🔹 Çin, Hürmüz Boğazı ve çevresindeki kesintilerin küresel deniz taşımacılığındaki kritik geçiş noktalarının kırılganlığını artırmasının ardından Orta Asya üzerinden kara ticaret yollarına ağırlık veriyor.

🔹 Mayıs ayında pilot sevkiyatlarla başlatılan çok modlu koridor, konteynerleri Çin’den Kazakistan üzerinden Özbekistan’a demiryoluyla, ardından Türkmenistan üzerinden Afganistan’ın batısındaki Herat’a karayoluyla taşıyor.

🔹 Yaklaşık 7.400 kilometrelik güzergâh, İran veya Pakistan üzerinden kullanılan geleneksel kara-deniz rotalarında iki ila üç ay süren teslimatları 30 güne kadar indirebiliyor.

🔹 Afganistan kamu işleri bakanlığı sözcüsü, Çin-Kazakistan-Özbekistan-Afganistan ve Çin-Kırgızistan-Özbekistan-Afganistan koridorlarında ticari mal taşımacılığının düzenli sürdüğünü söyledi. Sözcü, Afganistan’ın Orta Asya, Güney Asya ve İran arasında bölgesel bağlantı sağlayabileceğini açıkladı.

🔹 Özbekistan Demiryolları iştiraki Uztemiryulkonteyner, mayıs ayındaki pilot sevkiyatları doğruladı; konteynerler Buhara lojistik merkezinde birleştirildikten sonra kamyonlarla taşındı.

🔹 Nargiza Umarova, kara koridorlarının deniz taşımacılığıyla yük hacmi bakımından rekabet edemeyeceğini, ancak ticaret akışlarını çeşitlendirerek teslimat sürelerini azaltabileceğini söyledi. Umarova, Özbekistan’ın bu projelerde merkezi bir rol üstlendiğini ve planlanan Trans-Afgan Demiryolu’nun Orta Asya ile Hindistan alt kıtası arasında alternatif bir bağlantı oluşturabileceğini açıkladı.

🔹 Jennifer Murtazashvili, koridorun bölgesel tahıl ve tüketim malları ticareti için değer taşıdığını, ancak deniz taşımacılığının hacmiyle karşılaştırıldığında sınırlı kaldığını söyledi. Murtazashvili, güzergâhın petrol ve doğal gaz taşımadığını ve Çin’in deniz yoluyla enerji tedarikine yönelik risklerini önemli ölçüde azaltamayacağını açıkladı.

🔹 Murtazashvili, güzergâhtaki her sınırın ayrı bir gümrük sistemi oluşturduğunu ve kara taşımacılığının zamana duyarlı olmayan mallar için deniz taşımacılığından yapısal olarak daha pahalı olduğunu söyledi.

🔹 Murtazashvili, Taliban yönetiminin büyük ölçekli sınır ötesi taşımacılık için gerekli idari kapasiteye, sözleşme uygulama gücüne ve güvenlik garantilerine sahip olmadığını söyledi. ISKP olarak da bilinen IŞİD Horasan’ın altyapı ve personel için doğrudan tehdit oluşturduğunu açıkladı.

🔹 Zhu Yongbiao, Afganistan güzergâhının Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmelere doğrudan bağlı olmadığını ve yıllardır farklı biçimlerde faaliyet gösteren bir ulaşım ağının devamı olduğunu söyledi. Zhu, sınırlı kapasite, altyapı eksikleri, ekonomik uygulanabilirliğin düşük olması, yaptırımlar, Taliban yönetiminin uluslararası tanınma eksikliği ve Pakistan’la sınır gerilimlerinin koridorun ana ulaşım hattına dönüşmesini engellediğini açıkladı.

🔹 Çin, Taliban yönetimini 2021’de iktidara gelmesinden bu yana resmen tanımadı; ancak Pekin Kabil’de büyükelçilik bulunduruyor, Taliban liderlerini ağırlıyor ve güvenlik görüşmeleri ile ekonomik iş birliğini sürdürüyor.

🔹 Afganistan ile Özbekistan arasındaki demiryolu ticareti ocak-mayıs döneminde yıllık bazda yaklaşık iki katına çıktı; iki ülke arasında 41 binden fazla yük vagonu 2,7 milyon ton mal taşıdı.

🔹 Çin’in Afganistan koridoru, Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru, Kazakistan ve Türkiye üzerinden geçen Orta Koridor ve önerilen Trans-Afgan bağlantılarıyla birlikte Pekin’in tek bir deniz geçiş noktasına bağımlılığı azaltma çabasının parçası olarak yürütülüyor.

🔹 Planlanan Trans-Afgan Demiryolu’nun yılda 22 milyon tona kadar yük taşıması, İran üzerinden geçen Uluslararası Kuzey-Güney Ulaştırma Koridoru’ndan 1.200 kilometre daha kısa bir güzergâh sunması ve Avrupa, Çin, Rusya ile Hindistan’daki ekonomik merkezleri birbirine bağlaması bekleniyor.

🔹 Çinli yapay zekâ şirketleri, son dönemde geliştirdikleri modellerle ABD'li rakipleriyle arasındaki farkı önemli ölçüde azalttı.

