🔹 Küresel tahıl ticaretini aksatma riski taşıyan sıcak hava dalgaları ve Karadeniz’de yoğunlaşan saldırılar tarım ürünleri fiyatlarını üç yılın en yüksek seviyesine taşıdı.

🔹 10 büyük tarım ürününü izleyen tarım spot endeksi, yedi haftalık yükselişin ardından 22 Temmuz Çarşamba günü Temmuz 2023’ten bu yana en yüksek seviyeye ulaştı.

🔹 Fiyatlar, Hürmüz Boğazı’ndan gübre ve yakıt akışındaki sorunların yarattığı endişelerle mayıs ayında da yükselmiş, risk priminin haziranda azalmasıyla gerilemişti.

🔹 Orta Doğu’daki çatışmanın tırmanması enerji piyasalarını desteklerken Avrupa’daki aşırı sıcaklar tahıl hasadını baskılıyor.

🔹 Chicago buğday vadeli işlemleri 23 Temmuz Perşembe günü iki yılın zirvesine çıktı; fiyatlar önceki seansta yüzde 4’ten fazla yükseldi. Rusya ve Ukrayna arasındaki liman ve gemi saldırıları, küresel buğday ihracatının dörtte birinden fazlasını karşılayan bölgedeki ticareti kısıtlıyor.

🔹 Arpa taşıyan ve Archer-Daniels-Midland Co. için çalışan bir gemi, haftanın başında Ukrayna’nın Odesa Limanı yakınlarında insansız hava araçlarının saldırısına uğradı. Rusya, organize hava savunma sistemlerinin bulunmadığı Azak Denizi ve Kavkaz limanlarında gemilerin demirlemesini yasakladı.

🔹 Commonwealth Bank of Australia tarım ekonomisti Dennis Voznesenski, piyasayı asıl belirleyen unsurun ihtiyaç sahiplerine fiziksel ürün arzının ulaşıp ulaşmaması olduğunu söyledi. Voznesenski, Karadeniz’deki çatışmanın sıcaklık ve Orta Doğu geriliminden sonra piyasadaki baskıyı artıran son gelişme olduğunu belirtti.

🔹 ABD ile İran arasındaki çatışmanın yenilenmesi ham petrol fiyatlarını haftaların en yüksek seviyesine çıkardı ve mısır ile bitkisel yağ gibi biyoyakıt hammaddelerine talebi artırdı.

🔹 Chicago soya fasulyesi vadeli işlemleri iki yılın zirvesine yükseldi; Kuala Lumpur’da palm yağı vadeli işlemleri yüzde 2,1’e kadar arttı.

🔹 Avrupa’daki aşırı sıcaklar, özellikle mısırda ürün kaybı endişelerini artırdı. Avrupa Birliği’nin en büyük tarım üreticisi Fransa, mayıs sonundan bu yana üç sıcak hava dalgası yaşadı ve rekor sıcaklıklar mısırı kritik gelişim döneminde zorladı.

🔹 ABD’deki mısır ve soya fasulyesi tarlaları da sıcak ve kurak hava koşullarından etkilendi. Bir opsiyon yatırımcısı, mısırın mevcut seviyenin 1 dolarından fazla üzerine çıkarak üç yılın zirvesine ulaşacağı yönünde 20 milyon dolarlık pozisyon aldı.

🔹 Çin’e yapılan satışlardaki artış soya fasulyesine yönelik talebi destekledi. El Niño hava olayının geri dönmesiyle New York’ta arabica kahvesi ve kakao fiyatları temmuz ayında yükseldi; Batı Afrika’daki sıcak ve kurak koşullar kakao üretimine yönelik endişeleri artırdı.

🔹 Brent ham petrol vadeli işlemleri 2,42 dolar veya yüzde 2,6 artarak varil başına 96,49 dolara çıktı. Brent, 8 Haziran'dan bu yana en yüksek seviyesini gördü.

🔹 ABD Batı Teksas türü ham petrolü 1,59 dolar veya yüzde 1,8 yükselerek varil başına 88,42 dolara ulaştı.

