🔹 Ukrayna ve ABD yetkilileri, Rusya’ya hava ateşkesi önerisi sunulmasını görüştü. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, salı günü Washington’da ABD Başkanı Donald Trump ile bir araya gelecek.

🔹 Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, Rusya’nın hava ateşkesi önerisi hakkında yorum yapmak için erken olduğunu söyledi. Peskov, bazı yeni formüllerin mümkün olabileceğini ancak bunların Rusya’nın çıkarlarıyla ne ölçüde örtüştüğünün görülmesi gerektiğini belirtti.

🔹 Romanya, üç gün içinde üçüncü Rusya bağlantılı insansız hava aracını düşürmesinin ardından Rusya’nın Bükreş Büyükelçisi’ni çağırma kararı aldı. Romanya Savunma Bakanı Radu Miruță, F-16 savaş uçağının Karadeniz üzerinde hava sahasına giren aracı beş dakika içinde düşürdüğünü açıkladı.

🔹 Romanya Dışişleri Bakanı Oana Țoiu, hava sahası ihlallerini kınadı. Cumhurbaşkanı Nicușor Dan, cuma günü düşürülen insansız hava aracının Rusya’nın Ukrayna savaşında kullandığı Shahed modeline ait olduğunu söyledi.

🔹 Uluslararası yük gemisi Golden Leo, Ukrayna’nın Odesa Limanı açıklarında battı. Rus güçlerinin 19 Temmuz’da mısır taşıyan gemiye ateş açmasının ardından dokuz mürettebat üyesi öldü, sekiz kişi tahliye edildi.

🔹 Rusya, pazar gününe kadar geçen gece Ukrayna’ya yedi balistik füze ve 136 insansız hava aracı fırlattı. Çernihiv’de bir süpermarkete isabet eden Rus insansız hava aracı iki kişiyi, Harkiv’deki saldırı bir kişiyi, Zaporijya’daki güdümlü bomba saldırısı ise bir kişiyi öldürdü.

🔹 Çernihiv’deki saldırıda dokuz yaşında bir çocuk da hayatını kaybetti ve 25 kişi yaralandı. Harkiv’de 16 kişi tıbbi müdahale gördü; Zaporijya’da altı kişi yaralandı.

🔹 Kiev’de bir füze saldırısının ardından apartmanın yedinci ve sekizinci katlarında yangın çıktı, üç kişi yaralandı. Slovyansk’ta Naftogaz’ın iki çalışanı, önceki saldırıdan etkilenenlere yardım etmeye çalışırken Rus saldırısında öldü.

🔹 Rusya, Moskova’nın kontrolündeki bölgelerin de saldırıya uğradığını açıkladı. Horlivka’daki Ukrayna insansız hava aracı saldırısında dört kişi öldü; Belgorod’daki saldırıda ikisi çocuk 12 kişi yaralandı. Ukrayna sivilleri hedef aldığını reddetti.

🔹 Ukrayna Devlet Başkanı Zelenskiy, İngiltere Başbakanı Andy Burnham’ın başbakanlık dönemindeki ilk yabancı konuğu olacak. İki lider, Ukrayna askerlerinin eğitim aldığı bir deniz üssünde görüşecek; İngiltere’nin Ukrayna’ya desteği Şubat 2022’den bu yana 25 milyar sterline, askeri yardımın toplamı ise 16 milyar sterline ulaştı.

🔹 Burnham ve Zelenskiy, Ukrayna’nın Rusya’nın Ukrayna insansız hava araçlarını düşürmesini önlemek için kullanabildiği Stone Cloak elektronik karıştırma sistemi dahil ortak projeleri görüşecek. Sistem, yeni İngiliz silahlarına ve seyir füzelerine de monte edilecek.

🔹 Başkan Donald Trump, İranlı yetkililerle görüşmeler yürütüldüğünü 38 dakikalık Oval Ofis açıklaması sırasında altı kez dile getirdi. Diplomasi vurgusu, İran’a yönelik askeri baskıyı artırmaya hazır olduğu yönündeki açıklamalarının ardından geldi.

