🔹 Lockheed Martin, Patriot hava savunma sistemlerinde kullanılan kritik PAC-3 önleme füzelerinin müttefik ülkelere hangi tarihte teslim edileceğine ilişkin kesin bir takvim veremeyeceğini açıkladı.
🔹 Şirket, İran savaşı nedeniyle daha da büyüyen küresel talep karşısında üretimi hızla artırmaya çalıştığını ancak teslimat önceliklerini ABD hükümetinin belirlediğini bildirdi.
🔹 Lockheed Martin Füze ve Ateş Kontrol Birimi Strateji ve İş Geliştirme Başkan Yardımcısı Brian Dunn, şirketin hangi ülkenin öncelikli teslimat alacağı konusunda karar verme yetkisi bulunmadığını söyledi.
🔹 Dunn, üretim kapasitesindeki artışın birçok kullanıcının ihtiyacını daha hızlı karşılamaya yardımcı olacağını ancak öncelik sıralamasının Pentagon tarafından belirleneceğini ifade etti.
Üretim kapasitesi üç katına çıkıyor
🔹 Lockheed Martin, bu yıl Pentagon ile yaptığı 4,7 milyar dolarlık anlaşma kapsamında yıllık PAC-3 üretimini mevcut 650 adetten 2033 yılına kadar 2 bin adede çıkarmayı planlıyor.
🔹 PAC-3 füzeleri İran savaşı başlamadan önce de yüksek talep görüyordu ve çatışmalar Batı ülkelerinin stokları üzerindeki baskıyı daha da artırdı.
🔹 PAC-3 sistemi özellikle yüksek hızda seyreden balistik ve hipersonik füzelere karşı etkili olması nedeniyle birçok ülkenin hava savunmasında kritik öneme sahip bulunuyor.
Ukrayna ve Avrupa üzerindeki etkiler
🔹 Patriot önleme füzeleri, Rusya'nın balistik ve hipersonik füze saldırılarına karşı Ukrayna savunmasının en önemli unsurlarından biri olarak görülüyor.
🔹 Analistler, önleme füzelerindeki eksikliğin Rusya'nın Ukrayna şehirlerine yönelik saldırılarında avantaj sağladığını değerlendiriyor.
🔹 Ukraynalı savunma şirketi Fire Point, geçen hafta Patriot sistemine daha ucuz alternatif olarak geliştirilen yeni bir karadan havaya füzenin ilk uçuş testini gerçekleştirdiğini duyurdu.
Avrupa'nın ABD bağımlılığı tartışılıyor
🔹 Birçok Avrupa ülkesi, Donald Trump yönetimi döneminde ABD savunma teknolojilerine bağımlılığı azaltacak alternatif çözümler geliştirmeye çalışıyor.
🔹 Washington yönetimi geçen ay İngiltere, Polonya, Litvanya ve Estonya dahil bazı Avrupalı müttefikleri, İran savaşı nedeniyle ABD silah teslimatlarında uzun gecikmeler yaşanabileceği konusunda uyardı.
🔹 Lockheed Martin yöneticisi Paula Hartley, birçok yabancı hükümetin ABD silah teslimatlarındaki gecikmeler ve ürün bulunabilirliği konusunda giderek daha fazla hayal kırıklığı yaşadığını söyledi.
🔹 Hartley, şirketin tüm taahhütlerini yerine getirmek için çalışmalarını sürdürdüğünü ancak bazı gecikmelerin hükümet politikaları ve önceliklendirme kararlarından kaynaklandığını ifade etti.
🔹 Emirates, hükümetlerin Körfez bölgesine yönelik seyahat uyarılarına rağmen yolcuları Dubai üzerinden uçmaya teşvik etmek amacıyla özel bir seyahat sigortası uygulaması başlatmaya hazırlanıyor.
🔹 Şirket, yolcuların bölgede mahsur kalması halinde gerekirse başka hava yollarını kullanarak evlerine ulaştırılmasını garanti eden sigorta paketi sunacak.
🔹 Emirates Başkanı Tim Clark, uygulamanın yolcuların çatışmalar nedeniyle geri dönememe endişelerini azaltmayı hedeflediğini söyledi.
🔹 Sigorta ürününün sigorta şirketleriyle birlikte geliştirildiği ve makul fiyatlarla sunulmasının planlandığını açıkladı.
Yolcu trafiği toparlanıyor
🔹 Dubai Havalimanı üzerinden günlük transit yolcu sayısı yaklaşık 40 bine ulaştı.
🔹 Savaş öncesinde günlük yaklaşık 100 bin transit yolcu bulunurken, Emirates bu sayının yeniden hızlı şekilde arttığını belirtti.
🔹 Bazı Londra-Dubai uçuşlarında doluluk oranı çok yüksek seviyelere ulaşırken, şirket genelinde uçaklar ortalama yüzde 75 dolulukla uçuyor.
🔹 Birçok ülkede yürürlükte bulunan seyahat uyarıları nedeniyle yolcuların standart seyahat sigortası yaptırmakta zorlandığı belirtiliyor.
Finansal görünüm
🔹 Emirates, mevcut mali yılda daha önce açıkladığı kâr hedeflerinden vazgeçti.
🔹 Tim Clark, savaşın devam etmesi halinde şirketin mali yılı başa baş tamamlamasının kabul edilebilir olduğunu, önceliğin nakit pozisyonunun güçlü kalması olduğunu söyledi.
🔹 Havayolu şirketi geçen hafta, savaş öncesi kapasitesinin yaklaşık yüzde 80'ini yeniden devreye almasının ardından sınırlı da olsa kâr açıkladı.
🔹 Emirates'in mart ayında sona eren son mali yıldaki net kârı 6,3 milyar dolar oldu.
Çatışmalar sırasında operasyonlar
🔹 Emirates, çatışmaların başlamasının ardından dört gün içinde uçuşlarının önemli bölümünü yeniden başlattı ve kısa sürede kapasitesinin yüzde 40 seviyesine ulaştı.
🔹 İlk günlerde uçaklar olası yön değiştirmeler için ilave beş saatlik yakıtla uçuş gerçekleştirdi.
🔹 Bazı seferler geri döndü, alternatif havalimanlarına yönlendirildi veya Umman üzerinde uzun süre beklemek zorunda kaldı.
🔹 Tim Clark, şirketin hiçbir aşamada uçuş güvenliğinden taviz vermediğini ve tüm operasyonların güvenlik kriterleri doğrultusunda yürütüldüğünü söyledi.
Dubai'nin hava savunması ve enerji piyasası
🔹 Clark, Dubai'nin kente yönelen yaklaşık 3 bin füze, insansız hava aracı ve seyir füzesinin yaklaşık yüzde 98'ini etkisiz hale getirdiğini söyledi.
🔹 Emirates uçuşlarının dar askeri koridorlar üzerinden güvenli şekilde sürdürüldüğünü belirtti.
🔹 Clark ayrıca savaş sırasında jet yakıtı fiyatlarının iki katına çıkmasının küresel petrol dağıtım sisteminde kapsamlı değişikliklere yol açabileceğini öngördü.
🔹 Yakıt maliyetlerindeki artışa rağmen Emirates'in Airbus A380 filosundan vazgeçmeyi düşünmediğini, bu uçakların şirket için önemli gelir ve kârlılık kaynağı olmaya devam ettiğini ifade etti.
🔹 Avrupa'nın yaklaşık 100 milyar euroluk ortak yeni nesil savaş uçağı projesi Future Combat Air System (FCAS), Almanya'nın projeden çekilmesiyle sona erdi.
🔹 Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'a, Dassault Aviation ile Airbus Defence arasındaki anlaşmazlık nedeniyle ortak savaş uçağı geliştirme projesinin sonlandırılmasının daha doğru olacağını bildirdi.
🔹 Yaklaşık yedi yıldır devam eden proje, altıncı nesil savaş uçağı, insansız hava araçları ve gelişmiş komuta-kontrol sistemlerini tek platformda birleştirmeyi hedefliyordu.
🔹 FCAS'ın amacı, 2040 yılı civarında Dassault Rafale ve Eurofighter Typhoon filolarının yerini alacak yeni nesil hava muharebe sistemi geliştirmekti.
Avrupa savunması için etkileri
🔹 Projenin sona ermesi, Avrupa'nın Rusya tehdidi karşısında savunma kapasitesini artırmaya ve savunma sanayisindeki parçalanmış yapıyı azaltmaya çalıştığı dönemde önemli bir gerileme olarak değerlendiriliyor.
🔹 ABD'nin Donald Trump döneminde Avrupa'dan uzaklaşan güvenlik politikası da kıtanın kendi savunma sanayisini güçlendirme ihtiyacını artırmış durumda.
🔹 Sektör temsilcileri, savaş uçağı kısmı iptal edilse de "Combat Cloud" adı verilen komuta-kontrol yazılım sisteminin kurtarılabileceğini düşünüyor.
Almanya'nın seçenekleri
🔹 Almanya Savunma Bakanı Boris Pistorius, ülkenin önünde dört seçenek bulunduğunu açıkladı.
🔹 Bunlar arasında daha fazla ABD üretimi F-35 savaş uçağı satın almak, İngiltere-İtalya-Japonya ortaklığındaki GCAP programına katılmak veya Alman liderliğinde Airbus ve diğer ortaklarla yeni bir savaş uçağı geliştirmek bulunuyor.
🔹 Pistorius ayrıca açıklamadığı dördüncü bir seçeneğin de ortaya çıkabileceğini söyledi. Savunma sektöründeki kaynaklar bunun İsveç ile olası iş birliğine işaret ettiğini değerlendiriyor.
🔹 Airbus Defence, MTU Aero Engines, Hensoldt, MBDA ve diğer Alman savunma şirketlerinden oluşan sekiz şirketlik konsorsiyum Berlin'e Avrupa merkezli yeni bir savaş uçağı projesi için ortak teklif sundu.
GCAP ve İsveç seçeneği
🔹 Airbus'ın İngiltere, İtalya ve Japonya'nın yürüttüğü GCAP programına katılması ihtimaller arasında görülüyor.
🔹 Almanya'nın yüksek finansman katkısı sağlayabilecek olması GCAP açısından avantaj olarak değerlendirilirken, böyle bir ortaklığın Japonya ile yürütülen takvimi geciktirebileceği belirtiliyor.
🔹 Diğer seçeneklerden biri de İsveçli Saab ile iş birliği yapılması olarak öne çıkıyor.
🔹 Saab'ın Gripen savaş uçağının yerine geçecek yeni nesil proje üzerinde ön çalışmalar yürüttüğü ancak henüz resmi karar verilmediği ifade edildi.
Fransa'nın durumu
🔹 FCAS'ın sona ermesi Fransa ve Dassault Aviation için de yeni belirsizlikler yarattı.
🔹 Fransa, Rafale savaş uçağını yaklaşık 2030 yılına kadar beşinci nesil seviyesine yükseltmek için kaynak ayırmış durumda.
🔹 Ancak uzmanlar, Fransa'nın daha sonra tek başına altıncı nesil savaş uçağı geliştirme maliyetini karşılamasının zor olacağını değerlendiriyor.
🔹 Yeni projeye ortak bulunması halinde teknoloji paylaşımı ve üretim haklarının yeniden müzakere edilmesi gerekeceği belirtiliyor.
İspanya'nın tepkisi
🔹 Projenin üçüncü ortağı İspanya, FCAS'ın sona ermesini Avrupa savunma iş birliği açısından ciddi bir başarısızlık olarak değerlendirdi.
🔹 İspanya Savunma Bakanı Margarita Robles, güvenlik ihtiyaçlarının yerine sanayi şirketlerinin çıkarlarının ön plana çıkmasının Avrupa savunması açısından kaygı verici olduğunu söyledi.
🔹 Robles, İspanya'nın Fransa, Almanya ve diğer Avrupa ülkeleriyle yeni bir savaş uçağı projesine katılmaya açık olduğunu açıkladı.
🔹 İspanya, en azından "Combat Cloud" komuta-kontrol sistemi gibi ortak teknolojilerin geliştirilmesine devam edilmesini desteklediğini bildirdi.
🔹 Khosla Ventures'ın kurucusu Vinod Khosla, yapay zekânın önümüzdeki yıllarda ekonomide büyük dönüşüm yaratacağını ve mevcut vergi sisteminin bu değişime uyum sağlayamayacağını savundu.
🔹 Khosla, yapay zekânın gelecek on yıl içinde bugün insanların yaptığı ekonomik değeri yüksek işlerin yaklaşık yüzde 80'ini, mevcut mesleklerin yüzde 80'inde insanlardan daha hızlı yerine getirebileceğini öne sürdü.
İş gücü ve ekonomi
🔹 Yapay zekânın yaygınlaşmasıyla aynı ekonomik üretim düzeyi için ihtiyaç duyulan insan emeğinin önemli ölçüde azalabileceği belirtildi.
🔹 Teknolojik dönüşüme hazırlık yapılmaması halinde kitlesel eksik istihdam ve ekonomik geçiş sürecinde ciddi toplumsal sorunlar yaşanabileceği ifade edildi.
🔹 Mevcut ABD vergi sisteminin emeğin ekonomik değerden önemli pay aldığı bir döneme göre tasarlandığı, yapay zekâ çağında ise sermaye gelirlerinin hızla büyümesinin yeni düzenlemeleri zorunlu kılacağı savunuldu.
Vergi reformu önerileri
🔹 2028 sonrasında sermaye kazançlarının ayrıcalıklı vergi statüsünün kaldırılarak normal gelir gibi vergilendirilmesi önerildi.
🔹 Bu değişikliğin yıllık yaklaşık 400 milyar dolar ek vergi geliri sağlayabileceği öngörüldü.
🔹 Elde edilecek kaynağın öncelikle yapay zekâ nedeniyle gelir kaybına uğrayan çalışanlara destek olarak aktarılması, kalan kısmın ise yıllık geliri 75 bin doların altında olan Amerikalıların federal gelir vergilerini geri ödemede kullanılması önerildi.
Yapay zekâ ve robot vergisi
🔹 2030 sonrasında yapay zekâ işlem gücü kullanımı ve robotların insan emeğinin yerine geçtiği faaliyetlerden yüzde 20 oranında sembolik vergi alınması teklif edildi.
🔹 Bu verginin ilk aşamada işsiz kalan çalışanların desteklenmesinde kullanılabileceği, ilerleyen yıllarda ise yıllık 150-200 milyar dolar gelir sağlayabileceği öngörüldü.
Temel hizmetlerde yapay zekâ kullanımı
🔹 Sağlık hizmetleri, ruh sağlığı desteği, eğitim ve hukuk danışmanlığı gibi temel uzmanlık hizmetlerinin yapay zekâ sayesinde herkes için çok düşük maliyetli hale getirilebileceği savunuldu.
🔹 Doktor, öğretmen ve avukat gibi uzmanlık hizmetlerine erişim maliyetinin büyük ölçüde düşmesinin gelir eşitsizliğini azaltabileceği belirtildi.
🔹 Böyle bir dönüşümün 2035 yılına kadar ekonomide deflasyonist etki oluşturabileceği ve toplam maliyetleri aşağı çekebileceği ifade edildi.
Uzun vadeli hedefler
🔹 2035 sonrasında yapay zekânın çok büyük kurumsal servet oluşturacağı ve bu servetin toplum tarafından paylaşılması gerektiği görüşü dile getirildi.
🔹 Yapay zekâ şirketlerine ortak olacak ulusal bir varlık fonu kurulmasının her Amerikalıyı yapay zekâ ekonomisinin sermaye sahibi haline getirebileceği önerildi.
🔹 Yapay zekânın muhasebe, hukuk, pazarlama ve vergi işlemlerini üstlenmesi sayesinde 2035 yılına kadar yaklaşık 50 milyon Amerikalının mikro girişimci olarak yeniden istihdam edilebileceği savunuldu.
🔹 Khosla, 1950'lerin ekonomik yapısına göre hazırlanmış vergi sisteminin 2030'ların yapay zekâ ekonomisine uygun şekilde yeniden tasarlanmasının gerekli olduğunu belirtti.
🔹 Çinli yatırımcılar, Pekin'in sermaye kontrollerini aşarak SpaceX ve OpenAI gibi ABD teknoloji şirketlerinin halka arzlarına dolaylı yoldan yatırım yapabilmek için dijital token ürünlerine yöneliyor.
🔹 Bu ürünler, ilgili şirket hisselerine sentetik veya varlık destekli olduğu iddia edilen dijital tokenlar aracılığıyla maruz kalma imkânı sunuyor.
🔹 Yatırımcılar önce yuan karşılığında USDT gibi stablecoin satın alıyor, ardından bu dijital varlıklarla yurtdışındaki kripto platformlarında token işlemleri gerçekleştiriyor.
🔹 Çin'de itibari para ile kripto para dönüşümü yasak olmasına rağmen VPN ve offshore platformlar kullanılarak bu işlemler gerçekleştirilebiliyor.
Yoğun talep ve sermaye kontrolü
🔹 Çinli yatırımcıların bu ürünlere ilgisi son aylarda hızla arttı ve bazı token satışları yoğun talep nedeniyle tamamen doldu.
🔹 Birçok yatırımcı, satın aldığı tokenların gerçekten şirket hisseleriyle desteklenip desteklenmediğini veya ilgili şirketlerin bu işlemleri resmî ortaklık olarak kabul edip etmediğini doğrulamadan yatırım yaptı.
🔹 Pekin yönetiminin sınır ötesi yatırım kurallarını sıkılaştırması, token tabanlı ürünleri alternatif yatırım kanalı haline getirdi.
🔹 Bu yöntem sayesinde bazı yatırımcılar Çin'deki kişi başı yıllık 50 bin dolarlık döviz transfer sınırını da aşabiliyor.
SpaceX ve OpenAI ilgisi
🔹 SpaceX halka arzında yaklaşık 1,78 trilyon dolar değerlemeyi hedeflerken şirketin değeri 2023 başındaki 137 milyar dolardan 2025 sonunda 800 milyar dolara yükseldi.
🔹 OpenAI de ABD düzenleyicilerine gizli halka arz başvurusu yaptıktan sonra yatırımcı ilgisinin merkezine yerleşti.
🔹 New York merkezli Paimon Finance, SpaceX ve OpenAI bağlantılı token ürünleri sunduğunu ve bunların özel amaçlı yatırım araçları üzerinden hisse maruziyeti sağladığını açıkladı.
🔹 Seychelles merkezli Bitget'in piyasaya sürdüğü SpaceX bağlantılı preSPAX ürününün yatırımcılarının önemli bölümünü Çinli kullanıcılar oluşturdu.
Kısa vadeli kazançlar
🔹 Çin'in Hubei eyaletindeki bir yatırımcı, OpenAI bağlantılı token ürünü için yaklaşık 12 bin dolar yatırım yaptığını ve iki hafta içinde yüzde 32 kazançla pozisyonunu kapattığını söyledi.
🔹 Bazı yatırımcılar, geleneksel yatırım yollarıyla erişemeyecekleri halka arz öncesi fırsatlara bu yöntem sayesinde ulaşabildiklerini belirtiyor.
Riskler ve belirsizlikler
🔹 Tokenların gerçekten ilgili şirket hisseleriyle desteklenip desteklenmediğini yatırımcıların doğrulaması oldukça zor görülüyor.
🔹 Birçok ABD teknoloji şirketi, izinsiz hisse devrini tanımadığını ve bu tür işlemlerin yatırımcılara ekonomik hak sağlamayabileceğini açıkladı.
🔹 OpenAI daha önce tokenleştirilmiş özel piyasa sözleşmelerini desteklemediğini ve onaylanmayan işlemlerin yatırımcı açısından ekonomik değer taşımayabileceğini duyurmuştu.
🔹 Anthropic de izinsiz özel amaçlı yatırım araçları üzerinden yapılan hisse işlemlerini şirket kayıtlarında tanımadığını açıkladı.
🔹 Uzmanlar, tokenleştirilmiş yatırımların Çinli yatırımcılara yeni fırsatlar sunarken, hukuki koruma eksikliği ve varlık desteğinin doğrulanamaması nedeniyle önemli finansal riskler taşıdığı uyarısında bulunuyor.
🔹 Donald Trump’ın en üst düzey danışmanları, Jeffrey Epstein dosyalarının yarattığı siyasi krizi yönetmek için Temmuz 2025 boyunca Beyaz Saray Durum Odası’nda bir dizi toplantı gerçekleştirdi.
Krizin başlangıcı
🔹 Adalet Bakanlığı ve FBI, Jeffrey Epstein’a ait bir “müşteri listesi” bulunmadığını açıklayan ortak bir not yayımladı ancak bu açıklama Trump destekçileri arasında büyük tepkiye yol açtı.
🔹 Aynı dönemde Trump ile Epstein arasındaki geçmiş ilişkilere ilişkin Wall Street Journal haberinin yayımlanacak olması Beyaz Saray’daki endişeyi artırdı.
🔹 Başkan Yardımcısı JD Vance, yönetimin elindeki tüm Epstein belgelerinin yayımlanmasını savunurken, bunun şeffaflık sağlayacağını ve ileride yaşanacak siyasi zararı azaltacağını dile getirdi.
Beyaz Saray’daki tartışmalar
🔹 Toplantılarda mahkeme kayıtlarının açılması, Ghislaine Maxwell’in yeniden sorgulanması ve Kongre’de ifade vermesinin sağlanması gibi seçenekler değerlendirildi.
🔹 Maxwell’e af veya ceza indirimi verilmesi ihtimali de gündeme geldi ancak bunun büyük bir kamuoyu tepkisi yaratacağı değerlendirilerek destek görmedi.
🔹 Yetkililer, mahkemelerin gizli jüri kayıtlarını açmayı reddetmesi halinde sorumluluğun yargıya yüklenebileceğini de hesapladı.
Adalet Bakanlığı ve FBI içindeki gerilim
🔹 FBI Direktörü Kash Patel ve Yardımcısı Dan Bongino, Epstein belgeleri konusunda yönetimin izlediği iletişim stratejisine sert şekilde karşı çıktı.
🔹 Dan Bongino, Adalet Bakanı Pam Bondi’yi süreci yanlış yönetmekle suçladı ve sert tartışmalar yaşandı.
🔹 FBI yönetimi, yayımlanan resmi notun kamuoyundaki komplo teorilerini sona erdirmek yerine daha da güçlendirdiğini değerlendirdi.
Trump’ın yaklaşımı
🔹 Trump, Epstein konusunun tamamen kapanmasını isterken danışmanları ise kamuoyu baskısının giderek arttığını değerlendirdi.
🔹 JD Vance ve Donald Trump Jr., özellikle genç Cumhuriyetçi seçmenler arasında Epstein dosyalarına yönelik ilginin ciddi siyasi risk oluşturduğu görüşünü dile getirdi.
🔹 Trump, kamuoyuna yaptığı açıklamalarda Epstein dosyalarını Demokratların oluşturduğu bir “aldatmaca” olarak nitelendirdi ve destekçilerini bu konuyla ilgilenmemeye çağırdı.
Belgelerin yayımlanması
🔹 Kongre baskısının artmasıyla Epstein Dosyaları Şeffaflık Yasası kabul edildi ve milyonlarca sayfalık belge kamuoyuna açıldı.
🔹 Belgelerde Trump’ın adı çok sayıda kez geçti ancak Adalet Bakanlığı Epstein’in suçlarına ilişkin Trump hakkında suçlayıcı bir delil bulunmadığını savundu.
🔹 İç kamuoyu araştırmaları, Epstein dosyalarının enflasyon ve ekonomi gibi başlıkların ardından Cumhuriyetçi seçmenler arasında en fazla konuşulan siyasi konular arasında yer almaya devam ettiğini ortaya koydu.
🔹 Ukrayna savaşı 1.569'uncu gününe ulaşarak dört yıl üç ayı aştı ve süresi bakımından I. Dünya Savaşı'nı geride bıraktı.
🔹 Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Şubat 2022'de başlattığı işgalin birkaç gün içinde sonuçlanacağını öngörmüş olsa da savaş uzun süreli bir yıpratma mücadelesine dönüştü.
🔹 Kamuoyu araştırmaları Ukraynalıların yaklaşık yarısının savaşın 2027'den önce sona ermeyeceğini düşündüğünü gösteriyor.
🔹 Çok sayıda Ukraynalı, mevcut savaşın aslında 2014 yılında Rusya'nın Kırım'ı ilhak etmesiyle başladığını savunuyor.
I. Dünya Savaşı ile benzerlikler
🔹 Askerî tarihçiler, iki savaşın başlangıç aşamalarında hızlı zafer hedefleyen saldırıların başarısız olması ve ardından uzun süreli cephe savaşlarına dönüşmesi açısından dikkat çekici benzerlikler taşıdığını belirtiyor.
🔹 1914 yılında Almanya'nın Paris'e ilerleyişi nasıl durdurulduysa, 2022 yılında Rus ordusunun Kiev'e yönelik ilerleyişi de geri püskürtüldü.
🔹 Her iki savaşta da cephe hatları büyük ölçüde sabit kaldı ve taraflar uzun süre siper savaşlarıyla yıpratma stratejisi izledi.
🔹 Topçu ateşinin yoğunluğu nedeniyle askerlerin korunmak için siperlere çekilmesi, iki savaşın ortak özelliklerinden biri olarak öne çıktı.
Drone savaşlarının etkisi
🔹 Ukrayna cephesinde insansız hava araçlarının yaygınlaşması klasik siper savaşının yapısını önemli ölçüde değiştirdi.
🔹 Sürekli gözetleme yapan ve yüksek hassasiyetle saldırı düzenleyen dronelar nedeniyle açık siper sistemleri yerini daha küçük ve derin yer altı barınaklarına bıraktı.
🔹 Cephede hareket eden her unsurun kısa sürede tespit edilmesi nedeniyle geniş çaplı piyade saldırıları büyük ölçüde sona ererken, operasyonlar bir veya iki askerden oluşan küçük timlerle yürütülmeye başlandı.
🔹 Savaşın ilk dönemlerinde etkili olan tanklar da dronelara karşı kolay hedef haline geldikleri için daha sınırlı kullanılmaya başladı.
Yıkım ve kayıplar
🔹 Cephe hattındaki keşif görüntülerinde parçalanmış ağaçlar, yıkılmış yerleşimler ve top mermisi çukurlarıyla kaplı araziler I. Dünya Savaşı cephelerini andıran görüntüler oluşturuyor.
🔹 I. Dünya Savaşı'nda yaklaşık 9 ila 11 milyon asker hayatını kaybederken, Ukrayna savaşındaki asker kayıplarının yaklaşık 500 bine ulaştığı değerlendiriliyor.
🔹 NATO yetkilileri ve askerî analistler, yoğun drone kullanımı nedeniyle Ukrayna cephesindeki ölümcüllük seviyesinin I. Dünya Savaşı'ndaki muharebelerle karşılaştırılabilecek düzeye ulaştığını ifade ediyor.
🔹 Rus ordusunun doğudaki Pokrovsk harekâtındaki günlük ilerleme hızının, I. Dünya Savaşı'nın en kanlı muharebelerinden Somme Savaşı'ndaki bazı ilerleme hızlarından daha düşük olduğu belirtiliyor.
Savaşın geleceği
🔹 Ukrayna, Rusya'nın petrol altyapısına yönelik drone saldırılarıyla Moskova'nın savaş finansmanını zayıflatmayı hedefliyor.
🔹 Personel yetersizliği nedeniyle büyük kara taarruzları düzenleyemeyen Ukrayna ordusu, cepheyi binlerce küçük saldırı dronuyla doyurarak Rus kuvvetlerine sürdürülemez kayıplar verdirmeyi amaçlıyor.
🔹 Tarihçi Yaroslav Hrytsak, Ukrayna'daki çatışmayı "droneların kullanıldığı bir I. Dünya Savaşı" olarak nitelendiriyor.
🔹 Uydu görüntüleri ve doğrulanmış videolar, ABD'nin Çarşamba günü İran'ın Hürmüz Boğazı yakınındaki güney kıyısında bulunan Bemani köyündeki bir içme suyu tesisini vurduğunu gösteriyor.
🔹 ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), saldırı sırasında Hürmüz Boğazı yakınındaki hedeflere ABD Hava Kuvvetleri ve Deniz Kuvvetlerine ait savaş uçaklarından hassas güdümlü mühimmat kullanılarak operasyon düzenlendiğini açıkladı.
🔹 İran devlet medyası su depolama tesislerinin hedef alındığını duyururken, yerel yetkililer saldırının ardından kasaba ve çevre köylerde yaşayan 20 binden fazla kişinin su hizmetinin kesildiğini açıkladı.
🔹 Uydu görüntülerinde köy dışındaki tepede bulunan iki su depolama yapısının açık mavi renkli su dağıtım borularına sahip olduğu ve konumlarının tipik su altyapısı özellikleri taşıdığı görüldü.
🔹 Görüntüler küçük depolama binasının çatısının tamamen çöktüğünü, yanındaki büyük yapının ise ayakta kaldığını ancak çatısının tam ortasında küçük bir isabet deliği oluştuğunu ortaya koydu.
🔹 İran medyasında paylaşılan mühimmat parçalarının bağımsız araştırmacılar tarafından GBU-39 tipi 250 librelik hassas güdümlü süzülme bombasına ait olduğu değerlendirildi.
🔹 GBU-39 mühimmatının oluşturduğu dar giriş deliği ve sınırlı patlama etkisi, görüntülerdeki hasar modeliyle uyumlu bulundu.
🔹 Tesislerin köy dışında izole bir bölgede bulunması ve çatının tam merkezinden vurulması, saldırının hassas hedefleme yöntemiyle gerçekleştirildiğine işaret eden unsurlar arasında gösterildi.
🔹 ABD'nin su tesisini bilinçli olarak hedef alıp almadığı veya yapıların su altyapısı olduğunu bilip bilmediği netlik kazanmadı.
🔹 Uluslararası hukuk kapsamında sivil altyapının kasıtlı olarak hedef alınması savaş suçu oluşturabilir.
🔹 Eyalet Su İdaresi Başkanı Abdolhamid Hamzehpour, mobil su tankerleriyle bölge halkına geçici su sağlandığını ve hasarlı depoları devre dışı bırakan yeni bir su hattının yaklaşık 12 saat içinde tamamlandığını açıkladı.
🔹 Çin'in Çongçing kentinde barınaklardan sahiplendiği köpeklere işkence edip öldürdüğü iddia edilen 39 yaşındaki bir kişi hakkında düzenlenen protestolar, ülkede nadir görülen kitlesel hayvan hakları gösterilerinden biri oldu.
🔹 Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde yüzlerce kişinin şüphelinin yaşadığı sitenin önünde toplandığı, bazı göstericilerin el fenerleri ve hayvan istismarını kınayan pankartlar taşıdığı görüldü.
🔹 Polis ekipleri göstericilere müdahale ederek kalabalığı dağıttı. Görüntülerde bazı protestocuların yere yatırıldığı ve polis tarafından bölgeden uzaklaştırıldığı yer aldı.
🔹 Çarşamba günü yayımlanan polis açıklamasında, Li soyadlı şüphelinin gözaltına alındığı ve sahiplendiği bir köpeğe zarar vererek ölümüne neden olduğunun tespit edildiği bildirildi.
Hayvan koruma yasası tartışmaları
🔹 Çin'de evcil hayvanları koruyan özel bir hayvan istismarı yasası bulunmuyor ve bu durum uzun süredir hayvan hakları savunucularının eleştirilerine konu oluyor.
🔹 Son yıllarda sokak kedilerine yönelik işkence ve öldürme vakaları sosyal medyada büyük tepki toplasa da mevcut yasal boşluk nedeniyle failler hakkında çoğu zaman ceza soruşturması açılamıyor.
🔹 Çin'de genç nüfusun evlilik ve çocuk sahibi olmayı ertelemesiyle evcil hayvan sahipliği hızla artarken, 2025 verilerine göre şehirlerde yaşayan kedi ve köpek sayısı 124 milyonu aşmış durumda.
Sansür ve güvenlik endişeleri
🔹 Olayın ardından şüphelinin gözaltına alınmasına ilişkin haberler sosyal medyada gündem olurken, protesto görüntüleri ve polis müdahalesini gösteren paylaşımlar kısa süre içinde platformlardan kaldırıldı.
🔹 Hayvan hakları yasası çağrısı yapan bazı ünlü isimlerin paylaşımları da silinirken, yaralı bir köpeği tedavi eden bir hayvan hastanesinin sosyal medya hesabının geçici olarak paylaşım yapması kısıtlandı.
Yetkililerin kitlesel gösterilere yaklaşımı
🔹 Bağımsız araştırmacı Wu Qiang, Çin yönetiminin özellikle orta sınıfın organize olduğu kitlesel gösterileri, konusu ne olursa olsun, potansiyel bir toplumsal hareket olarak gördüğünü ve hızla bastırma eğiliminde olduğunu söyledi.
🔹 Wu Qiang, yetkililerin hayvan koruma konusunda kapsamlı bir yasa çıkarmaya sıcak bakmadığını ve konunun sosyal değerler ile ideolojik tartışmalara dönüşebileceği gerekçesiyle siyasi açıdan hassas kabul edildiğini ifade etti.
🔹 Komşuların aylar önce polis birimlerine hayvan istismarı ihbarında bulunduğu ancak mevcut yasal düzenlemelerin yetersizliği nedeniyle işlem yapılmadığı yönündeki iddialar da protestoların büyümesinde etkili oldu.
🔹 ABD'de Dünya Kupası maçlarına ev sahipliği yapan şehirlerde birçok restoran, yabancı taraftarların Amerikan bahşiş kültürüne alışık olmaması ihtimaline karşı hesaplara otomatik servis ücreti eklemeye hazırlanıyor.
Servis çalışanlarının gelirini koruma amacı
🔹 Philadelphia'daki Mission Taqueria'nın sahibi Daniel McLaughlin, Dünya Kupası boyunca tüm hesaplara yüzde 20 servis ücreti uygulayacağını açıkladı. İşletme, yoğun turist trafiği nedeniyle bahşişli çalışanların gelir kaybı yaşamasını önlemeyi hedefliyor.
🔹 Restoranda çalışan servis personeli bahşişlerle birlikte saatlik 25 ila 45 dolar arasında gelir elde ediyor. İşletme yönetimi, yoğun iş temposundan çalışanların da aynı ölçüde faydalanmasını istiyor.
Dünya Kupası şehirlerinde benzer hazırlıklar
🔹 ABD'deki 11 ev sahibi şehirde faaliyet gösteren restoranlar da benzer uygulamaları değerlendiriyor. Kararlarda yerel vergi düzenlemeleri, müşteri tepkileri ve yabancı turist sayısına ilişkin beklentiler etkili oluyor.
🔹 Pennsylvania Restoran ve Konaklama Birliği ile Missouri Restoran Birliği, üyelerine Dünya Kupası süresince otomatik servis ücreti uygulanmasını tavsiye ediyor. Amaç, bahşiş konusunda yaşanabilecek kültürel farklılıkların çalışan gelirlerini olumsuz etkilemesini önlemek.
Bahşiş kültürü ülkeden ülkeye değişiyor
🔹 Avrupa başta olmak üzere birçok ülkede servis ücretinin hesaba dahil olması nedeniyle bahşiş isteğe bağlı kabul ediliyor. ABD'de ise servis çalışanları saatlik yalnızca 2,13 dolar taban ücret alabiliyor ve gelirlerinin önemli kısmını bahşiş oluşturuyor.
🔹 Restoran sektöründeki temsilciler, uluslararası ziyaretçilere sürekli Amerikan bahşiş sistemini anlatmanın yoğun maç günlerinde hizmeti yavaşlatabileceğini belirtiyor.
İşletmeler için vergi ve muhasebe yükü oluşturuyor
🔹 Otomatik servis ücretleri bahşişten farklı olarak restoran geliri kabul edildiği için satış vergisine tabi tutuluyor ve fazla mesai hesaplamalarında da farklı kurallar uygulanıyor. Bu durum muhasebe süreçlerini önemli ölçüde karmaşık hale getiriyor.
🔹 Bağımsız Restoran Koalisyonu üyelerine gönderdiği bilgilendirmede, otomatik servis ücretlerinin çalışanların "bahşiş vergisi indirimi" gibi bazı federal avantajlardan yararlanmasını da engelleyebileceği uyarısında bulundu.
Bazı eyaletlerde şeffaflık zorunluluğu bulunuyor
🔹 Kaliforniya, Florida ve New York gibi eyaletlerde restoranların servis ücretlerini menülerde ve internet sitelerinde açık şekilde belirtmesi gerekiyor. Bu nedenle bazı işletmeler kısa süreli uygulamalar yerine mevcut sistemi korumayı tercih ediyor.
Bazı işletmeler uygulamayı kalıcı hale getirmeyi planlıyor
🔹 Atlanta çevresinde dört şubesi bulunan T's Brunch Bar, Dünya Kupası için servis ücretini yüzde 18'den yüzde 20'ye çıkardı ve organizasyon sonrasında da bu uygulamayı sürdürmeyi planlıyor.
🔹 İşletme sahibi Teneshia Murray, Dünya Kupası öncesinde 50 yeni çalışan işe aldığını ve yüksek servis ücretinin çalışan motivasyonunu artıracağını düşünüyor.
Tartışmalar sürüyor
🔹 Cornell Üniversitesi'nden bahşiş araştırmacısı Michael Lynn, geçmiş çalışmaların yabancı turistlerin ABD'de yerli müşterilere göre daha düşük bahşiş bıraktığını gösterdiğini ancak bu araştırmaların eski veriler içerdiğini belirtiyor.
🔹 Bazı servis çalışanları ise otomatik servis ücretlerinin yüksek bahşiş bırakabilecek müşterileri sınırladığı ve uzun vadede gelirlerini azaltabileceği görüşünü savunuyor.
🔹 Küresel sıcaklıkların yükselmeye devam ettiği bir dönemde Kuzey Atlantik'te Newfoundland'ın doğusunda ortalamanın belirgin şekilde altında deniz suyu sıcaklıklarına sahip geniş bir alan yaklaşık bir yıldır varlığını sürdürüyor.
🔹 Bilim insanları, bu olağan dışı soğuk su alanının son yıllarda okyanusların genel ısınma eğilimine uymayan nadir bölgelerden biri olduğunu ve Atlantik Meridyen Devridaim Dolaşımı (AMOC) üzerindeki olası etkilerini yakından izliyor.
AMOC iklim sistemi için kritik öneme sahip
🔹 AMOC, tropikal bölgelerden Kuzey Atlantik'e sıcak su taşıyan ve Grönland, İzlanda ile Kuzey Avrupa'nın iklimini şekillendiren en önemli okyanus akıntılarından biri olarak kabul ediliyor.
🔹 Sıcak ve tuzlu sular kuzeye ulaştığında soğuyarak yoğunlaşıyor ve derin okyanusa çöküyor. Bu süreç küresel iklim sisteminin önemli bir parçasını oluşturuyor.
🔹 Kuzey Kutbu buzlarının erimesiyle okyanusa daha fazla tatlı su karışması, suyun yoğunluğunu azaltarak batmasını zorlaştırıyor ve bu durum AMOC'un yavaşlamasına yol açabilecek bir etken olarak görülüyor.