🔹 DeepSeek, 2025'in başında açık kaynaklı R1 modelini tanıttı. Ardından Z.ai şirketi GLM 5.2, Moonshot ise Kimi K3 modelini piyasaya sürdü.

🔹 Kimi K3'ün, ABD'nin önde gelen modellerine yaklaşan performansı daha düşük maliyetle sunduğu belirtiliyor.

🔹 Çin, yapay zekâ teknolojilerinde dışa bağımlılığı azaltmayı, kendi çip üretimini güçlendirmeyi ve yapay zekâyı sanayi ile diğer ekonomik sektörlere yaygınlaştırmayı hedefliyor.

🔹 Önümüzdeki 3 ila 4 yıl içinde sektöre yaklaşık 2 trilyon yuan tutarında devlet destekli yatırım yapılması planlanıyor.

🔹 Haziran ayında Çin'in yarı iletken ihracatı geçen yılın aynı dönemine göre iki katına çıktı.

🔹 Son çeyrekte Çin'in ekonomik büyümesinin yarısından fazlası elektronik üretimi, teknoloji ve telekomünikasyon sektörlerinden kaynaklandı.

🔹 Çin, açık kaynaklı yapay zekâ modellerini küresel ölçekte yaygınlaştırmayı hedeflerken, ABD'de önde gelen modeller ağırlıklı olarak kapalı sistemlerle geliştiriliyor.

🔹 Çin, geçen hafta merkezi Şanghay'da olacak Dünya Yapay Zekâ İşbirliği Örgütü'nü kurdu. Kuruluşa şu ana kadar 30 ülke katıldı.

🔹 ABD'nin Çin'e yönelik gelişmiş çip ve çip üretim ekipmanı ihracatı kısıtlamaları, Pekin'in yerli yapay zekâ ve yarı iletken yatırımlarını hızlandırmasına yol açtı.

🔹 Çin yönetimi, yapay zekâyı ekonomik büyümenin yeni motorlarından biri olarak görüyor ve teknoloji sektörünü ülkenin gelecekteki büyüme stratejisinin merkezine yerleştiriyor.

🔹 Uzmanlar, yapay zekâ yatırımlarındaki küresel büyümenin yavaşlaması halinde Çin ekonomisinin bu alandaki yüksek yatırımlar nedeniyle daha fazla riskle karşılaşabileceğini değerlendiriyor.

🔹 Borçlanma araçları, modern finans sisteminin ve sermaye piyasalarının temel unsurlarından biri olarak değerlendiriliyor.

🔹 Hollanda'nın 17. yüzyıldaki devlet tahvilleri, Britanya'nın 1751 tarihli konsol tahvilleri ve ABD'nin 1917 Liberty Loan tahvilleri, küresel finans tarihinde dönüştürücü araçlar arasında gösteriliyor.

🔹 1994 yılında oluşturulan Brezilya'nın C-Bond tahvili, temerrüde düşen banka kredilerinin devlet tahvillerine dönüştürülmesini sağlayan Brady Planı'nın önemli unsurlarından biri oldu ve gelişmekte olan ülkelerde en likit tahviller arasında yer aldı.

🔹 Borç finansmanı, şirketlerin faaliyetlerini sürdürmesi için hisse senedi finansmanına kıyasla daha az bilgi paylaşımı ve denetim gerektirerek işlem maliyetlerini azaltabiliyor.

🔹 Kısmi rezerv bankacılığı sistemiyle birlikte borçlanma, bankacılık sisteminde para yaratılmasının temel mekanizmalarından biri olarak işlev görüyor.

🔹 Bankalardaki mevduatlar, muhasebe açısından bankaların yükümlülüğü olarak kabul ediliyor.

🔹 Günümüzde devletler ve şirketler, vadesi gelen tahvilleri büyük ölçüde yeni tahvil ihraç ederek yeniden finanse ediyor.

🔹 Uluslararası Finans Enstitüsü verilerine göre, küresel borç stoku 2000 yılında 84 trilyon dolardan günümüzde 353 trilyon dolara yükseldi.

🔹 Aynı dönemde küresel borcun dünya gayrisafi hasılasına oranı yüzde 212'den yüzde 306'ya çıktı.

🔹 Beyaz Saray, Ticaret Yasası’nın 301. Bölümü kapsamında zorla çalıştırmaya karşı önlem almadığı gerekçesiyle 60 ekonomiye yüzde 10 ila yüzde 12,5 arasında değişen tarifeler açıkladı.

🔹 Tarifeler perşembe günü duyuruldu ve ABD’nin yüzde 10’luk küresel tarifesinin sona ermesiyle aynı tarihte, cuma günü yürürlüğe girdi.

🔹 ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, tarifelerin insan hakları ihlalini ve ticareti bozan uygulamaları düzeltmeye, dünya genelindeki çalışanların refahını artırmaya yardımcı olacağını söyledi.