🔹 Trump, askeri operasyonların daha ağır biçimde sürdürülebileceğini veya anlaşma yapılabileceğini söyledi. İran’ın anlaşma istediğini belirten Trump, iki tarafın görüşmeler yürüttüğünü açıkladı.

🔹 Trump ile İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, geçen ay Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını ve İran’ın nükleer programına ilişkin görüşmelerin başlamasını amaçlayan bir mutabakat zaptı imzaladı. Görüşmeler kısa sürede sona erdi ve İran, dünya petrol sevkiyatının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği su yolundaki kısıtlamaları yeniden uygulamaya başladı.

🔹 İran’ın askeri kapasitesi hava saldırılarıyla ağır darbe aldı; ancak İran yönetimi varlığını sürdürdü. İran, ucuz saldırı dronları ve mayınlarla küresel enerji piyasaları üzerinde baskı kurmayı sürdürdü.

🔹 İran destekli Husiler, Kızıldeniz’de ticari gemilere yönelik saldırıları genişleteceklerini açıkladı. Bu adım, petrol sevkiyatını Hürmüz Boğazı yerine ülkenin diğer kıyısından yapmaya çalışan Suudi Arabistan üzerindeki baskıyı artırdı.

🔹 Husilerin petrol tankerlerine yönelik saldırıları çatışmanın coğrafi kapsamını genişletti. Ham petrolün varil fiyatı perşembe günü 100 doların üzerine çıktı, cuma günü yaklaşık 96 dolara geriledi; fiyat yıl başındaki 60 dolar seviyesinin üzerinde kaldı.

🔹 Trump, İran’ın baskı altında olduğunu söyledi ve ABD’nin askeri saldırıları daha yüksek bir seviyeye çıkarabileceğini açıkladı. Trump, ABD’nin böyle bir operasyon için hazır olduğunu belirtti.

🔹 Trump, perşembe günü Axios’a büyük çaplı ve önceki saldırılardan daha geniş bir operasyonu değerlendirdiğini, karar vermeye yaklaştığını söyledi. Cuma günü ise İran’la görüşmelerin sürdüğünü yineledi.

🔹 İran’ın Orta Doğu’daki ABD hedeflerine yönelik saldırıları son iki haftada dört ABD askerinin ölümüne yol açtı. Trump, çarşamba günü bazı askerlerin naaşlarının ülkeye getirildiği tören için Dover Hava Üssü’nü ziyaret etti.

🔹 Trump, savaşın beş ay önce başlamasının ardından çatışmanın dört ila altı hafta süreceğini söylemişti. Cuma günü savaşın kasım ayındaki ara seçimler sırasında da devam edebileceğini belirtti; bu ihtimal birçok Kongre Cumhuriyetçisini endişelendirdi.

🔹 Çin’in en büyük bellek çipi üreticisi CXMT’nin hisseleri, Şanghay Borsası’nın teknoloji ağırlıklı STAR Market’teki ilk işlem gününde yüzde 470’ten fazla yükseldi.

🔹 Hisse yükselişi CXMT’nin piyasa değerini yaklaşık 3,3 trilyon yuana (487,3 milyar dolar) çıkararak şirketi Çin ana karasının borsaya kote en değerli şirketi yaptı.

🔹 CXMT, dünya genelinde teknoloji hisselerinde bu ay yaşanan sert satışlara rağmen güçlü bir işlem başlangıcı gerçekleştirdi.

🔹 Şirket, yapay zekâ veri merkezleri, cep telefonları, bilgisayarlar, tabletler ve diğer cihazlarda kullanılan dinamik rastgele erişimli bellek (DRAM) çipleri üretiyor.

🔹 Zhu Yiming tarafından 2016’da kurulan CXMT’nin merkezi, Çin’in doğusundaki Anhui eyaletinin Hefei kentinde bulunuyor.

🔹 CXMT, halka arz gelirlerinin büyük bölümünü bellek çipi üretimini artırmak ve araştırma-geliştirme faaliyetlerini genişletmek için kullanmayı planlıyor.