Uzun süre devam ederse iklimi değiştirebilir
🔹 Soğuk su kütlesinin yıllarca devam etmesi halinde Kuzey Avrupa, İzlanda ve Grönland'da iklimin soğumasına neden olabileceği değerlendiriliyor.
🔹 Bilim insanları, AMOC'un tamamen çökmesi halinde Kuzey Yarımküre'de ciddi bir soğuma yaşanabileceğini, Güney Yarımküre'nin ise daha fazla ısınabileceğini belirtiyor.
🔹 Böyle bir senaryoda bazı bölgelerde deniz seviyeleri yükselebilir, mevsim düzenleri değişebilir ve küresel iklim sistemi önemli ölçüde etkilenebilir.
Araştırmalar farklı sonuçlar ortaya koyuyor
🔹 Potsdam İklim Etkileri Araştırma Enstitüsü'nden Stefan Rahmstorf liderliğindeki araştırma ekibi, AMOC'un zayıfladığına ilişkin güçlü kanıtların toplum ve politika yapıcılar açısından ciddi endişe oluşturduğunu ve acil ilgi gerektirdiğini açıkladı.
🔹 Buna karşılık geçen yıl yayımlanan başka bir araştırmada uzun vadeli zayıflamaya ilişkin kesin kanıt bulunmadığı ancak dolaşım sisteminin ilerleyen yıllarda kademeli olarak yavaşlamasının beklendiği ifade edildi.
🔹 Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC), AMOC'un zayıfladığı konusunda yüksek güven düzeyine sahip olduğunu bildirirken sistemin 2100 yılı öncesinde ani şekilde çökmesinin beklenmediğini belirtiyor.
Soğuk su kütlesinin nedeni araştırılıyor
🔹 Son günlerde sosyal medyada yeniden gündeme gelen Kuzey Atlantik'teki soğuk alanın AMOC'un gelecekte çökmesinin habercisi olup olmadığı tartışılıyor.
🔹 Uzmanlara göre Kuzey Atlantik'teki fırtınalı ve rüzgârlı hava koşulları bu yıl soğuk su alanını güçlendirdi ancak bunun tek başına bir yıldır devam eden durumu açıklaması mümkün görünmüyor.
🔹 Atlantik Çok On Yıllık Salınımı (AMO) gibi doğal iklim döngülerinin de okyanus sıcaklıklarını etkilediği belirtiliyor. AMO'nun negatif faza geçmesiyle birlikte soğuk su alanının yeniden ortaya çıktığı gözlendi.
Yıl boyunca devam edebilir
🔹 İklim modelleri, insan kaynaklı küresel ısınma ile doğal iklim değişkenliğinin birlikte mevcut tabloyu oluşturduğunu gösteriyor.
🔹 Modeller, Kuzey Atlantik'teki soğuk su alanının yıl sonuna kadar varlığını sürdürebileceğini, hatta genişleyerek daha da soğuyabileceğini öngörüyor.
🔹 Bununla birlikte mevcut veriler, Batı Avrupa, İzlanda veya Grönland genelinde yaygın ve ani bir soğuma yaşanacağı yönünde kesin bir işaret vermiyor. Bilim insanları, soğuk su kütlesinin AMOC'un geleceği açısından ne anlama geldiğinin ise henüz netleşmediğini belirtiyor.
🔹 ABD’de 2025 yılında yapılan federal eğitim değerlendirmelerine göre 9 ve 13 yaş grubundaki öğrencilerin ortalama matematik puanları hâlâ 10 yıl önceki seviyelerin altında kaldı.
🔹 Sonuçlar, sorunun yalnızca Covid-19 pandemisinden kaynaklanmadığını, matematik başarısındaki durgunluğun 2012 yılından beri devam ettiğini ortaya koydu.
🔹 Eğitim Bilimleri Enstitüsü Geçici Direktörü Matthew Soldner, verilerin eğitim sistemindeki sorunun pandemiyle sınırlı olmadığını açık biçimde gösterdiğini söyledi.
13 yaş grubunda alarm verici tablo
🔹 Ulusal Eğitim Gelişimi Değerlendirme Programı (NAEP) tarafından 1970'lerden beri uygulanan uzun dönemli testlerde 13 yaş grubunun matematik ve okuma performansında 2023'e göre neredeyse hiçbir ilerleme görülmedi.
🔹 Ulusal Değerlendirme Kurulu Başkanı Lesley Muldoon, özellikle ortaokul çağındaki öğrencilerde ilerleme sağlanamamasının büyük soru işaretleri oluşturduğunu ve eğitim sisteminde değişim için uyarı niteliği taşıdığını belirtti.
🔹 En düşük başarı gösteren 13 yaş grubunun matematik puanları, istatistiksel olarak 1970'lerin başındaki en düşük seviyelerle aynı düzeye geriledi.
🔹 Uzmanlar bu durumun özellikle ortaokul dönemine daha fazla odaklanılması gerektiğini gösterdiğini ifade ediyor.
9 yaş grubunda sınırlı iyileşme
🔹 9 yaşındaki öğrencilerde matematik puanlarında küçük bir yükseliş görülürken okuma becerileri pandemi öncesi seviyelere geri döndü.
🔹 Ortalama okuma puanı 215'ten 218'e yükseldi ve artış erkek öğrenciler, düşük gelirli ailelerden gelen çocuklar ile özel gereksinimli öğrenciler dahil birçok grupta gözlendi.
Ekonomiye etkisi büyük olabilir
🔹 Stanford Üniversitesi Hoover Enstitüsü araştırmacılarından Eric Hanushek, beceri seviyesi düşük bireylerin yaşamları boyunca daha az gelir elde ettiğini belirtti.
🔹 Hanushek'e göre günümüz öğrencileri, 2013 mezunlarına kıyasla yaşam boyu ortalama yüzde 8 daha az gelir elde edebilir.
🔹 Bu gelir kaybının toplam ekonomik etkisinin 2100 yılına kadar ABD ekonomisine yaklaşık 90 trilyon dolar maliyet oluşturabileceği hesaplanıyor.
🔹 Harvard Üniversitesi ve Dartmouth College araştırmacıları da pandemi dönemindeki öğrenme kayıpları nedeniyle 2020-2021 eğitim yılında devlet okullarında bulunan yaklaşık 48 milyon öğrencinin toplam yaşam boyu gelirlerinde 900 milyar dolarlık azalma yaşanabileceğini öngörüyor.
İş gücü piyasasını da etkileyebilir
🔹 Lumina Foundation yöneticisi Courtney Brown, temel matematik becerilerindeki eksikliğin öğrencilerin sağlık, bilgi teknolojileri, ileri üretim, işletme ve mühendislik gibi alanlara yönelmesini zorlaştırabileceğini söyledi.
🔹 Kurumun Gallup ile yaptığı araştırmada işverenlerin yarısından fazlası ihtiyaç duydukları becerilere sahip çalışan bulmakta zorlandıklarını ifade etti.
🔹 Matematik yeterliliğinin gelecekte yüksek beceri gerektiren sektörlerde istihdam açısından kritik önem taşıdığı değerlendiriliyor.
Sorunun kökeni 2010'lu yıllara uzanıyor
🔹 ABD'de matematik başarıları 2000-2012 döneminde yükseliş gösterirken 2012 sonrasında düşüş eğilimine girdi.
🔹 Araştırmacılar, 2000'li yıllarda uygulanan standart sınavlar, öğretmen değerlendirme sistemleri ve federal hesap verebilirlik politikalarının matematik başarısına olumlu katkı sağladığını belirtiyor.
🔹 Daha sonraki yıllarda eyaletlere daha fazla esneklik tanınması, okulların ruh sağlığı, devamsızlık ve dijital cihaz kullanımı gibi farklı alanlara odaklanması akademik başarı üzerindeki dikkati azalttı.
🔹 Uzmanlar geçmişte elde edilen ilerlemenin yeniden yakalanabileceğini ancak bunun için eğitim politikalarında matematik başarısını yeniden öncelik haline getirecek adımlar atılması gerektiğini vurguluyor.
🔹 2026 FIFA Dünya Kupası için ABD, Kanada ve Meksika'ya 100'den fazla ülkeden milyonlarca taraftarın gelmesi beklenirken halk sağlığı uzmanları büyük insan hareketliliğinin bulaşıcı hastalık riskini artırabileceği uyarısında bulundu.
🔹 Yetkililer, Ebola veya hantavirüs gibi daha nadir hastalıklardan ziyade kızamık, dang humması, solunum yolu enfeksiyonları ve cinsel yolla bulaşan hastalıkların sağlık sistemi üzerinde daha büyük risk oluşturabileceğini değerlendiriyor.
Kızamık en büyük endişe
🔹 Enfeksiyon hastalıkları uzmanı Krutika Kuppalli, Dünya Kupası sürecinde en büyük endişesinin kızamık olduğunu söyledi.
🔹 Kızamık, aşıyla önlenebilen en bulaşıcı viral hastalıklardan biri olarak kabul ediliyor ve virüs enfekte kişinin ayrılmasından sonra iki saate kadar havada kalabiliyor.
🔹 Havaalanları, oteller, toplu taşıma araçları, restoranlar ve stadyumlarda tek bir enfekte kişinin yüzlerce kişiyi hastalığa maruz bırakabileceği belirtiliyor.
🔹 ABD'de bu yıl yaklaşık 2 bin kızamık vakası kaydedildi. Güney Carolina'da çoğu aşısız çocuklardan oluşan 997 vakalık salgın, ülkede kızamığın ortadan kaldırılmasından bu yana görülen en büyük salgınlardan biri oldu.
🔹 Uzmanlar, pandemi döneminde aksayan aşılama programları ve düşen aşılanma oranlarının kızamığın yeniden yayılmasına zemin hazırladığını ifade ediyor.
Dang humması ve sivrisinek kaynaklı hastalıklar
🔹 Porto Riko'da dang humması vakalarının artması ve virüsü taşıyan sivrisinek türlerinin ABD'nin birçok bölgesinde bulunması nedeniyle Dünya Kupası sırasında yerel bulaş riski de yakından takip ediliyor.
🔹 Miami, Houston, Dallas ve Los Angeles gibi ev sahibi şehirlerde maçların sivrisinek sezonunun en yoğun döneminde oynanacak olması riski artırıyor.
🔹 Uzmanlar, dang hummasının yanı sıra chikungunya, oropouche virüsü ve sıtma gibi sivrisinek kaynaklı hastalıkların da sağlık çalışanlarının dikkate alması gereken enfeksiyonlar arasında bulunduğunu belirtiyor.
Solunum yolu enfeksiyonları izlenecek
🔹 Covid-19 artık pandemi dönemindeki kadar yaygın olmasa da uzmanlar yaz aylarında görülebilecek yeni dalgaları yakından takip edecek.
🔹 Covid-19'un yanı sıra grip, RSV ve diğer solunum yolu virüslerinin de milyonlarca taraftarın yoğun şekilde bir araya gelmesi nedeniyle yayılma riski taşıdığı değerlendiriliyor.
Cinsel yolla bulaşan hastalıklar da gündemde
🔹 Büyük spor organizasyonlarında artan sosyal hareketlilik ve geçici ilişkiler nedeniyle cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar da halk sağlığı planlamalarının bir parçası olarak izleniyor.
🔹 Uzmanlar bu hastalıkların kızamık veya dang humması kadar ani salgın riski oluşturmadığını ancak organizasyon boyunca dikkatle takip edileceğini belirtiyor.
Hazırlıklar artırıldı
🔹 ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), ev sahibi eyaletlerde hastalık gözetimini genişletirken yerel sağlık birimleri, hastaneler ve acil servislerle koordinasyonu güçlendirdi.
🔹 Teksas eyaleti, Dünya Kupası boyunca görev yapacak sağlık personeli için 24 saat hizmet verecek özel bir danışma hattı kurdu. Hat üzerinden seyahat kaynaklı veya yeni ortaya çıkan enfeksiyonlarla ilgili uzman desteği sağlanacak.
🔹 Hat, 15 ila 20 yetişkin ve çocuk enfeksiyon hastalıkları uzmanı tarafından yönetilecek ve sağlık çalışanlarına gerçek zamanlı danışmanlık sunacak.
Atık su analiziyle erken uyarı sistemi
🔹 Georgetown Üniversitesi ile MedStar Health tarafından kurulan Sağlık Güvenliği Operasyon Merkezi, Dünya Kupası süresince bağımsız bir hastalık izleme merkezi olarak faaliyet gösterecek.
🔹 Merkez; atık su analizleri, hastane başvuruları, uluslararası salgın uyarıları ve ev sahibi şehirlerden gelen verileri günlük olarak değerlendirerek kamuoyuna durum raporları yayımlayacak.
🔹 Son değerlendirmelerde ABD, Kanada ve Meksika'da kızamık salgınlarının arttığı ve bazı takım kampları ile maç şehirlerinin bu salgın bölgeleriyle örtüştüğü belirtildi.
🔹 Microsoft'un kurucu ortağı Bill Gates, ABD Temsilciler Meclisi Gözetim ve Reform Komitesi'ne gönüllü olarak ifade vererek Jeffrey Epstein ile geçmişte kurduğu ilişkinin "büyük bir muhakeme hatası" olduğunu söyledi.
🔹 Gates, komitenin mağdurlar için adalet arayışına katkı sağlamak amacıyla ifade verdiğini belirtti ve gazetecilerin sorularını yanıtlamadı.
🔹 Komite Başkanı James Comer, Gates'e Epstein ve Ghislaine Maxwell ile ilişkisinin kapsamını, neler bildiğini ve herhangi bir suça karışıp karışmadığını sorduklarını açıkladı.
Epstein ile ilişkisini anlattı
🔹 Gates, Epstein ile 2011 yılında güvendiği kişilerin aracılığıyla tanıştığını ve Epstein'in küresel sağlık projeleri için milyarlarca dolarlık bağış sağlayabileceğini iddia etmesi nedeniyle görüşmeler yaptığını söyledi.
🔹 Gates, Epstein ile temaslarının 2014 yılına kadar sürdüğünü, vaat edilen bağışların gerçekleşmeyeceğini anladıktan sonra tüm ilişkisini kestiğini ifade etti.
🔹 Gates, Epstein'in adasına, çiftliğine veya Florida'daki evine hiç gitmediğini, hiçbir zaman kimseyi mağdur etmediğini ve Epstein'in devam eden suç faaliyetlerinden haberdar olmadığını söyledi.
🔹 Gates, "Eğer Epstein ile geçirdiğim zaman ona herhangi bir güvenilirlik kazandırdıysa bundan derin üzüntü duyuyorum." ifadelerini kullandı.
Şantaj iddiası
🔹 Gates, evliliği sırasında sadakatsizlik yaptığını kabul etti ve Epstein'in bu bilgiyi daha sonra çeşitli yalanlarla birlikte kendisine baskı yapmak amacıyla kullanmaya çalıştığını söyledi.
🔹 Gates, bu girişimlerin başarısız olduğunu ve Epstein ile kişisel ilişki kurmak istemediğini ifade etti.
Epstein dosyaları ve soruşturma
🔹 Adalet Bakanlığı tarafından bu yıl yayımlanan Epstein belgelerinde Bill Gates'in adına birçok kez yer verildi ancak Gates hakkında herhangi bir suçlama bulunmuyor.
🔹 Belgelerde Gates'in özel hayatına ilişkin doğrulanmamış iddialar yer alırken Gates bu iddiaları reddetti.
🔹 Demokrat Temsilci Melanie Stansbury, Gates'in küresel sağlık projeleri için milyarlarca dolarlık bağış toplama umuduyla Epstein'in kötü şöhretini bilmesine rağmen onunla görüşmeye devam ettiğini söylediğini aktardı.
🔹 Temsilci Robert Garcia ise Gates'in, Epstein çevresinde istismara uğrayan kişilerle aynı ortamda bulunduğunu anladığını ifade etti.
Soruşturma genişliyor
🔹 Komite, Epstein'in eski yardımcısı Lesley Groff'u dinledikten sonra yatırımcı Leon Black, eski Barclays CEO'su Jes Staley ve Epstein'in eski avukatı Alan Dershowitz'i de ifade vermeye çağırmayı planlıyor.
🔹 Komite ayrıca ABD Adalet Bakanlığı'nın Epstein dosyalarını nasıl yönettiğine ilişkin soruları yanıtlaması için Adalet Bakanlığı yetkililerinin de ifade vermesini istiyor.
🔹 ABD ile İran arasında son iki aydır çok sayıda ihlale rağmen sürdürülen kırılgan ateşkes, son karşılıklı saldırılarla yeniden çökme riskiyle karşı karşıya kaldı.
Askeri gerilim sürüyor
🔹 İran'ın Kuveyt, Bahreyn ve Ürdün'deki ABD hedeflerine füze saldırılarının ardından Başkan Donald Trump yeni saldırılar düzenleneceğini açıkladı ve ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı İran'daki çok sayıda hedefe yeni operasyon başlattı.
🔹 İran medyası ABD operasyonlarının ardından ülkenin güneyinde patlamalar meydana geldiğini duyurdu.
🔹 Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres mevcut ateşkesi "ateşkes değil, daha düşük yoğunluklu bir çatışma" olarak nitelendirdi.
Diplomasi çıkmazı
🔹 Hem Washington hem de Tahran savaşın sona ermesini istediğini belirtirken taraflar diplomatik çıkmaz nedeniyle ortak bir zeminde buluşamıyor.
🔹 Başkan Yardımcısı JD Vance, anlaşmanın gelecek hafta da sonuçlanabileceğini, aylar sonra da gerçekleşebileceğini söyledi.
🔹 İranlı müzakereci Muhammed Bakır Galibaf, diplomasiyi tercih ettiklerini ancak taahhütlerin bozulması halinde farklı yöntemlere başvuracaklarını açıkladı.
🔹 Donald Trump ise İran'ın ABD'yi oyaladığını savunarak tarafların anlaşmaya çok yaklaştığını ancak Tahran'ın ABD şartlarını kabul etmediğini öne sürdü.
Nükleer anlaşma pazarlığı
🔹 Taraflar arasında bilinen son doğrudan görüşme 11 Nisan'da Pakistan'da gerçekleştirildi ve yaklaşık 20 saat süren müzakerelerde ilerleme sağlanmasına rağmen uzlaşma sağlanamadı.
🔹 Son haftalarda görüşmeler, arabulucular üzerinden gönderilen mutabakat taslakları ve karşılıklı değişiklik talepleri üzerinden yürütülüyor.
🔹 ABD'nin İran'dan uzun süreli uranyum zenginleştirme kısıtlamaları ve daha sıkı nükleer denetimler istediği, İran'ın ise daha kısa süreli sınırlamalar önerdiği belirtiliyor.
Hürmüz Boğazı ve ekonomik talepler
🔹 Taraflar Hürmüz Boğazı üzerindeki gerilim nedeniyle dünya enerji arzının yaklaşık yüzde 20'sini etkileyen sevkiyatlarda kesintilere yol açmaya devam ediyor.
🔹 İran, mutabakatın imzalanmasıyla birlikte dondurulan varlıklarının en az yüzde 50'sinin serbest bırakılmasını ve savaş zararları için tazminat mekanizmasının anlaşma metnine eklenmesini talep ediyor.
🔹 ABD ise İran'ın tüm yükümlülüklerini yerine getirip nihai nükleer anlaşma imzalanmadan herhangi bir mali serbest bırakmaya sıcak bakmıyor.
🔹 Gwynne Shotwell, Elon Musk'ın SpaceX'i kurmasının ardından şirkete katılan ilk üst düzey yöneticilerden biri oldu ve şirketin küresel uzay sektörünün en değerli şirketlerinden biri haline gelmesinde önemli rol oynadı.
🔹 Mühendislik eğitimi alan Shotwell, 2008 yılından bu yana SpaceX'in başkanlık görevini yürütüyor ve şirketin operasyonel yönetiminden sorumlu isim olarak görev yapıyor.
🔹 Shotwell, SpaceX'in Falcon roketleri, Starship programı ve ticari uzay taşımacılığı projeleri dahil olmak üzere birçok kritik programının geliştirilmesini yöneten ekiplerin başında yer aldı.
SpaceX'in operasyonlarını yönetiyor
🔹 Elon Musk daha çok şirketin vizyonu ve teknolojik hedefleriyle öne çıkarken, Shotwell uzun yıllardır şirketin günlük faaliyetlerini, üretim süreçlerini ve ticari operasyonlarını yöneten isim olarak biliniyor.
🔹 Şirketin kamu kurumları, NASA, ABD Savunma Bakanlığı ve ticari müşterilerle yaptığı milyarlarca dolarlık sözleşmelerin yürütülmesinde Shotwell'in önemli rol üstlendiği belirtiliyor.
🔹 SpaceX'in dünyanın en büyük ticari fırlatma şirketlerinden biri haline gelmesinde Shotwell'in iş geliştirme ve operasyon yönetimi stratejileri etkili oldu.
Yirmi yılı aşkın süredir Musk ile birlikte çalışıyor
🔹 Shotwell, Elon Musk ile yirmi yılı aşkın süredir birlikte çalışıyor ve şirketin kuruluşundan bugüne kadar en uzun süre görev yapan yöneticiler arasında bulunuyor.
🔹 SpaceX'in küçük bir girişimden küresel uzay taşımacılığı sektörünün lider şirketlerinden biri haline dönüşüm sürecinde şirket yönetiminde kilit rol oynadı.
🔹 Şirketin büyümesi sırasında üretim kapasitesinin artırılması, roket geliştirme programlarının sürdürülmesi ve ticari müşteri ağının genişletilmesi süreçlerinde aktif görev aldı.
Mühendis kimliğiyle öne çıkıyor
🔹 Shotwell, teknik altyapıya sahip bir yönetici olması nedeniyle mühendislik ekipleri ile şirket yönetimi arasında köprü görevi üstleniyor.
🔹 Uzay teknolojileri alanındaki teknik deneyimi sayesinde hem geliştirme projelerinde hem de ticari karar süreçlerinde etkin rol oynuyor.
🔹 SpaceX'in yeniden kullanılabilir roket teknolojilerinin geliştirilmesi ve ticari uzay uçuşlarının yaygınlaşması sürecinde şirketin üst yönetiminde yer aldı.
Dünyanın en değerli şirketlerinden birinin yöneticisi
🔹 SpaceX son yıllarda ulaştığı değerleme ile dünyanın en değerli özel teknoloji şirketlerinden biri konumuna yükselirken, Shotwell şirketin en önemli yöneticilerinden biri olarak görülüyor.
🔹 Wall Street Journal'ın hazırladığı dosyada Shotwell'in kariyeri, liderlik anlayışı ve SpaceX'in büyümesindeki rolü; röportajlar, konuşmalar ve kamuya açık kaynaklardan derlenen 19 başlık altında ele alınıyor.
🔹 Saronic, eski ABD Donanması SEAL komandosu Dino Mavrookas ile ortakları tarafından 2022 yılında otonom deniz araçları geliştirmek amacıyla kuruldu.
🔹 Şirket, ABD gemi inşa kapasitesini artırmayı ve otonom sistemlerle deniz üstünlüğünü yeniden tanımlamayı hedefliyor.
🔹 CEO Dino Mavrookas, insanların yerine robotların kullanılabildiği görevlerde personelin riske atılmaması gerektiğini savunuyor.
İran operasyonundaki rolü
🔹 ABD Donanması, Hürmüz Boğazı yakınlarında vurulan Apache helikopterinin mürettebatını kurtarmak için Salı günü Saronic'in uzaktan kumandalı insansız deniz aracını kullandı.
🔹 Operasyon, ABD Donanması'nın yapay zekâ ve insansız sistemlerden oluşan Task Force 59 biriminin gerçek çatışma ortamındaki ilk kurtarma görevlerinden biri oldu.
Teknoloji ve ürünler
🔹 Kurtarma görevinde kullanılan Corsair modeli 24 feet uzunluğunda, 35 knotun üzerinde hıza ve 1.000 deniz milinden fazla menzile sahip dizel motorlu bir insansız deniz aracı.
🔹 Şirketin ayrıca 52 feet uzunluğundaki Mirage ve 180 feet uzunluğundaki Marauder modelleri bulunuyor.
🔹 Araçlar modüler yapıları sayesinde farklı görev yükleriyle donatılabiliyor ve tek bir operatör aynı anda yüzlerce insansız deniz aracını kontrol edebiliyor.
Büyüme ve yatırımlar
🔹 Saronic, Aralık ayında ABD Donanması'ndan 392 milyon dolarlık sözleşme aldı ve mayıs ayında Orta Boy İnsansız Suüstü Aracı programının deniz test aşamasına seçilen şirketlerden biri oldu.
🔹 Şirketin değeri 9,25 milyar dolara ulaştı ve son Seri D yatırım turunda 1,75 milyar dolar finansman sağladı.
🔹 Teksas'taki 500 bin metrekarelik tesisinde yılda binlerce Corsair ve Mirage üretme kapasitesine sahip olan şirket, Louisiana'daki tersanesini genişletmek için 300 milyon dolar yatırım yaptı ve daha büyük gemiler için "Port Alpha" adlı yeni nesil bir tersane kurmayı planlıyor.
Şirketin gelişimi
🔹 Saronic ilk prototipini altı aydan kısa sürede, 800 dolarlık bir Amazon botuna yaklaşık 30 bin dolarlık kamera, sensör ve batarya sistemi entegre ederek geliştirdi.
🔹 Şirket bugün ABD, İngiltere ve Avustralya'daki tesislerinde yaklaşık 1.600 kişiyi istihdam ediyor.
🔹 Meksika, Dünya Kupası maçları öncesinde Guadalajara, Mexico City ve Monterrey dahil ev sahibi şehirlerde yaklaşık 100 bin güvenlik personeli görevlendirdi.
🔹 Guadalajara’daki Akron Stadı çevresinde geniş güvenlik bölgeleri oluşturuldu, keskin nişancı taşıyan Black Hawk helikopterleri, drone savunma sistemleri ve Tesla Cybertruck araçlarıyla elektronik güvenlik ağı kuruldu.
🔹 Jalisco eyaleti turnuva güvenliği için yaklaşık 11 milyon dolarlık yüksek teknoloji ekipmanı satın aldı.
Karteller ve turnuva
🔹 Guadalajara, ülkenin en güçlü organize suç örgütlerinden Jalisco Yeni Nesil Karteli'nin etkili olduğu bölgelerden biri olarak öne çıkıyor.
🔹 Güvenlik uzmanları, kartellerin turnuva süresince büyük çatışmalardan kaçınarak fiili bir ateşkes uygulamasının beklendiğini değerlendiriyor.
🔹 Uzmanlara göre organize suç grupları, Dünya Kupası süresince artacak turist talebinden uyuşturucu, fuhuş ve kayıt dışı ulaşım gibi yasa dışı faaliyetlerle gelir elde etmeye çalışabilir.
🔹 Jalisco güvenlik yetkilileri, turistleri riske atabilecek büyük kartel operasyonlarından kaçınılacağını, bunun yerine yoğun görünür güvenlik önlemleri uygulanacağını açıkladı.
Kayıplar ve protestolar
🔹 Meksika’da 130 binden fazla kişinin kayıp olduğu, bunların büyük bölümünün karteller tarafından kaçırıldığı veya öldürüldüğü belirtiliyor.
🔹 Aktivist gruplar, Dünya Kupası tesisleri çevresine kayıp kişilerin fotoğraflarını asarak uluslararası kamuoyunun dikkatini ülkenin güvenlik sorunlarına çekmeye çalışıyor.
🔹 Mexico City’de açılış maçı öncesinde kayıp yakınlarının ve çeşitli siyasi grupların protestolar düzenlemesi bekleniyor.
🔹 Son on yılda zorla kaybolma vakalarının iki kattan fazla arttığı, Jalisco eyaletinin 16 binden fazla çözülememiş kayıp dosyasıyla ülke genelinde ilk sırada yer aldığı ifade ediliyor.
Hükümetin yaklaşımı
🔹 Meksika Devlet Başkanı Claudia Sheinbaum, gösterilere sert müdahale edilmeyeceğini açıkladı ve açılış günü yaşanabilecek yoğunluğu azaltmak amacıyla okulları kapatma ve kamu çalışanlarını uzaktan çalıştırma kararı aldı.
🔹 ABD Dışişleri Bakanlığı ise turnuvaya gidecek taraftarlara yankesicilik ve dolandırıcılık risklerine karşı dikkatli olmaları, sokaktan taksi çevirmemeleri yönünde uyarıda bulundu.
🔹 Mikro finans sistemi, düşük gelirli girişimcilere küçük krediler sağlayarak yoksulluğu azaltmayı hedeflese de son yirmi yılda bu hedeflerin büyük bölümüne ulaşılamadı.
Araştırmaların bulguları
🔹 Akademik çalışmalar ve rastgele kontrollü deneyler, mikro kredilerin çoğu borçlunun gelirini veya ekonomik durumunu anlamlı şekilde iyileştirmediğini gösterdi.
🔹 Bazı araştırmalarda kredi kullanan hanelerde gıda tüketiminin bile azaldığı tespit edildi.
🔹 Mikro kredilerin önemli bir bölümü yeni iş kurmak yerine sağlık harcamaları ve temel yaşam giderleri için kullanılıyor.
Sektörün büyümesi
🔹 Dünya genelinde mikro finans kuruluşlarının 140 milyondan fazla müşteriye kullandırdığı toplam kredi hacmi 2025 yılında yaklaşık 219,7 milyar dolara ulaştı.
🔹 Ortalama borç tutarı 2025 itibarıyla 1.381 dolara yükselerek 2009 seviyesinin yaklaşık iki katına çıktı.
🔹 Yüksek faiz oranları ve agresif tahsilat uygulamaları bazı ülkelerde intiharlar, ev kayıpları ve çocuk işçiliğiyle ilişkilendirildi.
Kamboçya örneği
🔹 Kamboçya'da ortalama mikro kredi borcu kişi başına 3.900 doların üzerine çıkarak yıllık medyan kişi gelirinin yaklaşık üç katına ulaştı.
🔹 2025 sonunda mikro kredilerin yaklaşık yüzde 10'u 30 günden fazla gecikmeye düştü, önemli bir bölümü ise yeniden yapılandırıldı.
🔹 Bazı aileler kredi ödemeleri nedeniyle çocuklarını okuldan alarak çalıştırmak zorunda kaldı ve tefecilerden yeni borç almak durumunda kaldı.
Finans sektörünün dönüşümü
🔹 Wall Street bankaları, yatırım fonları ve uluslararası kalkınma kuruluşları yüksek faiz getirileri nedeniyle mikro finans sektörüne milyarlarca dolar aktardı.
🔹 Başlangıçta sosyal kalkınma amacıyla kurulan birçok mikro finans kuruluşu zaman içinde ticari bankalara dönüştü veya büyük finans kuruluşları tarafından satın alındı.
Güncel değerlendirmeler
🔹 Uzmanlar mikro finansın yoksulluğu ortadan kaldıran bir araç haline gelemediğini, ancak kısa vadeli nakit ihtiyacını karşılayan bir finansman kaynağı olarak işlev görmeye devam ettiğini belirtiyor.
🔹 Yeni çalışmalar, mikro kredilerin özellikle mevcut küçük işletmelerini büyütmek isteyen girişimcilere daha fazla fayda sağlayabildiğine işaret ediyor.
🔹 Çin’in ham petrol ithalatı İran savaşı sırasında keskin şekilde gerileyerek küresel petrol fiyatlarının düşük kalmasına katkı sağladı.
🔹 Çin’in son yıllarda günlük yaklaşık 11 milyon varil seviyesinde olan ham petrol ithalatı mayıs ayında 7,8 milyon varile düştü.
🔹 Günlük yaklaşık 3 milyon varillik ithalat azalması, İtalya ile Fransa’nın toplam günlük petrol tüketimine yakın bir miktara karşılık geliyor.
Talepteki değişim
🔹 Çin’de benzinli araç kullanımı azalırken elektrikli araçlar ve yüksek hızlı trenlerin kullanımı arttı.
🔹 Mayıs tatili döneminde hava yolu yolcu trafiği geçen yıla göre yüzde 5,7 gerilerken demir yolu yolcu sayısı yüzde 4,6 yükseldi.
🔹 Otoyollardaki elektrikli araç şarj hacmi aynı dönemde yüzde 53 artarken günlük yaklaşık 15,4 milyon elektrikli araç trafiğe çıktı.
Sanayi üretimi ve stoklar
🔹 Çin, savaş öncesinde ucuz Rus ve İran petrolünü stokladıktan sonra son aylarda rezervlerinden petrol kullanmaya başladı.
🔹 Analistler Çin’in toplam ham petrol rezervinin 1 ila 1,4 milyar varil arasında olduğunu ve bunun aylarca ithalat ihtiyacını karşılayabileceğini tahmin ediyor.
🔹 Rafineriler ile petrokimya tesisleri üretimlerini azaltırken etilen ve plastik hammaddesi üretiminde de yavaşlama görüldü.
Küresel piyasalara etkisi
🔹 Hürmüz Boğazı’nın uzun süre kesintiye uğramasına rağmen Brent petrol fiyatı varil başına 100 doların altında kalmayı sürdürdü.
🔹 ABD son aylarda günlük ham petrol ihracatını yaklaşık 5 milyon varile çıkarırken Çin’in ithalatı azaltması küresel arz-talep dengesini destekledi.
🔹 Analistler, Çin’in yeniden spot piyasadan büyük miktarda petrol alımına başlaması halinde petrol fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşabileceğini belirtiyor.
Önümüzdeki dönem
🔹 Bazı uzmanlar Çin’in yaz aylarında ekonomik faaliyetlerini sürdürmek için petrol alımlarını yeniden artırmak zorunda kalabileceğini düşünüyor.
🔹 Diğer analizlere göre ise Çin, pahalı spot petrol almak yerine rezervlerini kullanarak mevcut stratejisini aylar boyunca sürdürebilir.
🔹 Ticaret şirketleri ve enerji piyasaları, Çin’in önümüzdeki haftalarda yeniden büyük ölçekli petrol alımlarına başlayıp başlamayacağını yakından izliyor.
🔹 OpenAI, Anthropic ile kurumsal yapay zekâ pazarındaki rekabette avantaj sağlamak amacıyla kullanıcılarından aldığı token ücretlerinde önemli indirimler yapmayı değerlendiriyor.
🔹 Şirket, Anthropic’in de benzer fiyat indirimlerine gitmesini beklediği için bu adımı önceden planlıyor.
🔹 OpenAI CEO’su Sam Altman, yapay zekâ kullanım maliyetlerinin önemli bir sorun haline geldiğini söyleyerek kullanıcıların daha düşük harcamayla daha fazla değer elde etmesini sağlayacak yöntemler üzerinde çalıştıklarını belirtti.
Kurumsal yapay zekâ rekabeti
🔹 OpenAI, özellikle iş dünyasına yönelik yapay zekâ çözümlerinde hızla büyüyen Anthropic ile arasındaki farkı kapatmaya çalışıyor.
🔹 Anthropic’in Claude Code aracının yazılım geliştiricileri arasında hızla yayılması şirket gelirlerini artırdı ve girişimin değerlemesi ilk kez OpenAI’nin üzerine çıktı.
🔹 OpenAI de buna karşılık kendi yazılım geliştirme aracı Codex’i şirketin öncelikli ürünlerinden biri haline getirdi.
Maliyet baskısı
🔹 Yapay zekâ modellerinin çalıştırılması için gereken yüksek hesaplama maliyetleri nedeniyle hem OpenAI hem de Anthropic milyarlarca dolar zarar etmeye devam ediyor.
🔹 Büyük fiyat indirimleri uygulanması durumunda iki şirketin kâr marjları üzerinde ilave baskı oluşabileceği değerlendiriliyor.
🔹 Bazı büyük şirketler yapay zekâ kullanım harcamalarını sınırlandırmaya başladı ve yöneticiler artan maliyetlerin iş sonuçlarına yeterince yansımadığını ifade ediyor.
Token kullanımı tartışması
🔹 Silikon Vadisi’nde "tokenmaxxing" olarak adlandırılan, üretkenliği artırmak amacıyla mümkün olduğunca fazla yapay zekâ tokenı kullanma eğilimi tartışma konusu haline geldi.
🔹 Şirket yöneticileri, yüksek token tüketiminin her zaman yatırım getirisi sağlamadığı ve gereksiz maliyet oluşturabildiği görüşünü dile getiriyor.
Halka arz öncesi kritik dönem
🔹 Olası fiyat savaşı, halka arz hazırlıklarını sürdüren OpenAI ve Anthropic’in iş modelleri açısından önemli bir sınav olarak görülüyor.
🔹 Müşterilerin iki şirket arasında kolayca geçiş yapabilmesi, yatırımcıların uzun süredir dikkat çektiği temel risklerden biri olarak öne çıkıyor.
🔹 OpenAI bu hafta gizli halka arz başvurusunu tamamladı ve Sam Altman çalışanlara gönderdiği mesajda şirketin gelecek bir yıl içinde borsaya açılmayı planladığını söyledi.
🔹 ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın anlaşma konusunda oyalama taktiği izlediğini söyleyerek çarşamba günü İran’daki çok sayıda hedefe yeni saldırılar düzenlenmesi talimatını verdi.
🔹 Savunma Bakanı Pete Hegseth, Washington’un İran yönetimine açık mesaj verdiğini belirterek, gerekirse müzakerelerin bombalarla yürütüleceğini söyledi.
🔹 ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), hassas güdümlü mühimmatlarla İran’ın askeri gözetleme sistemleri, haberleşme altyapısı ve hava savunma unsurlarının vurulduğunu açıkladı.
Diplomasi ve askeri baskı
🔹 ABD yönetimi, askeri baskının İran’ı Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmaya ve nükleer program konusunda anlaşmaya zorlayacağını düşünüyor.
🔹 İran’ın Birleşmiş Milletler Daimi Temsilcisi Emir Said İravani, kalıcı bir anlaşmanın tehdit veya güç kullanımıyla sağlanamayacağını söyledi.
🔹 Katarlı arabulucuların İran ile Washington arasındaki mutabakat taslağındaki son anlaşmazlıkları gidermek amacıyla Tahran’da temas yürüttüğü sırada ABD’nin yeni saldırıları gerçekleşti.
Tırmanma riski
🔹 ABD’nin askeri baskıyı artırmasının İran’ın daha sert karşılık vermesine ve çatışmanın kontrolden çıkmasına yol açabileceği değerlendiriliyor.
🔹 ABD Temsilciler Meclisi İstihbarat Komitesi’nin kıdemli Demokrat üyesi Jim Himes, İran’ın Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar’daki enerji altyapısını hedef alabilecek kapasiteye sahip olduğunu söyledi.
🔹 İran’ın Husiler üzerinden Kızıldeniz petrol taşımacılığını da hedef alabileceği ve bunun enerji fiyatlarını daha da yükseltebileceği ifade ediliyor.
Trump’ın stratejisi
🔹 ABD yönetimi yeni saldırıların geniş çaplı bir savaşı yeniden başlatmayı değil, diplomasi için yeni şartlar oluşturmayı amaçladığını savunuyor.
