İran, Hürmüz’ü ne kadar süre silah olarak kullanabilir?
Economist
🔹 İran, coğrafyası ve askerî gücü sayesinde dünya petrolü ile sıvılaştırılmış doğal gazının normalde yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı üzerinde fiilî kontrol sağlıyor.
🔹 Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı petrol boru hattı günlük 7 milyon varillik tam kapasiteyle çalışıyor; Birleşik Arap Emirlikleri’nin Habşan-Füceyre hattı ise günlük 1,8 milyon varil taşıyor.
🔹 Birleşik Arap Emirlikleri’nde mevcut hatta paralel yeni bir boru hattının 2027 sonuna kadar günlük 1,8 milyon varil ek kapasite sağlaması bekleniyor.
🔹 Irak, mevcut boru hattının kapasitesini bir yıl içinde günlük 1 milyon varile çıkarmayı ve güney petrol sahalarını Ürdün, Suriye ve Türkiye’ye uzanan güzergâhlara bağlayan günlük 2,5 milyon varil kapasiteli yeni bir hat inşa etmeyi planlıyor.
🔹 Yeni projeler 2030’a kadar günlük yaklaşık 5 milyon varil petrolün Hürmüz’ü kullanmadan taşınmasını sağlayabilir; ancak güvenlik riskleri, sınır anlaşmazlıkları ve olası saldırılar bu güzergâhları tehdit edebilir.
🔹 Rafine petrol ürünlerinin Hürmüz dışına yönlendirilmesi daha zor durumda. Körfez ülkeleri geçen yıl yaklaşık 5 milyon varil petrol ürünü ihraç etti ve bu ürünler için yeterli kara boru hattı alternatifi bulunmuyor.
🔹 Katar’ın neredeyse tüm sıvılaştırılmış doğal gaz ihracatı Hürmüz’e bağlı kalıyor; alternatif bir boru hattı inşa edilmiyor ve uygulanabilirlik çalışması yayımlanmadı.
🔹 Yüksek fiyatlar Amerika kıtası ve diğer bölgelerden günlük 2-3 milyon varillik ek petrol arzını teşvik edebilir. Çin rafinerilerinde kullanılabilir kapasite bulunuyor ve sıvılaştırılmış doğal gaz sektörü hızlı şekilde büyüyor.
🔹 Körfez ülkeleri tahıl ihtiyacının yüzde 95’i için dış tedarikçilere bağımlı. Bölgenin stratejik tahıl stokları genellikle dört ila altı aylık talebi karşılıyor; ancak taze gıda, ilaç ve beyaz eşya gibi konteynerli ürünler için eşdeğer stok bulunmuyor.
🔹 Katar geçici geçiş ücretlerini kabul edebileceğini belirtti; Birleşik Arap Emirlikleri ise İran’la ticareti yeniden başlatmaya ve diplomatik görüşmeler yürütmeye başladı.
🔹 İranlı bir milletvekili, Hürmüz’den geçen her gemiden 1,5-2 milyon dolar alındığını söyledi. Bu rakam, savaş öncesi trafiğin yüzde 70’i varsayımıyla yıllık 35 milyar doların üzerinde gelire işaret ediyor.
🔹 İran parlamentosuna sunulan taslak düzenleme, geçiş ücretlerinin yükün hacmine, değerine ve gemi türüne göre belirlenmesini öngörüyor. Başka bir teklif ise İran karasularında ton başına 3 euro, uluslararası sularda 2 euro ve yıllık 2-3 milyar dolar gelir öngörüyor.
🔹 Hürmüz dışındaki taşıma kapasitesi arttıkça İran’ın petrol tankerlerinden alabileceği ücretler azalabilir; petrol ürünü, sıvılaştırılmış doğal gaz ve dökme yük taşıyan gemiler ise yıllarca daha yüksek ücretlerle karşılaşabilir.
🔹 İran’ın Hürmüz üzerindeki etkisini savaş sonrasında da sürdürmek için Umman’la ikili bir çerçeve, denizcilik hizmetleri sistemi veya izin rejimi oluşturması planlanıyor.