🔹 Yeni Delhi merkezli Global Trade Research Initiative’dan Ajay Srivastava, zorla çalıştırmayla mücadele gerekçesinin güvenilir bir olgusal temele dayanmadığını söyledi. Srivastava, ABD’nin Hindistan’ın zorla çalıştırmayla üretilen malları ithal ettiğine dair kanıt sunmadığını ve Hindistan’ın bu tür ürünlerin ithalatını yasaklamak için dış ticaret politikasını değiştirdiğini açıkladı.

🔹 Hinrich Foundation’dan Deborah Elms, tarifelerde kullanılan ölçütlerin hedef ülkelerin hukuk sistemlerinden çok ABD standartlarına dayandığını söyledi. Elms, Washington’ın ülkelerin zorla çalıştırmayı iç hukuklarında önleyip önlemediğinden ziyade ithal mallara ilişkin ABD uygulamalarını yerine getirip getirmediklerine baktığını açıkladı.

🔹 Güney Kore Ticaret Bakanlığı, ABD’nin zorla çalıştırma soruşturmasına ilişkin bulgularını yayımlamasının tarifelere yönelik belirsizliğin bir bölümünü azalttığını açıkladı. Bakanlık, mevcut Güney Kore-ABD tarife anlaşmasıyla sağlanan çıkar dengesini korumak için Washington’la yakın iletişimi sürdüreceğini duyurdu.

🔹 Çin, yeni kapsamlı tarifeleri eleştirdi. Çin mallarına uygulanan yeni oran yüzde 12,5 olurken, mevcut ABD tarifelerinin kasım ayı itibarıyla ortalaması yüzde 47,5 seviyesindeydi.

🔹 Çin’in ihracatı yılın ilk yarısında yıllık bazda yaklaşık yüzde 18 arttı. Macquarie Group’tan Larry Hu, yapay zekâ altyapısına yönelik yüksek ABD teknoloji yatırımlarının Çin’in teknoloji ihracatına talebi artırdığını ve yeni tarifelerin ihracatı sınırlı ölçüde etkileyebileceğini söyledi.

🔹 Singapur Dışişleri Bakanı Vivian Balakrishnan, ABD’nin Singapur’a karşı ticaret fazlası verdiğini ve bu fazlanın büyüdüğünü söyledi. Balakrishnan, bu nedenle Singapur ürünlerine tarife uygulanması için teknik veya ekonomik bir temel bulunmadığını açıkladı.

🔹 Tayland’da işlenmiş gıda, otomobil parçaları, mücevher, mobilya ve hazır giyim sektörleri tarifelerden etkilenebilir. Tayland’ın ocak-haziran dönemi ihracatı, yapay zekâ bağlantılı elektronik cihazlara yönelik güçlü talep sayesinde yıllık yüzde 17,6 artarak 196,7 milyar dolara ulaştı.

🔹 Malezya’daki şirketler tarifelerin maliyet ve belirsizliği artıracağından endişe ediyor. Malezya Uluslararası Ticaret ve Sanayi Bakanlığı, aralarında Malezya’nın da bulunduğu 16 ekonomideki aşırı kapasiteye ilişkin 301. Bölüm soruşturmalarının sürdüğünü ve ABD’yle temasların devam edeceğini açıkladı.

🔹 Endonezya Maliye Bakanı Purbaya Yudhi Sadewa, yeni yüzde 10’luk ABD tarifesini olumlu bir gelişme olarak nitelendirdi; bu oranın daha önce üzerinde anlaşmaya varılan yüzde 19’luk tarifenin yerine geçeceğini söyledi.

🔹 Avustralya’nın ticaretten sorumlu yetkilisi Don Farrell, bazı Avustralya ürünlerine uygulanan tarifelerin tamamen haksız olduğunu söyledi. Farrell, Avustralya’nın modern kölelikle mücadele ettiğini ve Avustralya mallarındaki tüm tarifelerin kaldırılması için ABD Ticaret Temsilciliği nezdinde girişimlerini sürdüreceğini açıkladı.

🔹 Yeni Zelanda Başbakanı Christopher Luxon, tarifelerin işletmeler için maliyetleri ve belirsizliği artıracağını söyledi. Yeni Zelanda, ihracatının yüzde 95’inde tarifeleri kaldıracak veya önemli ölçüde azaltacak bir serbest ticaret anlaşmasını nisan ayında Hindistan’la imzaladı.

🔹 Manhattan Federal Mahkemesi Yargıcı Arun Subramanian, başkanın uçağındaki güvenlik sorunlarıyla ilgili haberden iki gün sonra New York Times muhabirlerine celp gönderilmesinin hukuka ve düzenlemelere uygun olup olmadığını sorguladı.

🔹 Savcı Sean Buckley ve diğer savcılar, yaklaşık bir saat süren sorgunun ardından muhabirlere gönderilen celpleri gönüllü olarak geri çekti. Hükümet, yargıcın celplerin geri çekilmesi yönündeki sorusundan yaklaşık 20 dakika sonra geri adım attı.

🔹 Adalet Bakan Vekili Todd Blanche ile New York Güney Bölgesi Başsavcısı Jay Clayton, celplerin yasa ve düzenlemelere uygun olduğunu savundu.