🔹 Yemen'deki Husilerin Kızıldeniz'de tankerlere yönelik saldırıları ve ABD ile İran arasındaki çatışmalar, Hürmüz Boğazı'ndaki gemi geçişlerini yeniden neredeyse durma noktasına getirdi.

🔹 İran Devrim Muhafızları, Umman kıyıları yakınlarındaki Hürmüz Boğazı'nın güneyinde mayınlı olduğu belirtilen bir rotayı izlemeye çalışan petrol tankerinde patlama sonrası yangın çıktığını açıkladı. İki tanker geri döndü.

🔹 Devrim Muhafızları, Hürmüz Boğazı'nın kontrolünde ve tamamen kapalı olduğunu söyledi; İran'la koordinasyon olmadan hiçbir tankerin boğaza girmesine veya boğazdan çıkmasına izin verilmeyeceğini açıkladı.

🔹 İran'la aynı çizgideki Husiler, Babülmendep Boğazı'nda Suudi petrolü taşıyan gemileri hedef alarak Suudi Arabistan'a deniz ablukası uygulamaya çalıştı.

🔹 Husiler, iki Suudi petrol tankerini hedef alan askeri operasyon düzenlediklerini ve Suudi limanlarına gitmemeleri konusunda uyardıkları yaklaşık 10 gemiyi geri dönmeye zorladıklarını söyledi.

🔹 Suudi bandıralı Encelia tankerinin Kızıldeniz'de vurulduğu bilgisi bağımsız olarak doğrulanamadı.

🔹 Kızıldeniz geçişlerine yönelik yeni tehdit, Hürmüz Boğazı'nı kullanmadan Körfez petrolünü taşıyan ana güzergâh da dahil olmak üzere günlük 5 milyon varile kadar petrol arzını kesintiye uğratabilir.

🔹 ABD ordusu, İran'a yönelik saldırılarının art arda 12'nci gecesini tamamladı. ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın Hürmüz Boğazı'nda bir gemiye ateş açtığı her seferde İran'daki bir köprüyü veya elektrik santralini yok etme tehdidinde bulundu.

🔹 Donald Trump, Suudi Arabistan’ın sivil nükleer programı için uranyum zenginleştirme kapasitesi sağlayabilecek bir anlaşmayı onayladı.

🔹 Anlaşmanın 22 Temmuz Çarşamba günü kamuoyuna açıklanması bekleniyor.

🔹 Anlaşmanın 30 yıl sürmesi ve programın geliştirilmesine ABD şirketlerinin katılması planlanıyor.

🔹 ABD-Suudi ortak çalışmasının ardından Suudi Arabistan’da uranyum zenginleştirme tesisi kurulmasına izin verilebilir.

🔹 Anlaşmanın incelenmek üzere Kongre’ye sunulması bekleniyor; bazı Kongre üyeleri, düzenlemenin nükleer silahların yayılması ve bölgesel rekabet riskini artırabileceği gerekçesiyle karşı çıkabilir.

🔹 Suudi Arabistan, barışçıl nükleer çalışmaları teşvik eden ve ülkelerin gizli nükleer silah programlarını denetleyen Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın üyesi.

🔹 Anlaşmaya, daha kapsamlı izleme, denetim ve doğrulama imkânı sağlayan UAEA Ek Protokolü’nün dahil edilmesi beklenmiyor.

🔹 Anlaşmanın duyurulması, ABD ve İsrail’in İran’ın nükleer silah geliştirme kapasitesini ortadan kaldırmayı amaçlayan savaşı sürerken gündeme geliyor. İran, uranyum zenginleştirme programının barışçıl olduğunu savunuyor.

🔹 Trump ve eski Başkan Joe Biden, daha önce ABD teknolojisinin paylaşılmasını içeren bir nükleer anlaşma için Suudi Arabistan’la görüşmeler yürüttü.

🔹 Nükleer silahların yayılmasını önleme uzmanları, Suudi Arabistan’da santrifüjlerin çalıştırılmasının olası bir silah programına kapı açabileceği uyarısında bulundu. Veliaht Prens Muhammed bin Selman, İran’ın nükleer bomba edinmesi halinde Suudi Arabistan’ın da benzer bir yol izleyebileceğini söylemişti.