🔹 Samsung Electronics, SK Hynix ve ABD merkezli Micron, küresel DRAM üretiminin yaklaşık yüzde 90’ını gerçekleştiriyor.

🔹 SK Hynix bu ay New York’taki hisse arzında 26,5 milyar dolar topladı. Şirketin Nasdaq’taki ilk işlem gününde hisseleri yüzde 17’ye kadar yükseldi; SK Hynix’in piyasa değeri mayıs ayında Güney Kore’de 1 trilyon doları aştı.

🔹 Berlin’de Onur Yürüyüşü çevresindeki saldırıda bir kişi öldü, 29 kişi yaralandı. Saldırının şüphelisi Abdul Ballout, yaklaşık 24 saat süren aramanın ardından pazar günü Berlin’in Spandau banliyösünde polis tarafından vurularak öldürüldü.

🔹 Alman vatandaşı ve Lübnan kökenli olan Ballout, cumartesi gecesi bir minibüsü kalabalığın üzerine sürmek ve ardından bazı kişileri pala ile bıçaklamakla suçlanıyordu. Yetkililer saldırıyı İslami aşırılıkçı terör saldırısı olarak değerlendiriyor.

🔹 Polis, Ballout’un Spandau’daki bir bahçede saat 18.00 civarında bulunduğunu ve elindeki kesici aletle memurlara doğru koştuğunu açıkladı. Polis en az bir el ateş etti ve Ballout olay yerinde hayatını kaybetti.

🔹 Ballout, 2025’te Suriye’ye giderek IŞİD’e katılma amacıyla Lübnan’a seyahat etti. Lübnan’da tutuklandı ve dini ile mezhepsel çatışmayı kışkırtma suçları arasında yer alan eylemler nedeniyle askeri mahkeme tarafından üç ay hapse mahkûm edildi.

🔹 Almanya’ya döndükten sonra Berlin Havalimanı’nda gözaltına alınan Ballout, mayıs ayında Berlin’deki çocuk mahkemesi tarafından devleti tehlikeye atan ciddi bir şiddet eylemi hazırlamak ve Instagram’da IŞİD propagandası yayımlamak suçlarından mahkûm edildi.

🔹 Mahkeme Ballout’a bir yıl 10 ay ertelenmiş gençlik hapsi cezası verdi. Ballout’un Almanya ve Lübnan’daki tutukluluk süresi, suçlarını itiraf etmesi ve IŞİD’den uzaklaştığı izlenimi dikkate alındı; temyiz süreci devam ederken serbest bırakıldı.

🔹 Saldırı, Brandenburg Kapısı yakınındaki Christopher Street Day kapanış partisinde değil, Tiergarten Parkı’ndaki bir yolda, festival alanından birkaç yüz metre uzakta gerçekleşti. Beyaz bir minibüs saat 22.00 civarında birkaç kişiye çarptıktan sonra bir ağaca çarptı.

🔹 Berlin’deki Onur Yürüyüşü, yaklaşık 80 aracın katıldığı geçidin ardından düzenlendi ve yüz binlerce kişiyi bir araya getirdi. Festival, Avrupa’nın en büyük LGBTQ+ etkinlikleri arasında yer alıyor.

🔹 Almanya Başbakanı Friedrich Merz, toplumun bölünmesine izin verilmemesi ve insanların korkutulmaması çağrısı yaptı. İçişleri Bakanı Alexander Dobrindt, Almanya’daki büyük etkinliklerde ve diğer Onur Yürüyüşlerinde güvenlik önlemlerinin gözden geçirileceğini ve gerekirse önemli ölçüde artırılacağını söyledi.

🔹 Pazar günü yüzlerce kişi Brandenburg Kapısı yakınındaki anma alanında çiçekler, mumlar, gökkuşağı bayrakları ve el yapımı pankartlar bıraktı. Amsterdam Belediye Başkanı Femke Halsema, kentte düzenlenecek World Pride etkinliği öncesinde güvenlik durumunun yakından izleneceğini ve özgürlük ile sevgiyi kutlamayı engelleyecek ek önlemlerden kaçınılacağını açıkladı.