🔹 Clayton, Senato komitesindeki yeminli ifadesinde gerekli süreçlerin uygulandığını ve basın özgürlüğünü korumaya yönelik prosedürlerin izlendiğini söyledi. Ulusal istihbarat direktörlüğüne aday gösterilen Clayton, soruşturmadaki kararların Washington’daki yetkililerle birlikte alındığını açıkladı.

🔹 Blanche, Senato Yargı Komitesi’ne Adalet Bakanlığı’nın muhabirleri hedef almadığını söyledi ve gazetecileri araç kazasına tanıklık eden kişiler gibi maddi tanık olarak nitelendirdi. Blanche, celplere kendisinin onay verdiğini açıkladı.

🔹 Soruşturma, Katar’ın Donald Trump’a verdiği Air Force One uçağındaki güvenlik açıklarıyla ilgili temmuz ayı başında yayımlanan iki haberi izledi. FBI Direktörü Kash Patel, ilk haberden iki gün sonra Beyaz Saray’da yaklaşık sekiz saat boyunca sızıntı soruşturmasını yönetti.

🔹 Aynı akşam, haberlerde imzası bulunan üç New York Times muhabirine kaynakları hakkında federal büyük jüri önünde ifade vermeleri için celp gönderildi.

🔹 Adalet Bakanlığı, soruşturmanın devam ettiğini ve ulusal güvenliği tehdit eden gizli bilgi sızıntılarından sorumlu kişilere karşı işlem yapılacağını açıkladı. Bakanlık ayrıca Yargıç Subramanian’ı savcıları tehdit etmekle suçladı.

🔹 Soruşturmayı Sean Buckley yönetti; Amanda Houle ile ulusal güvenlik biriminde görev yapan kariyer savcısı Kevin T. Sullivan da sürece dahil oldu. Sullivan, telefon sağlayıcısına gönderilen celbin gizli tutulması talebinde soruşturmanın kamuya açık olmadığı yönündeki başvuruya ilgili ayrıntıları eklemedi ve ifadenin hatalı olduğunu söyledi.

🔹 Adalet Bakanlığı’nın standart uygulamasında gizli bilgi sızıntısı soruşturması, bilgisi yayılan kurumun hazırladığı “suç raporu” ile başlıyor ve 11 soruluk bir incelemeden geçiyor. New York Times soruşturmasında celpler çıkarılmadan önce benzer bir rapor hazırlanıp hazırlanmadığı bilinmiyor.

🔹 Trump yönetimi mart ayında Wall Street Journal muhabirlerine de haber yayımlandıktan dokuz gün sonra celp gönderdi. Yönetim, Virginia’daki bir federal yargıcın celpleri iptal etmesinin muhtemel olduğunu bildirmesinin ardından bu celpleri geri çekti.

🔹 Hindistan’ın başkenti Yeni Delhi’de binlerce genç, eğitim reformu ve hükümetin hesap verebilirliği talebiyle sokaklarda protesto düzenliyor. Protestocular aynı zamanda sosyal medyada memler, parodi videoları ve öz eleştirel şakalar yayıyor.

🔹 Protestocular, Başbakan Narendra Modi’nin siyasi markasını güçlendirdiği sosyal medya platformlarını hükümeti ve hükümet yanlısı televizyon yayınlarını alaya almak için kullanıyor. Polisle yaşanan çatışmalara ait görüntüler de viral içeriklere dönüştürülüyor.

🔹 “Hamamböceği” hareketinin çevrim içi kampanyasında mizah öne çıkıyor. Protestocular, polisin coplu müdahalesinden kaçarken Strava uygulamasındaki koşu serilerini korumaya ilişkin şakalar yapıyor ve barikatlardan kaçış görüntülerini Subway Surfers oyununa benzetiyor.

🔹 Bazı kadın protestocular yürüyüşlerden önce “benimle hazırlanın” videoları ve kask, gözlük gibi ev yapımı protesto ekipmanlarını gösteren “kombin kontrolü” paylaşımları yayımlıyor. Diğer protestocular, hükümet yanlısı televizyon sunucularının dramatik yayın tarzını taklit eden videolar hazırlıyor.

🔹 Protestolar, ulusal tıp programına giriş sınavlarının yasa dışı biçimde paylaşılması da dahil olmak üzere bir dizi sınav skandalının ardından yaklaşık bir ay önce başladı. Gençler, skandalların geleceklerini tehlikeye attığını ve eğitim sistemine duyulan güveni zedelediğini söylüyor; Eğitim Bakanı Dharmendra Pradhan’ın istifasını talep ediyor.

🔹 İki ay önce hareketi başlatan hiciv grubu Cockroach Janta Party, memler, mizah ve hiciv yoluyla protestoların eğitim odaklı tek bir kampanyadan daha geniş bir gençlik hareketine dönüşmesine katkı sağlıyor.

🔹 Yeni Delhi’deki gösterilerde bazı protestocular Spider-Man maskeleri ve Batman kostümleri giyiyor. Pankartlarda “Yapay zekâ onun işini ne zaman alacak?” ve “Her şaka küçük bir devrimdir” gibi ifadeler yer alıyor.

