Yakında kanseri tedavi edebilecek miyiz?
Financial Times
🔹 Kanser araştırmalarında ilaç temelli önleme ve tedavi yöntemleri hızla gelişiyor. Araştırmacılar, tümörleri besleyen amino asitleri kısıtlayarak kanser hücrelerini beslenme yoluyla etkisizleştirmeyi araştırıyor.
🔹 Kanserin vücuttaki biyolojik süreçlerle bağlantılı bir hastalık olarak ele alınması, kişiye özel ve daha hedefli tedavilerin geliştirilmesini sağlıyor. ABD’de tüm kanserlerde beş yıllık göreli sağkalım oranı 1970’lerin ortasındaki yüzde 49’dan 2015-2021 döneminde yüzde 70’in üzerine çıktı.
🔹 Moderna Üst Yöneticisi Stéphane Bancel, yüksek risk taşıyan kişilerin kansere yakalanmasını önleyebilecek kişiselleştirilmiş aşının “kutsal kâse” olabileceğini söyledi. Moderna ve Merck tarafından geliştirilen deneysel aşının en çok satan onkoloji ilacından daha büyük bir ürüne dönüşebileceğini açıkladı.
🔹 Dünya Sağlık Örgütü, kanserin 2024’te dünya genelinde yaklaşık 10 milyon ölüme yol açtığını bildirdi. Uluslararası uzmanlar, kanser vakalarının 2050’ye kadar yüzde 75 artarak yılda 35 milyona, yıllık ölümlerin ise 19 milyona ulaşabileceğini tahmin ediyor.
🔹 Sigara en büyük önlenebilir risk faktörü olmayı sürdürüyor. Obezite ve fazla kilo, ABD’de her yıl teşhis edilen kanserlerin yaklaşık yüzde 40’ını oluşturan 13 kanser türüyle bağlantılı bulunuyor.
🔹 50 yaşın altındaki kişilerde kanser görülme sıklığı artıyor. Birleşik Krallık’ta 25-49 yaş grubundaki kanser vakalarının oranı 1990’ların başı ile 2019 arasında yüzde 24 yükseldi; yüksek oranda işlenmiş gıdalar ve obezite olası etkenler arasında yer alıyor.
🔹 HPV aşısı rahim ağzı kanserinin önlenmesinde önemli sonuç verdi. İngiltere’de 2020-2024 arasında 20-24 yaş grubundaki hiçbir kadın rahim ağzı kanserinden ölmedi.
🔹 Kişiselleştirilmiş kanser aşıları, bağışıklık sistemini tümör hücrelerini tanıyıp yok edecek şekilde eğitmeyi amaçlıyor. Moderna-Merck aşı adayı melanom tedavisi denemelerinde umut verici sonuçlar gösterdi.
🔹 Pankreas kanseri için geliştirilen potansiyel bir ilaç, günlük kullanan hastalarda ortanca sağkalımı 13,2 aya çıkardı; bu süre kemoterapi alan hastalardan 6,5 ay daha uzun oldu. İlaç, tümör büyümesini destekleyen genlerin etkinliğini baskılıyor ancak henüz tedavi sağlamıyor.
🔹 Hedefli ilaçlar dirençli hücre varyantları ortaya çıkana kadar etkili olabiliyor. Yeni nesil tedavilerin geliştirilme hızı, ilk tedavi etkisini kaybettiğinde başka seçeneklerin hazır olmasını sağlayabiliyor.
🔹 Kanser tedavisinde araştırmacılar hedefli protein yıkımı, CAR-T tedavileri ve yapay zekâ destekli görüntüleme gibi yöntemler üzerinde çalışıyor. Dünya genelinde uygun hastaların yaklaşık beşte dördü, tanı ve tedaviye yön verecek gerekli testlere erişemiyor.
🔹 Düşük gelirli ülkeler 2016-2023 arasında küresel kanser araştırmaları finansmanının yüzde 0,1’inden azını aldı. Çocuk kanserlerine özel ilaçların geliştirilmesi de hastalıkların nadirliği, küçük pazar ve klinik araştırmalara hasta bulma güçlüğü nedeniyle sınırlı kalıyor.
🔹 Afrika fillerinde tümör baskılayıcı TP53 geninin 20 kopyası bulunuyor; insanlarda ise bu genin yalnızca bir kopyası var. Bilim insanları, genin DNA onarımı ve hasarlı hücrelerin yok edilmesindeki rolünü yeni tedavilere uyarlamaya çalışıyor.