🔹 İran yönetimi ise Hürmüz Boğazı üzerindeki baskısını sürdürerek müzakere masasında avantajlı konumda olduğunu düşünüyor.
🔹 İran rejiminin ağır ekonomik baskıya rağmen geri adım atmaması, ABD’nin askeri baskı stratejisinin beklenen sonucu üretmesini zorlaştırıyor.
Olası sonuçlar
🔹 İran’ın geri adım atmaması durumunda Trump yönetiminin daha yoğun ve uzun süreli askeri operasyonlara yönelme riski bulunuyor.
🔹 Böyle bir senaryonun Körfez ülkelerini yeniden çatışmanın içine çekebileceği ve küresel enerji krizini daha da derinleştirebileceği değerlendiriliyor.
🔹 Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve yaptırımların geleceği konusunda olası bir anlaşmanın ardından İran’ın nükleer programı ve uranyum stoklarına ilişkin uzun müzakerelerin başlaması bekleniyor.
🔹 Rusya’nın işgal altındaki Ukrayna bölgelerini Rostov-na-Donu, Melitopol, Mariupol ve Kırım’a bağlayan R-280 kara ikmal hattı, Ukrayna tarafından “ölüm otoyolu” olarak adlandırılıyor.
🔹 Ukrayna İHA’ları son aylarda yol üzerindeki Rus askeri konvoylarını hedef alırken, güzergâh mayıs sonundan bu yana sivil trafiğe büyük ölçüde kapatıldı.
🔹 Yol, Kerç Köprüsü yerine Rusya’nın güneydeki birliklerine kara ikmali sağlayan en önemli koridorlardan biri olarak görülüyor.
İHA operasyonları
🔹 Ukrayna birlikleri, Rusya’nın kontrolündeki Herson ile Kırım arasındaki Çongar Köprüsü’nü hedef alan İHA saldırıları nedeniyle bu hafta köprüdeki trafiğin durduğunu açıkladı.
🔹 Ukrayna 1. Ayrı Taarruz Alayı, bölgedeki tüm hareketleri izlediklerini ve onarım çalışmalarını istedikleri anda vurabileceklerini duyurdu.
🔹 Ukrayna’nın 412. "Nemesis" Tugayı dahil İHA birlikleri, yoğunlaştırılan operasyonlarda onlarca Rus kamyonu ve yakıt tankerini imha ettiklerini belirtti.
Yeni saldırı stratejisi
🔹 Ukrayna, cephe hattının 20 ila 200 kilometre gerisindeki lojistik merkezleri ve ikmal hatlarını hedef alan "orta menzilli saldırı kampanyasını" yoğunlaştırdı.
🔹 Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy, bu tür saldırıların şubat ayına göre dört kat arttığını ve daha da artırılacağını açıkladı.
🔹 Savunma Bakanı Mihailo Fedorov, amaçlarının Rus ordusunun lojistik sistemini tamamen kilitlemek olduğunu ve en başarılı birliklere ilave İHA ile kaynak aktarıldığını söyledi.
Sonuçlar
🔹 Ukrayna İnsansız Sistemler Kuvvetleri Komutanı Robert Brovdi, askeri yük taşımacılığının son iki haftada bu güzergâhta yüzde 71 azaldığını açıkladı.
🔹 Ukrayna’nın ABD üretimi Hornet İHA’larını yapay zekâ destekli hedef tespitiyle kullandığı ve yaklaşık 150 kilometre menzilli bu sistemlerle Rus konvoylarını sürekli izlediği belirtiliyor.
🔹 Ukrayna’nın ayrıca Morrigan isimli yeni yerli sabit kanatlı İHA’yı da kullanmaya başladığı ifade ediliyor.
Rusya’nın değerlendirmesi
🔹 Rus yetkililer, Ukrayna’nın uzaktan bırakılan mayınlar da kullandığını ve sürücülerin zorunlu olmadıkça bu yolları kullanmaması gerektiğini açıkladı.
🔹 Yollarda çok sayıda imha edilmiş Rus askeri aracının kaldığı ve konvoyların tespit edilmemek için ana yolları terk etmeye çalıştığı bildirildi.
🔹 ABD merkezli Institute for the Study of War, Ukrayna’nın orta menzilli saldırılarının Rusya’nın Kırım ve Donetsk yönündeki kara ikmal hatlarını önemli ölçüde zayıflattığını değerlendirdi.
🔹 Rusya’nın işgal yönetiminin Herson Valisi Vladimir Saldo, Ukrayna’nın saldırılarını Leningrad Kuşatması’na benzeterek bunların sivil halkı korkutmayı ve bölgeler arasındaki bağlantıyı koparmayı amaçladığını öne sürdü.
🔹 Anthropic, daha önce güvenlik gerekçesiyle kamuya açmadığı Mythos modelinin teknolojisini kullanan yeni Fable sohbet botunu kullanıma sundu.
🔹 Şirket, Fable’a siber saldırılar veya biyolojik silah geliştirme gibi kötü niyetli amaçlarla kullanılmasını önlemek için çeşitli güvenlik kısıtlamaları yerleştirdi.
Bilim insanlarının tepkisi
🔹 Bazı biyoloji araştırmacıları, meslekleri nedeniyle Fable tarafından otomatik olarak engellendiklerini öne sürdü.
🔹 Jackson Institute biyoloğu Prof. Derya Unutmaz, biyomedikal araştırmacısı olarak tanındığı için Fable ile sıradan konuşmalar bile yapamadığını söyledi.
🔹 Unutmaz, kanser gibi temel biyoloji terimlerini içeren sorguların dahi sistem tarafından reddedildiğini belirtti.
🔹 Nebraska Üniversitesi bitki genetikçisi James Schnable da Anthropic’in biyolog kullanıcılarını fiilen kara listeye aldığını savundu.
Anthropic’in açıklaması
🔹 Anthropic araştırmacısı Matt Durant, biyolojiyle ilgili soruların daha düşük yetenekli bir yapay zekâ modeline yönlendirildiğini açıkladı.
🔹 Şirket, Fable’ın biyolojik silah geliştirilmesinde kullanılma riskinin önceki modellerden daha yüksek ancak yine de düşük seviyede olduğunu değerlendirdiğini bildirdi.
🔹 Anthropic, biyoloji araştırmacılarının gelecekte Mythos seviyesindeki modellere erişebilmesi için güvenilir kullanıcı programı üzerinde çalıştığını açıkladı.
Güvenlik yaklaşımı
🔹 Şirket, Fable’ın mikrobiyoloji alanında yeni bilimsel hipotezler üretebildiğini ve genom araştırmalarında büyük ölçüde otonom şekilde çalışabildiğini duyurdu.
🔹 Anthropic, biyoloji araştırmacıları için faydalı olabilecek aynı sorguların kötü niyetli kişiler tarafından da kullanılabileceğini belirtti.
🔹 Şirket ayrıca yapay zekâ araştırmalarını hızlandırabilecek sorgular için de gizli kısıtlamalar uyguladığını ve genel yapay zekâ gelişim hızının aşırı artmasından endişe duyduğunu ifade etti.
Yapay zekâ güvenliği tartışmaları
🔹 Sheffield Üniversitesi öğretim üyesi Wei Xing, araştırmacıların bundan sonra Anthropic modellerinden aldıkları cevapların gerçekten en iyi yanıt mı yoksa bilinçli olarak sınırlandırılmış bir çıktı mı olduğunu sorgulamak zorunda kalabileceklerini söyledi.
🔹 Anthropic, son dönemde gelişmiş yapay zekâ sistemlerinin biyolojik silah veya siber saldırı amaçlı kullanılabileceği endişesiyle en güçlü modellerine yönelik güvenlik kısıtlamalarını artırdı.
🔹 ABD yönetimi geçen hafta yayımladığı kararnameyle, yapay zekâ şirketlerinin en gelişmiş modellerini piyasaya sürmeden önce 30 güne kadar güvenlik testine tabi tutmasını zorunlu hale getirdi.
🔹 İnsan kaçakçılığı şebekeleri, Dublin’e uçuşlar üzerinden Birleşik Krallık’a ulaşımı sağlayan bir “arka kapı rotasını” sosyal medyada tanıtıyor.
🔹 İlanlarda, İrlanda Cumhuriyeti ile Kuzey İrlanda arasındaki pasaport kontrolü bulunmayan sınırın kullanıldığı belirtilirken İngiltere’ye “garantili geçiş” vaadi öne çıkarılıyor.
🔹 Kaçakçılar, TikTok ve WhatsApp üzerinden yaklaşık 7 bin sterlin karşılığında ulaşım ve sahte kimlik temin edilebildiğini duyuruyor.
Belfast saldırısı
🔹 Pazartesi gecesi Belfast’ta bıçaklı saldırı düzenlemekle suçlanan 30 yaşındaki Sudanlı Hadi Alodid’in, Fransa’dan Dublin’e geldikten sonra otobüsle Belfast’a geçtiği değerlendiriliyor.
🔹 Alodid, 2023 yılında mülteci statüsü aldı ve Kuzey İrlanda’da beş yıl kalma izni verildi.
🔹 Mahkemeye çıkarılan Alodid, 44 yaşındaki Stephen Ogilvie’yi öldürmeye teşebbüs etmekle suçlanıyor. Saldırıda mağdur bir gözünü kaybetti ve sırtı ile başından kalıcı yaralar aldı.
Olayların ardından
🔹 Saldırının ardından Kuzey İrlanda’da göçmenlere ait evler, araçlar ve iş yerleri hedef alınırken yeni protestolar yaşandı ve internette bir “hedef listesi” dolaşıma girdi.
🔹 Yaralanan Stephen Ogilvie’nin ailesi sokaktaki şiddeti kınayarak barış ve sükûnet çağrısında bulundu.
Hükümetin önlemleri
🔹 Birleşik Krallık hükümeti, sosyal medya şirketlerine kriz dönemlerinde yasa dışı veya şiddeti teşvik eden içerikleri daha hızlı kaldırma zorunluluğu getirecek yeni düzenlemeler hazırladığını açıkladı.
🔹 İçişleri Bakanlığı, Ortak Seyahat Alanı’ndaki açıkları kullanan yasa dışı göçmenlere yönelik denetim ve sınır operasyonlarının Kuzey İrlanda dahil olmak üzere yoğunlaştırılacağını duyurdu.
🔹 Son bir yılda bu güzergâha yönelik yürütülen Operation Gull kapsamında 900’den fazla düzensiz göçmen gözaltına alındı. Bunların arasında 83 Rumen, 44 Arnavut ve 30 Afgan bulunuyor.
Ulusal güvenlik tartışması
🔹 Birleşik Krallık’ın terör mevzuatı bağımsız denetçisi Jonathan Hall, göç konusunun yalnızca ekonomi ve konut politikaları açısından değil, ulusal güvenlik açısından da değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
🔹 Hall, savaş bölgelerinden gelen bazı sığınmacıların ağır travmalar yaşamış olmasının şiddet riskini artırabilecek unsurlardan biri olabileceğini ifade etti.
🔹 ABD, üst üste ikinci gece İran’daki hedeflere saldırı düzenledi ve İran’ın barış anlaşmasını kabul etmemesi halinde yeni saldırılar yapılacağı uyarısında bulundu.
🔹 ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), hassas güdümlü mühimmatlarla İran’ın askeri gözetleme kabiliyetleri, iletişim sistemleri ve hava savunma unsurlarının vurulduğunu açıkladı.
İran’ın karşılığı
🔹 İran, Ürdün, Kuveyt ve Bahreyn’deki ABD üslerine füze ve İHA saldırıları düzenlediğini ve Hürmüz Boğazı’nı kapattığını duyurdu.
🔹 İran Devrim Muhafızları, Ürdün’deki El Azrak Hava Üssü ve komuta merkezini 12 balistik füzeyle hedef aldığını ve tesislerle birlikte çok sayıda savaş uçağını imha ettiğini öne sürdü.
🔹 İran, ABD’nin önceki saldırılarına karşılık Kuveyt ve Bahreyn’deki hava üsleri ile Bahreyn’de bulunan ABD 5. Filosu dahil 18 Amerikan askeri hedefini vurduğunu açıkladı.
Trump’ın açıklamaları
🔹 Donald Trump, İranlı yetkililerle doğrudan görüştüğünü ve saldırıların durdurulmasını istediklerini söyledi. İran ise bu iddiayı reddetti.
🔹 Trump, İran’ın anlaşmayı kabul etmemesi halinde ülkeyi yeniden ağır şekilde bombalayacaklarını ifade etti.
🔹 Trump, bir aydan uzun süre önce imzalanan ABD-İran ateşkesini "dünya tarihindeki en çok ihlal edilen ateşkes" olarak nitelendirdi.
Bölgedeki gelişmeler
🔹 Bahreyn İçişleri Bakanlığı, düşürülen İran İHA’larından düşen parçalar nedeniyle 11 yaşındaki bir kız çocuğunun hafif yaralandığını, araçlarda yangın çıktığını ve bazı evlerin hasar gördüğünü açıkladı.
🔹 Kuveyt, İran saldırıları nedeniyle hava sahasını geçici olarak kapattıktan sonra hava trafiğini yeniden normale döndürdü.
🔹 ABD Dışişleri Bakanlığı, Ürdün’de bulunan Amerikan vatandaşlarına füze ve İHA tehdidi nedeniyle derhal sığınaklara geçmeleri çağrısı yaptı.
Birleşmiş Milletler ve Lübnan
🔹 BM Genel Sekreteri António Guterres, Orta Doğu’daki ateşkesin artık "ateşkesten çok daha düşük yoğunluklu bir çatışma" haline geldiğini belirterek gerilimin tam ölçekli savaşa dönüşme riskine dikkat çekti.
🔹 İsrail’in Güney Lübnan’a düzenlediği son saldırılarda Lübnan resmi ajansına göre en az 16 kişi hayatını kaybetti.
🔹 BM Genel Sekreteri, Batı Şeria’daki yasa dışı İsrail yerleşimlerinin genişletilmesine son verilmesi çağrısı yaptı.
Piyasalar
🔹 İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma açıklamasının ardından petrol fiyatları varil başına 1 doların üzerinde yükseldi.
🔹 Asya borsaları güne düşüşle başladı. Japonya Nikkei endeksi yüzde 0,5 gerilerken, Güney Kore Kospi yüzde 0,2 düştü, Şanghay Bileşik Endeksi yüzde 0,2 değer kaybetti ve Hong Kong Hang Seng endeksi yüzde 0,2 yükseldi.
🔹 SpaceX, tarihinin en büyük halka arzlarından biri olması beklenen işlemde bireysel yatırımcılara alışılmışın üzerinde pay ayırmayı planlıyor.
🔹 Halka arzın yüzde 30’una kadar olan kısmının bireysel yatırımcılara tahsis edilmesi öngörülüyor. Geleneksel halka arzlarda bu oran genellikle yüzde 5-10 seviyesinde bulunuyor.
🔹 Bireysel yatırımcıların Charles Schwab, Fidelity, Robinhood, SoFi ve Morgan Stanley E-Trade platformları üzerinden halka arza katılması planlanıyor.
Yatırımcı ilgisi
🔹 Fidelity, bazı yatırımcıların yalnızca 2.000 dolar hesap bakiyesiyle halka arzdan hisse alabilmesine imkân tanıyacağını açıkladı.
🔹 Yoğun talep nedeniyle ilgi bildiren tüm yatırımcıların hisse tahsisi alması garanti edilmiyor.
🔹 Şirket, bireysel yatırımcıların yoğun işlemleri nedeniyle hisse fiyatında yüksek oynaklık yaşanabileceği uyarısında bulundu.
Kısa vadeli satış riski
🔹 Halka arzdan alınan hisselerin kısa süre içinde satılması durumunda bazı aracı kurumlar yatırımcıların gelecekteki halka arzlara katılımını kısıtlayabiliyor.
🔹 Bu nedenle yatırımcıların hızlı al-sat stratejilerinin ileride halka arz erişimini etkileyebileceği belirtiliyor.
Şirketin finansal durumu
🔹 SpaceX’in Mart 2026 sonu itibarıyla yaklaşık 29,1 milyar dolar borcu bulunuyor.
🔹 Şirket 2025 yılında 4,9 milyar dolar zarar açıklarken, 2026’nın ilk üç ayında da 4,3 milyar dolar zarar etti.
🔹 Şirket, gelecekte kârlılığa ulaşamayabileceğini de yatırım belgelerinde kabul ediyor.
Endekslere dahil olma ihtimali
🔹 Nasdaq kurallarındaki değişiklik sayesinde SpaceX, halka arzdan yalnızca 15 işlem günü sonra Nasdaq 100 endeksine dahil olabilecek büyüklüğe ulaşabilir.
🔹 Böyle bir durumda Nasdaq 100’ü takip eden QQQ ETF’si gibi fonlara yatırım yapan kişiler, herhangi bir işlem yapmasalar bile dolaylı olarak SpaceX hissesi sahibi olabilir.
🔹 S&P 500 endeksi ise hızlı üyelik sağlayacak benzer bir düzenleme yapmadı.
Oy hakları
🔹 Halka arz kapsamında satışa sunulan 555,6 milyon A sınıfı hisse yatırımcılara hisse başına bir oy hakkı sağlayacak.
🔹 Elon Musk’ın elindeki B sınıfı hisseler ise hisse başına 10 oy hakkı içeriyor.
🔹 Musk’ın bu yapı sayesinde halka arz sonrasında şirketin toplam oy gücünün yüzde 82’sinden fazlasını kontrol etmeyi sürdürmesi bekleniyor.
🔹 Bazı ABD emeklilik fonları, Musk’ın yönetim üzerindeki bu güçlü kontrolünün kurumsal yönetim açısından hesap verebilirliği zayıflatabileceği yönünde endişelerini dile getirdi.
İşlem kodu
🔹 SpaceX hisseleri Nasdaq’ta SPCX koduyla işlem görmeyi planlıyor. Bu kod, Virgin Galactic’in SPCE sembolüne oldukça yakın olması nedeniyle yatırımcıların dikkatli olması gerektiği uyarısı yapılıyor.
🔹 Visa, ödeme ağını ChatGPT içine entegre ederek yapay zekâ ajanlarının kullanıcı adına alışveriş yapmasına ve ödeme işlemlerini tamamlamasına imkân tanıdı.
🔹 Kullanıcılar Visa kartlarını ChatGPT’ye bağlayarak Visa kabul eden satıcılarda yapay zekâ aracılığıyla alışveriş yapabilecek.
🔹 OpenAI, ChatGPT üzerinden ajanların karar almasını ve satın alma başlatmasını sağlayacak teknolojiyi sunacak; Visa ise ödeme yetkilendirme ve dolandırıcılık izleme altyapısını sağlayacak.
Önceki denemeler
🔹 OpenAI geçen yıl Instant Checkout özelliğini duyurmuştu ancak sistem hatalara açık olduğu ve satıcılara uygulanan ücret yüksek bulunduğu için mart ayında kapatıldı.
🔹 Visa ile yapılan yeni iş birliği, yalnızca belirli satıcılarla sınırlı kalmadan daha geniş bir ödeme ağı üzerinden işlem yapılmasını hedefliyor.
Güvenlik ve kontrol
🔹 Visa, yapay zekâ ajanlarıyla yapılan alışverişlerde harcama limitleri, zorunlu onay adımları ve onaylı satıcı listeleri gibi güvenlik önlemleri uygulanacağını açıkladı.
🔹 Şirket, işlem anlaşmazlıklarında tüketicinin satın alma niyeti ve satıcının işlemi doğru şekilde gerçekleştirip gerçekleştirmediği gibi mevcut ödeme kurallarını esas alacak.
🔹 Visa, yapay zekâ kaynaklı işlem hatalarını azaltmak için token altyapısını ve veri toplama sürecini güncelliyor.
Alışveriş deneyimi
🔹 Visa örneğinde bir kullanıcı ChatGPT’ye 150 doların altında kablosuz kulaklık aradığını söylediğinde, sohbet botu uygun ürünü bulup kullanıcı adına satın alabilecek.
🔹 İlk aşamada işlemlerin büyük bölümünde yapay zekâ ajanlarının kullanıcıya bildirim göndererek satın alma onayı istemesi bekleniyor.
🔹 Visa yöneticisi Jack Forestell, kullanıcıların yapay zekânın alışveriş önermesine alıştığını ancak satın alma işlemini tamamen devretmenin daha yüksek güven gerektirdiğini söyledi.
Rakipler
🔹 Mastercard da ödeme ağında yapay zekâ alışveriş özellikleri geliştirmeye başladı.
🔹 Mastercard’ın sistemi, işletmelerin yapay zekâ ajanlarına reklam ve web hizmetleri gibi ticari hizmetleri satın alma yetkisi vermesine odaklanıyor.
🔹 Uluslararası Af Örgütü, İsrail hükümetini işgal altındaki Batı Şeria'da Filistinlileri zorla yerlerinden ederek bölgeyi ilhak etmeyi amaçlayan bir "etnik temizlik" politikası yürütmekle suçladı.
🔹 Kuruluş, Filistinlilerin zorla yerinden edilmesinin yalnızca yerleşimcilerin eylemlerinden değil, devlet politikası niteliğindeki uygulamalardan kaynaklandığını savundu.
🔹 Raporda yerleşimci şiddetinin devlet tarafından desteklenen sistematik bir yerinden etme kampanyasının temel unsurlarından biri olduğu iddia edildi.
Yerinden edilme verileri
🔹 Birleşmiş Milletler verilerine göre Ocak 2023 ile Nisan 2026 arasında Batı Şeria'da 100'den fazla köy tamamen veya kısmen boşaltıldı.
🔹 Aynı dönemde İsrail güçlerinin ev ve yapı yıkımları nedeniyle 7 bin 280'den fazla bireysel Filistinli yerinden edildi.
🔹 Raporda özellikle Bedevi topluluklarının yerleşimci saldırıları, yeni yerleşimlerin kurulması ve arazi el koymaları nedeniyle en kırılgan gruplar arasında bulunduğu belirtildi.
Yerleşim politikaları
🔹 İsrail'de Başbakan Binyamin Netanyahu koalisyonundaki bazı bakanlar Batı Şeria'nın resmen ilhak edilmesini destekliyor ve yerleşim faaliyetlerinin hızlandığı belirtiliyor.
🔹 Batı Şeria ve Doğu Kudüs'te 700 binden fazla İsrailli yerleşimcinin yaşadığı, Filistinlilerin ise bu bölgeleri gelecekteki devletlerinin parçası olarak gördüğü ifade ediliyor.
🔹 Barış yanlısı izleme grubu Peace Now verilerine göre Batı Şeria'daki en az 363 kaçak yerleşim noktasının 212'si 2023 yılından sonra kuruldu.
İsrail'in tutumu
🔹 İsrail yönetimi daha önce benzer "etnik temizlik" suçlamalarını uzun süredir devam eden önyargılı yaklaşımların parçası olarak nitelendirmişti.
🔹 İsrail, Batı Şeria'yı tartışmalı bölge olarak görüyor ve bölgenin nihai statüsünün müzakereler yoluyla belirlenmesi gerektiğini savunuyor.
🔹 İsrail hükümeti, haberin yayımlandığı sırada Af Örgütü'nün raporuna ilişkin resmi bir açıklama yapmadı.
🔹 Tayvan Sahil Güvenliği, Çin'in doğu kıyılarındaki sularda yargı yetkisi oluşturma girişimlerinin egemenliği ihlal edemeyeceğini açıkladı.
🔹 Tayvan, Pekin yönetiminin bu sularda hiçbir egemenlik veya yargı yetkisine sahip olmadığını ve Çin gemilerinin görüldüğü durumlarda kendi sahil güvenlik unsurlarının bunları bölgeden uzaklaştıracağını bildirdi.
🔹 Tayvan Sahil Güvenliği, milliyeti ne olursa olsun bölgede yargı yetkisi iddiasında bulunan tüm gemilerin istisnasız şekilde çıkarılacağını duyurdu.
Çin'in devriyesi
🔹 Çin devlet medyası, Tayvan'ın doğusundaki sularda yürütülen özel deniz trafik denetim operasyonunun sona erdiğini açıkladı.
🔹 Çin tarafı devriye sırasında 198 geminin denetlendiğini, üç gemide ihlal tespit edildiğini, hidrografik araştırmalar yapıldığını ve denizaltı kablolarının bulunduğu bölgelerde devriye gerçekleştirildiğini bildirdi.
🔹 Çin, Japonya ile Filipinler'in Tayvan çevresindeki deniz yetki alanları konusunda resmi görüşmelere başlama kararına tepki olarak bu operasyonu başlatmıştı.
Gerilim sürüyor
🔹 Tayvan, bu hafta bölgeden geçen üç ticari geminin Çin sahil güvenliği tarafından durdurularak kalkış ve varış noktalarına ilişkin bilgi vermeye zorlandığını açıkladı.
🔹 Tayvan Okyanus İşleri Konseyi, Çin'e ait resmi gemilerin Güney Çin Denizi'ndeki Tayvan kontrolündeki Itu Aba Adası yakınındaki kısıtlı sulara kısa süreli giriş yaptığını ve bunun provokasyonların tırmandığını gösterdiğini belirtti.
🔹 Çin, Tayvan'ın egemenlik iddialarını tanımıyor ve savaş gemileri ile savaş uçakları adanın çevresinde düzenli faaliyetlerini sürdürüyor. Tayvan ise geleceğine yalnızca ada halkının karar verebileceğini savunuyor.
🔹 Britanya ekonomisi 2007 küresel finans krizinden bu yana uzun süreli durgunluk yaşadı ve kişi başına üretim seviyesi ABD'nin en yoksul eyaleti Mississippi'nin yalnızca biraz üzerine geriledi.
🔹 Sterlinin dolar karşısındaki değeri önemli ölçüde düştü, reel ücret artışları durma noktasına geldi ve Britanya birçok Avrupa ülkesinin gerisine düştü.
🔹 Mevcut eğilimlerin sürmesi halinde gelecek on yıl içinde ortalama Polonya vatandaşının yaşam standardının ortalama Britanyalıya yaklaşabileceği ifade ediliyor.
Krizlerin etkisi
🔹 2008 finans krizi sonrasında uygulanan sıkı kemer sıkma politikaları kamu hizmetlerinde ciddi bozulmalara yol açtı ve sağlık sistemi ile yerel yönetimler üzerinde uzun vadeli baskı oluşturdu.
🔹 NHS'de milyonlarca kişi tedavi beklerken birçok belediye mali kriz yaşadı ve çocuk yoksulluğu belirgin şekilde arttı.
🔹 Brexit sonrasında yatırımlar, verimlilik ve kişi başına milli gelir üzerinde kalıcı olumsuz etkiler oluştuğu belirtiliyor.
Yapısal sorunlar
🔹 Britanya'da enerji maliyetleri dünyanın en yüksek seviyelerine çıkarken sanayi bölgelerinde üretim ve istihdam büyük ölçüde azaldı.
🔹 Konut üretimi, altyapı yatırımları ve büyük projeler uzun izin süreçleri ve bürokrasi nedeniyle yavaş ilerliyor, maliyetler ise hızla yükseliyor.
🔹 Londra ülkenin ekonomik merkezi olmayı sürdürse de başkent dışındaki bölgelerde verimlilik ve gelir seviyeleri belirgin biçimde geride kaldı.
Siyasi sonuçlar
🔹 Uzun süreli ekonomik durgunluk ve yaşam standardındaki gerileme göç karşıtlığını ve sistem karşıtı siyasi hareketlerin yükselişini hızlandırdı.
🔹 Reform UK lideri Nigel Farage mevcut siyasi düzenin başarısızlığını öne çıkararak kamu yönetimi ve göç politikalarında köklü değişiklikler vaat ediyor.
🔹 Makalenin temel görüşüne göre Britanya'nın gerilemesinin temel nedeni dış faktörlerden ziyade yıllar boyunca alınan hatalı ekonomik ve siyasi kararlar oldu.
🔹 Yapay zekâ destekli kodlama araçları birçok yazılım mühendisinin daha önce günler süren işleri saatler içinde tamamlamasını sağlıyor.
🔹 Kamyon lojistiği girişimi Double Nickel'da çalışan yazılım mühendisi Iren Azra Zou, Anthropic'in Claude Code aracının daha önce bir hafta süren görevleri bir günde tamamlamasına yardımcı olduğunu söyledi.
🔹 Buna karşın daha fazla kod üretimi her zaman daha iyi ürün veya yeni özellik anlamına gelmiyor ve şirketlerin yapay zekâ harcamalarını artırabiliyor.
Şirketlerdeki tablo
🔹 Araştırmalar, bireysel verimlilik artışlarının şirket gelirlerine, kârlılığına veya genel üretkenliğine henüz istikrarlı biçimde yansımadığını gösteriyor.
🔹 Amazon veri bilimcisi Sarthak Gupta, yapay zekâ altyapısı kurma ve mevcut iş akışlarını entegre etme sürecinde kısa vadede daha uzun saatler çalıştığını söyledi.
🔹 Gupta, asıl kazancın tek bir görevin hızlanmasından ziyade aynı otomasyon altyapısının uzun süre tekrar tekrar kullanılabilmesi olduğunu belirtti.
Ekonomik etkiler
🔹 ABD'de iş gücü verimliliği son yıllarda yükselse de araştırmacılar bunun doğrudan yapay zekâ kaynaklı olduğuna dair güçlü kanıt bulunmadığını ifade ediyor.
🔹 Yaklaşık 6 bin yöneticiyi kapsayan bir araştırmaya göre yapay zekâyı aktif kullanan şirketlerin yaklaşık yüzde 90'ı son üç yılda üretkenlik üzerinde kayda değer bir etki görmediğini bildirdi.
🔹 Uzmanlar uzaktan çalışma, iş gücü hareketliliği ve iş gücü yapısındaki değişimlerin son verimlilik artışlarında önemli rol oynadığını değerlendiriyor.
Şirketlerin beklentisi
🔹 Şirket yöneticileri yapay zekânın üretkenliği artıracağı beklentisiyle yatırımlarını hızlandırırken, bu kazanımların şirket geneline yayılması konusunda zorluklar yaşanıyor.
🔹 McKinsey'den Alexander Sukharevsky, birçok şirketin çalışanların yapay zekâyı benimsemesi ve etkili kullanması konusunda sorun yaşadığını belirtti.
🔹 Uber Operasyon Direktörü Andrew Macdonald, yapay zekâ kullanımındaki artışın doğrudan tüketicilere yönelik faydalı ürün özelliklerine dönüşmediğini söyledi.
Gelecek beklentileri
🔹 JPMorgan Başekonomisti Michael Feroli, büyük dil modellerini kullanmanın önceki teknolojilere göre daha az eğitim gerektirebileceğini ve verimlilik artışlarının yıllar içinde ortaya çıkabileceğini ifade etti.
🔹 Moody's Başekonomisti Mark Zandi ise yapay zekânın ekonomik veriler üzerindeki büyük etkisinin ancak 2020'lerin sonu veya 2030'ların başında belirginleşmesini beklediğini söyledi.
🔹 Uzmanlar, yapay zekânın çalışma hayatında elektronik tablo ve e-posta gibi temel bir araç haline gelme potansiyeline sahip olduğunu ancak henüz iş süreçlerinin vazgeçilmez omurgası haline gelmediğini değerlendiriyor.
🔹 ABD'nin bağımsızlığının 250. yılı için 28 Haziran'da Brüksel'deki Cinquantenaire Parkı'nda düzenlenecek kutlama, yaklaşık 5 bin resmi konuğu ağırlayacak ve yaklaşık 8 bin davetiye gönderildi.
🔹 Etkinlik nedeniyle parkın büyük bölümü 24 ila 36 saat boyunca halka kapatılacak ve geniş güvenlik önlemleri uygulanacak.
🔹 Davetliler arasında Belçika Başbakanı Bart De Wever, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Avrupa Parlamentosu Başkanı Roberta Metsola, çok sayıda siyasetçi, diplomat ve askeri yetkili bulunuyor.
Güvenlik önlemleri
🔹 Davetlilerden girişte kullanılmak üzere yüz tanıma sistemi için önceden biyometrik fotoğraf yüklemeleri istendi.
🔹 Organizasyon yetkilileri, fotoğrafların etkinlik sonrasında silineceğini ve veri koruma kurallarına uygun şekilde işleneceğini belirtti.
🔹 Güvenlik planlamasında Belçika polisi, hükümeti ve askeri kurumları görev alacak.
Tartışmalar
🔹 Avrupa Birliği ile Donald Trump yönetimi arasında ticaret tarifeleri, Grönland ve İran konularındaki gerilim sürerken organizasyonun zamanlaması eleştirilere yol açtı.
🔹 Avrupa Parlamentosu üyeleri ve bazı Belçikalı siyasetçiler, mevcut siyasi atmosferde böyle bir kutlamanın uygun olmadığını savundu.
🔹 Brüksel Bölge Hükümeti Ulaştırma Bakanı Elke Van den Brandt, ABD ile ilişkilerin önemini vurgularken mevcut Amerikan yönetiminin insan hakları politikaları nedeniyle kutlamaya katılmayı düşünmediğini söyledi.
Çevresel kaygılar
🔹 Planlanan 30 dakikalık havai fişek gösterisinin parkta yaşayan kuş türleri üzerinde olumsuz etki yaratabileceği gerekçesiyle çevreci kuruluşlar gösterinin iptal edilmesini istedi.
🔹 Brüksel Çevre Ajansı, etkinliğin parkta yuvalayan kuş kolonileri üzerindeki etkisine ilişkin değerlendirme talep etti.
🔹 Daha önce planlanan F-35 savaş uçağı gösterisi Belçika hava sahasının kapatılmasının ekonomik kayıplara yol açacağı gerekçesiyle iptal edildi. Bunun yerine tarihi uçaklarla uçuş gösterisi yapılacak.
Program
🔹 Etkinlikte konuşmalar, festival alanı, havai fişek gösterisi ve tarihi uçakların uçuşu yer alacak.
🔹 Ana sahnede Zac Brown Band konser verecek. Daha önce açıklanan Nile Rodgers programdan çıkarıldı.
🔹 Katy Perry davet edilmesine rağmen Brüksel'deki mevcut konser programı nedeniyle etkinlikte sahne almayacak.
🔹 Organizasyonun 4 Temmuz yerine 28 Haziran'da düzenlenmesi, Washington'daki resmi Bağımsızlık Günü kutlamalarıyla çakışmaması amacıyla planlandı.
🔹 ABD ordusu, İran'a yönelik ikinci gece üst üste hava saldırıları düzenledi.
🔹 ABD'li yetkililer operasyonların amacının Tahran'ı bir anlaşma imzalamaya zorlamak olduğunu belirtirken, saldırıların askeri gerilimi daha da tırmandırma riski taşıdığı ifade edildi.
Askeri gelişmeler
🔹 ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, Florida'daki CENTCOM karargâhını ziyareti sırasında "CENTCOM bu gece yoğun olacak çünkü İran'ı sert şekilde vuracağız" dedi.
🔹 CENTCOM, yerel saatle 21.00'in ardından yaptığı açıklamada saldırıların tamamlandığını duyurdu.
🔹 İran'ın Tasnim Haber Ajansı, askeri bir kaynağa dayandırdığı haberinde ABD saldırılarına "ağır karşılıklar" verileceğini bildirdi.
İran'ın tepkisi
🔹 Tahran yönetimi, ABD'nin son saldırılarına karşılık İran ordusunun Bahreyn'deki ABD Beşinci Filosu'nu insansız hava araçlarıyla hedef aldığını açıkladı.
🔹 Saldırının herhangi bir hedefi vurup vurmadığına ilişkin net bilgi paylaşılmadı.
Diplomatik temaslar
🔹 ABD Başkanı Donald Trump, Çarşamba günü Başkan Yardımcısı JD Vance, Dışişleri Bakanı Marco Rubio, CIA Direktörü John Ratcliffe, Genelkurmay Başkanı Orgeneral Dan Caine ve Beyaz Saray Özel Temsilcisi Steve Witkoff'un da bulunduğu üst düzey isimlerle bir araya geldi.
🔹 ABD kaynakları, Trump'ın İran'ın son teklifine yaklaşık iki haftadır yanıt vermemesi nedeniyle giderek daha fazla rahatsızlık duyduğunu belirtti.
🔹 OpenAI, Çin bağlantılı hesapların ChatGPT’yi kullanarak ABD’de yapay zekâ veri merkezleri ve gümrük tarifeleri konusundaki tartışmaları etkilemeye yönelik sosyal medya kampanyaları hazırladığını tespit ederek bu hesapları yasakladı.
🔹 OpenAI, iki ayrı operasyonun ChatGPT aracılığıyla sosyal medya gönderileri, yorumlar ve siyasi karikatürler ürettiğini açıkladı.
🔹 Kampanyalar, ABD’de zaten yoğun şekilde tartışılan yapay zekâ altyapısı ve ticaret politikaları gibi konuları hedef aldı.
Yapay zekâ veri merkezleri kampanyası
🔹 OpenAI, Çin hükümetiyle bağlantılı olduğunu düşündüğü bir yükleniciye bağlı kullanıcıların ChatGPT’den elektrik şebekesi kapasitesi ve elektrik fiyatları hakkında çizgi romanlar hazırlamasını istediğini belirledi.
🔹 Hazırlanan içeriklerin yapay zekâ veri merkezlerinin enerji tüketimi ve maliyetleri konusunda kamuoyu tartışmalarını etkilemeyi amaçladığı değerlendirildi.
Gümrük tarifeleri tartışmaları
🔹 Tespit edilen operasyonlardan biri, ABD’nin gümrük tarifeleri konusundaki siyasi tartışmalarına yönelik sosyal medya içerikleri üretmek için ChatGPT’den yararlandı.
🔹 İçerikler, mevcut ekonomik ve siyasi görüş ayrılıklarını büyütmeye yönelik mesajlar üretmeye odaklandı.
Sonuç
🔹 OpenAI, söz konusu kampanyaların çevrim içi ortamda kayda değer bir etki yaratamadığını açıkladı.
🔹 Şirket, bu faaliyetlerin yabancı etki operasyonlarının yapay zekâ araçlarını kullanarak siyasi ve ekonomik tartışmalar etrafında içerik üretimini ölçeklendirmeye başladığının erken işaretlerinden biri olduğunu değerlendirdi.
🔹 2026 FIFA Dünya Kupası, 48 takım, 104 maç ve ABD, Kanada ile Meksika'daki 16 şehirde düzenlenecek organizasyonuyla turnuva tarihinin en büyük versiyonu olarak başladı.
🔹 FIFA, turnuvanın 5 milyondan fazla seyirci çekmesini ve yaklaşık 3 milyar dolar gelir üretmesini bekliyor. Küresel izleyici kitlesinin ise 6 milyar kişiye ulaşacağı öngörülüyor.