🔹 Güney Kore, planladığı nükleer enerjili denizaltıya dokuzuncu yüzyılda yaşamış deniz komutanı Jang Bogo’nun adını verdi. Jang Bogo-N, Kuzey Kore’nin inşa ettiği nükleer enerjili füze denizaltısına karşı geliştirilmek isteniyor.

🔹 Mayıs ayında duyurulan program, Kore Yarımadası’ndaki silahlanma yarışını yoğunlaştırabilir ve bölgedeki denizcilik dengelerini değiştirebilir.

🔹 Nükleer enerjili denizaltılar geleneksel denizaltılara göre daha hızlı, daha sessiz ve su altında çok daha uzun menzile sahip. Bu özellikler, Kuzey Kore’nin ve ABD’nin diğer muhtemel rakiplerinin karar alma süreçlerini zorlaştırabilir.

🔹 Güney Koreli savunma uzmanı Peter Ward, nükleer enerjili denizaltıların Güney Kore donanmasının kapasitesini ciddi biçimde artıracağını söyledi.

🔹 Kuzey Kore, 2021’de nükleer enerjili denizaltı geliştirme planını açıkladı. Bu kapasite, ülkeye kara konuşlu nükleer füzeleri imha edilse bile karşılık verme imkânı sağlayabilir.

🔹 Kim Jong Un, geçen yıl Kuzey Kore’nin ilk nükleer enerjili denizaltısına ait gövdeyi sergiledi. Denizaltı hizmete girerse Guam’a, Hawaii’ye ve olası olarak ABD ana karasına yönelik tehdit oluşturabilir; ancak gövdenin çalışan bir deniz reaktörüne ve sevk sistemine sahip olup olmadığı belirsizliğini koruyor.

🔹 Kuzey Kore, 2023’te nükleer başlık taşıyabilen balistik ve seyir füzeleri için dönüştürülen Hero Kim Gun Ok denizaltısını suya indirdi. Denizaltının operasyonel hizmete girdiğini gösteren kanıt bulunmuyor.

🔹 Güney Kore’nin nükleer reaktör üretimi ve dizel-elektrikli denizaltı inşası alanındaki kapasitesi, nükleer enerjili denizaltı geliştirmesine teknik temel sağlıyor. Ancak Seul’ün nükleer yakıt için uranyum zenginleştirme veya yeniden işleme yapabilmesi Washington’ın onayını gerektiriyor.

🔹 Donald Trump, geçen yıl Güney Kore’ye nükleer enerjili denizaltı inşa etmesi için onay verdiğini açıkladı. Trump denizaltıların Philadelphia Shipyard’da inşa edileceğini söyledi; ancak tersane, 2024’te Hanwha tarafından satın alınmasına rağmen daha önce denizaltı üretmedi.

🔹 Güney Kore Devlet Başkanı Lee Jae Myung, nükleer enerjili denizaltıların Kuzey Kore ve Çin denizaltılarını daha iyi takip ederek bölgedeki ABD kuvvetlerinin yükünü azaltacağını söyledi. Çin Dışişleri Bakanlığı, Seul’ü ABD ile nükleer denizaltı iş birliğine ihtiyatla yaklaşması konusunda uyardı.

🔹 Çin’in 2025 başı itibarıyla 12 operasyonel nükleer enerjili denizaltısı bulunuyordu. Çin, 2021-2025 döneminde 10 nükleer enerjili denizaltı inşa ederek beş yıllık dönemde sayı ve toplam tonaj bakımından ilk kez ABD’yi geride bıraktı.

🔹 Kuzey veya Güney Kore’nin nükleer enerjili denizaltıları başarıyla konuşlandırması, bölgedeki stratejik deniz yollarında ABD ve Çin arasındaki güç dengesini etkileyebilir ve Asya’daki deniz rekabetini yoğunlaştırabilir.

🔹 Tayfun Noul, Çin’in Guangdong eyaletindeki Huizhou kentine pazar günü saat 03.50 civarında ulaştı. Noul, bu yıl Çin’i vuran en güçlü tayfun oldu.

🔹 Noul, saatte 162 kilometreye ulaşan rüzgârlar getirdi.

