükleer savaş başlığı bulunurken ABD ve Rusya’nın ayrı ayrı 5 binden fazla savaş başlığı var.
🔹 ABD’li bir yetkili, Trump’ın üçlü görüşmede İran konusunu da gündeme getirmeyi planladığını söyledi. Aynı yetkili, Ukrayna konusunun görüşmede ele alınmasının beklenmediğini; Washington’ın Kiev ve Moskova ile bu konuda ayrı müzakereler yürüttüğünü belirtti.
🔹 Elon Musk, Trump’ın Çin ziyaretine eşlik edecek ancak üçlü görüşmeye katılmayacak. Trump’ın Şi Cinping ile ayrıca öğle yemeği yemesi planlanıyor; Trump ile Putin arasında baş başa görüşme öngörülmüyor.
🔹 ABD’li bir yetkili, Nvidia çevresindeki gelişmelerin Trump’ın seyahatini etkilemesinin beklenmediğini söyledi. Yetkili, çip teknolojilerinin ihracat kontrollerinin ulusal güvenlik konusu olduğunu ve Çin’le yapılacak görüşmelerde ele alınmasının beklenmediğini açıkladı.
🔹 Trump’ın pazartesi günü ABD’den ayrılması, salı günü Filipinler’e ulaşması ve ardından Shenzhen’e gitmesi planlanıyor. Putin ile Şi Cinping, Şi’nin 2013’te devlet başkanı olmasından bu yana 40’tan fazla kez görüştü.
🔹 Çin, Rusya’nın en büyük ticaret ortağı konumunda ve iki ülke arasındaki ilişki Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı işgalinden bu yana güçlendi. Çin, savaşta tarafsız olduğunu açıklarken Kiev’in Batılı müttefiklerini Rusya’nın askeri müdahalesini kışkırtmakla suçladı.
🔹 Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, üçlü görüşmenin Kiev’in dışında Ukrayna konusunda olası bir anlaşmayı görüşmek için kullanılmasından endişe ettiğini söyledi.
🔹 Federal Havacılık İdaresi (FAA), ABD genelindeki uçuş durdurma kararını yaklaşık 4,5 saat sonra Doğu Saati ile 20.15'te kaldırdı.
🔹 Binlerce uçak, FAA'nın başlangıçta “geçici telekomünikasyon kesintisi” olarak tanımladığı sorun nedeniyle durduruldu; yetkililer kesintinin nedenini araştırdı.
🔹 Ulaştırma Bakanı Sean P. Duffy, sorunun ülke genelinde çöken, eski ve modernizasyona ihtiyaç duyan hava trafik kontrol sistemindeki eski ekipmanla sınırlı olduğunu söyledi. Eski analog sistemin yükseltme sürecinde aşırı yüklendiğini, yeni ekipmanların çalışmaya devam ettiğini açıkladı.
🔹 İç Güvenlik Bakanı Markwayne Mullin, kesintinin siber saldırıyla bağlantılı görünmediğini söyledi. Ulusal güvenlik kurumlarının siber saldırıya dair kanıt bulmadığını, ancak soruşturmanın sürdüğünü ve bu ihtimalin tamamen dışlanmadığını açıkladı.
🔹 Kesintinin Air Route Traffic Control Centers merkezlerini etkileyen bir iletişim sorunundan kaynaklandığı açıklandı. Bu merkezler, havalimanları arasındaki uçuşları yönlendiriyor ve uçaklar arasındaki güvenli mesafeyi koruyor.
🔹 Cuma gecesi iptal edilen uçuşların sayısı yaklaşık 5 bine ulaştı. Havada bulunan uçak sayısı, durdurmanın ilk saatinde 3.115'ten üçüncü saatte 1.150'ye geriledi; normalde aynı saatlerde yaklaşık 4.500 uçak havada bulunuyor.
🔹 En fazla iptal Chicago O'Hare Uluslararası Havalimanı'nda 722 uçuşla görüldü. Atlanta Hartsfield-Jackson'da 691, Dallas/Fort Worth'ta 491 ve Washington Dulles'ta 240 uçuş iptal edildi.
🔹 Uçuşların yeniden başlamasının yavaş ilerlemesi ve havalimanlarındaki karmaşanın en azından hafta sonu boyunca sürmesi bekleniyor. JetBlue, yurt içi uçuşlarını gece için durdurup cumartesi yeniden başlatacağını açıkladı; Delta Air Lines ve United bazı uçuşları yeniden başlattı.
🔹 FAA, teknisyenlerin kesintiyi araştırdığını ve uluslararası uçuşların vaka bazında ele alındığını açıkladı. Hawaii ve Alaska'dan bazı uçuşlar kesinti sırasında devam etti.
🔹 Duffy, cumartesi oynanacak maçlara ulaşabilmeleri için charter uçuşlarıyla seyahat eden üniversite Amerikan futbolu takımlarına FAA tarafından öncelik verileceğini söyledi.
🔹 FAA'nın salı günü ülke genelinde hava trafik kontrolörlerine tavsiye veren yapay zekâ destekli SMART sistemini kullanıma sunduğu açıklandı. 875 milyon dolarlık sistemin 22 ana hava yolu kontrol merkezinde gecikmeleri ve yakıt tüketimini azaltması planlanıyor.
🔹 Sistemi geliştiren ASI, X'teki paylaşımında yapay zekâ destekli sistemin uçuş durdurma kararında rolü olmadığını açıkladı. Kongredeki bazı Demokratlar ekim ayında FAA'den güvenlik testleri, uygulama ve denetim soruları yanıtlanana kadar sistemin kullanımını durdurmasını istedi.
🔹 ABD hava sahasının benzer şekilde kapatıldığı son olay 11 Ocak 2023'te yaşandı. Yaklaşık iki saat süren olayda 1.300'den fazla uçuş iptal edildi ve en az 10 bin uçuş gecikti.