Küresel etki
🔹 Dünya Kupası yalnızca katılımcı ülkelerde değil, Çin, Hindistan ve futbol kültürünün güçlü olmadığı birçok ülkede de yoğun ilgi görüyor. Lionel Messi ve Cristiano Ronaldo'nun son Dünya Kupası, Lamine Yamal gibi genç yıldızların ise ilk Dünya Kupası olması ilginin artmasına katkı sağlıyor.
🔹 Futbolun düşük maliyetle her yerde oynanabilmesi ve evrensel yapısı, Dünya Kupası'nı farklı kültürleri ortak bir etkinlik etrafında buluşturan küresel bir organizasyona dönüştürüyor.
Organizasyona yönelik eleştiriler
🔹 Yazıda FIFA Başkanı Gianni Infantino'nun Rusya, Katar ve ABD Başkanı Donald Trump ile ilişkileri üzerinden FIFA yönetimine yönelik eleştiriler yer alıyor. Turnuvanın siyasi gelişmelerden ve jeopolitik krizlerden etkilendiği ifade ediliyor.
🔹 Bilet fiyatlarının yüksek olması ve bazı ülkelerin taraftarlarının ABD'ye girişte yaşadığı sorunlar nedeniyle organizasyonun erişilebilirliği konusunda tartışmalar yaşanıyor.
Turnuvanın futbol yönü
🔹 Dünya Kupası tarihi boyunca Almanya, Arjantin, Fransa ve İtalya gibi güçlü takımların yanı sıra Kuzey Kore, Kamerun, Senegal, Fas ve Suudi Arabistan gibi ülkelerin sürpriz başarıları turnuvanın unutulmaz anları arasında yer aldı.
🔹 2026 turnuvası Lionel Messi, Cristiano Ronaldo, Luka Modrić, Neymar ve Kevin De Bruyne gibi yıldızların son Dünya Kupası olabilirken, Lamine Yamal, Endrick ve Kendry Páez gibi genç oyuncular için küresel vitrine çıkma fırsatı sunuyor.
🔹 Yazıda Dünya Kupası'nın siyasi tartışmalar ve ticari boyutunun ötesinde toplumları ortak sevinç ve üzüntüler etrafında buluşturan en güçlü küresel spor organizasyonu olmayı sürdürdüğü değerlendirmesi yapılıyor.
🔹 Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, İsrail'in Lübnan ve Suriye'ye yönelik saldırılarının artık Türkiye'nin güvenliğini de tehdit ettiğini söyledi.
🔹 Erdoğan, İsrail'in saldırganlığının tüm dünya için tehdit oluşturduğunu ve durdurulması gerektiğini ifade etti.
🔹 Türkiye'nin güvenliğinin Halep, Şam ve Beyrut'tan başladığını belirten Erdoğan, Ankara'nın kardeş ülkelerin zarar görmesine izin vermeyeceğini söyledi.
🔹 Erdoğan, Türkiye vatandaşlarının haklarına zarar verilmesi halinde Ankara'nın karşılık vereceğini açıkladı.
Netanyahu'nun yanıtı
🔹 İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Erdoğan'ı "antisemitik bir diktatör" olarak nitelendirdi.
🔹 Netanyahu, Erdoğan'ın Kürtlere soykırım uyguladığını, Hamas'ı desteklediğini, kendi halkına baskı yaptığını ve siyasi rakiplerini hapse attığını öne sürdü.
🔹 Netanyahu, İsrail'in İran ve bölgedeki vekil güçlerine karşı askeri operasyonlarını sürdüreceğini söyledi.
NATO ve Doğu Akdeniz
🔹 Erdoğan, ABD Başkanı Donald Trump'ın Ankara'daki NATO zirvesine katılım kararının ittifakın birlikteliğine önemli katkı sağlayacağını belirtti.
🔹 Ankara'daki NATO zirvesinin NATO tarihinde bir dönüm noktası olması için hazırlıkların sürdüğünü söyledi.
🔹 Erdoğan, Doğu Akdeniz'de İsrail'in "kötü planlar" yürüttüğünü öne sürerek bölgedeki maceralardan kaçınması uyarısında bulundu.
🔹 Erdoğan, Kıbrıs ve Yunanistan'a da atıfta bulunarak bazı küçük aktörlerin İsrail'in yanında yer aldığını ve Doğu Akdeniz'de gerçekçi olmayan hedefler peşinde koştuğunu söyledi.
Karşılıklı söylem
🔹 ABD Başkanı Donald Trump, Erdoğan'ı "çok iyi bir dostum" ve "güçlü bir lider" olarak nitelendirdiğini söyledi.
🔹 Trump, Türkiye ile İsrail arasında daha büyük bir çatışma ihtimali konusunda bir işaret görmediğini, böyle bir durum olması halinde Erdoğan ile görüşeceğini ifade etti.
🔹 Türkiye İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi, Kudüs'ün yeniden Türkiye'nin egemenliğine dönmesi için dua ettiğini ve kentin valisi olarak atanmayı arzuladığını söyledi.
🔹 Türkiye Dışişleri Bakanlığı daha önce Netanyahu'yu "çağımızın Hitler'i" olarak nitelendirmiş, Netanyahu ise Erdoğan'ın İran ile iş birliği yaptığını ve Kürt vatandaşlara karşı katliam gerçekleştirdiğini öne sürmüştü.
🔹 İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, ABD’nin İran’ın güneyine yönelik son askeri saldırılarının ardından Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ve Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Faysal bin Ferhan ile ayrı ayrı telefon görüşmeleri yaptı.
🔹 Görüşmelerde bölgedeki son gelişmeler ele alınırken, İran egemenliğini ve toprak bütünlüğünü savunma kararlılığını yineledi.
🔹 Erakçi, ABD saldırılarının İran’ın ulusal egemenliğini, toprak bütünlüğünü ve uluslararası hukuku ihlal ettiğini söyledi.
🔹 İran’ın Birleşmiş Milletler Şartı kapsamında meşru müdafaa hakkına sahip olduğunu belirten Erakçi, İran Silahlı Kuvvetleri’nin attığı adımların yabancı saldırganlığa karşı meşru bir yanıt olduğunu ifade etti.
Askeri gelişmeler
🔹 İran, ABD’nin aynı gün İran topraklarına düzenlediği saldırılara karşılık olarak bölgedeki ABD askeri noktalarına füze ve insansız hava aracı saldırıları düzenlediğini açıkladı.
🔹 Hatemü’l Enbiya Merkez Karargâhı, operasyonun İran Ordusu ile Devrim Muhafızları tarafından ortak şekilde gerçekleştirildiğini duyurdu.
🔹 Açıklamada çok sayıda ABD üssünün hedef alındığı ve operasyonun ABD saldırılarına güçlü ve koordineli bir karşılık olduğu belirtildi.
🔹 İranlı askeri yetkililer, ülkeye yönelik yeni saldırıların bölgede belirlenen hedeflere karşı daha geniş kapsamlı misillemeleri tetikleyeceği uyarısında bulundu.
Bölgesel diplomasi
🔹 Gerilim, ABD’nin Hürmüz Boğazı yakınındaki Kişm, Cask, Sirik ve Bender Abbas çevresindeki hedeflere saldırılar düzenlemesinin ardından tırmandı.
🔹 Washington, saldırıları Hürmüz Boğazı üzerinde bir ABD helikopterinin düşürülmesini gerekçe göstererek gerçekleştirdi.
🔹 İran yönetimi, yabancı askeri müdahalelerin ve ABD güçlerinin bölgedeki varlığının istikrarsızlığın temel nedenlerinden biri olduğunu savunuyor.
🔹 Tahran, bölgesel güvenliğin bölge ülkeleri arasındaki iş birliğiyle sağlanması gerektiğini vurgularken, Türkiye ve Suudi Arabistan ile yapılan temasların bölgesel istikrarı korumaya yönelik diplomatik girişimlerin parçası olduğunu belirtiyor.
🔹 Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye’nin güvenliğinin Hatay’dan değil Halep, Şam ve Beyrut’tan başladığını söyledi.
🔹 Erdoğan, Suriye ve Lübnan’ı Türkiye’nin “merhamet ve kardeşlik coğrafyası” içinde gördüğünü ifade etti.
🔹 Türkiye, Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed el-Şara’nın askeri ve siyasi hamisi olarak Şam yönetiminin sınırlarını ve siyasi etkisini güçlendirmeye çalışıyor.
Lübnan ve Suriye bağlantısı
🔹 Türkiye, İsrail ile Lübnan arasındaki müzakerelerde Suriye’nin çıkarlarının dikkate alınmasını istiyor.
🔹 Şam yönetimi, İsrail-Lübnan anlaşmasının ABD gözetiminde yapılması halinde İsrail’in Güney Lübnan’da kalıcı askeri varlık elde edebileceğinden endişe ediyor.
🔹 Suriye, Lübnan’ın İsrail’le herhangi bir anlaşma imzalamadan önce Şam’la istişare etmesini talep ediyor.
🔹 Erdoğan, İsrail-Lübnan anlaşmasının yalnızca ikili bir mesele olmadığını ve Suriye’nin çıkarlarını da kapsaması gerektiğini Washington’a göstermek istiyor.
Yeni güvenlik düzeni
🔹 Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın geliştirdiği doktrin, bölge ülkelerinin güvenliği dış güçlere bağımlı olmadan üstlenmesini hedefliyor.
🔹 Fidan, Türkiye’nin Türk, Arap veya Fars hâkimiyetine dayanmayan, ülkeler arası güvene bağlı bir bölgesel savunma ittifakı istediğini söylemişti.
🔹 İran’ın Körfez ülkelerine saldırıları ve ABD’nin doğrudan karşılık vermemesi, Ankara’ya göre bölgesel güvenlikte yeni bir yapıya duyulan ihtiyacı artırdı.
NATO ve Körfez ülkeleri
🔹 Erdoğan, 7-8 Temmuz’da Ankara’da yapılacak NATO Kuzey Atlantik Konseyi toplantısını yeni bölgesel güvenlik vizyonu için kullanmayı hedefliyor.
🔹 Türkiye, NATO çerçevesinin Suudi Arabistan ve Umman’ı da kapsayacak şekilde genişletilmesini istiyor.
🔹 Ankara, ABD’ye mutlak güvenlik bağımlılığını azaltacak ve bölge ülkeleriyle NATO üyeleri arasında yeni güvenlik iş birliği ilkeleri oluşturacak bir model geliştirmeye çalışıyor.
Türkiye’nin konumu
🔹 Türkiye, NATO’nun ikinci büyük ordusuna sahip bir askeri güç olarak Ortadoğu’da daha merkezi bir güvenlik aktörü haline gelmek istiyor.
🔹 Ankara hem Rusya hem Ukrayna ile ilişkilerini korurken, Avrupa’nın güvenlik bağımsızlığı arayışında da kendisini çözüm ortağı olarak sunuyor.
🔹 Erdoğan, NATO’dan kopmadan bölge ülkelerini ABD’ye bağımlılıktan uzaklaştıracak alternatif bir güvenlik düzeni kurmayı amaçlıyor.
🔹 ABD Adalet Bakanlığı, Türkiye'nin kamu bankası Halkbank hakkında İran yaptırımlarının ihlal edildiği iddiasıyla açılan ceza davasının düşürülmesi için mahkemeye başvurdu.
🔹 Savcılık, Mart ayında Halkbank ile imzalanan ertelenmiş kovuşturma anlaşmasındaki tüm şartların yerine getirildiğini bildirdi.
🔹 Ernst & Young'ın Türkiye iştiraki EY Kurumsal Finansman Danışmanlık tarafından yapılan incelemede Halkbank'ın ABD yaptırımlarına uyum ve kara para aklamayı önleme programlarında herhangi bir uyumsuzluk tespit edilmedi.
🔹 ABD Savcılığı, Halkbank hakkındaki suçlamaların resmen düşürülmesi talimatını verdi. Nihai karar mahkeme tarafından verilecek olsa da ABD mahkemelerinin Adalet Bakanlığı'nın kovuşturmadan vazgeçme kararını engelleme yetkisi oldukça sınırlı bulunuyor.
🔹 Halkbank, Mart ayında yaptığı açıklamada herhangi bir suç kabulünde bulunmadığını ve anlaşma kapsamında adli veya idari para cezası ödemeyeceğini duyurmuştu.
🔹 2019 yılında açılan dava, Halkbank'ın İran'ın ABD yaptırımlarını aşmasına yardımcı olduğu ve yaklaşık 20 milyar dolarlık kısıtlı fonun transferini sağladığı iddialarını içeriyordu.
🔹 Dava, devlet kontrolündeki bir banka olması nedeniyle Halkbank'ın yargı bağışıklığı bulunduğu yönündeki temyiz süreçleri nedeniyle yıllarca devam etti. ABD Yüksek Mahkemesi Ekim ayında bu başvuruyu reddetmişti.
🔹 ABD yönetimi, mahkemeye sunduğu yazıda Türkiye'nin Gazze'de ateşkes ve rehine müzakerelerine sağladığı katkıya da atıfta bulundu.
🔹 Dava, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ABD Başkanı Donald Trump arasındaki görüşmelerde de gündeme gelmiş ve Türkiye tarafı konunun çözüme kavuşmasını beklediğini açıklamıştı.
ABD'de uzun yıllardır devam eden Halkbank davasında önemli bir gelişme yaşandı. New York Güney Bölgesi Savcılığı, mahkemeye sunduğu yeni dilekçede, daha önce imzalanan Ertelenmiş Kovuşturma Anlaşması (Deferred Prosecution Agreement - DPA) kapsamında Halkbank hakkındaki suçlamaların düşürülmesi için resmi başvuruda bulundu.
Mahkemeye sunulan 12 sayfalık belgede, Halkbank'ın kara para aklamanın önlenmesi (AML) ve ABD yaptırımlarına uyum süreçlerinin bağımsız denetim kuruluşu Ernst & Young (EY) tarafından incelendiği belirtildi. İncelemenin ardından hazırlanan raporun bankanın anlaşma kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirdiğini ortaya koyduğu ifade edildi.
EY Raporu: Uyumsuzluk Tespit Edilmedi
Belgede yer alan bilgilere göre EY, bankanın yaptırım uyum sistemi, müşteri tanıma (KYC) süreçleri, işlem izleme mekanizmaları, eğitim faaliyetleri ve iç denetim yapısını ayrıntılı şekilde inceledi. Yapılan değerlendirmelerde herhangi bir uyumsuzluk (noncompliance) bulgusuna rastlanmadığı kaydedildi.
İran Bağlantılı İşlem Talepleri Gerçekleşmedi
Raporda ayrıca inceleme döneminde İran bağlantılı üç işlem talebinin bankaya iletildiği, ancak Halkbank'ın bu işlemlerin hiçbirini gerçekleştirmediği belirtildi. EY tarafından yapılan bağımsız incelemede de bunların dışında ilave bir işlem veya işlem girişimi tespit edilmediği ifade edildi.
İyileştirme Önerileri Sunuldu
Denetim sırasında bazı süreçlerin yazılı hale getirilmesi, müşteri taramalarının daha sık yapılması ve eğitim programlarının geliştirilmesi gibi çeşitli "en iyi uygulama" tavsiyeleri sunulduğu, Halkbank'ın ise inceleme süreci devam ederken bu önerilerin büyük bölümünü uygulamaya aldığı aktarıldı. Belgede bunların herhangi bir ihlal değil, sistemin daha da güçlendirilmesine yönelik tavsiyeler olduğu vurgulandı.
Mahkemenin Kararı Bekleniyor
ABD Savcılığı ile Halkbank tarafından ortak sunulan dilekçede, DPA kapsamındaki yükümlülüklerin tamamlandığı belirtilerek iddianamenin "kesin olarak düşürülmesi" (dismissal with prejudice) talep edildi. Nihai karar ise New York Güney Bölgesi Federal Mahkemesi Hakimi Richard M. Berman tarafından verilecek.
🔹 Dallas'ta yaşayan 25 yaşındaki girişimci Akash Singhania, internette tanıştığı bir kadınla buluşmak için Santa Ana'da bir parka gitti.
🔹 "Vitaly" takma adıyla bilinen internet yayıncısı Vitaly Zdorovetskiy ve ekibi, çocuk istismarcılarını ifşa etme iddiasıyla yaptıkları Kick canlı yayınında Akash Singhania'ya pusu kurdu.
🔹 Vitaly ve ekibi, reşit olmayan bir çocukla buluşmaya çalıştığını iddia ederek Singhania'yı çevreledi ve ona yönelik aşağılayıcı eylemlerde bulundu.
🔹 Akash Singhania, kadının kendisine 16 yaşında olduğunu hiçbir zaman söylemediğini belirterek telefonundaki mesajları göstermeye çalıştı ancak ekip kanıtları incelemeyi reddetti.
🔹 Olay yerine gelen Santa Ana polisi Akash Singhania'yı kelepçeleyerek gözaltına alırken, memurlar gitmeden önce Vitaly ile el sıkışıp fotoğraf çektirdi.
İnternet Linci ve Mağduriyet
🔹 Canlı yayın sırasında Akash Singhania'nın ismi ve telefon numarası ifşa edildi.
🔹 Yayını izleyen kişilerin Singhania ile ailesinin sosyal medya hesaplarını, ev adreslerini ve şirket bilgilerini internette paylaşması üzerine aileye yüzlerce taciz ve tehdit mesajı geldi.
🔹 Emniyette yapılan incelemelerin ve telefon kayıtlarının kontrol edilmesinin ardından Santa Ana polisi Singhania'nın tamamen masum olduğunu açıkladı ve kendisini serbest bıraktı.
🔹 Vitaly'nin ekibinde yer alan ve para karşılığı "yem" olarak kullanılan kadının, Snapchat üzerinden başka bir hesaba gönderdiği "16 yaşındayım" mesajını yanlışlıkla Singhania'ya aitmiş gibi gösterdiği belirlendi.
🔹 Akash Singhania, serbest bırakılma belgelerini ve polis amirinin ses kaydını Vitaly’ye ulaştırdıktan sonra yayıncı hatasını kabul etti.
Platform Modeli ve Son Durum
🔹 Vitaly, X hesabı üzerinden Akash Singhania ve ailesinden özür dileyen bir mesaj yayınladı ancak olay anına ait video kesitleri internette yayılmaya devam etti.
🔹 Vitaly, bu yayınları kripto kumar sitesi Stake'in sahipleri tarafından kurulan Kick platformunda gerçekleştirmektedir.
🔹 Kick platformu, canlı yayınlardaki çarpıcı anları kısa videolara dönüştürüp TikTok, Instagram ve YouTube'da paylaşmaları için "kırpıcılara" para ödemekte ve bu yolla ana kumar sitesine trafik çekmektedir.
🔹 Los Angeles şehri, eyalette yasa dışı kumar oynattığı gerekçesiyle Stake ve Kick şirketlerine dava açtı.
🔹 Yaşadığı travma nedeniyle insanlara güvenini kaybettiğini belirten Akash Singhania, avukatları aracılığıyla hukuki seçenekleri değerlendiriyor.
🔹 Bir aylık aranın ardından Kick platformuna geri dönen Vitaly, çocuk istismarcısı avlama konseptli yayınlarına Avrupa'da devam edeceğini açıkladı.
🔹 Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Temmuz 2024’te duyurduğu 1 milyar dolarlık BYD yatırımı, iki yıl sonra hâlâ fiilen başlamadı.
🔹 Manisa’daki 1,6 milyon metrekarelik fabrika arazisi inşaat başlamadan boş durumda kaldı.
🔹 Proje kapsamında yıllık 150 bin elektrikli ve şarj edilebilir hibrit araç üretim kapasitesine sahip fabrika ile bir Ar-Ge merkezi kurulması planlanıyordu.
🔹 Fabrikanın 2026 sonunda üretime başlaması ve 5 bin doğrudan istihdam oluşturması hedeflenmişti.
BYD’nin öncelik değişikliği
🔹 BYD Başkan Yardımcısı Stella Li, şirketin Türkiye fabrikası çalışmalarını durdurduğunu ve önceliğini Avrupa üretimine verdiğini açıkladı.
🔹 Şirket, ilk önceliğin Macaristan’daki üretim tesisi olduğunu, ikinci önceliğin ise Avrupa’da yeni bir üretim tesisi kurmak olduğunu belirtti.
Türkiye’deki teşvikler
🔹 Ankara, yatırım başlamadan önce BYD araçlarına önemli vergi avantajları sağladı.
🔹 Bu teşviklerin etkisiyle BYD’nin Türkiye satışları 2025 yılında 45 bin adedin üzerine çıktı.
🔹 Uzmanlar, şirketin vergi avantajları sayesinde Türkiye pazarından 500 milyon ila 1 milyar dolar arasında ek kâr elde etmiş olabileceğini tahmin ediyor.
🔹 Sanayi ve Teknoloji Bakanı Fatih Kacır, yatırım taahhütlerinin yerine getirilmemesi halinde şirkete yaptırım ve para cezası uygulanabileceğini açıklamıştı.
Çin ve Avrupa faktörü
🔹 Çin Ticaret Bakanlığı'nın, gelişmiş elektrikli araç teknolojilerinin Türkiye ve Hindistan gibi ülkelere taşınmaması konusunda otomobil üreticilerini uyardığı öne sürüldü.
🔹 Kaynaklara göre bu uyarı, BYD'nin Türkiye yatırımına yönelik ilgisinin azalmasına yol açtı.
🔹 Avrupa Birliği'nin hazırladığı "Made in Europe" düzenlemelerinin Türkiye'de Çinli şirketler tarafından üretilen elektrikli araçlara sınırlamalar getirebileceği beklentisi de yatırım kararını olumsuz etkiledi.
Ek talepler
🔹 Çinli yetkililerin Ankara'dan döviz kuru dalgalanmalarına karşı ek koruma, ilave vergi avantajları ve Çinli çalışanlar için daha hızlı çalışma vizesi süreçleri talep ettiği belirtildi.
🔹 Haberde, Çin yönetiminin BYD yatırımını hızlandırmaya çalıştığını savunmasına rağmen Ankara'da bu açıklamanın ikna edici bulunmadığı ifade edildi.
🔹 Ukraynalı savunma şirketi Fire Point, FP-7.x isimli yeni hava savunma füzesinin ilk uçuş testini gerçekleştirdi.
🔹 Şirket, FP-7.x füzesini ABD yapımı Patriot ve Fransız-İtalyan ortak üretimi SAMP-T sistemlerine göre daha düşük maliyetli ve seri üretime uygun bir alternatif olarak geliştiriyor.
🔹 Şirket yetkilileri testin başarılı geçtiğini açıkladı.
Üretim planı
🔹 Gerekli kızılötesi arayıcı başlığın tedarik edilmesi halinde seri üretimin ağustos ayında başlaması planlanıyor.
🔹 Tam donanımlı füzelerin 2027 yılında kullanıma hazır hale gelmesi hedefleniyor.
🔹 Fire Point, füzenin birim maliyetinin yaklaşık 700 bin dolar olduğunu açıkladı.
🔹 ABD Ordusu bütçe tahminlerine göre Patriot PAC-3 önleme füzesinin maliyeti yaklaşık 3,8 milyon dolar seviyesinde bulunuyor.
🔹 Fire Point, üretim başladıktan sonra günde üç füze üretebileceğini belirtiyor.
Avrupa iş birliği
🔹 Freyja adı verilen hava savunma sisteminin radar ve komuta kontrol altyapısının Avrupalı ortaklardan sağlanması planlanıyor.
🔹 Fire Point'in Almanya, İtalya ve Norveç merkezli savunma şirketleriyle radar ve komuta kontrol teknolojileri konusunda görüşmeler yürüttüğü belirtiliyor.
Patriot eksikliği
🔹 Ukrayna, yoğun Rus füze ve İHA saldırıları karşısında yeterli sayıda Patriot önleme füzesi temin etmekte zorlanıyor.
🔹 Eski Ukrayna Dışişleri Bakanı Dmitro Kuleba, ABD'nin İran savaşı nedeniyle Patriot stoklarını öncelikle kendi ihtiyaçları için kullanacağını düşündüğünü söyledi.
🔹 Volodimir Zelenskiy, Orta Doğu'daki savaş nedeniyle Patriot teslimatlarının azaldığını ve PAC-3 sistemlerinin tamamen yerli üretimle ikame edilemediğini açıkladı.
Teknik özellikler
🔹 FP-7.x yaklaşık 25 kilometre irtifaya ulaşabiliyor ve balistik füzeleri önlemek üzere tasarlandı.
🔹 Sistem hedefe yaklaşmanın son aşamasında kızılötesi arayıcı başlık kullanırken, Patriot gelişmiş yer radarlarıyla yönlendirme yapıyor.
🔹 Uzmanlar, Freyja sisteminin Patriot’un tüm kabiliyetlerini tamamen karşılamasının zor olduğunu ancak Ukrayna’nın hava savunmasına önemli katkı sağlayabileceğini değerlendiriyor.
🔹 SpaceX’in tarihindeki en büyük projelerden biri olan 407 feet (yaklaşık 124 metre) yüksekliğindeki Starship roketi, şirketin Mars hedeflerinin ve gelecekteki büyüme planlarının merkezinde yer alıyor.
🔹 SpaceX, şimdiye kadar 15 milyar doların üzerinde yatırımı Starship programına aktardı.
🔹 Şirket, Starship’i dünyanın ilk tamamen yeniden kullanılabilir ağır yük roket sistemi haline getirmeyi hedefliyor.
🔹 Roketin her iki aşamasının yeniden kullanılabilmesi, daha büyük uyduların daha düşük maliyetle uzaya taşınmasına ve Ay ile Mars görevlerinin desteklenmesine imkan sağlayabilir.
Teknik durum
🔹 Starship henüz operasyonel hale gelmedi ve mayıs ayındaki test uçuşunda güçlendirici kontrolünün kaybedilmesinin ardından ABD düzenleyicileri programı geçici olarak durdurdu.
🔹 Sistemin güvenilir hale gelmesi için uzayda yakıt ikmali gibi önemli teknolojik sorunların çözülmesi gerekiyor.
🔹 SpaceX şimdiye kadar 12 Starship test uçuşu gerçekleştirdi ve bazı denemeler araç kontrolünün kaybedilmesi veya patlamalarla sonuçlandı.
🔹 Bir test sırasında roket fırlatma rampasında infilak ederken, bazı uçuşlarda parçalar Karayipler üzerine düştü.
Starlink ve yapay zekâ planları
🔹 SpaceX, mevcut Falcon roketlerinin gelecek nesil Starlink uydularını gerekli ölçekte taşıyamayacağını belirtiyor.
🔹 Starlink ağı dünya genelinde 10 milyondan fazla kullanıcıya ulaştı ve geçen yıl 4,4 milyar dolar faaliyet kârı elde etti.
🔹 Şirket, Starship sayesinde daha büyük Starlink uydularını yörüngeye göndermeyi ve ağ kapasitesini artırmayı planlıyor.
🔹 SpaceX ayrıca Starship’in gelecekte uzay tabanlı yapay zekâ veri merkezlerinin kurulmasını destekleyebileceğini yatırımcılara aktardı.
Uzun vadeli hedefler
🔹 Şirket, Starship’in gelecekte 100 metrik tona kadar yükü yörüngeye taşıyabileceğini, sonraki modellerde bu kapasitenin daha da artacağını öngörüyor.
🔹 Elon Musk, yıllardır Mars'ta kendi kendine yetebilen şehirler kurma hedefini dile getiriyor.
🔹 Bu hedeflerin gerçekleşmesi için SpaceX’in yılda binlerce Starship fırlatması gerçekleştirebilecek operasyonel kapasiteye ulaşması gerekiyor.
🔹 Uzmanlar, Starship’in düzenli ve güvenilir bir uzay ulaşım sistemine dönüşmesinin şirketin uzun vadeli büyüme senaryoları açısından kritik önem taşıdığını belirtiyor.
🔹 Bloomberg anketine katılan 21 ekonomistin 18’i, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın perşembe günü politika faizini üçüncü toplantıda da yüzde 37 seviyesinde sabit bırakmasını bekliyor.
🔹 JPMorgan, politika faizinin yüzde 40’a yükseltilmesini bekleyen az sayıdaki kurum arasında yer alıyor.
🔹 Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan, politika faizini değiştirmeden sıkılaşma adımları attı ve fonlamayı yüzde 37’lik haftalık repo yerine yüzde 40 gecelik faiz üzerinden yönlendirdi.
Enflasyon ve rezervler
🔹 İran savaşı başladıktan sonra Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın brüt döviz rezervleri yaklaşık 20 milyar dolar azaldı.
🔹 Merkez Bankası, lira üzerindeki baskıyı sınırlamak amacıyla altın varlıklarının bir bölümünü sattı veya takas işlemlerinde kullandı.
🔹 Hürmüz Boğazı’nın büyük ölçüde kapanması enerji ithalat maliyetlerini artırdı ve bu durum yıllık enflasyonun üst üste iki ay hızlanmasına katkı sağladı.
🔹 Ekonomistlerin büyük bölümü yıl sonu enflasyonunun yaklaşık yüzde 30 seviyesinde gerçekleşmesini bekliyor. Bu oran Merkez Bankası’nın yüzde 26 tahmininin üzerinde bulunuyor.
Ekonomik görünüm
🔹 Bank of America, zayıf ilk çeyrek büyümesi ve düşük döviz talebinin mevcut para politikasının korunmasını desteklediğini değerlendiriyor.
🔹 Fatih Karahan, geçen ay yaptığı sunumda faizleri sabit tutma kararını enflasyon görünümündeki sınırlı bozulmaya bağlarken, politika faizi ile fiili fonlama maliyetinin uzun süre farklı kalmaması gerektiği uyarısında bulundu.
🔹 Koç Üniversitesi öğretim üyesi Selva Demiralp, İran savaşı ve Türkiye’deki siyasi gelişmeler nedeniyle rezervler üzerindeki baskının sürmesini gerekçe göstererek politika faizinin yüzde 40’a yükseltilmesini savundu.
🔹 Bloomberg Economics tahminine göre, ana muhalefet partisinin liderinin mahkeme kararıyla görevden alınmasının ardından lirayı desteklemek için yapılan müdahalelerin maliyeti yaklaşık 13 milyar dolar oldu.
🔹 Almanya, yaklaşık 100 milyar euroluk demiryolu yatırımıyla ülkenin eskiyen ray ağını kapsamlı şekilde yenilemeye başladı.
🔹 Hükümetin 1 trilyon euroluk borç finansmanlı harcama planında demiryolları ve savunma yatırımları öncelikli alanlar arasında yer alıyor.
🔹 Ulaştırma Bakanı Patrick Schnieder, vatandaşların temel kamu hizmetlerine olan güvenini kaybetmesinin demokrasi açısından risk oluşturabileceği uyarısında bulundu.
Demiryollarındaki sorunlar
🔹 Almanya'da uzun mesafeli trenlerin yalnızca yüzde 60'ı zamanında varış yapıyor. Bu oran yaklaşık yirmi yıl önce yüzde 84 seviyesindeydi.
🔹 Yıllarca süren yetersiz yatırımlar nedeniyle ray ağındaki altyapının yüzde 16'sı kötü veya yetersiz durumda bulunuyor ve acil yenilenmeye ihtiyaç duyuyor.
🔹 Tren gecikmelerinin yaklaşık yüzde 80'i eskiyen altyapıdan kaynaklanıyor.
Yenileme çalışmaları
🔹 Wuppertal yakınlarında kullanılan "Mammoth" isimli ray yenileme treni tek vardiyada yaklaşık 2 kilometrelik hattı yenileyebiliyor ve geleneksel yöntemlerden dört kat daha hızlı çalışıyor.
🔹 Deutsche Bahn, parçalı onarım yerine ana hatları aylarca kapatarak tamamen yenileme stratejisini uygulamaya başladı ve 2036 yılına kadar 35 büyük hat yenilemesi planlıyor.
🔹 2024 yılından bu yana yaklaşık 900 kilometrelik demiryolu hattı yenilendi ve bu rakam 2036 hedefinin yaklaşık dörtte birine ulaştı.
Ekonomik etkiler
🔹 2025 yılında altyapı yatırımları için ayrılan 37 milyar euronun yalnızca 24 milyar eurosu harcanırken, demiryolu projeleri fon kullanımında öne çıkan alanlardan biri oldu.
🔹 Flix, 2028'den itibaren kullanmak üzere yeni yüksek hızlı trenler için 2,4 milyar euroluk, İtalyan Italo ise Almanya pazarına giriş için 3,6 milyar euroluk yatırım planlıyor.
🔹 İtalya'da demiryolu rekabetinin başlamasının ardından ilk beş yılda ortalama bilet fiyatları yüzde 41 düşerken yolcu sayısı iki katına çıktı ve benzer bir etkinin Almanya'da da oluşabileceği değerlendiriliyor.
🔹 SpaceX, Anthropic ve OpenAI'nin dev halka arzları ABD borsalarına büyük miktarda yeni hisse arzı getirmeye hazırlanıyor.
🔹 Goldman Sachs, ABD'de net hisse arzının 2003'ten bu yana ilk kez 2026 yılında sıfıra yaklaşacağını, 2027'de ise yeniden pozitif bölgeye geçeceğini öngörüyor.
🔹 Bu yıl şimdiye kadar 60 ABD şirketi halka açılarak yaklaşık 40 milyar dolar fon topladı ve 2021'den bu yana en yüksek seviyeye ulaşıldı.
🔹 Goldman Sachs, büyük halka arzların tamamlanmasıyla 2026 yılındaki toplam halka arz büyüklüğünün 225 milyar dolarla rekor seviyeye çıkmasını bekliyor.
Yapay zekâ yatırımları etkisi
🔹 Büyük teknoloji şirketleri yapay zekâ yatırımlarını finanse etmek için milyarlarca dolarlık yeni hisse satışlarına yöneliyor.
🔹 Alphabet geçen hafta yaklaşık 85 milyar dolarlık hisse satışı gerçekleştirerek yapay zekâ yatırımlarına kaynak sağladı.
🔹 Meta'nın da benzer büyüklükte bir sermaye artırımı üzerinde çalıştığı belirtiliyor.
🔹 Yapay zekâ harcamalarının artması nedeniyle hisse geri alımları azalırken bazı büyük teknoloji şirketleri net hisse ihraççısı konumuna geçmeye başladı.
Piyasaya etkileri
🔹 Analistler, yeni hisse arzındaki artışın son on yılda Wall Street'i destekleyen azalan hisse arzı dinamiğini tersine çevirebileceğini değerlendiriyor.
🔹 Bazı yatırımcılar yeni halka arzlara kaynak ayırabilmek için mevcut portföylerindeki hisseleri satmak zorunda kalabilir.
🔹 SpaceX halka arz başvurusundan bu yana "Muhteşem Yedili" teknoloji şirketlerinin toplam piyasa değerinden 1 trilyon dolardan fazla silindi.
Balon endişeleri
🔹 Bazı fon yöneticileri yoğun halka arz dönemlerinin geçmişte piyasa zirveleriyle aynı döneme denk geldiğini hatırlatıyor.
🔹 Richard Bernstein, rekor düzeyde yeni hisse ihracının finansal piyasa balonlarının klasik işaretlerinden biri olduğunu savundu.
🔹 SpaceX, Anthropic ve OpenAI halka arzlarından sağlanacak fonların, enflasyona göre düzeltilmiş haliyle bile 1999-2000 teknoloji balonu dönemindeki toplam halka arz büyüklüğünü aşabileceği belirtiliyor.
🔹 Çin'in önümüzdeki beş yıl içinde nükleer enerji kapasitesi bakımından ABD'yi yakalayarak dünyanın en büyük nükleer enerji üreticisi olması bekleniyor.
🔹 Çin, dünya genelinde yapımı süren nükleer reaktörlerin yaklaşık yarısına sahip bulunuyor.
🔹 Gavekal Technologies analizine göre Çin'in nükleer sektörü 2035 yılına kadar dünyanın en dinamik ve en önemli nükleer endüstrisi konumuna ulaşabilir.
Yapay zekâ ve enerji talebi
🔹 Yapay zekâ veri merkezlerinin hızla artan elektrik ihtiyacı ve Orta Doğu savaşı nedeniyle küresel enerji piyasalarında yaşanan sorunlar nükleer enerjiye olan ilgiyi yeniden artırdı.
🔹 Güvenilir ve karbon emisyonu düşük enerji kaynağı olarak görülen nükleer enerji, birçok ülkenin enerji güvenliği stratejisinde yeniden ön plana çıkıyor.
Çin'in yatırım planı
🔹 Pekin yönetimi son beş yıllık kalkınma planında nükleer enerjiyi stratejik enerji kaynaklarından biri olarak belirledi.
🔹 Çin, 2030 yılına kadar 110 gigavat kurulu nükleer kapasiteye ulaşmayı hedefliyor.
🔹 Nisan ayı itibarıyla ülkede 36 yeni nükleer reaktörün inşası devam ediyordu.
ABD ile karşılaştırma
🔹 ABD hâlen dünyanın en büyük faal nükleer reaktör filosuna sahip olmasına rağmen 1996'dan bu yana yalnızca üç yeni reaktörü devreye alabildi.
🔹 Donald Trump yönetimi, 2050 yılına kadar ABD'nin nükleer kapasitesini 400 gigavata çıkarma hedefini açıkladı ve izin süreçlerini hızlandırmaya yönelik kararlar aldı.
🔹 Rapora göre yüksek yatırım maliyetleri ve düzenleyici engeller ABD'de yeni nükleer santral yatırımlarını yavaşlatmaya devam ediyor.
Maliyet avantajı
🔹 Çin, standartlaştırılmış reaktör tasarımları ve yerli tedarik zinciri sayesinde yeni nesil reaktörleri watt başına yaklaşık 2-3 dolar maliyetle inşa edebiliyor.
🔹 ABD'deki son nükleer santral projelerinde maliyet watt başına yaklaşık 15 dolar seviyesine ulaştı.
🔹 Çin yeni bir nükleer santrali yaklaşık altı yılda, ABD ise son projelerde on yılı aşan sürede tamamlayabiliyor.
Füzyon teknolojisi
🔹 Rapora göre Çin fisyon tabanlı nükleer enerjide öne çıkarken, nükleer füzyon teknolojisi yarışında ABD önemli avantajını koruyor.
🔹 Dünyadaki füzyon girişimlerinin yarısından fazlası ABD'de faaliyet gösteriyor ve sektör özellikle yapay zekâ şirketlerinin yoğun ilgisini çekiyor.
🔹 Çin'deki füzyon çalışmaları ise büyük ölçüde devlet tarafından yürütülüyor ve özel sektör ekosistemi henüz erken gelişim aşamasında bulunuyor.
🔹 Çin ana karası ve Hong Kong'daki yatırımcılar, düzenleyici ve uyumluluk gerekçeleriyle SpaceX'in halka arzına doğrudan katılamıyor.
🔹 SpaceX hisseleri 135 dolar fiyatla pazarlanıyor ve şirketin yaklaşık 1,8 trilyon dolar değerlemeyle Nasdaq'ta işlem görmesi bekleniyor.
🔹 ABD hisselerinde işlem yapan birçok Çinli yatırımcı, halka arz tahsisatı alamadığı için hisseleri ancak borsada işlem görmeye başladıktan sonra satın alabilecek.