🔹 Çin Ulusal Meteoroloji Merkezi, cumartesi akşamı yılın ilk kırmızı tayfun uyarısını yayımladı. Uyarı, fırtınanın zayıflamasıyla pazar sabahı önce turuncu, ardından sarı seviyeye indirildi.

🔹 Fırtınanın Guangdong’un merkezinden kuzeybatıya ilerleyerek pazartesi sabahı Hunan eyaletine ulaşması ve yol boyunca daha da zayıflaması bekleniyor.

🔹 Guangdong, Fujian, Jiangxi, Hunan ve Tayvan için pazartesi sabahına kadar sürecek şiddetli yağışlara yönelik kırmızı alarm verildi. Shenzhen ve Guangzhou’daki teknoloji merkezleri ile İnci Nehri Deltası’ndaki üretim bölgelerinde yoğun yağış bekleniyor.

🔹 Guangdong yönetimi, tayfun nedeniyle 800 binden fazla kişiyi tahliye etti. Eyalet genelindeki tüm tren seferleri askıya alındı.

🔹 Pazar günü saat 14.00 itibarıyla iç hatlarda 1.800’den fazla uçuş ertelendi veya iptal edildi; 34 havalimanı gök gürültülü fırtına uyarısı yayımladı.

🔹 Shenzhen Bao’an Uluslararası Havalimanı’nda öğle saatlerine kadar 418 giden ve 342 gelen uçuş iptal edildi. Xiamen Havalimanı’nda hizmetler sürerken en az 35 uçuş iptal edildi, diğer uçuşlar ertelendi.

🔹 Hong Kong-Zhuhai-Makao Köprüsü gece yarısından itibaren trafiğe kapatıldı. Yeniden açılışla ilgili ayrıntıların daha sonra duyurulması planlanıyor.

🔹 Meteoroloji merkezi, Noul’un Tayfun Bavi’ye kıyasla karanın daha iç kesimlerine ilerlemesinin beklendiğini ve bunun daha uzun süreli, daha geniş etkili yağışlara yol açabileceğini açıkladı. Halk, dağlar ve nehir vadileri gibi afet riski bulunan bölgelerden uzak durması için uyarıldı.

🔹 Çin, ABD ile teknoloji üstünlüğü rekabeti yoğunlaşırken yapay zekâ çağında uzun vadeli büyümenin temelini oluşturmak için trilyonlarca dolarlık altyapı yatırımı başlatıyor.

🔹 “Altı Ağ” adı verilen program, Çin’in son Beş Yıllık Planı’nın parçası olarak elektrik, su, telekomünikasyon, bilişim, lojistik ve yer altı boru hatlarını kapsıyor.

🔹 Programın 2030’a kadar tamamlanması planlanıyor. China Securities Co., projenin maliyetinin 26 trilyon yuanı, yani yaklaşık 3,8 trilyon doları aşacağını tahmin ediyor.

🔹 Çin, yüksek performanslı süper bilgisayar merkezleri, genel amaçlı veri merkezleri ve yapay zekâ odaklı bilişim merkezlerinin yanı sıra ultra yüksek hızlı fiber internet, uydu interneti ve 6G mobil ağ kurmayı planlıyor.

🔹 Elektrik şebekesinde uzun mesafeli iletim hatlarının genişletilmesi, kentsel ve kırsal ağların güçlendirilmesi ve yenilenebilir enerjiyi depolayacak tesislerin artırılması hedefleniyor. Yapay zekâ destekli bir sistem, şebekeyi gerçek zamanlı izleyerek elektrik akışını ve veri merkezlerinin enerji talebini düzenleyebilir.

🔹 Lojistik ağlarının üretim tesisleri, limanlar ve dağıtım merkezleri arasındaki bağlantıları güçlendirilecek. Set, bent ve rezervuarların iyileştirilmesi; suyun yağışlı havzalardan kurak bölgelere taşınmasını sağlayan projelerin ve büyük sulama alanlarının genişletilmesi planlanıyor.