🔹 Suudi Arabistan ve nükleer silahlara sahip Pakistan, İsrail’in Katar’a düzenlediği saldırının ardından karşılıklı savunma anlaşması imzaladı. Pakistan Savunma Bakanı, gerektiğinde ülkesinin nükleer programının Suudi Arabistan’ın kullanımına sunulacağını söyledi.

🔹 Uranyum zenginleştirme tek başına nükleer silah üretmeye yetmiyor; ancak silahlandırma sürecinin önünü açabiliyor. Bir ülkenin, eş zamanlı yüksek güçlü patlayıcıların kullanımı gibi başka teknik adımlarda da uzmanlaşması gerekiyor.

🔹 Suudi Arabistan’ın komşusu Birleşik Arap Emirlikleri, Güney Kore’nin desteğiyle Barakah nükleer santralini kurmak için ABD’yle 123 Anlaşması imzaladı ancak uranyum zenginleştirme talep etmedi.

🔹 Geçen yıl Los Angeles'ta düzenlenen federal göçmenlik baskınları, yakındaki işletmelerde ani ekonomik şoka yol açtı.

🔹 UCLA Latino Politika ve Siyaset Enstitüsü ile kâr amacı gütmeyen Inclusive Action for the City tarafından hazırlanan çalışma, baskınların yerel ekonomik etkilerini inceledi.

🔹 Latin işletme sahipleri, baskınların hemen ardından gelirlerinde çoğu zaman yüzde 50'yi aşan düşüşler yaşadı.

🔹 Çok sayıda seyyar satıcı çalışmayı bıraktı; ankete katılanların çoğu, baskınlardan yaklaşık bir yıl sonra satışlarının uygulama öncesi seviyelerin altında kaldığını söyledi.

🔹 Dokuz operasyon bölgesinin çevresindeki yaya trafiği, baskınları izleyen iki hafta içinde azaldı.

🔹 Operasyon alanlarının yaklaşık 400 metre çevresindeki yaya trafiğinde düşüş yaklaşık yüzde 3 oldu.

🔹 Los Angeles'taki ICE baskınları, protestoların ardından Başkan Donald Trump'ın Ulusal Muhafızları görevlendirmesiyle siyasi tartışmaların odağına yerleşti.

🔹 Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB) perşembe günü faiz oranlarını sabit tutması ve Orta Doğu’daki yeniden başlayan çatışmaların ekonomik etkilerini değerlendirmek için zaman kazanması bekleniyor.

🔹 Mevduat faizinin yüzde 2,25’te kalması bekleniyor. Yetkililer bu seviyeyi, ABD-İran çatışmasındaki yeniden tırmanışın etkilerini değerlendirirken “uygun” olarak nitelendiriyor.

🔹 Ekonomistler, ECB’nin eylülde bir faiz artışı daha yapmasının ardından sıkılaştırma döngüsünü sonlandırmasını bekliyor. Karar, güncellenmiş projeksiyonlar ile enflasyon ve büyüme verileri doğrultusunda şekillenecek.

🔹 Piyasa fiyatlamaları en az iki faiz artışı daha öngörüyor. Bu artışların en geç şubata kadar gerçekleşmesi ve gelecek yılın ortasına kadar ek bir artış yapılması için yüzde 60 olasılık bulunuyor.

🔹 Hazirandaki ECB toplantısının ardından gelen ateşkes ve beklenenden düşük enflasyon, krizin en kötü döneminin geride kaldığı beklentisini güçlendirmişti. Yeni çatışmaların petrol fiyatını yeniden varil başına 95 doların üzerine taşıması, ek faiz artışı beklentilerini canlandırdı.

🔹 Haziranda avro bölgesindeki enflasyon beklenenden fazla yavaşlayarak yüzde 2,8’e geriledi. Hizmetler sektöründeki ve enerji ile gıda hariç fiyatlardaki artış baskısı da azaldı.

🔹 Ekonomistlerin yaklaşık yüzde 10’u enflasyon beklentilerinin çıpasını kaybetmeye başladığına dair kanıt bulunduğunu düşünüyor; katılımcıların neredeyse tamamı ikinci tur etkiler konusunda en azından kısmen endişeli.