Alternatif yatırım arayışları
🔹 Çinli yatırımcılar SpaceX temasına dolaylı erişim sağlamak için yurt dışı hesaplara, A hissesi piyasasındaki vekil şirketlere ve ticari uzay sektörüne odaklanan yatırımlara yöneliyor.
🔹 Pekin yönetiminin lisanssız sınır ötesi menkul kıymet hizmetlerine yönelik iki yıllık denetim süreci, ana karadaki yatırımcıların yurt dışı piyasalara erişimini daha da zorlaştırdı.
🔹 Buna rağmen bazı aracı kurumlar yeni müşteri kazanmak amacıyla SpaceX hissesi veya parçalı hisse ödülleri içeren kampanyalar düzenliyor.
Çin'deki uzay sektörü hisseleri
🔹 Çin ticari uzay sektörü endeksi yıl başından bu yana yaklaşık %6,7 yükseldi.
🔹 Bazı yatırımcılar SpaceX halka arzının Çin uzay sektöründeki şirketlerin değerlemelerini de yükseltebileceğini düşünerek yerli uzay fonlarına yatırım yapıyor.
🔹 Bu fonların önemli yatırımları arasında China Aerospace Times Electronics, China Spacesat ve China Satellite Communications bulunuyor.
Tedarik zinciri spekülasyonları
🔹 SpaceX veya Starlink tedarik zinciriyle bağlantılı olduğu düşünülen Çinli şirket hisselerinde güçlü spekülatif yükselişler görüldü.
🔹 Radyo frekans bileşenleri üreten Sunway Communication hisseleri bu yıl yaklaşık %57 yükselerek rekor seviyeye ulaştı.
🔹 Lens Technology ve Western Materials gibi şirketler de SpaceX bağlantısı iddiaları nedeniyle yatırımcı ilgisi gördü.
Beklentiler
🔹 Analistler, SpaceX halka arzının Çin ticari uzay sektöründeki şirketler için yeni bir değerleme ölçütü oluşturabileceğini düşünüyor.
🔹 Uydu fırlatmaları, yeniden kullanılabilir roket testleri, devlet desteği ve sermaye girişlerinin artmasıyla Çin ticari uzay sektörünün büyüme hızının yükseldiği değerlendiriliyor.
🔹 En yeni PAC-3 MSE Patriot önleme füzeleri saniyeler içinde ateşlenebilse de üretimleri iki yıldan uzun sürüyor ve her birinin maliyeti yaklaşık 4 milyon dolar seviyesinde bulunuyor.
🔹 Pentagon, Lockheed Martin ile yıllık üretimi üç kattan fazla artırarak yaklaşık 2.000 füze seviyesine çıkarma konusunda anlaşma yaptı.
🔹 Lockheed Martin'in bu üretim kapasitesine 2030 sonundan önce ulaşması beklenmiyor.
Talep ve stok sorunu
🔹 İran savaşı, Ukrayna savaşı ve ABD müttefiklerinden gelen yüksek siparişler Patriot stokları üzerindeki baskıyı artırdı.
🔹 Center for Strategic and International Studies analizine göre Patriot stoklarının İran savaşı öncesi seviyelere dönmesi en az üç yıl sürebilir.
🔹 Mevcut mühimmat bütçelerinin stokların yeniden oluşturulması için yeterli olmayabileceği değerlendiriliyor.
Üretim süreci
🔹 Patriot üretiminde 400'den fazla şirket görev alıyor ve tedarik zincirindeki her aşama üretim süresini uzatabiliyor.
🔹 Boeing füzenin hedef arayıcı sistemleri, devre kartları ve kablolama bölümlerini üretirken, L3Harris roket motoru ve itki sistemlerini hazırlıyor.
🔹 Tüm parçalar Lockheed Martin'in Arkansas'taki tesisine ulaştıktan sonra nihai montaj yaklaşık altı haftada tamamlanabiliyor.
🔹 Son kontrollerin ardından füzelerin dünyanın farklı bölgelerindeki hava savunma birliklerine sevkiyatı gerçekleştiriliyor ve üretimin yaklaşık yarısı yabancı müşterilere teslim ediliyor.
Tedarik zinciri sorunları
🔹 Patriot programının ikinci kademe tedarikçilerinin yüzde 80'den fazlası aynı zamanda başka füze programlarına da parça sağlıyor.
🔹 Bu durum Patriot üretiminin artırılmasının diğer füze programlarının tedarik zincirlerini de etkileyebilmesine yol açıyor.
🔹 Füzenin hedef arayıcı sisteminde kullanılan bazı elektronik bileşenler ticari olarak artık üretilmediği için ABD pahalı yabancı tedarikçilere bağımlı kalıyor.
🔹 Lockheed Martin, Boeing ve L3Harris üretim darboğazlarını azaltmak için robotik sistemler, yeni tedarikçiler ve fabrika yatırımlarıyla kapasiteyi artırmaya çalışıyor.
🔹 SpaceX'in 13 Haziran'da gerçekleşmesi beklenen halka arzında yaklaşık 75 milyar dolar kaynak toplanması ve şirket değerlemesinin 1,77 trilyon dolara ulaşması hedefleniyor.
🔹 Halka arzın başarılı olması halinde Elon Musk'ın dünyanın ilk trilyonerine dönüşebileceği değerlendiriliyor.
Bireysel yatırımcı ilgisi
🔹 SpaceX'in halka arzında hisselerin yaklaşık yüzde 20'sinin bireysel yatırımcılara ayrılması bekleniyor. Geleneksel halka arzlarda bu oran genellikle yüzde 5-7 seviyesinde bulunuyor.
🔹 Robinhood ve Fidelity gibi aracı kurumlar SpaceX hisseleri için yoğun talep bekliyor. Fidelity, bu halka arz için asgari hesap bakiyesi şartını 100 bin-500 bin dolardan 2 bin dolara indirdi.
🔹 Charles Schwab'a göre SpaceX izahnamesinin yayımlanmasının ardından yaklaşan halka arz sayfasına ziyaretçi sayısı üç kat arttı.
Musk etkisi
🔹 Tesla'da bireysel yatırımcılar hissedar tabanının yaklaşık üçte birini oluşturuyor ve Musk'ın sadık yatırımcı kitlesinin SpaceX'e de güçlü destek vermesi bekleniyor.
🔹 Musk daha önce küçük yatırımcılara öncelik vereceğini açıklamış ve SpaceX halka arzında bunu uygulamaya hazırlanıyor.
Riskler
🔹 SpaceX'in değerlemesi son birkaç yılda yüzde 2.000'den fazla yükseldi ve birçok bireysel yatırımcı bu artışın büyük bölümünü kaçırdı.
🔹 Şirket 2025 yılında 18,7 milyar dolar gelir elde etmesine rağmen zarar açıkladı ve 2026'nın ilk çeyreğinde zararını artırdı.
🔹 Şirketin fiyat/satış oranı yaklaşık 93,6 seviyesinde bulunurken S&P 500 şirketlerinin ortalaması yaklaşık 3,3 seviyesinde yer alıyor.
Endekslere hızlı giriş planı
🔹 Nasdaq, SpaceX hisselerinin yalnızca 15 işlem günü sonra Nasdaq-100 endeksine dahil olabilmesine onay verdi.
🔹 S&P 500 ise şirketin kârlılık şartını karşılamaması nedeniyle erken endeks üyeliğine izin vermedi.
🔹 Nasdaq endeksi salı günü yaklaşık yüzde 1 gerileyerek yıl başından bu yana en sert yükseliş dönüşlerinden birini yaşadı.
🔹 Faiz artışı beklentileri, yapay zekâ yatırımlarına ilişkin endişeler ve yaklaşan büyük teknoloji halka arzları teknoloji hisselerinde oynaklığı artırdı.
🔹 SpaceX halka arzının başlamasıyla teknoloji sektörüne yeni hisse arzlarının hızlanması bekleniyor.
Farklı sektörlere yöneliş
🔹 S&P 500 endeksi yüzde 0,3 gerilerken endeksteki 11 sektörün 9'u günü yükselişle tamamladı.
🔹 Gayrimenkul, temel tüketim ve sağlık sektörleri yükseliş gösterirken Home Depot ve J.M. Smucker günün öne çıkan hisseleri arasında yer aldı.
🔹 Joshua Schachter, birçok çip hissesinin değerlemeler yerine duygu ve momentumla işlem gördüğünü, piyasanın diğer alanlarında fırsatlar bulunduğunu söyledi.
Ulaştırma hisseleri öne çıkıyor
🔹 Güçlü istihdam verileri ekonomik büyüme beklentilerini desteklerken ulaştırma şirketlerinin hisseleri yükselişini sürdürdü.
🔹 Dow Jones Transportation Average beş işlem günüdür yükselirken 2026 yılı kazancı yüzde 29'a ulaştı.
🔹 Old Dominion Freight Line yıl başından bu yana yüzde 59, Ryder System yüzde 45 ve Matson yüzde 57 değer kazandı.
Kâr büyümesi devam ediyor
🔹 Malzeme sektöründeki şirketlerin kârları yaklaşık yüzde 42, tüketici harcamaları sektöründe yüzde 41 ve finans sektöründe yüzde 22 arttı.
🔹 Analistler ikinci çeyrekte şirket kârlarının yüzde 22, yıl genelinde ise yüzde 23 artmasını bekliyor.
Alternatif yatırım tercihleri
🔹 Eşit ağırlıklı S&P 500 endeksi yıl başından bu yana yüzde 8 yükselerek piyasa değeri ağırlıklı S&P 500 endeksini geride bıraktı.
🔹 Teknoloji satışları sırasında put opsiyon işlemleri rekor seviyelere yaklaşırken S&P 500 opsiyon hacmi 7,8 milyon kontrata ulaştı.
🔹 İşlemlerin yaklaşık yüzde 64'ünü aynı gün vadeli sıfır gün opsiyonları (0DTE) oluşturdu.
Yurt dışı piyasalara ilgi
🔹 Bazı yatırımcılar ABD dışındaki daha düşük değerlemeli piyasalara yönelmeye başladı.
🔹 Güney Kore Kospi endeksi yüzde 92 yükselse de performans büyük ölçüde Samsung ve SK Hynix hisselerinden kaynaklandı.
🔹 Japonya Nikkei endeksi yıl başından bu yana yüzde 30 yükselirken İngiltere FTSE 100 endeksi yüzde 3 değer kazandı.
🔹 Batılı şirketler, Çin'in nadir toprak elementlerindeki küresel hâkimiyetini azaltmak amacıyla Brezilya'daki projelere büyük yatırımlar yapıyor.
🔹 Çin'in ardından dünyanın en büyük ikinci nadir toprak rezervlerine sahip olan Brezilya, küresel tedarik zincirinde daha stratejik bir konuma yükselmeyi hedefliyor.
🔹 Brezilya yalnızca cevher çıkarmayı değil, ayrıştırma tesisleri, metal üretimi ve mıknatıs üretimi gibi yüksek katma değerli süreçleri de ülke içinde geliştirmeyi amaçlıyor.
Çin'e bağımlılığı azaltma çabası
🔹 Çin küresel nadir toprak rezervlerinin yaklaşık yarısını elinde bulundurmasına rağmen işleme ve mıknatıs üretim kapasitesinin yüzde 90'dan fazlasını kontrol ediyor.
🔹 ABD ve Batılı ülkeler, Çin'e olan bağımlılığı azaltmak amacıyla Afrika, Avustralya ve Brezilya gibi ülkelerde yeni projeleri destekliyor.
🔹 ABD yönetimi sektör için finansman, alım garantileri ve fiyat destekleri sağlayarak Çin'in fiyat baskısıyla rakiplerini piyasadan çıkarmasını önlemeye çalışıyor.
Brezilya'nın tarafsız politikası
🔹 Brezilya Maden ve Enerji Bakanı Alexandre Silveira, ülkenin egemenliğine saygı gösteren tüm ülkelerin yatırımına açık olduklarını söyledi.
🔹 Brezilya, ABD öncülüğündeki kritik mineraller bloğuna katılmak yerine ABD, Avrupa Birliği, Çin ve diğer ülkelerle eş zamanlı iş birliği yürütmeyi tercih ediyor.
🔹 Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva, Brezilya'nın yalnızca ham madde ihracatçısı olmak istemediğini, yüksek teknoloji üreten yerli bir nadir toprak sanayisi oluşturmayı hedeflediğini belirtti.
Yatırımlar hızlanıyor
🔹 Avustralyalı Viridis ve Meteoric ile Kanadalı Aclara Brezilya'daki büyük nadir toprak projelerini geliştirirken, USA Rare Earth de Serra Verde şirketini 2,8 milyar dolara satın alma anlaşması yaptı.
🔹 Viridis, 2028 yılında üretime başlamayı ve özellikle elektrikli araçlar ile savaş uçaklarında kullanılan ağır nadir toprak elementlerini üretmeyi planlıyor.
🔹 Brezilya'daki kil bazlı rezervlerin Avustralya'daki sert kaya yataklarına göre daha düşük maliyetle işlenebildiği değerlendiriliyor.
Gelecek planları
🔹 Viridis ilk aşamada üretimini Avrupa'daki Solvay tesislerine göndermeyi planlarken, 2030'lu yıllarda ayrıştırma işlemlerinin bir bölümünü Brezilya'da gerçekleştirmeyi hedefliyor.
🔹 Brezilya Kongresi stratejik minerallere ilişkin yeni düzenlemeler üzerinde çalışırken, sektör temsilcileri aşırı katı yerli üretim şartlarının yatırımları yavaşlatabileceği uyarısında bulunuyor.
🔹 Çin, Brezilya madencilik sektörüne yatırım yapmayı sürdürürken BYD gibi Çinli şirketlerin sanayi yatırımları da ülkeye yönelmeye devam ediyor.
🔹 Analistler, Brezilya'nın önemli bir nadir toprak gücü hâline gelebileceğini ancak bunun Batı tedarik zincirinin parçası olacağı anlamına gelmeyebileceğini değerlendiriyor.
🔹 Yazar, ABD, Rusya ve Çin gibi büyük güçlerin askerî üstünlüklerine rağmen istedikleri stratejik sonuçları elde etmekte zorlandığını savundu.
🔹 ABD'nin İran'a yönelik operasyonlarına rağmen Tahran yönetiminin ayakta kaldığını, Hürmüz Boğazı'nı abluka altında tutmaya ve İsrail ile Körfez ülkelerine füze saldırıları düzenlemeye devam ettiğini belirtti.
🔹 Ukrayna'nın ABD desteğinin azalmasına rağmen cephe hattını koruduğu ve Rusya topraklarına giderek daha etkili saldırılar gerçekleştirdiği ifade edildi.
Teknolojinin etkisi
🔹 İHA'lar ve düşük maliyetli hassas mühimmatların küçük ve orta ölçekli ülkelerin askerî kapasitesini önemli ölçüde artırdığı savunuldu.
🔹 Letonya Dışişleri Bakanı Baiba Braže, Ukrayna'nın teknolojik üstünlüğü sayesinde daha sağlam bir konuma geldiğini söyledi.
🔹 Çin'in Tayvan konusunda karar alırken Ukrayna ve İran savaşlarından çıkan askerî dersleri yakından izlediği aktarıldı.
Uzman değerlendirmeleri
🔹 İtalya Savunma Bakanı Guido Crosetto, işgal ederek ülke ele geçirmenin artık uygulanabilir bir savaş yöntemi olmaktan çıktığını söyledi.
🔹 Hollanda Genelkurmay Başkanı Onno Eichelsheim, ilk haftalarda sonuç alınamayan savaşların uzun süreli çıkmaza dönüştüğünü ve askerî güçle rejim değiştirmenin giderek zorlaştığını ifade etti.
🔹 Çinli emekli Albay Zhou Bo, Ukrayna savaşının insansız hava araçlarının kullanımına ilişkin önemli askerî dersler sunduğunu ve Çin'in bu alandaki tecrübeleri incelemesi gerektiğini söyledi.
Orta güçlerin rolü
🔹 Singapurlu akademisyen Bilahari Kausikan, küçük ve orta ölçekli ülkelerin doğru strateji geliştirmeleri halinde büyük güçlere karşı da hareket alanına sahip olabileceğini savundu.
🔹 Kausikan, Ukrayna örneğinin en önemli dersinin dış yardım değil, ülkenin kendi direniş iradesi olduğunu söyledi ve Tayvan'ın bu konuda yanlış sonuç çıkardığını öne sürdü.
🔹 Filipinler Savunma Bakanı Gilberto Teodoro Jr., barışın korunabilmesi için güçlü savunma kapasitesine ihtiyaç bulunduğunu ifade etti.
Uluslararası dengeler
🔹 Kanada, Avrupa ülkeleri ve Asya demokrasilerinin ABD ve Çin'e bağımlılığı azaltmak amacıyla askerî, ekonomik ve güvenlik alanlarında iş birliklerini güçlendirdiği belirtildi.
🔹 Fransız siyaset bilimci Nicolas Tenzer, orta büyüklükteki ülkelerin birlikte hareket etmeleri halinde büyük güçlerin kararlarını dengeleme kapasitesine sahip olabileceklerini söyledi.
🔹 Japonya, yapay zekâ ve veri merkezi yatırımlarının hızla artmasıyla büyüyen denizaltı internet kablosu sektöründe küresel konumunu güçlendirmeye çalışıyor.
🔹 Geleneksel olarak çok sayıda telekom şirketinin ortak finanse ettiği kablo projeleri, karar alma süreçlerinin yavaşlaması nedeniyle daha küçük yatırım gruplarına yönelmeye başladı.
Yeni yatırımlar
🔹 NTT Data, Sumitomo ve JA Mitsui Leasing ortaklığıyla Japonya, Güney Kore, Malezya, Singapur, Tayvan ve Filipinler'i bağlayacak 150 milyar yenlik Intra-Asia Marine (I-AM) kablo projesini başlattı.
🔹 Küresel denizaltı kablo yatırımlarının 2026 yılında 6 milyar doların üzerine çıkması, Asya'daki projelerin ise 2026-2029 döneminde 4 milyar doları aşması bekleniyor.
Yapay zekâ etkisi
🔹 Google, Meta, Microsoft ve Amazon gibi teknoloji devleri, bulut ve yapay zekâ altyapısını desteklemek amacıyla denizaltı kablolarına doğrudan yatırım yapan en büyük oyuncular arasında yer alıyor.
🔹 Büyük telekom konsorsiyumlarının yerini daha küçük yatırım grupları almaya başlarken, teknoloji şirketlerinin yeni kablolardaki sahiplik payının 2030'da yüzde 30'a ulaşacağı öngörülüyor.
Japon şirketlerinin stratejisi
🔹 Arteria Networks, yalnızca yurt içi fiber altyapısının yeterli olmadığını değerlendirerek Japonya-Singapur arasındaki denizaltı kablo projelerine yatırım yapmaya başladı.
🔹 Sumitomo, denizaltı kablolarını veri merkezleri, sanayi parkları ve akıllı şehir projeleri için temel altyapı yatırımı olarak görüyor.
🔹 JA Mitsui Leasing, Asya'daki veri tüketiminin hızla arttığını ve yalnızca Japonya-ABD kablolarının gelecekte yeterli olmayacağını değerlendirdi.
Stratejik altyapı
🔹 Japon hükümeti denizaltı kablolarını yarı iletkenler ve veri merkezleriyle birlikte ekonomik güvenlik açısından stratejik altyapı olarak görüyor ve yeni iniş noktalarını destekliyor.
🔹 NEC, önümüzdeki beş yılda 100 milyar yenden fazla yatırım yaparak üretim kapasitesini artırmayı ve küresel denizaltı kablo pazarındaki payını yüzde 20'nin üzerinden yüzde 40'a çıkarmayı hedefliyor.
🔹 NTT, mevcut kablo yapısını değiştirmeden veri iletim kapasitesini dört kat artırabilecek dört çekirdekli optik fiber teknolojisini 2029 civarında ticarileştirmeyi planlıyor.
🔹 SoftBank, yapay zekâ uygulamalarının gelecekte oluşturacağı veri trafiğinin bugünden tam olarak öngörülemediğini ancak gerekli altyapının önceden kurulması gerektiğini belirtiyor.
🔹 Liaquat Ahamed, son 18 ayda küresel hisse senedi yükselişinin en dikkat çekici unsurunun ABD dışındaki piyasaların çok daha güçlü performans göstermesi olduğunu savundu.
🔹 2025 başından itibaren gelişmekte olan ülke borsaları yüzde 68, Avrupa yüzde 45 ve Japonya yüzde 44 getiri sağlarken ABD hisse piyasasının yüzde 26 getiriyle geride kaldığını yazdı.
Yapay zekâ yatırımlarının küresel etkisi
🔹 Yapay zekâ yatırımlarının yalnızca ABD teknoloji şirketlerine değil, dünyanın farklı bölgelerindeki tedarik zincirlerine de büyük kazanç sağladığını savundu.
🔹 Nvidia'nın çip tasarımları, ASML'nin litografi makineleri ve TSMC'nin üretim kapasitesinin gelişmiş yapay zekâ çiplerinin temelini oluşturduğunu belirtti.
🔹 Yüksek bant genişlikli bellek üretiminde Güney Koreli şirketlerin küresel pazarda önemli paya sahip olduğunu yazdı.
🔹 Avrupa şirketlerinin veri merkezleri için gerekli enerji altyapısı, transformatör ve elektrik yönetim sistemlerinde küresel lider konumda bulunduğunu ifade etti.
Küresel kâr artışı
🔹 2025 yılında şirket kârlarının yalnızca ABD'de değil, dünyanın hemen her büyük bölgesinde güçlü büyüme gösterdiğini savundu.
🔹 Japonya'da şirket yönetim anlayışının değiştiğini, hissedar getirilerine daha fazla önem verildiğini ve kurumsal reformların hızlandığını yazdı.
🔹 Avrupa'da Rusya-Ukrayna savaşı sonrasında savunma harcamalarının artmasının havacılık ve savunma sanayii şirketlerine önemli katkı sağladığını belirtti.
🔹 Almanya'nın mali disiplin politikasından uzaklaşmasının Avrupa ekonomisine ilave destek oluşturduğunu ifade etti.
ABD piyasalarının ağırlığı
🔹 ABD'nin küresel hisse senedi piyasa değerinin yaklaşık yüzde 65'ini oluşturmasının yatırımcıların dünya piyasalarını ABD üzerinden değerlendirmesine yol açtığını savundu.
🔹 Amerikan finans medyasının ve yatırım endekslerinin ağırlığının küresel yükselişin diğer ülkelerdeki boyutunu gölgede bıraktığını yazdı.
Son değerlendirme
🔹 ABD ekonomisinin derin sermaye piyasaları, girişimcilik kültürü ve enerji bağımsızlığı sayesinde önemli avantajlarını koruduğunu belirtti.
🔹 Yapay zekâ devriminin yalnızca Amerikan teknoloji şirketlerinin başarısından ibaret olmadığını, Tayvan, Güney Kore, Avrupa ve gelişmekte olan ülkelerin de bu büyümenin önemli parçaları olduğunu savundu.
🔹 Küresel boğa piyasasının yalnızca ABD'den ibaret görülmesinin yatırımcıların dünyadaki daha geniş fırsatları gözden kaçırmasına neden olabileceğini ileri sürdü.
🔹 Thomas L. Friedman, İsrail, İran, Hizbullah, Hamas ve ABD yönetimlerinin son Ortadoğu savaşındaki performanslarını inceleyecek bir soruşturma komisyonu istemediğini savundu.
🔹 Friedman, savaşın henüz sona ermemesine rağmen tüm tarafların siyasi, ahlaki ve ekonomik açıdan kaybettiğini öne sürdü.
Hamas ve Gazze
🔹 Friedman, Hamas'ın 7 Ekim 2023 saldırısıyla İsrail'e karşı bölgesel bir ayaklanma başlatmayı ve Yahudi devletini ortadan kaldırmayı hedeflediğini savundu.
🔹 Hamas'ın iki devletli çözümü hedefleyen bir siyasi plan sunmadığını, yalnızca İsrail'e saldırı planlarıyla hareket ettiğini ileri sürdü.
🔹 İsrail'in sert askeri karşılığı sonucunda Gazze'de on binlerce sivilin hayatını kaybettiğini ve yüz binlerce kişinin yaralandığını yazdı.
🔹 Hamas lideri Yahya Sinvar'ın sivil kayıpları Filistin davası için gerekli fedakârlık olarak gördüğünü öne sürdü.
İsrail
🔹 Friedman, Başbakan Binyamin Netanyahu'nun Hamas'ı askeri açıdan zayıflatmasına rağmen Gazze için ılımlı bir Filistin alternatifini desteklemediğini savundu.
🔹 İsrail'in milyarlarca dolar harcadığını, uluslararası itibar kaybettiğini ve buna rağmen Hamas'ın Gazze'nin önemli bölümünde varlığını sürdürdüğünü yazdı.
🔹 Netanyahu'nun iktidarını korumak ve hakkındaki yolsuzluk davalarının etkisini azaltmak için siyasi hesaplarla hareket ettiğini ileri sürdü.
Hizbullah
🔹 Friedman, Hizbullah'ın Lübnan'ı istemediği bir savaşa sürüklediğini ve İran'ın çıkarları doğrultusunda hareket ettiğini savundu.
🔹 İsrail'in saldırıları sonucu Güney Lübnan ve Beyrut'taki Şii bölgelerinin ağır hasar gördüğünü, yaklaşık bir milyon Lübnanlının yerinden edildiğini yazdı.
İran
🔹 Friedman, ABD ve İsrail'in İran rejimini hava saldırılarıyla devirmeyi hedeflediğini ancak bu planın başarısız olduğunu savundu.
🔹 İran'ın buna karşılık Hürmüz Boğazı'nı kapatarak küresel petrol arzını baskı altına aldığını ve Körfez ülkelerindeki ABD müttefiklerini hedef aldığını yazdı.
🔹 İran yönetiminin milyarlarca dolarlık nükleer ve bölgesel nüfuz politikalarının ülke halkına refah sağlamadığını ileri sürdü.
ABD
🔹 Friedman, Donald Trump'ın İran'ı nükleer programından vazgeçirmesi halinde savaşın sonunda diplomatik bir kazanım elde edebileceğini belirtti.
🔹 İran'ın nükleer faaliyetlerini durdurması karşılığında yaptırımların kaldırılması, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması ve Hürmüz Boğazı üzerindeki fiili kontrolünün kabul edilmesini talep edebileceğini savundu.
Sonuç
🔹 Friedman, savaşın tarafı olan liderlerin kendi siyasi çıkarlarını halklarının refahının önüne koyduğunu öne sürdü.
🔹 Ateşkesin kalıcı hale gelmesi durumunda toplumların kendi liderlerinden hesap sormasının bölge için tek umut olabileceğini savundu.
🔹 Kanada makamları, Air Canada pilotu Geoff Wall'un 17 yıl boyunca kaptan pilot lisansı olmadan yüzlerce uçuş gerçekleştirdiğini öne sürdü.
🔹 59 yaşındaki Wall hakkında 5 bin Kanada dolarının üzerinde dolandırıcılık, belge sahteciliği ve kamu otoritesini yanıltma dahil yedi ayrı suçlama yöneltildi.
🔹 Pilot, soruşturma başlamadan önce geçen yıl emekli oldu.
Soruşturma
🔹 Kanada Ulaştırma Bakanlığı düzenlemelerine göre kaptan pilot olarak görev yapabilmek için Havayolu Taşıma Pilotu Lisansı (ATPL) bulunması gerekiyor.
🔹 Yetkililer, Wall'un bazı geçerli uçuş belgelerine sahip olduğunu ancak kaptan pilot olarak görev yapmasını sağlayacak lisansa sahip olmadığını açıkladı.
🔹 Buna rağmen Wall'un 2009-2025 yılları arasında 900 uçuşta kaptan pilot olarak görev yaptığı belirtildi.
🔹 Kanada Ulaştırma Bakanlığı olayla ilgili idari soruşturma yürüttüğünü ve para cezaları uyguladığını açıkladı ancak ayrıntı paylaşmadı.
Lisansın ortaya çıkışı
🔹 Mart 2025'te Toronto Pearson Havalimanı'nda yapılan rutin denetimde Wall'un sunduğu belgeler şüpheli bulundu.
🔹 Bunun ardından Kanada ulaştırma otoriteleri ile polis tarafından "Project Icarus" adı verilen soruşturma başlatıldı.
🔹 Polis, Wall'un kullandığı pilot lisansının sahte olduğunun tespit edildiğini açıkladı.
🔹 Wall 1 Haziran'da gözaltına alındıktan sonra serbest bırakıldı ve ay sonunda mahkemeye çıkması bekleniyor.
Air Canada'nın açıklaması
🔹 Air Canada, yolcu güvenliğinin tehlikeye girmediğini savundu.
🔹 Şirket, pilotların her altı ayda bir tekrar eğitiminden geçtiğini ve Wall'un bu eğitimlerde gerekli yeterlilikleri başarıyla karşıladığını açıkladı.
🔹 Havayolu şirketi, lisansın güvenlik zincirinin temel unsurlarından biri olduğunu belirterek olayı büyük ciddiyetle ele aldığını bildirdi.
🔹 Air Canada, pilot kadrosunda yapılan denetimlerde benzer başka bir lisans ihlaline rastlanmadığını açıkladı.
Arka plan
🔹 Kanada mevzuatına göre ATPL alabilmek için üç yazılı sınavın başarıyla tamamlanması ve en az 1.500 saat uçuş tecrübesi gerekiyor.
🔹 Havacılık yönetimi uzmanı John Gradek, hem Kanada Ulaştırma Bakanlığı'nın hem de Air Canada'nın rutin denetimlerde bu durumu fark edememesi nedeniyle sorumluluk taşıdığını söyledi.
🔹 Wall, geçen yıl yayımlanan kişisel yazısında lise yıllarında özel pilot lisansı aldığını, Kanada ordusunda deniz helikopteri pilotu olarak görev yaptığını ve 1998 yılında Air Canada'da çalışmaya başladığını ifade etmişti.
🔹 Kanada Savunma Bakanlığı, Geoffrey Wall isimli bir kişinin 1987 yılında orduya katıldığını ve 2004 yılına kadar deniz helikopteri pilotu olarak görev yaptığını doğruladı.
🔹 İsviçreli araştırmacılar 10 yıl süren ve 12 milyon dolara mal olan bir çalışmayla kuantum fiziği kullanarak neredeyse kusursuz rastgele sayılar üretmeyi başardı.
🔹 Çalışmanın sonuçları geçen ay Nature dergisinde yayımlandı.
Kuantum rastgeleliği
🔹 Dijital şifreleme sistemleri özel anahtarlar üretmek için rastgele sayılara ihtiyaç duyuyor.
🔹 Geleneksel bilgisayarlar karmaşık algoritmalar kullansa da tamamen rastgele sayı üretemiyor; hesaplama süreci bilindiğinde sonuçlar teorik olarak tahmin edilebiliyor.
🔹 Zayıf rastgelelik, saldırganların şifreleme sistemlerini analiz ederek özel anahtarlara ulaşabilmesine imkan sağlayabiliyor.
Yeni yöntem
🔹 ETH Zürih ekibi "rastgelelik güçlendirme" yöntemiyle daha düşük kaliteli rastgele sayıları kuantum fiziği yardımıyla çok daha yüksek kaliteye dönüştürdü.
🔹 Araştırmacılar, bu yöntemin işlem gücüne değil doğrudan fizik yasalarına dayanması nedeniyle önceki yöntemlerden ayrıldığını belirtiyor.
🔹 Çalışmaya katılmayan kuantum fizikçisi Morgan W. Mitchell, ortaya çıkan rastgele sayıların "fiilen kusursuz" seviyede olduğunu söyledi.
Deney düzeni
🔹 Deneyde mutlak sıfırın hemen üzerinde, 15 milikelvin sıcaklıkta çalışan iki kriyojenik sistem kullanıldı.
🔹 Bu sistemlerde kuantum mekaniğine göre çalışan süperiletken devreler (qubit) soğutuldu.
🔹 Araştırmanın temel amacı, klasik fiziğin etkisini minimuma indirerek saf kuantum rastgeleliğini elde etmek oldu.
Dolaşıklık (entanglement)
🔹 Araştırmacılar iki qubit arasında yalnızca kuantum koşullarında oluşabilen dolaşıklık bağı kurarak rastgele sayı üretimini gerçekleştirdi.
🔹 Andreas Wallraff, yüksek kaliteli dolaşıklığın pratik ölçekte rastgele sayı üretimini mümkün hale getirdiğini söyledi.
Sonuçlar
🔹 Dokuz saat boyunca dolaşık qubitler 1,34 milyar kez ölçüldü.
🔹 Ölçüm sonuçları kullanılarak 5,4 milyar bitlik başlangıç verisi özel bir algoritma yardımıyla 45 milyon bitlik çok yüksek kaliteli rastgele sayıya dönüştürüldü.
🔹 Araştırmaya katılmayan Krister Shalm, çalışmanın kuantum rastgeleliği alanında önemli bir ilerleme sağladığını ifade etti.
Siber güvenlik
🔹 2012 yılında araştırmacılar 7,1 milyon açık anahtardan oluşan bir veri tabanında anahtarların yaklaşık %0,2'sinin yeterince rastgele olmadığını tespit etmişti.
🔹 2010 yılında PlayStation 3 sistemi, aynı rastgele sayıların tekrar kullanılması nedeniyle saldırıya uğramıştı.
🔹 2023 yılındaki "Milk Sad" saldırısında zayıf özel anahtar üretimi nedeniyle yaklaşık 900 bin dolar değerinde kripto varlık çalındı.
🔹 Araştırmacılar, kuantum tabanlı yüksek kaliteli rastgele sayı üretiminin gelecekte şifreleme sistemlerinin güvenliğini önemli ölçüde artırabileceğini belirtiyor.
🔹 Dünyadaki milyarderlerin toplam serveti 15 yıl önce 4,5 trilyon dolarken, 2024'te 14,2 trilyon dolara ulaştı.
🔹 Milyarderlerin toplam serveti bugün 20,1 trilyon dolara yükseldi ve bu tutar dünya ekonomisinin yıllık toplam üretiminin yaklaşık beşte birine eşit seviyeye ulaştı.
🔹 Fransız ekonomist Gabriel Zucman'a göre servetin en üst kesimde yoğunlaşması son yıllarda hız kazandı.
Yapay zekâ ve teknoloji şirketleri
🔹 Yapay zekâ yatırımlarındaki büyük artış, sermayenin az sayıdaki teknoloji şirketinde yoğunlaşmasına yol açtı.
🔹 Nvidia, Apple, Microsoft, Alphabet, Meta ve Taiwan Semiconductor Manufacturing Company gibi şirketlerin piyasa değeri 1 trilyon doların üzerine çıktı.
🔹 Bu şirketlerin kurucuları ve ilk yatırımcıları finansal kazançların büyük bölümünü elde etti.
Elon Musk ve SpaceX
🔹 SpaceX'in halka arzının 1,77 trilyon dolar değerleme ile tarihin en büyük halka arzlarından biri olması hedefleniyor.
🔹 Elon Musk'ın şirket hisselerinin yaklaşık %42'sine sahip olması nedeniyle halka arzın ardından dünyanın ilk trilyonerlerinden biri haline gelmesi bekleniyor.
Servet dağılımı
🔹 ABD'deki milyarderlerin serveti son iki yılda yaklaşık %40 arttı.
🔹 Dünyadaki yaklaşık 3 bin milyarderin üçte biri ABD'de yaşıyor.
🔹 ABD Merkez Bankası verilerine göre ülkedeki hisselerin yarısı en zengin %1'lik kesimin elinde bulunuyor.
🔹 Yaklaşık 135 bin haneden oluşan en zengin %0,1'lik kesim 13,7 trilyon dolarlık hisse senedine sahipken, yaklaşık 115 milyon haneden oluşan nüfusun alt %90'ı toplam 7,1 trilyon dolarlık hisseye sahip bulunuyor.
İş gücü ve eşitsizlik
🔹 Ekonomistler, işçi gelirlerinin milli gelir içindeki payının azalırken sermaye gelirlerinin daha hızlı arttığını belirtiyor.
🔹 Sendikaların zayıflaması, otomasyon, yapay zekâ, küreselleşme ve yatırım gelirlerinin ücretlerden daha düşük vergilendirilmesi bu eğilimin nedenleri arasında gösteriliyor.
🔹 Büyük teknoloji şirketlerinin sektörlerinde baskın konuma gelmesi, ekonomik kazançların çalışanlardan çok şirket sahiplerine yönelmesine katkı sağlıyor.
Vergi tartışmaları
🔹 Son yıllarda ABD'deki vergi düzenlemeleri en zengin kesime önemli avantajlar sağladı.
🔹 Şirket vergilerindeki indirimler ve hisse geri alımları ultra zenginlerin servet artışını hızlandırdı.
🔹 Fransa, Almanya, İngiltere, Brezilya ve ABD'de servet vergisi önerileri tartışılıyor.
🔹 Kaliforniya'da kasım ayında oylanacak "2026 Milyarder Vergisi Yasası", milyarderlerin net serveti üzerinden tek seferlik %5 vergi alınmasını öngörüyor.
Gelecek nesiller
🔹 Araştırmacılar, büyük servetlerin önemli bölümünün vergilendirilmeden nesilden nesile aktarılmasının kalıcı servet eşitsizliği oluşturabileceğini değerlendiriyor.
🔹 Anthropic CEO'su Dario Amodei, mevcut servet yoğunlaşmasının tarihsel olarak eşi görülmemiş seviyelere ulaştığını ve bunun toplumsal dengeleri bozabilecek boyutlara ulaşabileceğini söyledi.
🔹 NASA, 2028 yılı sonuna kadar Ay'a yeniden astronot indirmeyi hedefliyor.
🔹 Bu hedefin gerçekleşmesi, 2027 ortasında fırlatılması planlanan Artemis III görevinin başarısına bağlı bulunuyor.
🔹 NASA Başkanı Jared Isaacman, kurumun 2028 hedefini gerçekleştirme konusunda son derece güvenli olduğunu söyledi.
Teknik zorluklar
🔹 NASA, Artemis II göreviyle Space Launch System roketi ve Orion uzay aracının insanları Ay yörüngesine taşıyabildiğini gösterdi.
🔹 Ay yüzeyine iniş ve dönüş için gerekli iniş araçlarını SpaceX ve Blue Origin geliştirecek.
🔹 SpaceX'in Starship roketi test uçuşlarında art arda başarısızlıklar yaşarken, Blue Origin'in New Glenn roketi mayıs ayında patlayarak şirketin tek fırlatma rampasına zarar verdi.
🔹 Her iki şirket de Ay iniş araçlarının geliştirilmesini henüz tamamlamadı.
Uzman görüşleri
🔹 Uzay politikası uzmanı Casey Dreier, 2028 tarihinin gerçekçi görünmediğini ancak tamamen imkânsız olmadığını söyledi.
🔹 Eski NASA yöneticisi Phil McAlister, hedefin gerçekçi olmadığını ancak tamamen imkânsız olarak değerlendirilemeyeceğini ifade etti.