🔹 Çin kentlerinin altında 770 bin kilometrelik su, kanalizasyon, gaz ve ısıtma boru hattı inşa edilmesi planlanıyor. Proje, eski altyapının yenilenmesini, sızıntı ve sellerin azaltılmasını ve kentsel gelişimin desteklenmesini amaçlıyor.

🔹 Yapay zekâ modellerinin büyümesi, bilişim gücü, elektrik, soğutma suyu, hızlı iletişim ağları ve verimli tedarik zincirlerine yönelik ihtiyacı artırıyor. Çin, bu ihtiyaçları ayrı projeler yerine ulusal ölçekte entegre bir sistemle karşılamayı hedefliyor.

🔹 Kamu yararına yönelik sel kontrolü ve su aktarım projelerinin merkezi ve yerel hükümet tahvilleri ile politika bankalarının kredileriyle finanse edilmesi planlanıyor. Gelir sağlayan lojistik merkezleri kamu-özel ortaklıklarıyla, elektrik, bilişim ve iletişim ağları ise ağırlıklı olarak şirket yatırımlarıyla desteklenebilir.

🔹 Projenin finansmanı, zayıf tüketici harcamaları, durgun istihdam piyasası, emlak krizi ve arazi satışlarından elde edilen yerel yönetim gelirlerindeki düşüş nedeniyle zorlaşabilir. ABD öncülüğündeki ihracat kontrolleri de Çin’in gelişmiş yarı iletkenlere erişimini kısıtlayarak bilişim ve iletişim ağlarının ilerlemesini yavaşlatabilir.

🔹 Farklı kamu kurumlarının ayrı planlama yapması, teknik standartların tutarsızlığı ve fayda paylaşım kurallarının belirsizliği yatırımların çakışmasına yol açabilir. Hükümet araştırmacıları, çok sektörlü projenin koordinasyonunun önemli bir zorluk oluşturabileceği konusunda uyarıyor.

🔹 Meta Platforms, Google ve Amazon.com yüz milyarlarca dolarlık yatırımla yapay zekâ çipleriyle donatılmış veri merkezleri kurmayı planlıyor. ABD yönetimi federal arazileri ve kaynakları veri merkezleri için kullanma planlarını açıklarken, New York Valisi Kathy Hochul eyaletteki yeni büyük veri merkezi projelerine bir yıllık moratoryum duyurdu; Başkan Donald Trump kararı “korkunç” olarak nitelendirdi.

🔹 Çin’in bellek çipi şirketi CXMT’nin hisseleri, halka arz fiyatından yüzde 1.239 daha yükselebilir. Nomura, şirketin zamanla pazar payı kazanmasını bekliyor.

🔹 CXMT hisseleri, Şanghay’daki ilk işlem gününde yüzde 535’e varan artışla 55,03 yuana çıktı. Şirket, Çin ana karasındaki en büyük halka açık firma konumuna geldi.

🔹 ChangXin Memory Technologies adıyla faaliyet gösteren CXMT, halka arzda hisselerini 8,66 yuandan sattı.

🔹 Nomura analisti Donnie Teng, CXMT için “al” tavsiyesi ve 116 yuan hedef fiyat belirledi. Küresel bellek arzının gelecek yıllarda rahatlamasının beklenmemesi, şirketin pazar payı artışını hızlandırabilir.

🔹 Teng, yapay zekâ ajanlarına yönelik güçlü talebin 2030’a kadar küresel bellek kullanımını yedi kattan fazla artırabileceğini söyledi.

🔹 CXMT’nin bellek çipi üretiminin 2030’a kadar her yıl yüzde 40 ila yüzde 45 büyümesi bekleniyor. Şirketin DRAM alanındaki küresel pazar payı yaklaşık yüzde 10’dan 2028 sonuna kadar yüzde 18’e çıkabilir.

🔹 Morningstar analisti Jing Jie Yu, CXMT’nin adil değerini hisse başına 14,90 yuan olarak hesapladı. Bu değer, Nomura’nın hedef fiyatının ve hissenin pazartesi günkü işlem seviyesinin altında kaldı.