🔹 Protestolar, Modi’nin kendisinin alaya alınmasına yönelik uzun süredir devam eden tabuyu da kırdı. Modi’nin jestleri, duraksamaları ve konuşma tarzı viral montajlarda siyasi şakalara dönüştürülüyor.

🔹 Modi’nin protestoculara hitaben yayımladığı ve sınavları sızdıranlara karşı hızlı yasal işlem sözü verdiği video, parodi seslendirmeleri ve geçmişte yerine getirilmediği söylenen vaatlere göndermelerle yeniden düzenlendi. Videonun bir parodisinde Modi’nin protestoculara “arkadaşlar” diye hitap etmesinin ardından üç genç kız “Hayır, değiliz” diye karşılık veriyor.

🔹 Hindistan nüfusunun neredeyse yarısı 25 yaşın altında. 21 yaşındaki bir öğrenci, protestocuların Modi’nin siyasi markasını güçlendiren sosyal medyayı kullanarak ona “kendi diliyle” yanıt verdiğini söyledi.

🔹 Trump yönetimi, 4 Ekim’de yapılacak Brezilya devlet başkanlığı seçimi öncesinde ülkenin seçim sisteminin adilliği ve güvenilirliği hakkında şüphe oluşturmak üzere iki üst düzey yetkiliyi Brasília’ya göndermeyi planlıyor.

🔹 ABD Dışişleri Bakanlığı heyetinde, bakan yardımcısı Riley M. Barnes ile bakan yardımcısı yardımcısı Samuel Samson’ın yer alması ve heyetin gelecek hafta Brasília’ya gitmesi planlanıyor.

🔹 Dışişleri Bakanlığı, Barnes ve Samson’ın Brasília’ya seyahat edeceğini doğruladı ancak ziyaretin amacı veya Trump yönetiminin Brezilya’daki seçim güvenilirliği konusunda endişe taşıyıp taşımadığı hakkında açıklama yapmadı.

🔹 Brezilyalı iki üst düzey diplomat, ABD’li yetkililerin ülkeye girişini engelleme sözü verdi. Bir Brezilyalı yetkili, girişimin Brezilya demokrasisiyle bağdaşmadığını ve hükümetin seçim sistemini koruyacağını söyledi.

🔹 Brezilyalı yetkililer, ABD’li yetkililerin seçim sistemine şüpheyle yaklaşan kişilerle görüşerek elektronik oy sistemini gayrimeşru göstermek için kullanılabilecek bir rapor hazırlamasından endişe ediyor.

🔹 ABD ile Brezilya arasındaki gerilim, ifade özgürlüğünün sınırları ve eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro hakkındaki ceza davası nedeniyle sürüyor. Trump bu hafta Brezilya ürünlerine yüksek gümrük vergileri getirdi; Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva ise kararı, seçimlerde Bolsonaro’nun oğlu Flávio Bolsonaro’ya yardım etmeyi amaçlayan siyasi bir hamle olarak nitelendirdi.

🔹 Jair Bolsonaro, seçim sonuçlarını değiştirmeye ve askeri yönetim başlatmaya çalışmaktan 27 yıl hapis cezasına çarptırıldı ve cezasını ev hapsinde çekiyor. Trump yönetiminin Dışişleri Bakanlığı’ndaki atamalarından Darren Beattie’nin Bolsonaro’yu ziyaret etme girişiminden sonra Brezilya Dışişleri Bakanlığı Beattie’nin vizesini iptal etti.

🔹 Flávio Bolsonaro, Brezilya’daki oy makinelerinin Venezuela merkezli Smartmatic şirketi tarafından üretildiğini ve sahtekârlığa açık olduğunu söyledi. Brezilya Yüksek Seçim Mahkemesi bu iddiaları reddetti.

🔹 2018’den bu yana Brezilya’daki tüm uluslararası seçim gözlem misyonları, 2022 devlet başkanlığı seçimi de dahil olmak üzere, seçim sistemini güvenli, güvenilir ve meşru sonuçlar üretmeye yeterli buldu.

🔹 Sağ görüşlü Brezilyalı influencer Paulo Figueiredo, son aylarda Beyaz Saray’daki üst düzey yetkililerle birçok kez görüştü. Figueiredo, ABD’nin Brezilya seçimlerini gözlemleyeceğini ve yönetimin seçim güvenilirliği konusunda kendisine doğrudan endişelerini ilettiğini söyledi.

🔹 Trump yönetimi geçen yıl Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei’ye mali yardım da içeren destek sağladı; Honduras’ta muhafazakâr bir belediye başkanını, Kolombiya’da ise aşırı sağcı Abelardo de la Espriella’yı destekledi. Kolombiya’daki seçimlerin ardından ABD Dışişleri Bakanlığı, seçim sürecinin güvenilirliği konusunda şüphe oluşturma girişimlerini kınadı.