🔹 Uzay güvenliği uzmanı Clayton Swope, 2028 iniş ihtimalinin giderek azaldığını ancak hâlâ düşük de olsa bir şans bulunduğunu belirtti.
Özel şirketlerin rolü
🔹 NASA'nın Ay programı, SpaceX ve Blue Origin'in geliştireceği sistemlere büyük ölçüde bağımlı durumda bulunuyor.
🔹 Uzmanlar, NASA'nın Ay hedeflerinin önemli ölçüde Elon Musk ve Jeff Bezos'un şirketlerinin teknik başarısına bağlı olduğunu ifade ediyor.
Çin rekabeti
🔹 Çin, 2013 ve 2019 yıllarında Ay'a keşif araçları indirdi, 2020 ve 2024 yıllarında Ay'dan örnekler topladı.
🔹 Çin'in 2030 yılına kadar Ay'a insan göndermeyi planlaması, NASA'nın 2028 hedefini sürdürmesindeki önemli motivasyonlardan biri olarak görülüyor.
🔹 Almanya, Fransa ve İspanya ile birlikte yürüttüğü Future Combat Air System (FCAS) savaş uçağı projesinden çekildiğini açıkladı.
🔹 Kararın, Avrupa'nın yeniden silahlanma hedeflerine ve ABD yapımı savunma sistemlerine bağımlılığı azaltma çabalarına darbe vurduğu değerlendiriliyor.
Projenin durumu
🔹 FCAS projesi 2017 yılında Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile Almanya Başbakanı Angela Merkel tarafından başlatıldı, İspanya ise 2019 yılında projeye katıldı.
🔹 Proje, Almanya ve İspanya'nın Eurofighter uçakları ile Fransa'nın Rafale savaş uçaklarının yerini alacak yeni nesil görünmez savaş uçağı geliştirmeyi hedefliyordu.
🔹 Proje, Dassault Aviation ile Airbus arasında yönetim konusunda yaşanan anlaşmazlıkların ardından uzun süredir ilerleme kaydedemiyordu.
Maliyet ve etkiler
🔹 Projenin 2040'lı yıllarda tamamlanması ve yaklaşık 100 milyar avroya mal olması öngörülüyordu.
🔹 Almanya Savunma Bakanı Boris Pistorius, projenin "gerçeklerle karşılaşınca çöken iddialı bir Avrupa projesi" olduğunu söyledi.
🔹 Fransa ve İspanya'nın projeyi tek başlarına sürdürüp sürdürmeyecekleri henüz netlik kazanmadı.
Avrupa savunması
🔹 FCAS'ın iptali, Avrupa ülkelerinin Rusya tehdidi karşısında ortak savunma kapasitesini artırma çabalarının sürdüğü bir dönemde gerçekleşti.
🔹 Avrupa ülkeleri, ABD'nin güvenlik alanındaki rolünü azaltma yönündeki yaklaşımı nedeniyle kendi savunma sanayilerini güçlendirmeye çalışıyor.
🔹 Almanya Başbakanlığı, savaş uçağı projesi iptal edilse de Fransa ile savaş uçakları, insansız hava araçları ve diğer askeri platformlar arasında ortak dijital iletişim sistemi geliştirme çalışmalarının devam edeceğini açıkladı.
🔹 Donald Trump yönetimi ile Çin arasında ilişkileri istikrara kavuşturmayı hedefleyen yeni bir "yapıcı stratejik istikrar" yaklaşımı benimsendi.
🔹 Yeni diplomatik yaklaşım, iki ülkenin ticaret ve Tayvan başta olmak üzere gerilimleri sınırlayarak iş birliği alanlarını genişletmesini amaçlıyor.
🔹 Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'i övdü ve ABD ile Çin'i "iki büyük ülke" olarak tanımladı.
Tayvan politikası
🔹 Trump, Tayvan'a yönelik silah satışlarını Çin ile müzakerelerde pazarlık unsuru olarak beklettiğini söyledi.
🔹 Trump, Tayvan konusunda bağımsızlık yönünde bir gelişme istemediğini ve tarafların gerilimi düşürmesini istediğini ifade etti.
🔹 ABD yönetiminin Tayvan'a yönelik yaklaşık 14 milyar dolarlık silah paketini inceleme sürecinde tuttuğu belirtildi.
Asya'daki etkiler
🔹 ABD'nin Çin'e yönelik yeni yaklaşımı Tayvan, Hindistan, Filipinler ve diğer Asya ülkelerinde politika hesaplarının yeniden yapılmasına yol açtı.
🔹 Bazı eski ve mevcut yetkililer, Trump'ın Çin'i daha fazla dikkate alan bir politika izlediğini ve diğer ülkelerin de buna uyum sağlamasının beklendiğini değerlendiriyor.
🔹 Hindistan başta olmak üzere bazı bölge ülkelerinde ABD'nin Çin'e karşı stratejik yaklaşımını değiştirdiğine yönelik endişeler arttı.
Teknoloji ve ekonomi
🔹 Trump yönetimi, Nvidia'nın gelişmiş yapay zekâ çiplerini Çinli şirketlere satmasına izin verme kararı aldı.
🔹 Çin yönetimi uzun süredir ABD tarafından eşit bir küresel güç olarak tanınmayı hedefliyordu ve yeni yaklaşım Pekin tarafından iş birliği odaklı bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
Bölgesel güvenlik
🔹 ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, Asya'da Çin'in askeri faaliyetlerine ilişkin kaygılar bulunduğunu belirtirken Çin'in hedeflerine saygı duyduklarını söyledi ve konuşmasında Tayvan'a değinmedi.
🔹 ABD Hint-Pasifik Komutanlığı bölgede yeni lojistik merkezleri kurmayı ve müttefiklerle ortak askeri tatbikatları sürdürmeyi planlıyor.
🔹 BYD, Macaristan'ın Szeged kentindeki ilk Avrupa fabrikasında otomobil üretimine 2026 yılının dördüncü çeyreğinde başlayacak.
🔹 BYD Başkan Yardımcısı Stella Li, şirketin önceliğinin şu anda Macaristan tesisi olduğunu, ikinci önceliğin ise Avrupa'da ikinci bir üretim tesisi bulmak olduğunu söyledi.
🔹 Macaristan fabrikasının üretime başlaması, şirketin daha önce açıkladığı takvime göre yaklaşık bir yıl gecikmiş olacak.
🔹 Stella Li, fabrikanın hâlen ekipman kurulum aşamasında olduğunu açıkladı.
Avrupa yatırımları
🔹 BYD'nin Avrupa satışları geçen yıl %270 artarak yaklaşık 188 bin araca ulaştı.
🔹 Şirketin Avrupa satışları bu yılın ocak-mayıs döneminde geçen yılın aynı dönemine göre %144 artarak 100 bin adedin üzerine çıktı.
🔹 Avrupa'da üretim yapılması, BYD'nin Çin'de üretilen elektrikli araçlara uygulanan Avrupa Birliği tarifelerinden kaçınmasına yardımcı olacak.
Türkiye yatırımı
🔹 Stella Li, BYD'nin Türkiye'de planlanan fabrikanın inşasına henüz başlamadığını açıkladı.
🔹 Türkiye'deki fabrika projesi şu anda beklemeye alındı ve üretimin ne zaman başlayacağına ilişkin bir takvim bulunmuyor.
🔹 SpaceX'in halka arzı, roketler, uydu sistemleri ve yapay zekâyı tek bir endüstriyel ekosistemde birleştiren Elon Musk vizyonuna yatırım anlamına geliyor.
🔹 Şirket yaklaşık 1,8 trilyon dolar değerlemeye ulaşırsa dünyanın en değerli halka açık şirketlerinden biri arasına girecek.
🔹 Elon Musk'ın halka arz sonrasında oy haklarının yaklaşık %85'ini elinde tutması bekleniyor.
Şirketler arasındaki entegrasyon
🔹 SpaceX, Tesla, xAI, Neuralink ve Boring Company arasında sermaye, insan kaynağı ve altyapı paylaşımı giderek arttı.
🔹 Tesla 2016 yılında SolarCity'yi satın aldı, xAI ise önce X'i bünyesine kattı ve daha sonra SpaceX tarafından satın alındı.
🔹 Bu birleşmeler Musk'ın güçlü şirketlerini daha zayıf şirketlerini desteklemek için kullanmasına olanak sağladı.
Yapay zekâ ve veri merkezleri
🔹 xAI son dönemde SpaceX bünyesine katıldı ve şirket yönetiminde çok sayıda SpaceX yöneticisi görev almaya başladı.
🔹 SpaceXAI veri merkezleri Anthropic ve Google gibi rakip yapay zekâ şirketlerine yüksek kapasiteli işlem gücü sağlamaya başladı.
🔹 Musk, SpaceX, Tesla ve xAI iş birliğiyle dünyanın en büyük yapay zekâ çip üretim tesislerinden birini kurmayı hedefliyor.
Yatırımcıların endişeleri
🔹 Bazı yatırımcılar şirketler arasındaki işlemlerin piyasa koşullarında yapılıp yapılmadığının belirsiz olduğunu savunuyor.
🔹 Morningstar SpaceX'in değerini yaklaşık 780 milyar dolar olarak hesaplayarak hedeflenen halka arz değerinin oldukça altında bir tahminde bulundu.
🔹 Danimarkalı büyük bir emeklilik fonu şirketin aşırı değerli olduğu ve kurumsal yönetim yapısının zayıf olduğu gerekçesiyle yatırım yapmayacağını açıkladı.
Tesla ile ilişkiler
🔹 SpaceX 2025 sonuna kadar 131 milyon dolarlık Cybertruck ve en az 966 milyon dolarlık Tesla Megapack batarya satın aldı.
🔹 Tesla ve SpaceX'in finansal ilişkilerinin giderek daha fazla iç içe geçtiği, iki şirket arasındaki sınırların zayıfladığı belirtiliyor.
Kurumsal yönetim tartışmaları
🔹 Bazı yatırımcı grupları Musk'ın şirket üzerindeki güçlü kontrolü nedeniyle azınlık hissedarlarının haklarının sınırlı kalabileceği uyarısında bulundu.
🔹 Bazı kamu fonları, Musk'ın aynı anda hem Tesla hem de SpaceX'i yönetmesinin çıkar çatışması riski oluşturabileceğini savundu.
🔹 Bloomberg analizine göre SpaceX giderek çok sayıda farklı sektörü bünyesinde toplayan büyük bir sanayi konglomerasına dönüşüyor.
🔹 Pasifik Okyanusu yüzey sularındaki kalıcı ısınmanın atmosferi etkilemesiyle oluşan El Niño yeniden ortaya çıktı.
🔹 Japonya Meteoroloji Ajansı 10 Haziran'da El Niño koşullarının resmen başladığını açıkladı.
🔹 ABD İklim Tahmin Merkezi, olayın 2027 yılına doğru güçlü veya çok güçlü seviyeye ulaşma olasılığını yüzde 67 olarak hesapladı.
🔹 Çok güçlü El Niño olayları gayriresmî olarak "Süper El Niño" olarak adlandırılıyor.
Küresel etkiler
🔹 El Niño, Pasifik'te başlamasına rağmen dünya genelinde yağış düzenlerini, sıcaklıkları ve fırtına rotalarını değiştiriyor.
🔹 Olayın küresel ekonomi üzerinde enerji piyasaları, tarım ürünleri ve emtia fiyatları üzerinden etkili olması bekleniyor.
🔹 El Niño'nun dönüşü, Orta Doğu'daki savaş nedeniyle enerji sıkışıklığı, gübre kıtlığı ve enflasyon baskılarının yaşandığı döneme denk geldi.
İklim ve hava durumu
🔹 El Niño sırasında doğudan batıya esen ticaret rüzgârları zayıflıyor veya yön değiştiriyor, sıcak okyanus suları Amerika kıtasına doğru kayıyor.
🔹 Olay genellikle iki ila yedi yılda bir görülüyor ve son El Niño 2023-2024 döneminde yaşanmıştı.
🔹 Bilim insanları 2027 yılının kaydedilen en sıcak yıllardan biri olabileceğini öngörüyor.
🔹 Avustralya, Güneydoğu Asya, Kuzey ABD ve Kanada'da daha sıcak ve kurak hava koşulları görülmesi bekleniyor.
🔹 Hindistan'da muson yağışlarının bozulabileceği, ABD'nin güneyi, Şili, Arjantin ve Doğu Afrika'nın bazı bölgelerinde ise sel riskinin artabileceği tahmin ediliyor.
Fırtınalar ve enerji
🔹 Atlantik kasırga sezonunun El Niño yıllarında genellikle daha sakin geçtiği, buna karşılık Pasifik'te tayfun faaliyetlerinin arttığı belirtiliyor.
🔹 Daha yüksek sıcaklıkların elektrik talebini artırarak enerji şebekeleri üzerinde baskı oluşturabileceği ifade ediliyor.
🔹 Kuraklık nedeniyle hidroelektrik üretiminin azalması ve Panama Kanalı'ndaki su seviyelerinin düşmesi küresel taşımacılığı olumsuz etkileyebilir.
Tarım ve ekonomi
🔹 El Niño; pirinç, buğday, palm yağı, kahve ve şeker gibi birçok temel tarım ürününün üretildiği bölgelerde kuraklık riskini artırabilir.
🔹 Peru açıklarında olduğu gibi deniz ekosistemlerinin değişmesi balıkçılığı da olumsuz etkileyebilir.
🔹 Daha düşük tarım üretimi, azalan balık avı ve aşırı hava olayları küresel gıda güvenliği üzerinde baskı oluşturabilir ve fiyatları yükseltebilir.
🔹 Dartmouth College araştırmasına göre 1997-1998 El Niño olayı küresel ekonomide yaklaşık 5,7 trilyon dolarlık üretim kaybına yol açtı.
İklim değişikliği
🔹 Bilim insanları iklim değişikliğinin El Niño'nun sıklığı ve şiddeti üzerindeki etkisini araştırmayı sürdürüyor.
🔹 Daha sıcak bir dünyanın El Niño kaynaklı kuraklıkları ve aşırı yağışları daha şiddetli hale getirebileceği değerlendiriliyor.
🔹 İsveç merkezli sürücüsüz kamyon şirketi Einride, çarşamba günü Nasdaq'ta işlem görmeye başlayacak.
🔹 Şirket, halka arzını özel amaçlı satın alma şirketi Legato Merger Corp. III ile birleşerek gerçekleştiriyor.
🔹 İşlem, yaklaşık 1,35 milyar dolar şirket değerlemesi üzerinden tamamlanıyor.
🔹 Bu değerleme, kasım ayında açıklanan 1,8 milyar dolar seviyesinin ve daha önce olası halka arz görüşmelerinde konuşulan yaklaşık 5 milyar dolar değerlemenin altında kaldı.
🔹 Einride Üst Yöneticisi Roozbeh Charli, yatırımcı ilgisini artırmak amacıyla daha düşük bir değerlemeyi tercih ettiklerini söyledi.
🔹 Birleşme sonrasında Capital Group ve EQT Ventures bağlantılı kuruluşlar şirketin en büyük hissedarları olmayı sürdürecek, onları Alyeska Investment Group takip edecek.
Şirket stratejisi
🔹 2016 yılında kurulan Einride, elektrikli kamyon yazılımları ve otonom taşımacılık teknolojileri geliştiriyor.
🔹 Şirket, dizel kamyonlardan elektrikli taşımacılığa geçiş sürecinin beklenenden daha yavaş ilerlediğini belirtti.
🔹 Yüksek araç maliyetleri ve şarj altyapısındaki yetersizlikler sektörün önündeki temel engeller arasında yer alıyor.
Sektör görünümü
🔹 ABD'de işlem gören sürücüsüz kamyon şirketleri Aurora Innovation ve Kodiak AI'nin halka arz sonrası zayıf performansı, sektörün piyasa değerini koruma konusunda karşılaştığı zorlukları ortaya koydu.
🔹 Roozbeh Charli, otonom kamyon şirketlerinin büyük ölçüde aynı pazarı hedeflediğini ancak her şirketin farklı bir yaklaşım benimsediğini söyledi.
🔹 Charli, SpaceX'in bu hafta gerçekleşecek halka arzının derin teknoloji şirketlerine ve yaşanan büyük teknolojik dönüşümlere yatırımcı ilgisini artıracağını ifade etti.
🔹 Hollandalı çip ekipmanı üreticisi ASML'nin hisseleri 2026 yılında yüzde 64 yükselerek rekor seviyelere ulaştı.
🔹 Buna rağmen şirketin benzer sektör şirketlerine göre ileriye dönük fiyat/kazanç oranı son 10 yılı aşkın dönemin en düşük göreceli seviyesine geriledi.
🔹 ASML'nin hisseleri, ABD yarı iletken sektöründeki yükselişin ve Applied Materials ile Samsung Electronics gibi şirketlerin performansının gerisinde kaldı.
Yatırımcı endişeleri
🔹 Yatırımcılar, ASML'nin güçlü talebe rağmen makine fiyatlarını artırmama kararını sorguluyor.
🔹 Şirketin yeni nesil yüksek sayısal açıklıklı (High-NA) litografi sistemlerinin beklenenden yavaş benimsenmesi de endişeler arasında yer alıyor.
🔹 Yatırımcılar ayrıca artan talebi karşılamak için üretim kapasitesinin yeterince hızlı artırılıp artırılamayacağını yakından izliyor.
🔹 Bernstein analisti David Dai, güçlü pazar talebi oluşsa bile şirketin bu talebi gelir artışına dönüştüremeyeceğine yönelik kaygılar bulunduğunu söyledi.
Teknolojik gelişmeler
🔹 ASML, gelişmiş yarı iletken üretiminde kullanılan aşırı ultraviyole (EUV) litografi makinelerinin dünyadaki tek tedarikçisi konumunda bulunuyor.
🔹 Şirketin en gelişmiş EUV makinelerinin birim fiyatı yaklaşık 350 milyon avroya ulaşıyor.
🔹 ASML Üst Yöneticisi Christophe Fouquet, güçlü talebe rağmen makinelerin fiyatlarını artırmayı planlamadıklarını açıklamıştı.
🔹 Taiwan Semiconductor Manufacturing Company, en gelişmiş ASML sistemlerini çip üretiminde 2029 yılına kadar kullanmayı erteleyeceğini duyurdu.
Görünüm
🔹 Yatırımcılar, çip üreticilerinin harcamalarının litografi dışındaki üretim süreçlerine yönelmesi nedeniyle ASML'nin toplam sektörel yatırımlardan daha küçük pay alabileceğinden endişe ediyor.
🔹 Buna karşın bazı analistler şirketin üretim kapasitesini beklenenden hızlı artırdığını belirtiyor.
🔹 Bank of America, ASML'nin yıllık EUV makinesi üretiminin 2027 sonunda 90 adede ulaşmasını bekliyor. Şirket geçen yıl 48 adet EUV sistemi satmıştı.
🔹 Capital Group'tan John Lamb, mevcut düşük göreceli değerlemenin uzun vadeli yatırımcılar için cazip olabileceğini ve piyasanın ilerleyen dönemde ASML'yi daha yüksek değerleyebileceğini söyledi.
🔹 ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, Umman açıklarında düşen ABD Ordusuna ait AH-64 Apache helikopterinin iki mürettebatının deniz yüzeyindeki insansız bir araç sayesinde kurtarıldığını açıkladı.
🔹 Operasyonda kullanılan 24 feet uzunluğundaki Corsair otonom deniz aracı, Saronic Technologies tarafından üretildi ve ABD 5. Filosu bünyesindeki Task Force 59 tarafından işletildi.
🔹 Corsair, denize düşen Apache mürettebatını bulunduğu noktadan alarak başka bir konuma taşıdı ve burada personel bir kurtarma helikopteri tarafından vinç sistemiyle tahliye edildi.
🔹 ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, bunun insansız bir deniz aracının ilk kez gerçek bir personel kurtarma operasyonunda kullanıldığı olay olduğunu bildirdi.
🔹 ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın helikopteri düşürdüğünü söylemiş ve buna karşılık verileceğini açıklamıştı.
🔹 Corsair otonom deniz aracı yaklaşık 450 kilogram yük taşıyabiliyor ve yaklaşık 1.850 kilometre menzile sahip bulunuyor.
🔹 Task Force 59, ABD Donanması tarafından 2021 yılında Basra Körfezi'nde insansız sistemler ile yapay zekâyı deniz operasyonlarına entegre etmek amacıyla kuruldu.
🔹 ABD ordusu, söz konusu görev gücünün mart ayı sonlarında insansız deniz araçlarını aktif olarak kullanmaya başladığını açıkladı.
🔹 Olay, insansız sistemlerin yalnızca saldırı görevlerinde değil, personel kurtarma gibi ölümcül olmayan askeri operasyonlarda da kullanılabileceğini gösteren ilk örneklerden biri oldu.
🔹 Pentagon'un 2027 mali yılı bütçe talebinde insansız hava ve deniz araçları ile bunlara karşı geliştirilen sistemler için yaklaşık 75 milyar dolar kaynak ayrılması öngörülüyor.
🔹 Altın fiyatları, ABD'nin İran'a yönelik saldırılarının ardından yüzde 2,1'e kadar gerileyerek ons başına yaklaşık 4.173 dolara düştü.
🔹 Bir önceki seansta yüzde 1,6 değer kaybeden altın, düşüşünü ikinci güne taşıdı.
🔹 ABD, Umman açıklarında düşürülen askeri helikoptere misilleme olarak Hürmüz Boğazı yakınındaki İran hedeflerini vurdu.
🔹 İran medyası, Keşm Adası ve ülkenin güney kıyılarında patlama sesleri duyulduğunu bildirdi.
Jeopolitik gelişmeler
🔹 Son çatışmalar, kırılgan ateşkesi tehdit ederken Hürmüz Boğazı'ndaki enerji taşımacılığının yeniden aksama riski oluşturdu.
🔹 İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, ülkesinin hiçbir saldırıyı veya tehdidi cevapsız bırakmayacağını açıkladı.
🔹 İran devlet medyası, İran'ın Bahreyn'deki ABD Beşinci Filosu'na insansız hava araçlarıyla saldırı düzenlediğini duyurdu.
Faiz beklentileri ve altın
🔹 Petrol fiyatlarının yükselmesi küresel enflasyon endişelerini artırırken merkez bankalarının faizleri yüksek tutabileceği veya artırabileceği beklentilerini güçlendirdi.
🔹 Faiz getirisi bulunmayan altın, daha sıkı para politikası beklentilerinden olumsuz etkilenmeye devam etti.
🔹 ABD'de açıklanacak enflasyon verileri öncesinde iki yıllık Hazine tahvili faizleri son bir yılın en yüksek seviyelerine yükseldi.
Teknik görünüm
🔹 Altın fiyatı, İran savaşının başladığı şubat sonundaki seviyesinin yaklaşık yüzde 20 altında işlem görüyor.
🔹 Fiyatın 200 günlük hareketli ortalamanın altına inmesi, kurumsal yatırımcıların takip ettiği önemli teknik seviyenin kırılması nedeniyle ilave satışları tetikledi.
🔹 Standard Chartered Emtia Araştırmaları Küresel Başkanı Suki Cooper, faiz artırımı ihtimalinin yükselmesiyle altın fiyatlarının kısa vadede daha kırılgan hale gelebileceğini söyledi.
🔹 Cooper, altın için bir sonraki önemli teknik destek seviyesinin ons başına yaklaşık 4.100 dolar olduğunu belirtti.
🔹 Çin'de fiziksel altın talebi güçlü kalırken Hindistan gibi bazı pazarlarda talebin zayıf seyrettiği ifade edildi.
🔹 ABD'de 9 ve 13 yaş grubundaki öğrencilerin ortalama matematik puanları 2025 federal test sonuçlarına göre 10 yıl önceki seviyelerin altında kalmaya devam etti.
🔹 Veriler, matematik başarısındaki zayıflığın yalnızca pandemi kaynaklı olmadığını ve 2012'den bu yana süregelen bir durgunluk yaşandığını gösterdi.
🔹 Ulusal Eğitim İstatistikleri Merkezi tarafından uygulanan uzun dönem eğilim testi, 1970'lerden bu yana 9 ve 13 yaş grubundaki öğrencilerin matematik ve okuma performansını ölçüyor.
Öğrenci performansı
🔹 9 yaş grubunda matematik puanları hafif yükselirken okuma puanları pandemi öncesi seviyelere geri döndü.
🔹 13 yaş grubunda ise matematik ve okuma başarıları 2023 testine göre neredeyse hiç ilerleme göstermedi.
🔹 En düşük performans gösteren 13 yaş grubunun matematik puanları, 1970'lerin başındaki en düşük seviyelerle istatistiksel olarak aynı düzeyde kaldı.
Ekonomik etkiler
🔹 Araştırmacılar, matematik becerilerindeki gerilemenin gelecekte iş gücü verimliliğini ve ekonomik büyümeyi olumsuz etkileyebileceğini değerlendirdi.
🔹 Stanford Üniversitesi'nden Eric Hanushek, mevcut öğrencilerin yaşam boyu ortalama kazançlarının 2013 mezunlarına göre yaklaşık %8 daha düşük olabileceğini söyledi.
🔹 Hanushek, bu gelir kaybının 2100 yılına kadar ABD ekonomisine toplam 90 trilyon dolarlık maliyet oluşturabileceğini hesapladı.
🔹 Harvard ve Dartmouth üniversitelerinin araştırmacıları da pandemi dönemindeki öğrenme kayıplarının yaklaşık 48 milyon öğrencinin yaşam boyu gelirinde toplam 900 milyar dolarlık azalmaya yol açabileceğini öngördü.
Eğitim politikaları
🔹 Uzmanlar, 2000-2012 döneminde uygulanan sıkı standart testler ve hesap verebilirlik politikalarının matematik başarısını artırdığını belirtti.
🔹 Son yıllarda eyaletlerin daha esnek eğitim politikalarına yönelmesi, okulların ruh sağlığı, devamsızlık ve dijital cihazlar gibi konulara daha fazla odaklanmasıyla akademik ölçümlerin ikinci plana düştüğü ifade edildi.
🔹 Eğitim uzmanları, geçmişte elde edilen başarıların yeniden yakalanmasının mümkün olduğunu ve yüksek matematik performansına tekrar ulaşılabileceğini belirtti.
🔹 Teksas jürisi, 19 yaşındaki Karmelo Anthony’yi geçen yıl düzenlenen lise atletizm organizasyonunda 17 yaşındaki Austin Metcalf’i öldürmekten 35 yıl hapis cezasına çarptırdı.
🔹 Olay sırasında Anthony’nin Metcalf’in takım çadırına sığındığı, çıkan tartışmanın ardından bıçak kullandığı ve daha sonra olayı kolluk kuvvetlerine itiraf ettiği belirtildi.
🔹 Anthony ve avukatı olayın meşru müdafaa olduğunu savundu.
Yargılama süreci
🔹 Sekiz gün süren dava sonunda jüri Anthony’yi suçlu buldu ve yaklaşık üç saatlik müzakerenin ardından cezasını belirledi.
🔹 Anthony, suç işlendiği tarihte yaşı nedeniyle idam cezasıyla karşı karşıya kalmadı ancak ömür boyu hapis cezası alma ihtimali bulunuyordu.
🔹 Savunma tarafı olayın "ani öfke" sonucu gerçekleştiğini ileri sürerek daha düşük ceza talep etti ancak jüri bu savunmayı kabul etmedi.
Toplumsal tepkiler
🔹 Dava, hayatını kaybeden Austin Metcalf’in beyaz, Karmelo Anthony’nin siyah olması nedeniyle aşırı sağcı grupların ilgisini çekti.
🔹 Kararın ardından adliye önünde karşıt gruplar arasında gerginlik yaşandı ve en az iki kişi gözaltına alındı.
🔹 Austin Metcalf’in babası Jeff Metcalf, davanın hiçbir zaman ırkla ilgili olmadığını, meselenin doğru ile yanlış arasındaki fark olduğunu söyledi.
Ailelerin açıklamaları
🔹 Austin Metcalf’in annesi Megan Metcalf, oğlunu son kez atletizm yarışmasının sabahında kucakladığını ve artık geriye sadece anılarının kaldığını söyledi.
🔹 Megan Metcalf, Anthony’ye hitaben "Sen 35 yıl ceza aldın, ben ise oğlum olmadan ömür boyu yaşamaya mahkûm edildim." dedi.
🔹 Jeff Metcalf, oğlunu arkadaş, lider ve savaşçı olarak tanımlayarak kamuoyundaki tartışmaların oğlunun hatırasını zedelediğini ifade etti.
Yerel etkiler
🔹 Dava, son yıllarda hızla büyüyen ve demografik yapısı değişen Frisco kentinde ırk ve göç tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı.
🔹 Teksas Eyalet Temsilcisi Jared Patterson, kararın adaletin yerine gelmesini sağladığını belirterek yaşanan trajedinin toplum üzerinde kalıcı iz bıraktığını söyledi.
🔹 SpaceX’in 12 Haziran’da gerçekleştirilmesi planlanan halka arzı öncesinde Wall Street’te yoğun yatırımcı ilgisi oluştu.
🔹 Şirketin yaklaşık 75 milyar dolarlık hisse satışıyla 1,8 trilyon dolar değerlemeye ulaşması hedefleniyor.
🔹 Halka arzdan elde edilecek danışmanlık ücretlerinin yatırım bankalarına 500 milyon doların üzerinde gelir sağlaması bekleniyor.
Wall Street’in hazırlıkları
🔹 Fidelity, bireysel yatırımcıların halka arza katılabilmesi için minimum hesap büyüklüğü şartını 100 bin-500 bin dolar seviyesinden 2 bin dolara indirdi.
🔹 Nasdaq ve FTSE Russell, SpaceX hisselerini endekslerine hızlandırılmış şekilde dahil etmeye hazırlanıyor.
🔹 Goldman Sachs, Morgan Stanley ve diğer büyük yatırım bankaları SpaceX yöneticileriyle yatırımcı buluşmaları düzenleyerek halka arz sürecini destekliyor.
Gelir beklentileri
🔹 Goldman Sachs’ın SpaceX’in xAI faaliyetlerinden elde edilen gelirin 2025’te yaklaşık 3 milyar dolardan 2030’da 322 milyar dolara çıkmasını beklediği belirtiliyor.
🔹 Morgan Stanley’in 2040 yılı için SpaceX’in 3,4 trilyon dolar gelir ve 2,7 trilyon dolar faaliyet kârına ulaşabileceğini öngördüğü ifade ediliyor.
Halka arz modeli
🔹 SpaceX, hisselerin yaklaşık %30’unu bireysel yatırımcılara ayırmayı planlıyor.
🔹 Şirket hisse fiyatını 135 dolar olarak belirleyerek yatırım bankalarının fiyatlama üzerindeki geleneksel etkisini önemli ölçüde sınırlandırdı.
🔹 Bu yapı, yatırım bankalarının halka arz sürecindeki dağıtım ve fiyatlama yetkisini geçmiş dönemlere göre azaltıyor.
Wall Street’in değişen rolü
🔹 Şirketlerin daha uzun süre özel şirket olarak kalması yatırım bankalarının halka arz gelirleri ve piyasa üzerindeki etkisini azaltıyor.
🔹 Özel kredi kuruluşları ve alternatif finansman yöntemleri geleneksel yatırım bankalarının faaliyet alanlarını daraltıyor.
🔹 Yatırım bankaları, SpaceX halka arzının başarısız olması halinde sınırlı kontrollerine rağmen eleştirilerin odağı haline gelebilir.
🔹 Başarılı bir halka arz gerçekleşse bile sürecin büyük teknoloji şirketlerinin yatırım bankaları karşısındaki pazarlık gücünün arttığını göstermesi bekleniyor.
🔹 Barcelona’nın simgesi haline gelen Sagrada Família Bazilikası geçen yıl yaklaşık 5 milyon ziyaretçi ağırlayarak dünyanın en çok ziyaret edilen kiliselerinden biri oldu.
🔹 Yaklaşık 150 yıllık inşaat sürecinin ardından Şubat ayında ana kulenin üzerine 17 metre yüksekliğinde beyaz seramik haç yerleştirildi.
🔹 Yapı böylece Almanya’daki Ulm Katedrali’ni geride bırakarak dünyanın en yüksek kilisesi haline geldi.
🔹 Kalan son cephenin tamamlanmasının yaklaşık 10 yıl daha sürmesi bekleniyor.
🔹 Papa XIV. Leo, 10 Haziran’da bazilikada ayin düzenleyerek yapının tamamlanmaya yaklaşmasını ve Antoni Gaudí’nin ölümünün 100. yılını anacak.
Gaudí’nin mimari anlayışı
🔹 Antoni Gaudí doğadan ilham alan eğrileri, bitki ve hayvan figürlerini tercih ederek düz çizgiler ve dik açılardan kaçınan bir mimari yaklaşım geliştirdi.
🔹 Kendi kendini yetiştiren bir mühendis olan Gaudí, hiperbolik paraboloidler ve spiral formlar gibi alışılmadık geometrik şekilleri yoğun biçimde kullandı.
🔹 Sagrada Família’da dış destek payandalarını reddederek çatının yükünü ağaç gövdelerini andıran kolonlarla dağıtan yenilikçi bir sistem tasarladı.
🔹 İncil figürlerini oluştururken çevrede yaşayan insanları model olarak kullandı.
İnanç ve Katalan kimliği
🔹 Gaudí’nin eserleri Katolik inancı ile Katalan milliyetçiliğinin güçlü etkilerini taşıdı.
🔹 Son 12 yılını ticari projeleri bırakarak tamamen Sagrada Família’ya adadı.
🔹 1926 yılında tramvay çarpması sonucu yaşamını yitiren Gaudí yanlışlıkla evsiz sanılarak yoksullar hastanesine götürüldü ve üç gün sonra hayatını kaybetti.
Değişen mirası
🔹 1936’da İspanya İç Savaşı sırasında anarşistler Gaudí’nin maketlerini parçaladı ve çizim arşivlerini yağmaladı.
🔹 George Orwell, Sagrada Família’yı dünyanın en çirkin yapılarından biri olarak nitelendirdi ve anarşistlerin onu yıkmamasını kötü zevk olarak değerlendirdi.
🔹 Daha sonraki yıllarda sürrealistler, 1960’ların karşı kültürü ve Japon ziyaretçiler Gaudí’nin eserlerine farklı anlamlar yükleyerek mimarın yeniden keşfedilmesini sağladı.
🔹 1980’lerden itibaren artan turizm gelirleri sayesinde bazilikanın inşaatı hız kazandı ve finansmanının büyük bölümü ziyaretçi giriş ücretlerinden sağlandı.
Tartışmalı estetik
🔹 Gaudí’nin teknik ustalığı Le Corbusier, Frank Gehry ve Zaha Hadid gibi birçok önemli mimarı etkiledi.
🔹 Hiçbir yapısında ciddi yapısal zayıflık görülmemesi mimarlık çevrelerinde önemli başarılarından biri olarak kabul ediliyor.
🔹 Bazı eleştirmenler Gaudí’nin mimarisini kitsch olarak görürken, destekçileri eserlerini özgün ve kuralları yıkan bir yaklaşımın simgesi olarak değerlendiriyor.
🔹 Papa Francis geçen yıl Gaudí’yi “saygıdeğer” ilan ederek azizlik sürecinin resmen başlamasının önünü açtı.
🔹 Ukrayna’nın Rusya sınırından en az 100 kilometre içeride gerçekleştirdiği derin saldırılar son bir yılda iki kattan fazla arttı.
🔹 Haziran başında St. Petersburg’daki liman, petrol deposu ve deniz üssüne yönelik saldırılar Ukrayna’nın yaklaşık 800 kilometre uzaklıktaki hedefleri vurabildiğini gösterdi.
🔹 Economist’in analizine göre 2025 yılında 658 derin saldırı gerçekleştirildi ve mevcut hız korunursa 2026 sonunda bu sayı 800’ü aşabilir.
Hedefler genişliyor
🔹 2025 yılında Rusya’daki stratejik tesislerin 2.377’si en az bir Ukrayna derin saldırısının 5 kilometre yakınında yer aldı.
🔹 Saldırılar rafineriler, petrol depoları, limanlar, havaalanları, drone üretim tesisleri, füze ve topçu altyapısı ile askeri sanayi tesislerini kapsayacak şekilde genişledi.
🔹 St. Petersburg ve Tuapse gibi enerji merkezleri son dönemde tekrarlanan saldırıların başlıca hedefleri arasında yer aldı.
Ekonomik etkiler
🔹 Ukrayna aynı tesisleri tekrar tekrar hedef alarak onarım maliyetlerini artırıyor ve üretim kapasitesini baskılıyor.
🔹 Rus petrol şirketlerinin rafineri faaliyetleri için kullandığı banka kredileri 2024 başından bu yana 22 milyar dolar arttı.
🔹 Ukrayna saldırıları özellikle benzin ve dizel gibi yüksek katma değerli ürünlerin üretildiği rafineri ünitelerini hedef almaya başladı.
🔹 Rusya’nın petrol rafineri üretimi bu ilkbaharda geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık %15 daha düşük gerçekleşti.
🔹 Hükümet iç piyasada arz sıkıntısını önlemek amacıyla benzin ve jet yakıtı ihracatına sınırlamalar getirdi.
Gelir kaybı
🔹 Modelleme çalışması Rusya’nın fosil yakıt gelirlerinin petrol fiyatlarının işaret ettiği seviyelerin altında kaldığını gösteriyor.
🔹 Haziran-Aralık 2025 döneminde fosil yakıt ihracat gelirleri beklenen seviyenin yaklaşık 18 milyar dolar altında gerçekleşti.
🔹 2026 yılının ilk dört ayında gelirler model beklentisinin yaklaşık %34 altında kaldı.
🔹 Gelir kaybında Ukrayna saldırılarının yanı sıra güçlü ruble ve Batı yaptırımlarının da etkili olduğu değerlendiriliyor.
Yeni silahlar
🔹 Ukrayna daha uzun menzilli ve daha hassas silah sistemleri geliştirmeyi sürdürüyor.
🔹 Flamingo seyir füzesinin yaklaşık 3.000 kilometre menzile sahip olduğu belirtiliyor.
🔹 Seri üretime geçmesi planlanan balistik füzeler ve devam eden insansız hava aracı saldırılarıyla Rusya’nın iç bölgelerindeki askeri ve enerji altyapısı üzerindeki baskının sürmesi bekleniyor.
🔹 ABD Merkez Bankası Başkanı Kevin Warsh göreve başladığında faiz indirimleri için ekonomik gerekçeler bulunuyordu ancak mevcut koşullar bu tabloyu değiştirdi.
🔹 Donald Trump faiz indirimlerini savunmaya devam ederken mevcut ekonomik veriler daha sıkı para politikasına ihtiyaç duyulduğuna işaret ediyor.
🔹 Warsh'ın ilk para politikası toplantısı 16 Haziran'da yapılacak ve faiz indirimlerinin gündemde olmaması bekleniyor.