🔹 CXMT’nin aşırı ultraviyole litografi teknolojisine (EUV) erişimi bulunmuyor. Jing Jie Yu, bu durumun şirketin geleneksel DRAM teknolojisindeki ilerlemesini giderek zorlaştırabileceğini söyledi.

🔹 CXMT’nin geride kalan teknolojik kapasitesi, rakiplerine kıyasla daha düşük DRAM fiyatlarına ve daha düşük değerleme çarpanlarına yol açıyor. Fiyat farkı ve değerleme iskontosu, CXMT EUV kısıtlamasını aşarak kârlılığını koruyana kadar daralmayabilir.

🔹 Nomura, CXMT’ye 2028 mali yılı hisse başına beklenen kâr üzerinden 20 kat fiyat/kazanç çarpanı uyguladı. Şirket hisseleri, ABD’li rakibi Micron’un iki katı değerlemeyle işlem görebilir.

🔹 CXMT’nin büyüme beklentileri konusunda analistler farklı görüşlere sahip. Şirket, Samsung Electronics, SK Hynix ve Micron Technology gibi küresel rakipler için giderek büyüyen bir rakip haline geliyor.

🔹 Çin, 2026-2030 döneminde tarım sektörünü yapay zekâ, gen düzenleme ve alternatif gıda kaynakları gibi ileri teknolojilerle yeniden yapılandırmayı planlıyor.

🔹 Çin Devlet Konseyi, tarımsal araştırma ve geliştirmeyi önemli ölçüde güçlendirme hedefi koydu. Teknolojik ilerlemelerin tarımsal üretime katkısının on yılın sonuna kadar 3 puan artırılarak yüzde 67’ye çıkarılması planlanıyor.

🔹 Yapay zekânın tarımda daha geniş kullanılması; ürün ıslahı, zararlı ve hastalık tespiti ile verim tahminini kapsayacak.

🔹 Tarım sektöründe tohum endüstrisinde gen düzenleme, Çin’in engebeli arazilerine uygun yeni makineler ve önde gelen tarım teknolojisi şirketlerinin geliştirilmesi hedefleniyor.

🔹 Çin, dünya nüfusunun beşte birini küresel ekilebilir arazilerin onda birinden azıyla besliyor. Et ağırlıklı beslenmenin yaygınlaşması, jeopolitik belirsizlikler ve aşırı hava olayları gıda güvenliği üzerindeki baskıyı artırıyor.

🔹 Çin, temel tahıllarda büyük ölçüde kendine yeterli kalırken hayvan yemi üretiminde kullanılan soya fasulyesi gibi ürünlerde ithalata yüksek düzeyde bağımlı durumda.

🔹 Ülke, 40 yılı aşkın sürenin ardından ulusal tarımsal kaynak araştırmasını yeniden başlatmayı planlıyor. Araştırma; tarım arazileri, su, orman, otlak ve deniz kaynaklarının yeniden değerlendirilmesini sağlayacak.

🔹 “Daha geniş gıda yaklaşımı” kapsamında tahıl üretiminin ötesine geçilerek okyanuslar, ormanlar, otlaklar ve yeni tarım teknolojileriyle gıda arzının artırılması hedefleniyor.

🔹 Plan; derin deniz su ürünleri yetiştiriciliğinin genişletilmesini, yapay yemlik otlakların geliştirilmesini, yenilebilir mantar üretimini ve bitki temelli yeni gıda kaynaklarına yatırım yapılmasını içeriyor. Bu kaynaklar arasında alglerden ve mikroorganizmalardan elde edilen proteinler de bulunuyor.

🔹 Tarımsal araştırma ve geliştirme harcamaları Çin’in tarımsal üretiminin yalnızca yaklaşık yüzde 0,95’ini oluşturuyor; bu oran önde gelen tarım ekonomilerindeki yaklaşık yüzde 2’lik seviyenin altında kalıyor.

🔹 Tarımsal Ar-Ge harcamalarının yüzde 6,42’si temel araştırmaya ayrılıyor. Moleküler ıslah reaktifleri, gelişmiş tarım ekipmanı çipleri ve hassas sensörler gibi kritik teknolojilerdeki kısmi ithalat bağımlılığı, Çin’in soya fasulyesi ve mısır veriminin ABD’nin gerisinde kalmasına katkıda bulunuyor.