🔹 Andy Burnham, Sir Keir Starmer’ın yerine Birleşik Krallık başbakanı oldu ve göreve son 40 yılın en büyük değişikliklerini yapma sözüyle başladı. Burnham, ülke çapındaki dijital kimlik planını iptal etti, işletmelerin emlak vergilerini yüzde 20 azalttı ve yaşam maliyetini hafifletmeye yönelik küçük önlemler açıkladı; 10 yıllık planın ayrıntıları sonbahara kadar hazır olmayacak.

🔹 John Healey maliye bakanı, Ed Miliband dışişleri bakanı oldu. Angela Rayner konut bakanlığı görevine döndü.

🔹 Burnham’ın başbakan olduğu gün bir Rus savaş gemisi, İngiltere’nin güneyindeki Plymouth kıyılarının 74 kilometre açığında gerçek mühimmat kullanılan bir tatbikat yaptı. Kremlin, tatbikatın Burnham’ın göreve başlamasını işaret etme amacı taşımadığını söyledi.

🔹 Volodimir Zelenski, Ukrayna Silahlı Kuvvetleri Başkomutanı General Oleksandr Syrsky’yi görevden aldı. Göreve General Mykhailo Drapaty getirildi; Drapaty, görevden alınan eski Savunma Bakanı Mykhailo Fedorov’un müttefiki olarak biliniyor.

🔹 Ukrayna, Rusya’nın en büyük çevrim içi perakendecisi Wildberries’in işlettiği lojistik merkezlerine saldırdı ve en az dokuz kişi öldü. Ukrayna, merkezlerin Rus ordusuna insansız hava araçları için parça ve navigasyon ekipmanı sağladığını söylüyor.

🔹 Rusya’nın Odessa açıklarında bir kargo gemisine düzenlediği füze saldırısında en az 10 kişi öldü. Odessa Limanı Ukrayna’nın kontrolünde kalırken Rusya, Ukrayna’yla ticaret yapan yabancı bayraklı gemilere yönelik saldırılarını artırdı.

🔹 Fransa Parlamentosu, 15 yaşından küçük çocukların sosyal medya kullanmasını yasakladı. Eylül ayından itibaren 15 yaş altındakiler sosyal medya hesabı açamayacak; ocak ayından itibaren Fransa’daki tüm kullanıcılar platformlara erişmek için yaşlarının 15’in üzerinde olduğunu kanıtlayacak.

🔹 Bologna’da, taşkınlık çıkardığı gerekçesiyle gözaltına alınırken hayatını kaybeden Fas doğumlu bir kişinin ardından protestocular polisle çatıştı ve onlarca polis yaralandı. İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, soruşturmanın olayı herkes hakkında önyargısız ve hoşgörüsüz biçimde aydınlatması gerektiğini söyledi.

🔹 ABD, İran’ın askeri tesislerine yönelik bombardımanını yoğunlaştırdı; İran da Körfez ülkelerindeki ABD hedeflerine karşılık verdi. Hürmüz Boğazı’ndaki ticari deniz taşımacılığı ciddi biçimde aksarken Donald Trump, İran’ın deniz ulaşımını engellemeyi sürdürmesi hâlinde köprüleri ve enerji santrallerini yok etme tehdidinde bulundu; çatışmada dört ABD askeri öldü ve binlerce İranlı hayatını kaybetti.

🔹 Yemen’de İran destekli Husiler, Kızıldeniz’den geçen Suudi gemilerine abluka uyguladı ve karara uymayan iki Suudi tankerine saldırıldığını duyurdu. Suudi Arabistan, Asya’ya gönderilecek petrolün bir bölümünü Hürmüz Boğazı yerine Yanbu Limanı üzerinden taşırken bazı tankerler saldırı riskinden kaçınmak için rotasını değiştirdi.

🔹 İsrail güçleri, ABD’nin arabuluculuğundaki ateşkes kapsamında güney Lübnan’daki Zawtar al-Gharbiyeh kasabasından çekildi. Lübnan askerlerinin İsrail’in bıraktığı güvenlik boşluklarını doldurması ve güney Lübnan’da etkin olan Hizbullah’ı silahsızlandırması planlanıyor.

🔹 ABD ile Suudi Arabistan, Amerikan şirketlerinin de yer alacağı barışçıl sivil nükleer programın geliştirilmesi için anlaşma imzaladı. Anlaşma, uranyum zenginleştirmesini yasaklayan ve uluslararası denetçilerin incelemelerini zorunlu kılan güvenceleri içermemesi nedeniyle eleştirildi; Suudi Arabistan’ın ileride nükleer silah geliştirebileceği endişesi dile getirildi.

🔹 ABD Savaş Bakanı Pete Hegseth, İran çatışmasının şimdiye kadar 37,5 milyar dolara mal olduğunu söyledi ve bölgedeki operasyonlar için Kongre’den 67 milyar dolar daha istedi. Hasar gören ABD askeri tesislerinin yeniden inşası hesaba katıldığında toplam maliyetin daha yüksek olabileceği belirtildi.

🔹 Nikaragua Devlet Başkanı Daniel Ortega, muhalefetin iktidarı kazanmasına izin verecek başka seçimlerin yapılmayacağını söyledi. Ortega 2007’den bu yana devlet başkanlığını yürütüyor; eşiyle birlikte devletin neredeyse tüm alanlarını kontrol ediyor.