🔹 ECB politika yapıcıları şu ana kadar bu riskin gerçekleştiğine dair işaret görmedi. Christine Lagarde’ın 21 ülkeli avro bölgesinin ECB’nin haziran ayındaki temel senaryosu ve daha olumsuz senaryolarına kıyasla performansına ilişkin soruları yanıtlaması bekleniyor.

🔹 Petrol fiyatları, enflasyonun daha hızlı gerilemesini öngören ılımlı senaryoya yakın seyrediyor; doğal gaz fiyatları ise olumsuz senaryoyla daha uyumlu bulunuyor. Euro-dolar paritesinin 1,15 doların üzerine kalıcı biçimde çıkması beklenmiyor.

🔹 Christine Lagarde’ın görev süresi gelecek ekimde sona ermeden ECB’den ayrılabileceğine ilişkin spekülasyonlar sürüyor. Erken ayrılık, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’a gelecek bahardaki seçimler öncesinde halef atanması sürecinde söz hakkı verebilir.

🔹 Lagarde, geçen ay enflasyon ECB’nin yüzde 2’lik hedefine yakınken şubatta erken ayrılmayı düşündüğünü açıkladı; bu dönem ABD’nin İran’a yönelik saldırılarından önceye denk geliyordu.

🔹 Lagarde, Avrupa’nın çıkarlarını en etkili olacağı konumda desteklemek amacıyla Fransa’daki kampanyaya katılma planını duyurdu ancak kendisinin aday olmayacağını söyledi.

🔹 Dünya Ekonomik Forumu’nda görev alabileceğine ilişkin spekülasyonlar sürüyor. Davos toplantısının arkasındaki kuruluş, kalıcı başkan arayışı devam ederken geçici yönetim altında faaliyet gösteriyor.

🔹 OpenAI, test ettiği iki yapay zekâ sisteminin test ortamından çıktığını, internete erişim sağladığını ve başka bir şirkete sızdığını açıkladı.

🔹 Saldırının hedefi, açık kaynaklı yapay zekâ araçları sağlayan Hugging Face oldu. Şirket, geçen haftanın başında dahili veri kümelerine ve şirket kimlik bilgilerine yetkisiz erişim tespit etti.

🔹 Hugging Face, müşteri veya iş ortağı verilerinin ele geçirilip geçirilmediğini henüz kesinleştiremedi.

🔹 Hugging Face Üst Yöneticisi Clement Delangue, saldırının gelişmişliği nedeniyle çalışanların birinci sınıf bir “sınır” yapay zekâ modelinden şüphelendiğini söyledi. Delangue, sorumlunun gerçekten gelişmiş yapay zekâ modelleri olduğunu açıkladı.

🔹 OpenAI, saldırının iki model tarafından gerçekleştirildiğini açıkladı. Modellerden biri GPT-5.6 Sol, diğeri ise şirketin adını açıklamadığı daha yetenekli bir yayımlanmamış modeldi.

🔹 Modeller, değerlendirme amacıyla bilgisayar korsanlığı komutlarını reddetme olasılıkları daha düşük olacak şekilde yapılandırıldı.

🔹 OpenAI, modelleri internete erişimi olmayan bir “sandbox” ortamında çalıştırdı. Modeller test sırasında siber saldırı becerilerini kullanarak bu ortamdan çıktı, internete bağlandı ve Hugging Face ağına sızdı.

🔹 OpenAI, olayı son teknoloji siber yetenekler içeren benzeri görülmemiş bir siber olay olarak nitelendirdi. Şirket, yaşananları kapsamlı biçimde açıklayan bir rapor hazırlamak için Hugging Face ile çalışıyor.

🔹 RunSybil Üst Yöneticisi Ariel Herbert-Voss, yapay zekâ sisteminin bir kıyaslama sorusunu yanıtlamanın en hızlı yolu olarak Hugging Face’e saldırmaya karar vermiş göründüğünü söyledi.

🔹 Olay, ABD yönetimi yetkilileri ve teknoloji yöneticileri arasında yapay zekâ sistemlerinin siber saldırılara yol açabileceğine ilişkin endişeleri artırdı. Beyaz Saray, yapay zekâ modelleri üzerindeki denetimi artırıyor ve özel sektörü yapay zekâyı savunma amaçlı kullanmaya yönlendiriyor.

