Dünyanın en seçkin yapay zekâ yetenekleri nereye gidiyor?
Washington Post
🔹 Yapay zekâ alanında en önemli kaynak, üst düzey insan yeteneği olarak öne çıkıyor. Çin bu yeteneği ABD’den daha fazla yetiştiriyor; ABD ise dünyanın, özellikle Çin ve Hindistan’ın en iyi araştırmacılarını çekmede üstünlük sağlıyor.
🔹 Kaiming He, Çin’de fizik olimpiyatında birinci olduktan sonra Tsinghua Üniversitesine girdi, Hong Kong’da doktora yaptı ve Microsoft Research Asia’nın Pekin laboratuvarında çalıştı. He’nin 2015’te ortak yazdığı derin artık öğrenme makalesi, bu yüzyılın en çok atıf alan makalesi oldu; makaledeki temel fikirler ChatGPT ve Gemini dahil üretken yapay zekâ modellerinde kullanılıyor.
🔹 Çin’de doğan veya lisans eğitimini Çin’de alan Fei-Fei Li gibi yapay zekâ araştırmacıları kariyerlerini ABD’de sürdürdü. Li’nin ortak kurduğu World Labs, Advanced Micro Devices tarafından 8,2 milyar dolara satın alındı.
🔹 Carnegie China, NeurIPS 2025’te çalışmaları kabul edilen 10.280 araştırmacıyı izledi. Elit yapay zekâ yeteneklerinin yaklaşık yüzde 60’ı lisans derecesini Çin’de, yüzde 13’ü ABD’de aldı.
🔹 Çin, üst düzey yapay zekâ yeteneğini hem daha fazla yetiştiriyor hem de ülkede tutuyor. En iyi yapay zekâ araştırmacılarının yüzde 41’i Çin’de çalışıyor.
🔹 ABD, Çin’den daha az üst düzey yapay zekâ araştırmacısı yetiştiriyor; buna karşın başka ülkelerden daha fazla yetenek çekiyor. ABD’de çalışan üst düzey araştırmacıların yaklaşık yüzde 70’ini Amerikalı ve Çinli yetenekler oluşturuyor.
🔹 Avrupa, Birleşik Krallık, Kanada ve Avustralya ürettiklerinden daha fazla yapay zekâ yeteneği çekiyor. Güney Kore ve Singapur da bu alanda kayda değer kazanımlar sağladı.

🔹 ABD ve Çin, öncü yapay zekâ modellerini yayımlama yarışında birbirine yakın ilerliyor. ABD modelleri büyük ölçüde Çinli yeteneklerin katkısıyla ülke içinde geliştiriliyor; Çin ise geniş bir yetenek havuzuna sahip olmasına rağmen ileri düzey yarı iletkenlere, gerekli bileşenlere ve altyapıya sınırlı erişimle karşı karşıya.
🔹 Çin, 2020’de sosyal bilimler dışındaki bilim, teknoloji, mühendislik ve matematik alanlarında yaklaşık 1,7 milyon lisans derecesi verdi; ABD’de bu sayı yaklaşık 500 bin oldu. Çin’in STEM alanlarındaki insan sermayesi avantajı, yetenek yetiştirmenin onlarca yıl sürmesi nedeniyle kısa sürede tekrarlanamayabilir.
🔹 ABD’nin öncü yapay zekâdaki hızlı ilerlemesi, rekabet ettiği Çin’den gelen üst düzey yetenek havuzuna önemli ölçüde dayanıyor. ABD’deki yerli araştırmacı açığı nedeniyle ülke, küresel yetenek rekabetini sürdürmek zorunda kalıyor.
🔹 ABD ile Çin arasındaki gerilimlerin sürmesi bekleniyor. ABD’li politika yapıcıların ulusal güvenlik kaygılarını ele alırken yabancı yapay zekâ yeteneklerine erişimi kısıtlamamaları ve Çinli lisansüstü öğrencilerle araştırmacıların girişini sınırlayan ilk Trump dönemindeki başkanlık bildirgesini kaldırmayı değerlendirmeleri gerekiyor.
🔹 Çin’in avantajı üst düzey yetenek üretme kapasitesi, ABD’nin avantajı ise bu yetenekleri çekip ülkede tutabilmesi olarak öne çıkıyor.