🔹 Yılın ilerleyen dönemlerinde faizlerde değişiklik yapılması gerekirse yönün aşağı değil yukarı olabileceği değerlendiriliyor.
Ekonomik görünüm
🔹 Mart-Mayıs döneminde ABD'de aylık ortalama istihdam artışı 188 bin kişi oldu ve iş gücü artış hızının üzerinde gerçekleşti.
🔹 İşsizlik oranı kasım ayından sonra gerileyerek %4,3 seviyesinde istikrar kazandı.
🔹 Hisse senedi piyasaları rekor seviyelere yakın seyrederken vergi indirimleri ve yapay zekâ yatırımları ekonomik büyümeyi destekledi.
🔹 Atlanta Fed göstergesi ikinci çeyrekte ekonominin yıllıklandırılmış yaklaşık %3 büyüdüğüne işaret ediyor.
Enflasyon baskısı
🔹 İran savaşı nedeniyle yükselen petrol fiyatları ABD'de yıllık enflasyonu Merkez Bankasının hedeflediği ölçüte göre %3,8 seviyesine çıkardı.
🔹 Enflasyonun beş yılı aşkın süredir %2 hedefinin üzerinde seyretmesi fiyat artışlarının kalıcı hale gelmesi riskini artırıyor.
Yapay zekâ ve para politikası
🔹 Kevin Warsh daha önce yapay zekânın verimliliği artırarak enflasyonu düşüreceğini ve faiz indirimlerine alan açacağını savunmuştu.
🔹 Yapay zekâ yatırımlarıyla hızlanan veri merkezi harcamaları ve piyasalardaki yükselişin yatırım ve tüketimi artırarak enflasyon baskısını güçlendirdiği belirtiliyor.
🔹 Fed üyelerinin önemli bir bölümü verimlilik artışının ekonomik teori gereği faizleri düşürmek yerine yükseltebileceği görüşünü dile getirdi.
Tahvil bilançosu
🔹 Warsh, Fed bilançosunun küçültülmesiyle birlikte aynı anda faiz indirimi yapılabileceğini savunmuştu.
🔹 Bilanço küçültmenin uzun vadeli tahvil faizleri üzerindeki etkisinin sınırlı kalabileceği ve para politikasında anlamlı bir gevşeme alanı oluşturmayabileceği değerlendiriliyor.
🔹 İran'ın bu hafta İsrail'e düzenlediği saldırılar, uzun yıllardır vekil güçler ve dolaylı operasyonlar üzerinden yürütülen çatışmada yeni bir aşamaya işaret etti.
🔹 Tahran, Lübnan'daki saldırılara karşılık İsrail'i hedef alarak kırmızı çizgilerinin artık kendi sınırlarıyla sınırlı olmadığını gösterdi.
🔹 İran, İsrail'in bölgedeki müttefiklerine yönelik saldırılarının da doğrudan İran karşılığıyla sonuçlanabileceği mesajını verdi.
Ateşkes ve gerilim
🔹 İran, 8 Nisan'daki ABD-İran ateşkesinden bu yana ABD ve İsrail'i ateşkesi askeri operasyonlarla aşındırmakla suçladı.
🔹 İsrail'in Lübnan'da ateşkes kısıtlamalarına rağmen yaklaşık 3.500 saldırı düzenlediği belirtildi.
🔹 İran, ABD ve Körfez'deki hedeflere sınırlı misillemeler gerçekleştirirken diplomasinin başarısız olması halinde savaşın yeniden başlayabileceği ve çatışmanın Basra Körfezi'nin ötesine genişleyebileceği uyarısında bulundu.
🔹 Hafta başında ABD helikopterinin düşürülmesinin ardından ABD ile İran arasında yeniden karşılıklı saldırılar yaşandı.
İran'ın yaklaşımı
🔹 İran Başmüzakerecisi Muhammed Bakır Galibaf, kağıt üzerinde var olan ancak sahada sürekli ihlal edilen ateşkes düzenini değiştirdiklerini söyledi.
🔹 İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, ülkesinin ateşkes ihlallerini kabul etmeyeceğini açıkladı.
🔹 İran yönetimi askeri, ekonomik ve bölgesel etkisini kullanarak Orta Doğu'daki gelişmeleri daha aktif biçimde şekillendirmeye hazır olduğunu gösterdi.
ABD ve İsrail boyutu
🔹 İran, ABD ile İsrail arasında savaşın nasıl sona ermesi gerektiği konusundaki görüş ayrılıklarından yararlanmaya çalışıyor.
🔹 Donald Trump, diplomatik çözümün mümkün olduğunu savunarak İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun anlaşmayı kabul etmek zorunda kalacağını söyledi.
🔹 İran'ın İsrail'e yönelik son saldırısının ardından Trump, Netanyahu ile iki kez görüşerek yeni bir askeri tırmanışı önlemeye çalıştı.
🔹 İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Washington'un İsrail'in eylemlerinden sorumlu olduğunu ve bunun diplomatik süreci etkileyeceğini söyledi.
🔹 Dünya Gıda Programı Geçici İcra Direktörü Carl Skau, İran savaşının küresel etkilerinin milyonlarca kırılgan insanı kriz seviyesinde açlık riskiyle karşı karşıya bıraktığını söyledi.
🔹 Hürmüz Boğazı'nın kapanması yakıt maliyetlerini hızla artırırken, gıda fiyatlarının da dünya genelinde yükselmesine neden oldu.
🔹 Körfez bölgesinden Sudan gibi ülkelere ulaştırılması gereken gübre sevkiyatları aksadı ve tarımsal üretim risk altına girdi.
🔹 Dünya Gıda Programı birçok bölgede mevcut kaynaklarla aç insanlardan daha ağır durumdaki açlara yardım etmek zorunda kaldığını açıkladı.
Finansman sıkıntısı
🔹 Kuruluşun hükümetlerden aldığı bağışlar önemli ölçüde geriledi.
🔹 ABD'nin 2026 yılı katkısı haziran başı itibarıyla yaklaşık 731 milyon dolar seviyesinde kalırken, 2024 yılında bu tutar 4 milyar doların üzerindeydi.
🔹 Kuruluş, son bir yılda finansmanda yaklaşık %40 düşüş yaşandığını açıkladı.
Sahadaki etkiler
🔹 Kuruluş, petrol fiyatlarının 100 doların üzerinde kalması halinde temmuz ayına kadar 45 milyon kişinin daha akut açlık riskiyle karşılaşabileceği uyarısında bulunmuştu.
🔹 Sri Lanka, Somali ve Afganistan'da savaşın dolaylı etkilerinin sahada görülmeye başladığı belirtildi.
🔹 Hürmüz Boğazı yeniden açılsa bile mevcut ekonomik etkilerin uzun süre devam edebileceği ifade edildi.
İnsani operasyonlar
🔹 Güney Sudan'da yalnızca hava yoluyla ulaşılabilen kıtlık bölgelerine yardım ulaştırmanın maliyeti hızla yükseldi.
🔹 Afganistan'da kaynak yetersizliği nedeniyle yardım alacak ailelerin daha dar kriterlerle seçilmesi gerektiği belirtildi.
🔹 Carl Skau, zengin ülkelerin krizin en kırılgan toplumlar üzerindeki etkisini hafifletmek için daha fazla destek sağlaması gerektiğini söyledi.
🔹 Skau, küresel açlığın azaltılmasının uluslararası istikrar açısından da önem taşıdığını belirterek hiçbir çocuğun aç yatmaması gerektiğini ifade etti.
🔹 Moskova bölgesindeki Balaşiha’da meydana gelen bombalı araç saldırısında Rus ordusunun ağır mühimmat tedarikinden sorumlu General Damir Davydov hayatını kaybetti.
🔹 Güneybatı Moskova’da ikinci bir bombalı araç tespit edildi ve güvenlik güçleri tarafından kontrollü şekilde imha edildi.
🔹 Savaş boyunca Moskova’nın askeri faaliyetlerinde görev alan üst düzey isimlere yönelik çok sayıda suikast düzenlendi.
Enerji altyapısı ve yakıt krizi
🔹 Ukrayna saldırıları nedeniyle yakıt tedarikindeki aksamalar Krasnodar bölgesinde benzin alımlarında paniğe yol açtı.
🔹 Ust-Labinsk kentindeki petrol deposunda Ukrayna insansız hava aracı saldırısıyla çıkan yangın birkaç gün süren çalışmaların ardından söndürüldü.
🔹 Rostov bölgesinde bir insansız hava aracı saldırısı yakıt tankında yangına neden oldu.
🔹 Dağıstan'ın Kızılyurt kentinde doğal gaz boru hattındaki patlama sonrası gaz dağıtım tesisinde yangın çıktı.
🔹 Samara bölgesindeki Novokuybişevsk kenti insansız hava aracı saldırısına uğradı ve bölgedeki hava sahası geçici olarak kapatıldı.
Avrupa Birliği adımları
🔹 Avrupa Birliği, yeni yaptırım paketi kapsamında Rus askerlerinin üye ülkelere girişini yasaklamayı, bankalar ve kripto şirketlerine yönelik yaptırımları genişletmeyi planlıyor.
🔹 Paket kapsamında Rus petrolüne uygulanan fiyat tavanının 2027 yılı başına kadar 44 dolar seviyesinde korunması ve yaptırım listesindeki gölge filo tankerlerinin sayısının artırılması öngörülüyor.
🔹 Rus balık ürünleri, metaller, cevherler ve otomotiv parçalarına yönelik yeni ithalat yasakları da gündemde bulunuyor.
🔹 Avrupa Birliği, gelecek hafta Ukrayna ve Moldova ile üyelik müzakerelerinde hukukun üstünlüğü ve demokratik standartlara ilişkin ilk başlıkları açmayı planlıyor.
Diplomasi
🔹 Volodimir Zelenskiy Estonya’da İskandinav ve Baltık ülkelerinin liderleriyle bir araya geldi ve düşük maliyetli insansız hava aracı savunma sistemleri konusunda destek sözü verdi.
🔹 Bulgaristan Savunma Bakanı Dimitar Stoyanov, ülkesinin Ukrayna’ya artık silah göndermeyeceğini ve Moskova ile Kiev’in müzakere masasına oturması gerektiğini söyledi.
🔹 Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, Donald Trump ile Vladimir Putin arasında planlanmış bir telefon görüşmesi bulunmadığını açıkladı.
🔹 Peskov, Avrupa Birliği'nin Ukrayna barış sürecinde arabulucu rolü üstlenmeye hazır olmadığını ve Rusya’ya ön şartlar sunularak yürütülecek girişimlerin kabul edilemeyeceğini söyledi.
🔹 Avrupa genelinde 15 ülkede yapılan ankette katılımcıların ortalama yalnızca %11’i ABD’yi müttefik olarak gördü.
🔹 Bu oran altı ay önce %16, 2024 Kasım ayında ise %22 seviyesindeydi.
🔹 Katılımcıların çoğu ABD’yi artık "gerekli bir ortak" olarak değerlendirirken, ortalama %13’ü rakip, %12’si ise doğrudan hasım olarak görüyor.
🔹 Ankete katılan tüm ülkelerde çoğunluk, ülkeleri saldırıya uğrarsa ABD’nin yardım edeceğine güvenmediğini ifade etti.
Avrupa savunması
🔹 Katılımcılar Avrupa’nın ABD’ye olan güvenlik bağımlılığını azaltmasını ve savunma kapasitesini güçlendirmesini destekledi.
🔹 Ortalama olarak savunma harcamalarının artırılmasına destek geçen yıla göre 4 puan yükseldi.
🔹 İtalya dışında ankete katılan ülkelerin çoğunda savunma harcamalarının artırılmasına destek öne çıktı.
🔹 Katılımcıların ortalama %47’si Avrupa Birliği'nin ortak borçlanma yoluyla savunma finansmanı sağlamasını destekledi.
🔹 Ankete katılan ülkelerin büyük bölümünde çoğunluk, ABD yapımı askeri teçhizata stratejik bağımlılığın azaltılmasını istedi.
NATO ve dış politika
🔹 Katılımcıların yalnızca %29’u NATO yerine yalnızca Avrupa Birliği üyelerinden oluşan yeni bir savunma yapısının kurulmasını destekledi.
🔹 Ülkelerin büyük bölümünde çoğunluk, Donald Trump görevden ayrıldıktan sonra ABD-Avrupa ilişkilerinin düzeleceğini düşünüyor.
🔹 Katılımcıların %44’ü Rusya’dan petrol ve doğal gaz ithalatının yeniden başlatılmasını kötü bir fikir olarak değerlendirdi.
Ukrayna konusu
🔹 Ukrayna’nın Avrupa Birliği üyeliği konusunda Avrupa kamuoyu bölünmüş durumda.
🔹 Macaristan, Bulgaristan, Avusturya, Almanya ve Estonya'da katılımcılar mevcut koşullarda Ukrayna'nın AB üyeliğine destek vermekten ziyade karşı çıkmaya daha yatkın göründü.
🔹 Avrupa genelinde 15 ülkede yapılan ankette katılımcıların ortalama yalnızca %11’i ABD’yi müttefik olarak gördü.
🔹 Bu oran altı ay önce %16, 2024 Kasım ayında ise %22 seviyesindeydi.
🔹 Katılımcıların çoğu ABD’yi artık "gerekli bir ortak" olarak değerlendirirken, ortalama %13’ü rakip, %12’si ise doğrudan hasım olarak görüyor.
🔹 Ankete katılan tüm ülkelerde çoğunluk, ülkeleri saldırıya uğrarsa ABD’nin yardım edeceğine güvenmediğini ifade etti.
Avrupa savunması
🔹 Katılımcılar Avrupa’nın ABD’ye olan güvenlik bağımlılığını azaltmasını ve savunma kapasitesini güçlendirmesini destekledi.
🔹 Ortalama olarak savunma harcamalarının artırılmasına destek geçen yıla göre 4 puan yükseldi.
🔹 İtalya dışında ankete katılan ülkelerin çoğunda savunma harcamalarının artırılmasına destek öne çıktı.
🔹 Katılımcıların ortalama %47’si Avrupa Birliği'nin ortak borçlanma yoluyla savunma finansmanı sağlamasını destekledi.
🔹 Ankete katılan ülkelerin büyük bölümünde çoğunluk, ABD yapımı askeri teçhizata stratejik bağımlılığın azaltılmasını istedi.
NATO ve dış politika
🔹 Katılımcıların yalnızca %29’u NATO yerine yalnızca Avrupa Birliği üyelerinden oluşan yeni bir savunma yapısının kurulmasını destekledi.
🔹 Ülkelerin büyük bölümünde çoğunluk, Donald Trump görevden ayrıldıktan sonra ABD-Avrupa ilişkilerinin düzeleceğini düşünüyor.
🔹 Katılımcıların %44’ü Rusya’dan petrol ve doğal gaz ithalatının yeniden başlatılmasını kötü bir fikir olarak değerlendirdi.
Ukrayna konusu
🔹 Ukrayna’nın Avrupa Birliği üyeliği konusunda Avrupa kamuoyu bölünmüş durumda.
🔹 Macaristan, Bulgaristan, Avusturya, Almanya ve Estonya'da katılımcılar mevcut koşullarda Ukrayna'nın AB üyeliğine destek vermekten ziyade karşı çıkmaya daha yatkın göründü.
🔹 İngiliz otonom araç girişimi Wayve, yatırımcılarının hisselerini Londra Borsası'nın özel şirketler için oluşturduğu Pisces platformu üzerinden satmasına izin vermeyi değerlendiriyor.
🔹 Olası satışın gerçekleşmesi için hissedar onayı gerekiyor ve şirket henüz nihai bir karar vermedi.
Pisces platformu
🔹 Pisces, özel şirket hisselerinin düzenli aralıklarla işlem görmesini sağlayan ve bu yıl faaliyete geçen yeni bir piyasa platformu olarak kuruldu.
🔹 Platformun amacı, özel şirketlere halka arzın maliyet ve düzenleyici yüklerine katlanmadan hisse likiditesi sağlaması ve ileride olası halka arzlara geçişi kolaylaştırması.
🔹 Wayve'nin platformu kullanması halinde Pisces'te işlem gören ilk büyük şirket olması bekleniyor.
🔹 Şu ana kadar Oxford Science Enterprises hisselerini tutan bir yatırım aracı ile masa oyunu üreticisi Qplay platformda işlem görmeye başladı. Octopus, Revolut ve OakNorth gibi büyük özel şirketler ise platforma katılmadı.
Wayve'nin büyümesi
🔹 Wayve son yatırım turunda 1,2 milyar dolar fon topladı ve şirketin değeri 8,6 milyar dolar olarak belirlendi.
🔹 Şirket, otonom sürüş teknolojisini Nissan ve Stellantis dahil küresel otomobil üreticilerine lisanslamak için anlaşmalar imzaladı.
Sürücüsüz araç planları
🔹 Uber, müşterilerine Wayve teknolojisi kullanıma sunulduğunda sürücüsüz araç rezervasyonu yapmak isteyip istemediklerini sormaya başladı.
🔹 Wayve CEO'su Alex Kendall, sürücüsüz otomobillerin Londra'da "çok yakında" hizmet vermeye başlayacağını söyledi ancak kesin bir tarih vermedi.
🔹 İlk aşamada araçlarda herhangi bir sorun yaşanması durumunda kontrolü devralabilecek bir güvenlik sürücüsü direksiyon başında bulunacak.
🔹 Rus birlikleri, ikmal hatlarının kesilmesi nedeniyle Karadeniz'in kuzeyindeki Kinburn Burnu'ndaki mevzilerini terk etmeye başladı.
Orta menzilli İHA saldırıları
🔹 Washington merkezli Savaş Araştırmaları Enstitüsü, Ukrayna'nın işgal altındaki bölgelerde özellikle Herson çevresindeki orta menzilli saldırılarının sahada giderek daha belirgin sonuçlar üretmeye başladığını değerlendirdi.
🔹 Ukrayna, cephe hattının 20 ila 110 mil gerisindeki yakıt depolarını, ulaşım hatlarını, komuta merkezlerini ve mühimmat depolarını giderek daha yoğun şekilde hedef alıyor.
🔹 Ocak ile nisan ayları arasında aylık orta menzilli saldırı sayısı 41'den 160'a yükseldi.
Rus lojistiğine etkisi
🔹 Saldırılar Rus yük trenlerini, kargo gemilerini, mühimmat depolarını ve kritik köprüleri hedef alarak ikmal hatları üzerindeki baskıyı artırdı.
🔹 Rus ordusu lojistik merkezlerini zaman zaman cephe hattından 75 milin ötesine çekmek zorunda kaldı ve bu durum geniş çaplı taarruz operasyonlarını destekleme kapasitesini azalttı.
🔹 Ukrayna, Güney Rusya'dan Mariupol üzerinden Kırım'a uzanan önemli ikmal güzergâhını hedef alan saldırılar düzenledi ve Chonhar Köprüsü'nü yeniden vurdu.
Kırım'daki yakıt sıkıntısı
🔹 Rus yönetimi 4 Haziran'da nakit yakıt satışlarını yasakladı ve kupon sistemiyle 20 litrelik yakıt kotası uygulamaya başladı.
🔹 Yakıt sıkıntısı Rusya'nın 14 bölgesine yayıldı ve yılbaşından bu yana fiyatlar yaklaşık yüzde 5 arttı.
🔹 Rusya Enerji Bakanlığı, enerji altyapısının artan hava saldırıları nedeniyle geçici yakıt tedarik sorunları yaşandığını kabul etti.
Hava üstünlüğü
🔹 Ukrayna, yerli İHA üretimi, istihbarat kapasitesi ve hava savunma sistemlerini hedef alan operasyonları sayesinde hava sahasında üstünlük sağladı ve mart ile nisan aylarında saldırılarını üç katına çıkardı.
🔹 Askerî analist Emil Kastehelmi, düşük irtifada sürü halinde uçan düşük maliyetli sabit kanatlı dronların Rus ordusunun hazırlıklı olmadığı yeni bir hava tehdidi oluşturduğunu söyledi.
🔹 Kastehelmi, Rusya'nın zamanla bu tehdide uyum sağlayabileceğini ancak Ukrayna'nın mevcut fırsat penceresinden azami ölçüde yararlanmaya çalıştığını ifade etti.
🔹 ABD'de mayıs ayı tüketici enflasyonunun yıllık bazda yüzde 4,2'ye yükselmesi bekleniyor.
🔹 Bu gerçekleşirse yıllık enflasyon nisandaki yüzde 3,8 seviyesinden yükselerek son üç yılın en yüksek seviyesine ulaşacak.
🔹 Aylık bazda tüketici fiyatlarının yüzde 0,5 artması bekleniyor.
Petrol ve akaryakıt etkisi
🔹 İran savaşı nedeniyle petrol ve doğal gaz fiyatlarının yükselmesi enflasyon üzerindeki baskıyı artırdı.
🔹 Hürmüz Boğazı'nın kapanması küresel petrol arzının yaklaşık beşte birini etkilerken, ABD'de benzin fiyatları nisan ortasındaki galon başına 4,04 dolardan mayıs ortasında 4,49 dolara yükseldi.
🔹 Benzin fiyatları daha sonra ortalama 4,16 dolara geriledi ve bunun haziran enflasyonunu sınırlayabileceği değerlendiriliyor.
Fiyat baskıları
🔹 Gıda ve enerji hariç çekirdek enflasyonun mayısta aylık yüzde 0,3 artması bekleniyor.
🔹 Çekirdek enflasyonun yıllık bazda yüzde 2,8'den yüzde 2,9'a yükselmesi öngörülüyor.
🔹 Dizel yakıt fiyatlarındaki artış taşımacılık maliyetlerini yükseltirken, UPS ve FedEx son aylarda yakıt ek ücretleri uygulamaya başladı.
🔹 Market fiyatları nisanda aylık yüzde 0,7 artarken yıllık bazda yüzde 2,9 yükseldi.
Fed beklentileri
🔹 Kalıcı enflasyon nedeniyle ABD Merkez Bankası yetkilileri faiz indirimi beklentilerinden uzaklaşırken, bir sonraki adımın faiz artırımı olabileceği görüşü güçleniyor.
🔹 Vadeli işlem piyasaları aralık ayında 25 baz puanlık faiz artırımını fiyatlıyor.
🔹 Faiz artışları gerçekleşirse konut kredileri, otomobil kredileri ve ticari kredilerin maliyetlerinin zamanla yükselmesi bekleniyor.
Ekonomik görünüm
🔹 Mayıs ayında istihdam artışının güçlenmesi ve ekonominin büyümeyi sürdürmesi, Fed üzerinde ekonomiyi desteklemek amacıyla faiz indirme baskısını azaltıyor.
🔹 Bazı ekonomistler giyim gibi ürünlerde tarifelerin maliyetleri artırmaya devam edeceğini, yükselen yakıt fiyatlarının ise havayolu biletlerini de pahalılaştırabileceğini öngörüyor.
🔹 Filipinler, Güney Çin Denizi'ndeki ihtilaflı Scarborough Sığlığı'na yerleştirilen yüzer yapının kaldırılması için Çin'e çağrıda bulundu.
🔹 Manila, söz konusu "hareketli platform" nedeniyle Çin'e diplomatik protesto notası verdi.
Güvenlik endişeleri
🔹 Filipin Donanması Sözcüsü Roy Trinidad, Scarborough Sığlığı'nın yeni bir yapay adaya dönüştürülmesini engellemek için gerekli adımları attıklarını söyledi.
🔹 Filipinli güvenlik yetkilileri, üzerinde personel ve merkezinde anten bulunan kare biçimli yüzer platformun fotoğraflarını kamuoyuyla paylaştı.
🔹 Platformun ahşap bir güverte ile çevresindeki silindirik yüzdürme elemanlarından oluştuğu belirtildi.
Çin'in tutumu
🔹 Çin, yapının kendisine ait olduğunu doğrulamadı veya yalanlamadı.
🔹 Pekin, Scarborough Sığlığı üzerinde tartışmasız egemenliğe sahip olduğunu savunarak bölgede yürüttüğü bilimsel araştırmalar dahil tüm faaliyetlerin meşru olduğunu açıkladı.
🔹 Filipin güvenlik birimlerinin paylaştığı görüntülerde sığlık çevresinde şamandıralar ve başka anten sistemleri de yer aldı.
Bölgesel gerilim
🔹 Uydu görüntüleri platformun bölgede bulunduğunu doğrularken, Filipin Sahil Güvenliği yapının en son lagünün orta kısmında görüldüğünü açıkladı.
🔹 Filipinler ile Çin arasındaki ilişkiler, Güney Çin Denizi'ndeki ihtilaflı bölgelerde yaşanan tekrarlayan deniz olayları nedeniyle gerilmeye devam ediyor.
🔹 Çin, yıllık yaklaşık 3 trilyon dolarlık küresel ticaretin geçtiği Güney Çin Denizi'nin büyük bölümünde hak iddia ediyor.
ASEAN müzakereleri
🔹 Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) ile Çin arasında Güney Çin Denizi Davranış Kuralları müzakereleri sürüyor ancak henüz anlaşmaya varılamadı.
🔹 Filipinler Dışişleri Bakanı Ma. Theresa Lazaro, Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi temel alınmayan kötü bir anlaşmadansa hiç anlaşma yapılmamasının daha iyi olacağını söyledi.
🔹 BYD Yönetim Kurulu Başkanı Wang Chuanfu, şirketin beş yıl içinde üretim ölçeği açısından dünyanın en büyük otomobil üreticisi olacağını söyledi.
🔹 Wang, güçlü ihracat performansı ile batarya ve hızlı şarj teknolojilerindeki gelişmelerin hem yurt içi hem de yurt dışı büyümeyi destekleyeceğini ifade etti.
Mevcut durum
🔹 BYD, 2025 yılında 4,6 milyon araç satışıyla dünyanın altıncı büyük otomobil üreticisi oldu.
🔹 Şirketin bu hedefe ulaşabilmesi için 2025 yılında BYD'nin iki katından fazla araç satan Toyota'yı geride bırakması gerekiyor.
Büyüme stratejisi
🔹 Wang, ikinci nesil Blade Bataryası üretiminin artırılmasının bu yıl şirketin büyümesindeki en önemli darboğaz olduğunu belirtti.
🔹 Şirket, batarya teknolojisi ve hızlı şarj altyapısındaki ilerlemelerin rekabet avantajını güçlendireceğini düşünüyor.
Satış performansı
🔹 Ocak-mayıs döneminde BYD'nin ihracatı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 65 arttı.
🔹 Brezilya, İngiltere ve Avustralya şirketin en büyük ihracat pazarları olurken, düşük ticaret engelleri bu büyümeyi destekledi.
🔹 Aynı dönemde şirketin toplam araç teslimatları yurt içi pazardaki zayıflık nedeniyle yüzde 20'den fazla geriledi.
Hisse performansı
🔹 Hong Kong'da işlem gören BYD hisseleri son bir yılda zirve seviyesinden yüzde 45'ten fazla değer kaybetti.
🔹 Shenzhen borsasında işlem gören hisseler ise aynı dönemde yüzde 33 geriledi.
🔹 Çarşamba günü sabah işlemlerinde Hong Kong'daki BYD hisseleri yüzde 4,3, Shenzhen'deki hisseleri ise yüzde 1,6 düştü.
🔹 Tayvan ordusu, ABD yapımı HIMARS yüksek hareket kabiliyetli roket sistemlerini Çin'den gelebilecek olası bir çıkarma harekâtını simüle eden tatbikatta kullandı.
🔹 Tatbikat, HIMARS sistemlerinin ateş ettikten sonra hızla mevzi değiştirerek karşı saldırılardan kaçabilen “vur-kaç” kabiliyetini göstermeyi amaçladı.
🔹 Şirket komutanı Ko Ming-pin, HIMARS birliklerinin güçlü muharebe kabiliyetlerini sergilediğini ve eğitimin başarıyla tamamlandığını söyledi.
Savunma hazırlıkları
🔹 Tatbikat, HIMARS sistemlerinin Tayvan'ın doğu kıyısındaki ilk denemesinden sonra ilk kez batı kıyısındaki Taichung bölgesinde gerçekleştirildi.
🔹 Tayvan Boğazı'nın karşısındaki batı kıyısındaki plajlar ve çamur düzlükleri, olası bir Çin çıkarma operasyonunun en muhtemel hedef bölgeleri olarak değerlendiriliyor.
🔹 Tayvan, hareket kabiliyeti yüksek ancak güçlü ateş gücüne sahip sistemlerle asimetrik savaş kapasitesini artırarak adayı saldırılması zor bir “kirpi” savunmasına dönüştürmeyi hedefliyor.
Silah sistemleri
🔹 Yaklaşık 300 kilometre menzile sahip HIMARS sistemleri, Tayvan Boğazı'nın karşı kıyısındaki Çin'in Fujian eyaletindeki hedefleri vurabilecek kapasiteye sahip bulunuyor.
🔹 HIMARS sistemlerinin, Tayvan'ın yerli üretimi Thunderbolt-2000 çok namlulu roketatarlarıyla birlikte kullanılarak Çin kuvvetlerinin limanlardan çıkışı veya çıkarma girişimleri sırasında hedef alınması planlanıyor.
🔹 Thunderbolt-2000 sistemleri de tatbikatın ilk günü olan salı günü ateşlendi.
Bölgesel gerilim
🔹 Çin, demokratik olarak yönetilen Tayvan'ı kendi toprağı olarak görüyor ve adayı kontrol altına almak için güç kullanma seçeneğinden vazgeçmediğini belirtiyor.
🔹 Çin savaş uçakları ve savaş gemileri Tayvan çevresinde neredeyse her gün faaliyet gösterirken, Tayvan hükümeti adanın geleceğine yalnızca Tayvan halkının karar verebileceğini savunuyor.
🔹 Asya borsaları, İran ile ABD'nin nisan ayındaki ateşkesten bu yana en büyük askeri karşılaşmalarından birini yaşamasının ardından sert düşüş kaydetti.
🔹 MSCI Japonya hariç Asya-Pasifik endeksi yaklaşık yüzde 3 geriledi, Japonya Nikkei endeksi yüzde 2 düştü ve teknoloji ağırlıklı Güney Kore KOSPI endeksi yaklaşık yüzde 7 değer kaybetti.
🔹 Avrupa vadeli endeksleri ise yatırımcıların gelişmelerin etkisini değerlendirmesi nedeniyle yatay seyretti.
Petrol ve emtia piyasaları
🔹 Brent petrol yüzde 0,7 yükselerek varil başına 92,08 dolara, ABD tipi WTI petrol ise yüzde 0,6 artışla 88,73 dolara çıktı.
🔹 Petrol fiyatları yükselse de önceki seansta görülen yedi haftanın en düşük seviyelerinden sınırlı bir toparlanma gerçekleşti.
🔹 Altın fiyatları ise yüzde 2 gerileyerek son 11 haftanın en düşük seviyelerine indi.
ABD-İran gerilimi
🔹 İran Devrim Muhafızları, ABD'nin Hürmüz Boğazı çevresindeki saldırılarına karşılık Ürdün'deki ABD üssü ve Körfez'deki 21 hedefe saldırılar düzenlediğini açıkladı.
🔹 ABD ordusu ise İran hava savunma sistemleri, komuta merkezleri ve gözetleme radarlarını hedef aldığını duyurdu.
Faiz beklentileri
🔹 Piyasalar, ABD'de açıklanacak enflasyon verilerinin faiz görünümünü nasıl etkileyeceğine odaklandı.
🔹 Reuters anketine göre ABD'de mayıs ayı yıllık enflasyonunun yüzde 4,2'ye yükselmesi bekleniyor.
🔹 Güçlü istihdam verilerinin ardından piyasalar artık aralık ayında 25 baz puanlık Fed faiz artışını tamamen fiyatlıyor.
Döviz ve Japonya
🔹 Dolar güçlü seyrini korurken Japon yeni dolar karşısında 160,36 seviyesinde işlem gördü ve resmi müdahale ihtimalinin konuşulduğu 160 seviyesine yakın kaldı.
🔹 Japonya'da mayıs ayı toptan eşya enflasyonu son üç yılın en hızlı artışını gösterdi ve Japonya Merkez Bankası'nın faiz artırımı beklentilerini güçlendirdi.
Analist değerlendirmeleri
🔹 Saxo Baş Yatırım Stratejisti Charu Chanana, piyasanın jeopolitik gelişmeleri şimdilik makroekonomik şok olarak fiyatlamadığını, ancak enerji altyapısı veya deniz taşımacılığı hedef alınırsa fiyatlamaların hızla değişebileceğini söyledi.
🔹 Ameriprise Baş Piyasa Stratejisti Anthony Saglimbene, petrol fiyatları, enflasyon ve Fed politikalarının aynı anda hisse piyasaları aleyhine hareket etmesinin piyasalar için büyüyen bir risk oluşturduğunu belirtti.
🔹 İran Devrim Muhafızları, ABD'nin Hürmüz Boğazı çevresindeki İran hedeflerine yönelik saldırılarının ardından Ürdün, Bahreyn ve Kuveyt'teki ABD askeri üslerine füze ve İHA saldırıları düzenledi.
🔹 ABD ordusu, Hürmüz Boğazı yakınlarında İran hava savunma sistemleri, komuta merkezleri ve gözetleme radarlarını hedef alan saldırılar gerçekleştirdi ve yaklaşık 20 İran hedefini vurdu.
🔹 Çatışmalar, ABD ile İran'ın nisan ayında varılan ateşkesten bu yana yaşadığı en büyük askeri gerilimlerden biri oldu.
Ürdün ve Körfez
🔹 İran, Ürdün'deki El-Azrak ABD üssünde F-35 hangarları ile komuta kontrol merkezinin de bulunduğu dört noktayı uzun menzilli füzelerle hedef aldığını açıkladı.
🔹 Ürdün ordusu, El-Azrak yönüne atılan beş İran füzesini havada imha ettiğini, düşen parçaların can veya mal kaybına yol açmadığını duyurdu.
🔹 Kuveyt ordusu hava savunma sistemlerinin düşman hava hedeflerine müdahale ettiğini açıklarken, Bahreyn hava savunma sistemleri de İran saldırılarının engellendiğini bildirdi.
İran'ın uyarıları
🔹 İran Dışişleri Bakanlığı, ülkenin güneyine yönelik ABD saldırılarını kınadı ve İran'ın meşru müdafaa kapsamında hareket ettiğini açıkladı.
🔹 İran, ABD veya İsrail güçlerinin Körfez ülkelerinin topraklarını kullanması halinde bu ülkelerin sonuçlarına katlanacağını ve gelecekteki saldırıların kaynaklarını hedef alacağını duyurdu.
Helikopter olayı
🔹 Donald Trump, İran'ın Hürmüz Boğazı yakınlarında bir ABD Apache helikopterini düşürdüğünü açıkladı.
🔹 Helikopterde bulunan iki ABD pilotu insansız deniz aracıyla kurtarıldı ve sağlık durumlarının iyi olduğu bildirildi.
🔹 İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, bölgedeki yabancı askeri güçlerin kaza veya çapraz ateş riski altında olduğunu belirterek en iyi çözümün bölgeden ayrılmaları olduğunu söyledi.
Ateşkes ve enerji
🔹 Son karşılıklı saldırılar, 28 Şubat'ta başlayan savaşın sona erdirilmesine yönelik müzakerelerin geleceğine ilişkin belirsizliği artırdı.
🔹 İran, Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğine yönelik kısıtlamalarını sürdürürken ABD de İran limanlarına yönelik ablukasını devam ettiriyor.
🔹 Çatışmaların ardından Asya işlemlerinde petrol fiyatları yaklaşık yüzde 1 yükseldi.
🔹 İran Devrim Muhafızları, ABD'nin Hürmüz Boğazı çevresindeki İran hedeflerine yönelik saldırılarının ardından Ürdün'deki ABD üssü ile Körfez bölgesindeki 21 hedefe füze ve İHA saldırıları düzenlediğini açıkladı.
ABD ve İran saldırıları
🔹 ABD ordusu, Apache helikopterinin düşürülmesine karşılık Hürmüz Boğazı çevresindeki yaklaşık 20 İran hedefini vurduğunu açıkladı.
🔹 İran saldırılarının Kuveyt, Bahreyn ve Ürdün'deki ABD tesislerini kapsadığı bildirildi.
🔹 İran, Cask (Jask), Sirik ve Keşm Adası çevresindeki bölgelerin ABD saldırılarının hedefi olduğunu duyurdu.
Ürdün ve Körfez'deki gelişmeler
🔹 Ürdün ordusu, İran'dan El-Azrak bölgesine yönelen beş füzeyi havada imha ettiğini ve düşen parçaların can veya mal kaybına yol açmadığını açıkladı.
🔹 Bahreyn hava savunma sistemleri sivil bölgeleri hedef alan saldırıları engellediğini duyururken, Kuveyt ordusu da hava savunma sistemlerinin düşman hava hedeflerine müdahale ettiğini açıkladı.
Diplomasi ve ateşkes
🔹 İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, ateşkes ihlalleri sürdüğü sürece ABD ile diplomatik sürecin ilerleyemeyeceğini söyledi ve mevcut gelişmeler sonrası diplomatik sürecin yeniden değerlendirileceğini açıkladı.
🔹 Son çatışmalar, nisan ayında ilan edilen ateşkesten bu yana ABD ile İran arasındaki en büyük askeri gerilimlerden biri olarak değerlendiriliyor ve savaşın sona erdirilmesine yönelik müzakerelerin geleceğine ilişkin belirsizliği artırıyor.
Piyasa etkileri
🔹 Gelişmelerin ardından petrol fiyatları yükselirken Asya borsalarında düşüş yaşandı ve ABD vadeli endeksleri geriledi.
🔹 Dolar küresel para birimleri karşısında güçlü seyrini korurken Brent petrol 92 doların, ABD ham petrolü ise 88 doların üzerine çıktı.
🔹 ABD, İran’ın bir ABD Ordusu AH-64 Apache helikopterini düşürmesinin ardından salı akşamı İran’daki hedeflere yönelik bir dizi saldırı gerçekleştirdi.
🔹 İran ordusu da ABD saldırılarına karşılık olarak bölgedeki ABD üslerini hedef alan misilleme saldırıları düzenlediğini açıkladı.
ABD açıklamaları
🔹 ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), Amerikan güçlerinin Apache helikopterinin düşürülmesine karşılık "meşru müdafaa saldırılarını" tamamladığını duyurdu.
🔹 Başkan Donald Trump, ABD'nin helikopterin düşürülmesine "zorunlu olarak karşılık vermesi gerektiğini" söyledi.
İran açıklamaları
🔹 İran Devrim Muhafızları, ABD'nin Cask, Sirik ve Keşm bölgelerindeki çeşitli noktaları hedef aldığını açıkladı.
🔹 Sirik'te bir telekomünikasyon kulesinin hasar gördüğü ve Bemani bölgesinde iki su deposunun imha edildiği bildirildi.
Helikopter olayı
🔹 Düşürülen ABD Ordusu AH-64 Apache helikopterinin iki mürettebatı insansız deniz aracıyla kurtarıldı ve sağlık durumlarının iyi olduğu açıklandı.
