Boynuzlu, tüylü ve etik açıdan tartışmalı olan ne? Klon yaklar
CNN
🔹 Tibet'te deniz seviyesinden 4.000 metreden daha yüksek laboratuvarlarda, daha sağlıklı ve daha verimli olması hedeflenen “elit” yak sürüleri oluşturmak için klonlama çalışmaları yürütülüyor.
🔹 İlk Tibet yak klonu, Namtso No. 1 adlı evcil buzağı olarak 10 Temmuz 2025'te doğdu. Buzağı, klonlama ile gen seçimini birleştiren çalışmanın ilk sonucu oldu.
🔹 Araştırmacılar, 2028'e kadar daha hızlı büyüme ve daha büyük gövde gibi özelliklere sahip 100'den fazla “elit” yak klonu oluşturmayı hedefliyor.
🔹 Tibet yönetiminin desteklediği proje, yakların tarım ve hayvancılıktaki verimliliğini artırmayı ve nesli tehlikedeki yabani yakların korunmasına katkı sağlamayı amaçlıyor.
🔹 Evcil yaklar Tibet ekonomisinin temel unsurlarından biri olarak yün, süt, et ve tarım işlerinde kullanılıyor. Dünya genelindeki yaklaşık 14 milyon evcil yakın büyük bölümü Tibet platolarında yaşıyor.
🔹 Yabani yakların sayısı son 30 yılda üçte birden fazla azaldı ve doğada yaklaşık 10.000 ila 20.000 yabani yak kaldı. Tibet'teki altın renkli yabani yak alt türünün ise yaklaşık 300 bireyi bulunuyor.
🔹 İklim değişikliği, yaşam alanlarının bozulması, istilacı bitkiler ve kaynaklar üzerindeki rekabet hem evcil hem de yabani yakları tehdit ediyor. Yabani ve evcil yakların çiftleşmesi ile evcil yakların sığırlarla melezlenmesi genetik çeşitliliği azaltıyor.
🔹 Projede güçlü ve sağlıklı yaklardan alınan somatik hücrelerin çekirdekleri, çekirdeği çıkarılmış yumurta hücrelerine aktarılıyor. Oluşan klon embriyoları daha sonra taşıyıcı annelere yerleştiriliyor.
🔹 İlk 11 klonun tamamı evcil yaklardan oluşturuldu; ilk buzağı sezaryenle, sonraki 10 buzağı ise doğal doğumla dünyaya geldi. Haziran itibarıyla tüm klon buzağıların sağlıklı büyüdüğü açıklandı.
🔹 Araştırmacılar 2025'te altın renkli yabani yakların hücre örneklerini kullanarak klon embriyoları üretmeye başladı. Nisan ayında 200'den fazla yabani yak ve melez yak klon embriyosu oluşturulduğu duyuruldu ancak henüz başarılı bir yabani yak klonu doğumu açıklanmadı.
🔹 Harvard Tıp Fakültesi'nden Lisa Moses, koruma amaçlı klonlamanın meşru gerekçeleri bulunabileceğini ancak bu tür projelerin yüksek düzeyde kamu şeffaflığı ve hesap verebilirlik gerektirdiğini söyledi.
🔹 Klonlama çalışmalarında başarısız doğum, düşük, ölüm, genetik çeşitliliğin korunması ve hayvan refahı konularına ilişkin ayrıntılar açıklanmadı. Uzmanlar, klonlamanın çevrelerin korunması, yaşam alanlarının iyileştirilmesi ve karbon salımının azaltılması gibi temel sorunların yerine geçemeyeceğini belirtiyor.