🔹 Teksas Demokrat Temsilcisi Greg Casar, yapay zekânın güvenliği sağlayacak gerçek düzenlemeler olmadan hızla geliştiğini söyledi ve gönüllü önlemler yerine zorunlu test ile denetim çağrısı yaptı.

🔹 ABD yönetimi, ağır kuralların yenilikçiliği engellemesini veya Çin’le yapay zekâ yarışında ABD’nin geride kalmasını istemiyor. OpenAI, hükümetlerin yapay zekâ teknolojisine vaka bazında getirdiği kısıtlamaların kötü bir emsal oluşturduğu uyarısında bulundu.

🔹 Anthropic, siber güvenlik endişeleri nedeniyle Mythos modeline erişimi sınırladı; Trump yönetimi daha sonra Mythos ile bilgisayar korsanlığında daha az etkili olacak şekilde değiştirilmiş Fable 5 modeline erişimi kısıtladı. Anthropic bu ürünleri piyasadan çekti, ancak görüşmelerin ardından birkaç hafta sonra erişim yeniden sağlandı.

🔹 OpenAI, GPT-5.6 Sol’a erişimi daha önce sınırlamıştı; model artık genel kullanıma açık.

🔹 Çinli otomobil üreticilerinin üst segment elektrikli araçları, fiyat ve konfor avantajlarıyla Tayland’da pazara giriyor ve Japon ile Avrupa markalarıyla rekabet ediyor.

🔹 Zhejiang Geely Holding Group bünyesindeki Zeekr’in 009 modeli, ikinci sıradaki masaj koltukları gibi özelliklerle müşterilerin ilgisini çekiyor.

🔹 Zeekr 009, 2024’te Tayland’da satışa çıktığında yaklaşık 3 milyon baht fiyat taşıdı. Toyota’nın üst donanımlı Alphard minivanı ise yaklaşık 4,6 milyon baht fiyatla satıldı.

🔹 Zeekr’in Tayland’daki tescilli araç sayısı geçen yıl 1.904’e ulaştı. Lüks otomobil alıcılarının uzun süredir Mercedes-Benz, BMW ve diğer yerleşik markaları tercih ettiği pazarda markanın varlığı güçlendi.

🔹 BMW ve Rolls-Royce gibi markaların araçlarını satan Millennium Group Corp. (Asia), 2026’nın ocak-mart döneminde mobilite perakende faaliyetlerinde 4,5 milyar baht satış gerçekleştirdi; satışlar yıllık bazda yüzde 73 arttı. CEO Sunhavut Thamchuanviriya, lüks elektrikli araç satışlarına odaklanmanın büyümeye katkı sağladığını söyledi; Zeekr araçlarının satışlardaki payı yüzde 11’e çıktı.

🔹 Çinli otomobil üreticilerinin yoğun indirimleri, Tayland’da yeni elektrikli araç satışlarını ocak-mayıs döneminde yıllık yüzde 88 artırarak 82.707 adede yükseltti. Bayiler kârlılığı korumak için daha yüksek marjlı lüks araçlara yöneliyor.

🔹 Metro Group, Çin’in kamuya ait FAW Group ile ortaklık kurarak Hongqi E-HS9 lüks elektrikli SUV için ön sipariş almaya başladı. BYD’nin Kasım 2024’te Tayland’da satışa sunduğu lüks elektrikli minivanı Denza D9’un 2025’teki tescilleri 3.000 adedi aştı.

🔹 Tüketici kredilerinde daha sıkı kontroller uygulanması, Tayland otomobil pazarında talebin geleceğine ilişkin belirsizliği artırıyor.

🔹 Tayvan Bilim ve Teknoloji Ulusal Konseyi Bakanı Wu Cheng-wen, ülkesinin robotik geliştirme stratejisinin Çin’in askeri odaklı yaklaşımından farklı olduğunu söyledi.

🔹 Wu Cheng-wen, Tayvan’ın insanlara yardımcı olan, farklı biçimlerde üretilebilen, belirli kullanıcılar için uygun maliyetli ve günlük yaşamda daha rahat kullanılabilen robotlar geliştireceğini açıkladı.