🔹 Hindistan’da tıp fakültesi sınavlarındaki hatalar nedeniyle Eğitim Bakanı’nın istifasını isteyen protestolar yoğunlaştı ve Delhi’de polisle çatışmalarda çok sayıda kişi yaralandı. Sınav sorularının sosyal medyada sızmasının ardından yaklaşık 2 milyon öğrenci sınavlara yeniden girmek zorunda kaldı.

🔹 Güney Carolina Senatörü Lindsey Graham’ın kız kardeşi Darline Graham, kardeşinin yerine kalıcı olarak görev yapmak için aday olacağını açıkladı. Graham’ın 11 Ağustos’taki Cumhuriyetçi ön seçimi kazanması gerekiyor; Donald Trump onu destekledi.

🔹 Birleşmiş Milletler’in gıda güvenliği raporuna göre 2025’te 645 milyon kişi, dünya nüfusunun yüzde 7,8’i, açlık yaşadı. Bu oran 2024’te yüzde 8,1, 2022’de yüzde 8,6 olurken Afrika’da yüzde 20’ye ulaştı; dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 26’sı yeterli gıdaya erişimde sorun yaşadı.

🔹 Futbol Dünya Kupası finalinde İspanya, Arjantin’i 1-0 yenerek şampiyon oldu. İngiltere, üçüncülük maçında Fransa’yı 6-4 mağlup ederek 1966’daki şampiyonluğundan bu yana en iyi derecesini elde etti.

🔹 Büyük Britanyalı Josh Kerr, bir mili 3 dakika 42,66 saniyede koşarak dünya rekoru kırdı. Kerr, 1999’da Faslı Hicham El Guerrouj’un belirlediği rekoru yarım saniye geliştirdi.

🔹 İran savaşı beşinci ayına girerken Başkan Donald Trump, haftalar içinde bitmesini beklediği çatışmanın sürmesi nedeniyle giderek daha fazla öfkeleniyor.

🔹 Trump’ın bazı danışmanları, savaşın yükselen fiyatlar, düşen onay oranları ve 12’den fazla ABD askerinin ölümü nedeniyle başkanlığını tükettiğinden ve Cumhuriyetçilerin ara seçimlerdeki beklentilerine zarar verdiğinden endişe ediyor.

🔹 Trump, savaşı aylardır sona erdirmeye çalışıyor; nisan ayında ateşkes ilan etti, haziranda ise Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması için ABD ile İran’ın mutabakat zaptı imzaladığını açıkladı. Kısa süreli sakinlik dönemleri yeniden çatışmaya dönüştü.

🔹 Trump, İran’la müzakerelerin kalıcı barış sağlayabileceğine dair güvenini kaybediyor. Üst düzey bir yönetim yetkilisi, Trump’ın İran’ın yalnızca askeri güçten anladığını düşündüğünü ve Tahran’a karşı “intikam modunda” olduğunu söyledi.

🔹 Washington ile Tahran son iki haftada karşılıklı ateş açarak çatışmayı tırmandırdı. Husiler çarşamba günü Kızıldeniz’de iki Suudi tankerine ateş açtı; Trump, saldırıların sürmesi halinde İran’a “büyük bir askeri ceza” uygulama tehdidinde bulundu.

🔹 ABD, Trump’ın çatışmayı tırmandırmayı seçmesi halinde daha geniş askeri seçeneklere sahip olması için Orta Doğu’ya asker, sağlık personeli ve silah sevkiyatını artırıyor. Uzun süreli bir askeri harekât, mühimmat stoklarını ve kamu desteğini daha da azaltabilir.

🔹 Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, İran’ın mutabakat zaptını ihlal ettiğini, ticari gemilere ateş açtığını ve ABD askerlerini öldürdüğünü söyledi. Leavitt, İran’ın Trump’ın anlamlı gördüğü bir şekilde müzakere masasına gelene kadar bedel ödemeyi sürdüreceğini açıkladı.

🔹 Savaş, Trump’ın çatışmadaki en yakın ortağı İsrail’le gerilimi artırdı. Trump, Başbakan Binyamin Netanyahu ile gelecek hafta Washington’da görüşmeyi kabul etti.

🔹 İsrail istihbaratı, Trump Türkiye’deyken İran’ın kendisini öldürmeye yönelik yeni bir planı bulunduğu yönünde bilgi verdi. Bir yönetim yetkilisi planı hedefe dönük ancak gerçekleşme ihtimali düşük olarak nitelendirirken, diğer ABD yetkilileri planı güvenilir bulmadı; Trump bu gelişmenin ardından Türkiye’den eski bir Air Force One uçağıyla ayrıldı.

🔹 Trump, uçak değişikliğinin gerekçesinin basına sızmasına öfkelendi. Yönetimden bazı yetkililerden telefonlarını teslim etmeleri istendi ve Trump, sızıntının kaynağıyla ilgili düzenli güncellemeler talep etti.

