İstilacı bir sivrisinek korkutucu bir hızla yayılıyor ve Afrika kentlerini tehdit ediyor
New York Times
🔹 Anopheles stephensi adlı sıtma taşıyan istilacı sivrisinek, Afrika’da bilim insanlarının en kötümser tahminlerinden daha hızlı ve daha geniş bir alana yayıldı.
🔹 10 ülkeden toplanan örneklerle yapılan genomik analiz, Afrika’daki Anopheles stephensi popülasyonunun sivrisinek kontrolünde kullanılan tüm insektisitlere karşı genetik direnç taşıdığını gösterdi.
🔹 Sivrisinek, 10 yıldan uzun süre önce Cibuti’ye ulaşmasının ardından batıya doğru Gana’ya, güneye doğru da Kenya’ya ilerledi. Sahel boyunca yılda yaklaşık 300 mil genişleyebildi.
🔹 Anopheles stephensi, Afrika’da sıtmayı tarihsel olarak yayan türlerden farklı olarak kentlerde ve kırsal bölgelerde yaşayabiliyor; kurak mevsimlerden de etkilenmiyor.
🔹 Sivrisineğin kalıcı popülasyonlar oluşturması, Lagos ve Kinşasa gibi yaklaşık 20 milyon nüfuslu büyük kentlerde sıtmayı ciddi bir sağlık sorununa dönüştürebilir. Kenya Tıbbi Araştırma Enstitüsü entomoloji biriminin başkanı Eric Ochomo, kentsel bölgelerde sıtmayla mücadele kapasitesinin zorlaşacağını söyledi.
🔹 Cibuti’de Anopheles stephensi’nin 2013’te görülmesinden önce 2012 yılında yalnızca 27 sıtma vakası kaydedildi. Vaka sayısı bir yıl sonra yaklaşık 1.700’e, 2020’de ise 70.000’in üzerine çıktı.
🔹 Etiyopya’nın ikinci büyük kenti Dire Dawa’da Anopheles stephensi, 2022 yılında sağlık çalışanlarının başlangıçta tanı ve tedavide zorlandığı bir sıtma vakası artışına yol açtı.
🔹 Sivrisinek, Cibuti’den sonra üç ana güzergâhta yayıldı: Etiyopya üzerinden Kenya’ya, Kızıldeniz’deki dar bir geçit üzerinden Yemen’e ve Sudan üzerinden Sahel’i aşarak Batı Afrika’ya. Tür, 2024 yılında Nijer’in Zinder kentinde de tespit edildi.
🔹 Afrika’daki sıtma vakaları 2024’te 2023’e kıyasla 9 milyon arttı. 2025 verileri henüz tamamlanmadı; sağlık programlarına yönelik fon kesintileri nedeniyle verilerin daha sınırlı olması bekleniyor.
🔹 Sıtmayla mücadele bütçeleri, sıtma yaygınlığının yüksek olduğu ülkelerin çoğunda 2024’e kıyasla geçen yıl üçte bir veya daha fazla azaltıldı. Eric Ochomo, ilk kesintinin genellikle sivrisinek izleme çalışmalarında yapıldığını söyledi.
🔹 Bilim insanları Anopheles stephensi’nin Çad, Somali, Eritre ve Güney Sudan’a da ulaşmış olabileceğinden endişe ediyor. Bu ülkelerde ulusal vektör izleme çalışmaları için yeterli kaynak bulunmuyor.
🔹 Sudan’daki savaş, sivrisinek izleme bölgelerine erişimi kısıtladı; çalışanlar ve öğrenciler mülteci olarak ülkeyi terk etti. Yemen’in Aden çevresindeki yerinden edilmiş kişilerin kamplarında da sivrisinek larvaları evlerin ve çadırların içindeki su kaplarında bulundu.
🔹 Afganistan, Pakistan, Yemen, Sudan, Etiyopya, Kenya, İran, ABD ve Suudi Arabistan’dan bilim insanları Afrika’daki Anopheles stephensi popülasyonunun kökenini belirlemek için dört yıl süren genomik araştırmada işbirliği yaptı.