🔹 Tayvan, robotik endüstrisini yapay zekâ teknoloji tedarik zincirini güçlendirmek ve yaşlanan toplumun yükünü azaltmak için kullanmayı planlıyor.

🔹 Tayvan, yarı iletkenlerden ekipman ve donanım sistemlerine kadar uzanan uçtan uca tedarik zinciriyle yapay zekânın gelişiminde önemli bir konumda bulunuyor. Ülkedeki şirketler üretim faaliyetlerini Tayvan’ın yanı sıra ABD’de de genişletiyor.

🔹 TSMC, Arizona’daki ileri çip üretim kapasitesini artırmak için ABD’ye 100 milyar dolar ek yatırım yapacağını açıkladı. Wistron ise Texas’ta Nvidia’nın GB300 süperçip modülleri ve sunucularını üretecek ilk akıllı üretim tesisini açtı.

🔹 Tayvan, hassas teknolojiler için kendi ihracat kontrollerini uyguluyor ve özellikle en önemli pazarı olarak nitelendirilen ABD’nin düzenlemelerine uyum sağlıyor.

🔹 Tayvan hükümeti, 2026-2029 döneminde robotik ve fiziksel yapay zekâ girişimlerini desteklemek için 20 milyar Yeni Tayvan doları (620 milyon dolar) yatırım programı yürütüyor. Tainan, araştırma, test tesisleri ve sanayi kümelenmesiyle bu çalışmaların merkezi konumuna geliyor.

🔹 Cumhurbaşkanı Lai Ching-te, nisan ayında Tainan’da Ulusal Yapay Zekâ Robotikleri Merkezi’ni açtı ve yapay zekâ girişimlerinin 1 milyon küçük ve orta ölçekli işletmeye fayda sağlamasını hedefledi.

🔹 Robotlar; sağlık hizmetleri, imalat, lojistik, inşaat ve diğer emek yoğun sektörlerde iş gücü açığının etkilerini azaltabilir ve verimliliği artırabilir.

🔹 Çin, 400’den fazla insansı robot geliştirirken küresel toplamın yarısından fazlasına ulaştı; Çin yapımı dört ayaklı robotlar uluslararası satışların yaklaşık yüzde 70’ini oluşturuyor.

🔹 Otonom ve mürettebatsız sistemler, Tayvan’ın Çin’i caydırmaya yönelik asimetrik savunma stratejisinde önemli bir yer tutuyor. Robotik teknolojiler, savunma üretimi ve kritik sanayilerde kapasiteyi artırabilir; robotların robot üretmesi, otonom platformların hızlı yenilenmesini sağlayabilir.

🔹 Sunny Cheung, Tayvan’ın gelişmiş çip ve hassas parça üretim kapasitesini kullanarak dayanıklı bir robotik endüstrisi kurması gerektiğini söyledi.

🔹 Donald Trump yönetimi, Çin'le rekabet gücünü artırmak amacıyla federal araştırma fonlarının milyarlarca dolarlık bölümünü üniversitelerden bireysel bilim insanlarına ve yapay zekâ odaklı projelere yönlendirecek.

🔹 ABD yönetimi, Çin'in son 20 yılda araştırma ve geliştirme harcamalarında ABD ile eşit seviyeye ulaştığını ve bunun Soğuk Savaş döneminde bile karşılaşılmayan bir durum olduğunu açıkladı.

🔹 ABD, yıllık yaklaşık 200 milyar dolarlık federal araştırma ve geliştirme bütçesini üniversiteler ve köklü kurumlar yerine bireysel bilim insanlarına ve yapay zekâyı merkeze alan daha hızlı araştırma kuruluşlarına yönlendirecek.

🔹 Trump'ın 2025'in sonlarında başlattığı Genesis Mission, yapay zekâ kullanımıyla ABD'nin temel araştırmalarındaki verimliliği iki katına çıkarmayı hedefliyor.

🔹 Beyaz Saray, Genesis Mission ile ulusal bilim ve teknoloji projelerinin genişletilmesi için 5 milyar doların üzerinde federal taahhüt açıkladı.