🔹 Trump, ABD ile İran’ın diplomatik çözüm bulabileceğine dair daha az güven duyuyor ve müzakere masasında ilerleme sağlandığı her seferde İran’ın saldırılarını sürdürmesinden yakınıyor.

🔹 Trump’ın başmüzakerecileri Jared Kushner ile özel temsilci Steve Witkoff, İran’la anlaşmanın hâlâ mümkün olduğunu düşünüyor. Diğer danışmanlar ise barış anlaşması ihtimaline kuşkuyla yaklaşıyor.

🔹 Savaş, Trump’ın daha önce güçlü biçimde kontrol ettiği muhafazakâr koalisyon içinde bölünmeye yol açtı. Fox News sunucusu Laura Ingraham ara seçimler için “saat işliyor” derken, eski Trump danışmanı Steve Bannon Netanyahu’yu ülkeyi “yalanlarla dolu korkunç bir çatışmaya” sürüklemekle suçladı.

🔹 Beyaz Saray danışmanları ekonomi ve tüketici maliyetlerine odaklanmaya çalışıyor. Trump, dört ABD askerinin cenaze törenine katıldıktan sonra Georgia’da tüketici fiyatlarının hızla düşeceğini söyledi; danışmanları da ara seçimlerden önce akaryakıt fiyatlarını düşürmenin yollarını görüşüyor.

🔹 Trump, İran’ın nükleer silaha sahip olmaması gerektiği görüşünü sürdürüyor ve yoğun bir bombardıman kampanyasıyla İran’ın direncini kırabileceğine inanıyor. Temsilci Michael McCaul, Trump’ın barışa şans verdiğini düşünüp askeri operasyona geri döndüğünü söyledi.

🔹 Hindistan Eğitim Bakanı Dharmendra Pradhan’ın istifasını isteyen gençlik hareketine katılan 28 yaşındaki Yash Mishra, Delhi’deki 18. yüzyıldan kalma bir astronomi gözlemevinin yanında açlık grevi yapıyor. Mishra, eğitimin herkesin erişebilmesi gereken temel bir ihtiyaç olduğunu söyledi.

🔹 Pradhan 21 Temmuz’da istifa etmeyeceğini, ancak “yanıtlar, reformlar ve hesap verebilirlik” sağlayacağını açıkladı.

🔹 Kongre lideri Rahul Gandhi de Pradhan’ın istifasını talep etti ve Başbakan Narendra Modi’nin konutu önünde protesto düzenledikten sonra polis tarafından kısa süreliğine gözaltına alındı. Gandhi, Modi’nin Hindistan gençliğinin geleceğini mahvettiğini söyledi.

🔹 20 Temmuz’da başlayan protestolarda öğrenciler anayasa nüshaları taşıdı ve Hindistan bayrakları açtı. Öğleden sonra polisin göz yaşartıcı gaz kullanması ve gece en az 60 gencin çevik kuvvet tarafından dövülmesiyle olaylar sertleşti; Delhi’nin merkezinde internet kesintisi uygulandı.

🔹 On binlerce kişi, Mayıs ayında Hindistan’ın işsiz gençlerini böceklere benzeten başyargıcın sözlerinin ardından çevrim içi bir mizah memi olarak ortaya çıkan Cockroach Janta Party hareketinin çağrısıyla sokağa çıktı. Hareketin Instagram’da 24 milyon takipçisi bulunuyor.

🔹 Aktivist Sonam Wangchuk, eğitim bakanının görevden alınması talebiyle açlık grevine başladı. Açlık grevinin 21. gününde sivil polisler Wangchuk’u hastaneye götürdü.

🔹 Hindistan nüfusunun yaklaşık yüzde 65’i 35 yaşın altında; nüfusun yaklaşık yüzde 25’i üniversite, iş veya mesleki eğitim kapsamında bulunmuyor. Eğitim gören öğrenciler ezberci öğretim ve güncelliğini yitirmiş ders kitaplarıyla karşılaşıyor.

🔹 Hindistan kamu eğitimine gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 6’sını ayırmayı hedefliyor; mevcut oran yüzde 4’e yakın.

🔹 Üniversite giriş sınavları, hareketin önde gelen itirazları arasında yer alıyor. Rekabetçi ve pahalı özel ders sektörü sınav sorularının sızdırıldığı bir piyasayı besliyor; son 10 yılda yaklaşık 100 sınav sızıntısı bilinirken yalnızca iki kişi mahkûm edildi.

🔹 Mayıs ayındaki bir soru sızıntısı, 2,2 milyon tıp fakültesi adayının girdiği sınavın iptal edilmesine yol açtı. Hareket, sızıntıyla bağlantılı olarak 20 öğrencinin intihar ettiğini savunuyor; öğrenciler arasındaki intihar oranı son 20 yılda hızla arttı.

🔹 Başbakan Modi protestolara değinmedi, ancak sınav sorularını sızdıranlara karşı sert önlemler alınacağını söyledi. Hareketin kurucusu Abhijeet Dipke; eğitim bakanının görevden alınmasını, sınav kaynaklı intiharlarda çocuklarını kaybeden ailelere ödeme yapılmasını ve Wangchuk’un serbest bırakılmasını talep ediyor.