🔹 Liu Bingxin, tohum şirketlerinin Ar-Ge harcamalarını gelirlerinin yüzde 8-10’una çıkarmasının ve tarımsal araştırmanın güçlendirilmesinin Çin’i gelecekteki küresel gıda krizlerine karşı daha dirençli hale getirebileceğini söyledi.

🔹 ABD’nin İran’a yönelik yaptırımları ve savaşı, Çin’in bölgedeki etkisini sınırlamak amacıyla oluşturulan Çabahar Limanı’nın faaliyetlerini sekteye uğrattı.

🔹 Hindistan, Çabahar Limanı’na destek vererek Pakistan’ı aşan bir ticaret koridoru oluşturmayı ve Çin tarafından işletilen Gwadar Limanı’na stratejik bir karşı ağırlık sağlamayı hedefledi.

🔹 Washington ve Yeni Delhi, Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru’nun parçası olan Gwadar’ın Hürmüz Boğazı yakınlarında Çin donanmasına lojistik merkez ve istihbarat noktası sağlayabileceğinden endişe etti.

🔹 ABD yönetimleri, İran’a yönelik baskıyı artırırken Çabahar’ın işletilmesine olanak tanıyan yaptırım muafiyetleri uyguladı. Hindistan’ın liman terminalindeki temel yatırımı 120 milyon dolar, Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru’na yapılan yatırım ise yaklaşık 62 milyar dolar seviyesinde kaldı.

🔹 Donald Trump’ın Çin’e karşı daha uzlaşmacı bir ton benimsemesi ve ABD, Hindistan, Avustralya ile Japonya arasındaki Quad güvenlik ortaklığına daha az ilgi göstermesi, bölgesel stratejinin yönünü değiştirdi.

🔹 İran’a yönelik yeni yaptırımlar ve ABD’nin son askeri saldırıları, Hindistan’ın Çabahar’daki operasyonlarını durma noktasına getirdi ve önemli altyapıya zarar verdi.

🔹 ABD tarafından desteklenen Hindistan-Orta Doğu-Avrupa Ekonomik Koridoru da savaşlar nedeniyle somut ilerleme sağlayamadı.

🔹 Hudson Institute uzmanı Ken Moriyasu, büyük güç rekabetinin denizlerdeki Hint-Pasifik bölgesinden Avrasya’nın merkezine kaydığını söyledi. Çin, Malakka Boğazı gibi deniz geçiş noktalarını aşabilen demiryolu, boru hattı ve ticaret koridorlarından oluşan kıtasal bir sistem kuruyor.

🔹 Moriyasu, Çabahar’ın Hindistan’ı kıtasal Avrasya’ya bağlayabileceğini ve Japonya ile Orta Asya ülkeleri için Çin altyapısına dayanmayan bir güzergâh sağlayabileceğini söyledi.

🔹 İran’daki çatışma, Orta Asya ülkelerinin denize açılmak için İran güzergâhından uzaklaşmasına yol açabilir. Bu ülkeler Afganistan ve Pakistan üzerinden geçen rotalara veya Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru’na yönelebilir.

🔹 Hint Okyanusu güvenliği uzmanı Nilanthi Samaranayake, ABD’nin Hindistan’ın İran’la bağlantılı çıkarlarına rağmen hedeflerine ulaşana kadar operasyonlarını sürdüreceğini söyledi.

🔹 ABD güçleri kasım ayında Sri Lanka açıklarında Çin’den İran’a giden ve askeri nitelikte olduğu öne sürülen kargoyu taşıyan bir gemiye çıktı. Bir İran fırkateyni de bu yılın başlarında bir denizaltı tarafından batırıldı.

🔹 Chatham House uzmanı Neil Quilliam, Çabahar’ın jeopolitik gerilimlere karşı kırılgan kalması halinde Hindistan’ın bölgesel hedeflerini daraltmak yerine bağlantı ağlarını ve diplomatik ilişkilerini çeşitlendirmesinin muhtemel olduğunu söyledi.