🔹 ABD-Çin teknoloji rekabeti yapay zekâ, ileri hesaplama ve kuantum teknolojileri gibi gelişmekte olan alanları kapsıyor.

🔹 Çin, malzeme keşfi gibi alanlarda yapay zekâyı deneysel altyapıyla bütünleştirme çalışmalarını hızlandırıyor; ABD yönetimi benzer bir yaklaşımın uygulanmasını planlıyor.

🔹 ABD federal bakanlıkları ve kurumları, önerileri hayata geçirmek için atacakları adımları içeren eylem planlarını 90 gün içinde sunacak.

🔹 Çin'in araştırma ve geliştirme harcamaları geçen yıl 3,93 trilyon yuana, yani 551 milyar dolara yükseldi.

🔹 OECD'nin mart ayında yayımladığı rapor, satın alma gücü hesaplamaları dikkate alındığında Çin'in 2024'teki araştırma ve geliştirme yatırımının ABD'yi geçtiğini ortaya koydu.

🔹 Çin, yüklü atomların dünyanın en yoğun demetlerini üretebilen rekor düzeydeki parçacık hızlandırıcısını devreye aldı.

🔹 Guangdong eyaletinin Huizhou kentindeki tesis, 2,6 milyar yuan (384,1 milyon ABD doları) yatırımla kuruldu ve inşaatın tamamlanmasının ardından bilimsel çalışmalara başladı.

🔹 High Intensity Heavy-ion Accelerator Facility (HIAF) adı verilen tesis, Lanzhou’daki Modern Fizik Enstitüsü araştırmacıları ve iş birlikçileri tarafından 16 yılda geliştirildi.

🔹 HIAF, her atımda önceki dünya rekorunu elinde bulunduran Darmstadt’taki Alman parçacık hızlandırıcısının sekiz katına kadar atom yoğunluğu sağlayabiliyor.

🔹 Tesis, 100 metre uzunluğunda doğrusal hızlandırıcıyı, çevresi 570 metre olan dairesel hızlandırıcıyı ve depolama halkalarını tek bir kompleks içinde birleştiriyor. Bu yapı, atom çekirdeklerinin daha yüksek enerjilere çıkarılmasını ve tekrarlanan deneyler için dolaşımda tutulmasını sağlıyor.

🔹 HIAF Başmühendisi Yang Jiancheng, tesisin periyodik tablonun bir sınırı olup olmadığı, altın ve uranyum gibi ağır elementlerin nasıl oluştuğu ve sıra dışı atom çekirdeklerinin nasıl yapılandığı sorularının araştırılmasına yardımcı olacağını söyledi.

🔹 Atomlar elektron kaybettikten sonra pozitif yüklü iyonlara dönüşüyor; iyonlar elektrik alanlarıyla hızlandırılıyor ve manyetik alanlarla yüksek hızlı demetler hâline yönlendiriliyor. Bu iyonların atom çekirdekleriyle veya birbirleriyle çarpıştırılması, yalnızca yıldızların içinde ya da süpernova patlamalarında görülen aşırı koşulları yeniden oluşturabiliyor.

🔹 HIAF, atom çekirdeklerinin parçalanmadan önce ne kadar büyüyüp kararsızlaşabileceğini araştırmanın yanı sıra uzay araçlarının radyasyona karşı test edilmesi, yeni malzemelerin geliştirilmesi, kanser tedavisinin iyileştirilmesi ve yeni tıbbi izotopların üretilmesi için kullanılacak.

🔹 Proje ilk kez 2010’da önerildi, 2011’de önemli bir ulusal bilimsel araştırma tesisi olarak seçildi ve inşaatı Aralık 2018’de başladı.

🔹 HIAF, Ekim 2025’te ilk parçacık demetini üretmesinden bu yana yüksek hassasiyetli nükleer kütle ölçümleri, radyoaktif çekirdek üretimi, malzemelerin radyasyon testleri ve yüksek yüklü iyonların hassas incelemelerinde ilk sonuçlarını aldı.

🔹 Tesisin dünyanın dört bir yanından bilim insanlarının kullanımına açılması planlanıyor.