Diplomasi ve gerilim
🔹 Yaşanan son karşılıklı saldırılar, Başkan Trump'ın savaşı sona erdirecek bir anlaşma arayışını sürdürdüğü dönemde İran ile yeni bir askeri tırmanma riski oluşturdu.
🔹 İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, ülke topraklarına yakın yabancı askeri unsurların kaza veya çapraz ateş riski altında olduğunu belirterek diplomasiyi tercih ettiklerini ancak gerektiğinde farklı yollarla da karşılık verebileceklerini söyledi.
🔹 Anthropic ve OpenAI, en gelişmiş siber güvenlik yeteneklerine sahip yapay zekâ modellerini tamamen açık sunmak yerine seçici erişim modeliyle kullanıma açma stratejisi izliyor.
🔹 Bu yaklaşım, en güçlü yapay zekâ araçlarına kimlerin erişebileceğine şirketlerin karar verdiği yeni bir siber güvenlik ekosistemi oluşturuyor.
Anthropic’in planı
🔹 Anthropic, Mythos sınıfındaki modellerinin bir versiyonu olan Fable 5'i genel kullanıcıların erişimine açacağını duyurdu.
🔹 Şirket, Mythos 5 ve gelecekteki daha az kısıtlı modeller için hangi kullanıcıların erişim hakkı kazanacağını belirleyecek resmi bir güvenilir erişim programı üzerinde çalışıyor.
OpenAI’nin yaklaşımı
🔹 OpenAI hâlihazırda benzer şekilde iki kademeli bir erişim sistemi uyguluyor.
🔹 Bu sistem kapsamında en gelişmiş siber güvenlik yetenekleri yalnızca belirli ve güvenilir görülen kullanıcı gruplarına sunuluyor.
Olası etkiler
🔹 Seçici erişim modeli, gelişmiş saldırı ve savunma yeteneklerinin kötü niyetli kişilere ulaşmasını sınırlandırırken şirketlerin güçlü yapay zekâ modellerinden ticari gelir elde etmesine de imkân sağlayabilir.
🔹 Güvenilir erişim programına kabul edilen kullanıcılar, diğer kuruluşların erişemediği güvenlik açıklarını tespit etme, araştırmalar yürütme ve yeni ürünler geliştirme avantajı elde edebilir.
🔹 Mythos benzeri gelişmiş yapay zekâ modellerinin etkin kullanılabilmesi için insan müdahalesinin hâlen gerekli olduğu belirtildi.
🔹 Yazıda karma dövüş sanatlarının güçten çok disiplin, teknik, özdenetim ve rakibe saygı üzerine kurulu olduğu, Donald Trump’ın ise bu anlayışla çelişen bir liderlik tarzı sergilediği savunuldu.
UFC ve Trump ilişkisi
🔹 Donald Trump'ın UFC Başkanı Dana White ile onlarca yıla dayanan yakın ilişkisi bulunuyor ve iki isim geçmişte birçok ticari projede birlikte çalıştı.
🔹 Trump, 14 Haziran’daki doğum günü kutlamaları kapsamında Beyaz Saray bahçesinde kurulacak sekizgen kafeste bir UFC organizasyonuna ev sahipliği yapacak.
🔹 Trump'ın UFC ve WWE'nin çatı şirketi TKO Group Holdings'te hisse satın aldığı belirtildi.
Dövüş sanatlarının felsefesi
🔹 Yazıda judo, jiu-jitsu, boks ve Muay Thai gibi dövüş sanatlarının yalnızca fiziksel güç değil, zihinsel disiplin, sabır ve öz kontrol gerektirdiği ifade edildi.
🔹 Profesyonel dövüşçülerin öfkeyle hareket etmek yerine reflekslerini kontrol etmeyi, rakiplerine saygı göstermeyi ve teknik üstünlüğü ön plana çıkarmayı öğrendikleri vurgulandı.
🔹 Dövüşçülerin maç öncesinde uzman antrenörlerden oluşan ekiplerle ayrıntılı hazırlık yaptığı ve disiplinli çalışmanın başarının temel unsuru olduğu aktarıldı.
Trump eleştirisi
🔹 Yazıda Trump'ın İran savaşı da dahil olmak üzere önemli krizlerde hazırlıksız hareket ettiği, uzman görüşlerini dikkate almadığı ve nitelikli ekipler yerine kendisine sadık isimlerle çalışmayı tercih ettiği savunuldu.
🔹 Trump'ın sosyal medya üzerinden yaptığı çıkışların müttefiklerle ilişkileri ve uluslararası müzakereleri olumsuz etkileyebildiği öne sürüldü.
🔹 Profesyonel dövüşlerde kurallara ve rakibe saygının temel ilke olduğu, Trump'ın ise rakiplerine karşı bu anlayışı sergilemediği ve seçim yenilgisi sonrası yaşanan 6 Ocak olaylarının bunun örneklerinden biri olduğu iddia edildi.
Son değerlendirme
🔹 Yazıda gerçek gücün saldırganlık değil, kendini kontrol edebilmek olduğu savunuldu.
🔹 Ronda Rousey'nin rakibini armbar hareketiyle pes ettirirken kolunu kırmamayı tercih etmesi, gücün yanında özdenetimin de göstergesi olarak örnek gösterildi.
🔹 Adrian Shtuni ve Colin P. Clarke, İran’ın iç savaş ve bölgesel çatışmalara rağmen Avrupa ve Kuzey Amerika’da vekil yapılar üzerinden terör faaliyetlerini sürdürdüğünü savundu.
HAYI ve yeni saldırılar
🔹 ABD Adalet Bakanlığı, Kataib Hezbollah komutanı Muhammed Bakır Saad Davud El-Saadi’nin İran Devrim Muhafızları adına faaliyet gösteren Harakat Ashab al-Yamin al-Islamiya (HAYI) örgütünün Avrupa ve Kuzey Amerika’daki saldırılarından sorumlu olduğunu ileri sürdü.
🔹 El-Saadi Türkiye’de Moskova’ya giderken gözaltına alındı ve hakkındaki suçlamaları reddetti.
🔹 HAYI, Mart ayında faaliyet göstermeye başladı ve Avrupa’da sinagoglar, Yahudi okulları, ambulanslar ve Yahudi toplum merkezlerini hedef alan en az 18 saldırıyı üstlendi.
Hibrit savaş yöntemi
🔹 Yazıda İran’ın Rusya’nın kullandığı hibrit savaş yöntemlerini benimsediği ve Telegram benzeri platformlar üzerinden düşük profilli ajanlar kullanarak Batılı ülkelerde sabotaj ve saldırılar organize ettiği savunuldu.
🔹 Saldırıların yalnızca antisemitik korku oluşturmayı değil, Müslüman göçmenler ile Yahudi toplulukları arasındaki gerilimleri artırarak Avrupa toplumlarını kutuplaştırmayı amaçladığı öne sürüldü.
Avrupa örneği
🔹 Fransa’da camilere domuz başı bırakılması, Yahudi merkezlerine boya atılması ve etnik-dini gerilim yaratmayı amaçlayan eylemler nedeniyle üç Sırp vatandaşı casusluk ve nefret suçu kapsamında mahkûm edildi.
🔹 Mahkeme kayıtları operasyonların Rus istihbaratı tarafından yönlendirildiğini ortaya koyarken sanıklar elektronik kelepçeyle ev hapsi cezası aldı.
ABD ve Batı için öneriler
🔹 Yazıda Avrupa ülkelerinin hibrit tehditleri klasik terörizm kadar ciddi değerlendirmesi, istihbarat paylaşımını artırması ve diaspora topluluklarını hedef alan işe alım faaliyetlerine karşı bilinçlendirme çalışmaları yürütmesi gerektiği savunuldu.
🔹 El-Saadi’nin New York’taki bir sinagog ile Los Angeles ve Scottsdale’deki Yahudi toplum merkezlerine yönelik saldırılar planlamaya çalıştığı iddia edildi.
🔹 İran destekli ağların propaganda kanallarının kapatılması, siber operasyonlarla işe alım ağlarının hedef alınması ve destek veren devletlere ilave yaptırımlar uygulanmasının bu faaliyetleri sınırlandırabileceği görüşü dile getirildi.
🔹 Gönül Tol, Türkiye’nin son yıllarda Rusya’ya yakınlaşma politikasından uzaklaşarak yeniden Batı ve NATO ile daha yakın bir çizgiye yöneldiğini savundu.
Rusya’ya yakınlaşma süreci
🔹 2015 yılında Türk hava kuvvetlerinin Rus savaş uçağını düşürmesinin ardından yaşanan kriz ve Batılı müttefiklerle yaşanan güven sorunu Ankara’yı Moskova ile ilişkileri geliştirmeye yöneltti.
🔹 2016’daki darbe girişiminin ardından Vladimir Putin’in Erdoğan’a hızlı destek vermesi, iki ülke arasındaki siyasi yakınlaşmayı hızlandırdı.
🔹 Türkiye, Rus yapımı S-400 hava savunma sistemini satın aldı ve bu karar NATO ile ciddi gerilim yarattı.
Ekonomi ve enerji politikası
🔹 2022’de Ukrayna savaşının ardından Türkiye Rusya’ya yönelik Batı yaptırımlarına katılmadı ve iki ülke arasındaki ticaret hacmi önemli ölçüde arttı.
🔹 Türkiye, Rus enerji kaynaklarına bağımlılığı azaltmak amacıyla ABD ve diğer tedarikçilerden LNG alımını artırdı, İran ve Türkmenistan gazı için yeni görüşmeler yürüttü.
🔹 Ankara, Rusya’nın Türkiye’de doğal gaz merkezi kurma planını rafa kaldırırken Rus petrolü ithalatını da önemli ölçüde azalttı.
NATO ile yeniden yakınlaşma
🔹 Türkiye, İsveç’in NATO üyeliğine yönelik itirazını kaldırdı ve Rusya’ya yönelik bazı ihracat kısıtlamalarını uygulamaya başladı.
🔹 Türkiye, ABD ve Avrupa ile savunma sanayi iş birliğini artırırken Eurofighter Typhoon savaş uçakları alımı ve Avrupa savunma projelerine katılım yönünde adımlar attı.
🔹 Erdoğan, uzun süre ikinci parti S-400 alımı mesajı verdikten sonra 2025 sonunda sistemin Rusya’ya geri alınmasını talep etti.
Bölgesel gelişmeler
🔹 Beşşar Esad yönetiminin devrilmesi ve Şam’da Ankara’ya yakın yeni yönetimin kurulması, Türkiye’nin Suriye konusunda Moskova’ya olan bağımlılığını azalttı.
🔹 İran savaşı sırasında Türkiye hava sahasına giren bazı İran füzeleri NATO bağlantılı hava savunma sistemleri tarafından engellendi ve ittifak Türkiye’nin hava savunmasını güçlendirdi.
🔹 Türkiye, Fransa ve İtalya ile SAMP/T hava savunma sistemi görüşmelerini hızlandırırken Almanya ilave Patriot bataryası konuşlandırma kararı aldı ve Karadeniz’de NATO bağlantılı mayın temizleme girişimlerine katılımını artırdı.
🔹 Makale, Türkiye’nin stratejik özerklik hedefini tamamen terk etmediğini ancak ekonomik ve güvenlik çıkarları nedeniyle ABD ve Avrupa ile uyumlu hareket etmenin Ankara açısından daha avantajlı görüldüğünü savundu.
🔹 SpaceX’in halka arzında kurumsal yatırımcılardan satışa sunulan hisselerin kat kat üzerinde talep geldi.
🔹 Halka arzı yöneten bankalar, yönetimle yapılan görüşmelerin ardından yatırımcı talebinin daha da arttığını bildirdi.
🔹 Hisse alım emirlerinin sayısı pazartesi gününe kıyasla salı günü yükseldi.
Yatırımcı ilgisi
🔹 Bankalar, kurumsal yatırımcılara yapılacak tahsislerin büyük uzun vadeli yatırım fonlarında yoğunlaştırılacağını bildirdi.
🔹 Birden fazla kurumsal yatırımcı yaklaşık 10 milyar dolar veya daha büyük tutarda hisse talebinde bulundu.
🔹 Kurumsal yatırımcılardan emir toplama sürecinin çarşamba günü New York piyasalarının kapanışıyla sona ermesi bekleniyor.
Halka arzın büyüklüğü
🔹 SpaceX, hisse başına 135 dolarlık sabit fiyatla 555,6 milyon hisse satışa sunarak yaklaşık 75 milyar dolar kaynak toplamayı hedefliyor.
🔹 Bu fiyatlama şirket değerini yaklaşık 1,8 trilyon dolar seviyesine taşıyor.
🔹 Halka arzın 11 Haziran’da fiyatlanması ve hisselerin ertesi gün Nasdaq ile Nasdaq Texas borsalarında SPCX koduyla işlem görmeye başlaması planlanıyor.
Diğer ayrıntılar
🔹 Bireysel yatırımcılar için ayrılan payın toplam arzın yüzde 30’una kadar çıkabileceği belirtiliyor.
🔹 Morgan Stanley, salı günü yaklaşık 300 kurumsal yatırımcı ile SpaceX yönetimini New York’taki merkezinde bir araya getirecek.
🔹 Goldman Sachs, Morgan Stanley, Bank of America, Citigroup ve JPMorgan Chase’in liderlik ettiği halka arz sürecine toplam 23 banka katılıyor.
🔹 ABD Ordusuna ait Apache taarruz helikopteri pazartesi günü Hürmüz Boğazı yakınlarında düştü.
🔹 Helikopterde bulunan iki mürettebat güvenli şekilde kurtarıldı.
🔹 Olayın nedeni araştırılıyor ve helikopterin İran tarafından vurulup vurulmadığı ya da teknik arıza yaşayıp yaşamadığı henüz netlik kazanmadı.
Bölgedeki gelişmeler
🔹 Olay, İsrail ile İran arasında karşılıklı saldırıların ardından ateşkesin yeniden kırılgan hâle geldiği dönemde yaşandı.
🔹 Donald Trump, mürettebatın durumunun iyi olduğunu açıkladı ve olayla ilgili raporun daha sonra yayımlanacağını söyledi.
🔹 ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı olayla ilgili yorum yapmadı.
ABD'nin Hürmüz operasyonları
🔹 ABD ordusu, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı ticari trafiğe fiilen kapatmasına karşı Apache helikopterleri, MQ-9 Reaper İHA’ları ile F/A-18 ve F-35 savaş uçaklarını bölgede kullanıyor.
🔹 İran, savaşın başlamasından bu yana yaklaşık 30 Reaper İHA’sını düşürdü ve bazı ABD savaş uçakları da dost ateşi veya düşman ateşi sonucu kaybedildi.
🔹 Bu olay, çatışmalar sırasında kaybedilen ilk Apache helikopteri olabilir.
Boğazdaki gerilim
🔹 Apache helikopterleri Hürmüz Boğazı’nda küçük bot saldırılarını caydırmak ve insansız hava araçlarını etkisiz hale getirmek amacıyla devriye görevi yürütüyor.
🔹 ABD güçleri son dönemde İran kontrolündeki ada ve kıyılara daha yakın bölgelerde faaliyet göstermeye başladı.
🔹 ABD, 13 Nisan’dan bu yana İran limanlarına yönelik kendi ablukasını uyguluyor ve ticari gemilerin İran limanlarına giriş çıkışını engelliyor.
🔹 ABD donanması bu süreçte 134 ticari gemiyi geri çevirdi ve uyarılara uymayan yedi gemiyi etkisiz hale getirdi.
🔹 Donald Trump, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun ABD’nin İran’la müzakere ettiği anlaşmayı kabul etmek zorunda kalacağını söyledi ve “Tüm kararları ben veriyorum” dedi.
🔹 Trump, pazartesi sabahı yaptığı paylaşımda İsrail ve İran’ın derhal ateşi kesmesi çağrısında bulundu.
🔹 İran ve İsrail, nisan ayından bu yana ilk doğrudan saldırılarının ardından karşılıklı ateşi durduracaklarını açıkladı.
Savaşın yarattığı sorunlar
🔹 ABD-İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik başlattığı savaş 100 günü geride bırakırken Trump, daha önce kaçınacağını söylediği uzun süreli Orta Doğu krizlerinden biriyle karşı karşıya kaldı.
🔹 İran’ın fiili olarak Hürmüz Boğazı’nı kapatması küresel enerji akışını baskı altında tutarken ABD’nin karşı tedbirleri sorunu çözemedi.
🔹 Washington, İran’dan nükleer programına ilişkin geniş kapsamlı tavizler talep etmeyi sürdürürken Tahran bu taleplere direniyor.
ABD içindeki değerlendirmeler
🔹 Carnegie Endowment uzmanı Aaron David Miller, Trump’ın İran’ın kapasitesini küçümsediğini ve ABD’nin çıkması zor bir stratejik sıkışmışlık içine girdiğini savundu.
🔹 Foundation for Defense of Democracies uzmanı Brad Bowman, savaş sonunda İran yönetiminin hâlâ silahlı kalması ve Hürmüz Boğazı üzerindeki etkisini korumasının ABD açısından olumsuz sonuç oluşturabileceğini söyledi.
🔹 Bowman, ABD’nin askerî üstünlüğünü gösterdiğini ancak bu gücün de sınırlarının bulunduğunu ifade etti.
Netanyahu ile ilişkiler
🔹 Trump, Netanyahu’nun Lübnan’daki saldırıları nedeniyle kendisiyle sert bir telefon görüşmesi yaptığını ve bundan rahatsız olduğunu söyledi.
🔹 Uzmanlara göre Trump, İsrail üzerinde önemli baskı kurabilse de İran’ın tutumunu değiştirebildiğini henüz gösteremedi.
🔹 Tahran’dan daha fazla taviz alınamaması, Trump’ın savaşın gidişatını istediği şekilde yönlendirmesini zorlaştıran temel unsur olarak öne çıkıyor.
🔹 Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, iki günlük resmi Kuzey Kore ziyareti kapsamında Pyongyang’daki Kumsusan Devlet Konukevi’nde konakladı.
🔹 Xi, havalimanında Kim Jong-un tarafından karşılandıktan sonra Kim Il-sung Meydanı’ndaki karşılama törenine katıldı ve ardından konukevine geçti.
🔹 2019'da tamamlanan Kumsusan Devlet Konukevi ilk kez Xi’nin aynı yılki Kuzey Kore ziyareti sırasında kullanılmıştı.
Kumsusan kompleksi
🔹 Konukevinin yakınında Kuzey Kore’nin en önemli siyasi mekânlarından biri olan Kumsusan Güneş Sarayı bulunuyor.
🔹 Bina başlangıçta Kim Il-sung’un çalışma ve yaşam alanı olarak kullanıldı, 1994’te ölümünün ardından naaşı burada sergilenmeye başladı.
🔹 Kim Jong-il’in 2011’deki ölümünden sonra onun naaşı da aynı komplekse yerleştirildi ve yapı Kumsusan Güneş Sarayı adını aldı.
Sınırlı sayıda yabancı lidere açıldı
🔹 Kumsusan Devlet Konukevi bugüne kadar yalnızca az sayıda yabancı lideri ağırladı.
🔹 Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin Haziran 2024’te Kim Jong-un ile burada görüştü.
🔹 Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi de nisan ayında Kuzey Kore Dışişleri Bakanı Choe Son-hui ile burada görüşme gerçekleştirdi.
Çin-Kuzey Kore ilişkileri
🔹 Xi Jinping ve eşi Peng Liyuan, 2019 ziyaretinde Kim Jong-un ve Ri Sol-ju ile birlikte Kumsusan Sarayı meydanında düzenlenen törende yer aldı.
🔹 Çin Dışişleri Bakanlığı, yabancı bir liderin ilk kez bu meydanda böyle bir törenle karşılandığını açıkladı.
🔹 Xi’nin Kuzey Kore ziyareti bu yılki ilk yurt dışı gezisi oldu ve Çin, uluslararası yaptırımlar altındaki Pyongyang’ın en önemli ekonomik ve siyasi ortağı olmayı sürdürüyor.
🔹 Çinli araştırmacılar, helikopterle taşınan dev bobin dizisine sahip Havadan Geçici Elektromanyetik (ATEM) tespit sisteminin uçuş testini gerçekleştirdi.
🔹 Sistem, güçlü elektromanyetik darbeler göndererek su veya zemindeki iletken cisimlerin oluşturduğu ikincil manyetik alanları analiz ediyor.
🔹 Elde edilen sinyallerin gücü ve sönme hızı incelenerek hedefin varlığı, türü ve derinliği belirlenebiliyor.
Sivil kullanım amacı
🔹 Araştırma, maden arama, yer altı su kaynaklarını haritalama ve yer altı jeolojik yapılarını inceleme amacıyla geliştirildi.
🔹 Çalışma, Beihang Üniversitesi ile Çin Bilimler Akademisi Jeoloji ve Jeofizik Enstitüsü araştırmacıları tarafından yürütüldü.
🔹 Sonuçlar 25 Nisan'da Çin'de yayımlanan hakemli bilimsel dergide açıklandı.
Denizaltı tespit potansiyeli
🔹 Araştırmacılar, deniz suyunun iletkenliği ile denizaltı gövdesinin farklı elektriksel özelliklerinin elektromanyetik tespit için uygun bir ortam oluşturduğunu belirtiyor.
🔹 Daha önce yayımlanan akademik çalışmalarda, ATEM sisteminin sentetik açıklıklı görüntüleme yöntemiyle su altındaki denizaltı hedeflerini gerçek zamanlı tespit edebileceği öne sürülmüştü.
🔹 Simülasyon deneylerinde tuzlu su içindeki ölçekli denizaltı modeli başarıyla tespit edildi ve model ile su arasındaki sınır doğru şekilde belirlenebildi.
Mühendislik çözümü
🔹 Sistem, birbirinin altına asılmış yaklaşık 25 metre genişliğinde üç büyük 12 kenarlı bobinden oluşuyor.
🔹 Helikopter hareketleri sırasında bobinlerde oluşan salınımlar ölçüm doğruluğunu bozduğu için ana bobine esnek aerodinamik bir film eklendi.
🔹 Bu yapı salınımları azaltarak bobinlerin uçuş sırasında yatay konumunu korumasını sağladı.
Test sonuçları
🔹 Yedi dakikalık düz uçuş sırasında sensör verileri sistemin hassas ölçümler için gerekli olan dengeli uçuş konumunu koruyabildiğini gösterdi.
🔹 Araştırmacılar, ani hızlanmalar ve sert dönüşlerin büyük salınımlar oluşturduğunu, en güvenli uçuş yönteminin yavaş hızlanma, yumuşak dönüş ve kontrollü ivmelenme olduğunu belirtti.
🔹 Teknolojinin uzun vadede sonar ve manyetik anomali tespiti gibi geleneksel denizaltı arama yöntemlerine alternatif oluşturma potansiyeli bulunuyor.
🔹 Çinli araştırmacılar, beyin ölümü gerçekleşen 53 yaşındaki bir hastaya aynı anda domuz karaciğeri ve iki domuz böbreği naklederek dünyada bir ilke imza attı.
🔹 Nakledilen organlar yaklaşık beş gün boyunca çalıştı ve çalışma hastanın ailesinin isteği üzerine sonlandırıldı.
🔹 Araştırmacılar, çoklu hayvandan insana organ naklinin uygulanabilirliğine ilişkin ilk insan verilerinin elde edildiğini açıkladı.
Çalışmanın bulguları
🔹 Nakilden sonra organlarda normal kan dolaşımı sağlandı ve domuz karaciğeri safra üretmeye başladı.
🔹 Hastanın böbrek hastalığı nedeniyle yüksek seyreden kreatinin ve üre seviyeleri nakil sonrasında normal değerlere geriledi.
🔹 Araştırmacılar, domuz karaciğerinin nakil sonrasında davranış özelliklerini insan karaciğerine daha fazla benzetmeye başladığını gözlemledi.
Genetik düzenleme
🔹 Kullanılan domuz karaciğerinde organ reddi riskini azaltmak amacıyla üç gen çıkarıldı.
🔹 Kan pıhtılaşması riskini azaltmak için karaciğere üç insan geni eklendi.
🔹 Çalışma, çoklu organ nakillerinde erken bağışıklık ve metabolik süreçlere ilişkin yeni veriler ortaya koydu.
Organ nakli araştırmaları
🔹 Türler arası organ nakli, dünya genelindeki organ yetersizliğine çözüm olabilecek yöntemlerden biri olarak değerlendiriliyor.
🔹 Daha önce domuzdan insana yapılan nakiller çoğunlukla tek organla sınırlı kalırken, çoklu organ nakilleri daha yüksek reddedilme riski nedeniyle daha karmaşık kabul ediliyor.
🔹 Araştırma ekibi, çoklu organ nakillerinin güvenilirliğini değerlendirmek amacıyla beyin ölümü gerçekleşen hastalarda yeni çalışmalar yapmayı planlıyor.
🔹 FIFA Dünya Kupası başlamadan önce Kanada ve Meksika'daki ev sahibi şehirlerde otel rezervasyon oranları ABD'deki şehirlerin büyük bölümünü geride bıraktı.
🔹 Vancouver ve Guadalajara yüzde 48 doluluk oranıyla listenin başında yer aldı.
🔹 Toronto, Mexico City ve Monterrey'de rezervasyon oranı yüzde 40'ın üzerine çıkarken ABD'de bu seviyeyi aşan tek şehir yüzde 44 ile San Francisco oldu.
ABD'nin geride kalmasının nedenleri
🔹 Meksika ve Kanada şehirleri futbol kültürünün daha güçlü olması ve daha uygun maliyetler nedeniyle ziyaretçiler açısından avantaj sağladı.
🔹 ABD'deki Dünya Kupası maç biletleri rekor seviyelere ulaşırken final karşılaşması için bazı biletler 20 bin doların üzerinde alıcı buldu.
🔹 Ulaşım maliyetlerindeki yükseliş de seyahat talebini olumsuz etkiledi.
🔹 Vize süreçleri ve ABD'nin yabancı ziyaretçilere yönelik olumsuz algılanan siyasi atmosferi de uluslararası taraftarların bir bölümünü ABD'den uzaklaştırdı.
Meksika öne çıkıyor
🔹 Mexico City'ye yönelik seyahat paketlerine özellikle Latin Amerika ülkelerinden güçlü talep oluştu.
🔹 Meksika'daki kısa dönem kiralık konutlara yönelik talep de maç döneminde önemli ölçüde arttı.
🔹 Meksika'da gecelik konaklama ücretleri şehirlerine göre yaklaşık 100 dolar seviyesinde bulunurken ABD ve Kanada'daki birçok ev sahibi şehirde bu rakam yaklaşık 300 dolar seviyesine ulaşıyor.
Ulaşım avantajı
🔹 Toronto'da maç günlerinde toplu taşıma seferleri artırılırken metro, otobüs ve tramvay ücretleri 4 doların altında tutuluyor.
🔹 New York bölgesinde ise Manhattan ile MetLife Stadı arasındaki gidiş-dönüş tren bileti başlangıçta 150 dolar olarak belirlenirken daha sonra 98 dolara indirildi.
ABD otel sektörünün beklentisi
🔹 Bazı otel işletmecileri son dakika rezervasyonlarının talebi artırmasını bekliyor.
🔹 Host Hotels & Resorts, Dünya Kupası döneminde bireysel müşteriler için günlük ortalama oda fiyatlarının yüzde 38 arttığını açıkladı.
🔹 Şirket, geçmiş turnuvalarda rezervasyonların yaklaşık yüzde 40'ının maçtan önceki son altı gün içinde yapıldığını belirtti.
🔹 PepsiCo, Arizona yollarında tamamen sürücüsüz çalışan 35 kamyonla ürün taşımacılığı gerçekleştiriyor.
🔹 Şirket, kamu yollarında büyük ölçekli sürücüsüz kamyon kullandığını açıklayan ilk büyük ABD tüketim ürünleri şirketi oldu.
🔹 Kamyonlar PepsiCo ürünlerini şişeleme tesisleri, depolar ve Walmart ile Dollar General gibi mağazalar arasında taşıyor.
Teknoloji ve kullanım
🔹 Arizona'daki filoya ek olarak Texas'ta 5, Arkansas'ta ise 1 sürücüsüz kamyon faaliyet gösteriyor.
🔹 Isuzu tarafından üretilen kamyonlarda Gatik'in kamera, radar, lidar ve bilgisayar tabanlı sürüş sistemleri kullanılıyor.
🔹 Yeni nesil araçların direksiyon veya sürücü kabini olmadan üretilebilmesi planlanırken, bilgisayar sistemlerini soğutmak için klima sistemi kullanılmaya devam edecek.
Operasyonel performans
🔹 PepsiCo ve Gatik teknolojiyi 2022'den bu yana birlikte geliştirirken, sürücüsüz operasyonlar Haziran 2025'te başladı.
🔹 Şirket, bugüne kadar kamu yollarındaki sürücüsüz seferlerde herhangi bir kaza yaşanmadığını açıkladı.
🔹 Otonom kamyonların zamanında teslimat performansı hava koşulları ve trafik gibi dış etkenler hariç tutulduğunda yüzde 99 seviyesine ulaştı.
Lojistik avantajları
🔹 Sürücüsüz kamyonlar özellikle aynı güzergâhta tekrarlanan kısa mesafeli taşımacılıkta yüksek verim sağlıyor.
🔹 Kamyonlar aynı rotalarda tekrar tekrar çalıştıkça sistemi daha iyi öğreniyor ve operasyonlarını geliştiriyor.
🔹 Otonom sistemler sürücü çalışma saati sınırlamaları ve personel eksikliği gibi sorunlardan etkilenmeden faaliyet gösterebiliyor.
İstihdam etkisi
🔹 PepsiCo, mağazalara teslimat sırasında çalışanlarının ürünleri karşılayıp boşaltmaya devam ettiğini belirtti.
🔹 Şirket bazı sürücüleri yeni ekipmanların yönetimi ve saha koordinasyonu gibi görevlerde yeniden eğitmeyi planlıyor.
🔹 PepsiCo, gelecekte iş hacmini artırırken daha az sayıda yeni sürücü istihdam etmeyi hedefliyor.
Düzenleyici ortam
🔹 Otonom kamyon filoları ABD'de eyalet düzenlemelerine tabi faaliyet gösterirken federal düzeyde sürücüsüz araçları düzenleyen özel bir yasa bulunmuyor.
🔹 Arizona, sürücüsüz taşımacılık şirketleri için en elverişli düzenleyici ortamlardan biri olarak görülüyor.
🔹 Arizona Ulaştırma Bakanlığı, sürücüsüz araçların faaliyet gösterebilmesi için öz sertifikasyon süreci uygulanırken en önemli önceliğin güvenlik olduğunu açıkladı.
🔹 Meta, ABD'de veri merkezi inşaatlarında çalışacak nitelikli iş gücünü yetiştirmek amacıyla ücretsiz "Workforce Academy" eğitim programını başlattı.
🔹 Program CBRE ve Associated Builders and Contractors iş birliğiyle yürütülecek ve beş hafta sürecek.
🔹 Eğitimi tamamlayan katılımcılara Meta'nın veri merkezi inşaat projelerinde iş garantisi verilecek.
Yatırım ve uygulama alanları
🔹 Meta, program için 2026 yılında 115 milyon dolar kaynak ayırdı.
🔹 İlk uygulama Louisiana, Ohio, Indiana ve Texas eyaletlerinde gerçekleştirilecek.
🔹 Louisiana'da inşa edilen Hyperion veri merkezi, şirketin açıklamasına göre Manhattan'ın önemli bir bölümünü kaplayacak büyüklükte olacak.
Nitelikli iş gücü ihtiyacı
🔹 Yapay zekâ veri merkezlerinin hızla yayılması, özellikle elektrik teknisyenleri ile iklimlendirme (HVAC) uzmanlarına yönelik talebi artırıyor.
🔹 Associated Builders and Contractors tahminlerine göre ABD inşaat sektörünün yalnızca bu yıl talebi karşılamak için yaklaşık 349 bin yeni çalışana ihtiyaç duyduğu öngörülüyor.
🔹 Veri merkezi projeleri binlerce geçici inşaat istihdamı oluştururken, tesisler faaliyete geçtiğinde çok daha az sayıda kalıcı çalışan istihdam ediliyor.
Meta'nın yapay zekâ yatırımları
🔹 Meta, yapay zekâ yarışında rekabet gücünü artırmak amacıyla veri merkezi altyapısına yüz milyarlarca dolarlık yatırım yapıyor.
🔹 Şirket, bu yatırımları finanse etmek amacıyla yakın dönemde yaklaşık 8 bin beyaz yakalı çalışanını işten çıkardı.
🔹 Meta, 3,5 milyar günlük aktif kullanıcı için kişisel ve kurumsal yapay zekâ asistanları geliştirmeyi hedeflerken çalışanların bilgisayar kullanım verilerini de yapay zekâ modellerinin eğitimi için kullanıyor.
Benzer girişimler
🔹 Meta, nisan ayında fiber optik teknisyenleri yetiştirmeye yönelik ayrı bir eğitim programı da başlattı ve ilk yedi günde 35 bin başvuru aldı.
🔹 BlackRock Foundation da bu yıl açıkladığı 100 milyon dolarlık girişim kapsamında özellikle Texas'ta elektrik teknisyeni yetiştirilmesine destek vermeyi planlıyor.
🔹 Lightcast verilerine göre veri merkezi inşaatlarıyla bağlantılı iş ilanlarının sayısı son iki yılda yaklaşık iki katına çıktı.
🔹 Yapay zekâ altyapısına yönelik küresel yatırım yarışı, milyarlarca dolarlık halka arzlar, tahvil ihraçları ve sermaye artırımlarıyla Wall Street'te büyük bir finansman hareketi oluşturdu.
🔹 Alphabet'in 85 milyar dolarlık hisse ihracı açıklaması, yapay zekâ yatırımlarını finanse etmeye yönelik en büyük işlemlerden biri oldu.
🔹 SpaceX, Anthropic ve OpenAI'nin planlanan halka arzları, 2026'nın tarihin en büyük IPO yıllarından biri olabileceği beklentisini güçlendirdi.
Tahvil piyasası ve veri merkezi yatırımları
🔹 Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft ve Oracle bu yıl küresel piyasalarda toplam 159 milyar dolarlık tahvil ihraç etti.
🔹 Aynı şirketler 2025 boyunca 108 milyar dolar, 2024 yılında ise yalnızca 17 milyar dolarlık tahvil satışı gerçekleştirmişti.
🔹 Veri merkezi geliştiricileri yüksek getirili tahvil piyasalarından milyarlarca dolar toplarken, yeni yapay zekâ bulut şirketleri çip alımlarını banka ve özel kredi finansmanıyla destekliyor.
Yatırımcı ilgisi
🔹 Bazı yatırımcılar şirketlerin aşırı yatırım yaptığı ve ileride piyasanın kazananlar ile kaybedenleri ayıracağı görüşünü koruyor.
🔹 Hisse ihracındaki artışın mevcut ortakların payını sulandırarak teknoloji hisseleri üzerinde baskı oluşturabileceği değerlendiriliyor.
🔹 Buna rağmen yatırımcı talebi güçlü kalmayı sürdürürken, ABD şirket tahvillerindeki risk primleri uzun yılların en düşük seviyelerine yakın seyrediyor.
Yapay zekâ altyapısının büyüklüğü
🔹 Dört büyük teknoloji şirketinin yalnızca 2026 yılında veri merkezleri ve yapay zekâ altyapısına 670 milyar doların üzerinde yatırım yapması bekleniyor.
🔹 Bu yatırım hacmi, ekonomiye oranlandığında 1850'lerdeki demiryolu genişleme dönemindeki yatırımlardan daha büyük bir ölçeğe ulaşıyor.
🔹 Yapay zekâ modellerinin uzun vadeli kârlılığı konusundaki tartışmalar sürmesine rağmen, kurumsal harcamaların hızla artması yatırımcı güvenini destekliyor.
Küresel borçlanma ve şirket stratejileri
🔹 Alphabet bu yıl ABD doları dışında Kanada doları, Japon yeni, avro, İsviçre frangı ve İngiliz sterlini cinsinden tahvil ihraç etti.
🔹 Amazon da ABD doları, avro ve İsviçre frangının ardından Kanada doları cinsinden tahvil ihracına hazırlanıyor.
🔹 Oracle ise yapay zekâ bulut altyapısını büyütmek amacıyla geçen eylülden bu yana 43 milyar dolarlık tahvil ihraç etti.
Piyasa görünümü
🔹 CoreWeave hisseleri bu yıl yüzde 43 yükselirken şirket 2026 içinde hisse ve borç satışlarıyla 20 milyar doların üzerinde finansman sağladı.
🔹 Bazı yatırımcılar ileride yapay zekâ altyapısında kapasite fazlası oluşabileceğini düşünse de mevcut yatırım döngüsünün henüz başlangıç aşamasında olduğu görüşünü koruyor.
🔹 Yapay zekâ altyapısının büyüklüğü nedeniyle yatırım fırsatlarının kısa vadede devam edebileceği değerlendiriliyor.
🔹 İran'ın İsrail'e yönelik balistik füze saldırıları, Tahran'ın bölgesel güç projeksiyonunu artırma ve Washington'u savunma pozisyonuna itme isteğini ortaya koyuyor.
🔹 İran yönetimi, füze saldırıları ve ABD Başkanı Donald Trump'ın diplomatik süreci sürdürme isteğinin İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu üzerinde baskı oluşturacağını hesaplıyor.
🔹 Tahran, İsrail'in Lübnan'da Hizbullah'a yönelik operasyonlarını sınırlandırmasını sağlamayı amaçlıyor.
Ateşkes ve karşılıklı saldırılar
🔹 İran pazartesi günü İsrail'e yönelik saldırılarını durdurduğunu açıkladı ancak İsrail'in özellikle Güney Lübnan'daki operasyonlarını sürdürmesi halinde saldırıların yeniden başlayabileceği uyarısında bulundu.
🔹 İsrail de İran'a yönelik saldırılarını sonlandırırken Hizbullah'a karşı operasyonlarına devam edeceğini bildirdi.
🔹 İran ve İsrail arasındaki son karşılıklı saldırılar, Trump'ın nisan ayında ilan ettiği ateşkes sonrasındaki ilk doğrudan çatışma dalgasını oluşturdu.
Bölgesel güç dengesi
🔹 İran, ABD ve İsrail'in hava saldırılarına rağmen önemli füze kapasitesini koruduğunu göstermeye çalışıyor.
🔹 ABD istihbarat değerlendirmelerine göre İran, ilk saldırı dalgasının ardından binlerce balistik füzeyi envanterinde tutmayı başardı.
🔹 İran yönetimi, Hürmüz Boğazı'nı kapatma ve Körfez ülkelerine saldırma kapasitesiyle küresel ekonomi üzerinde maliyet oluşturabileceğini göstermeye çalışıyor.
Hizbullah ve bölgesel cephe
🔹 İran, Lübnan cephesi ile İran cephesinin birbirinden ayrı değerlendirilemeyeceğini göstermeye çalışıyor.
🔹 İran destekli milisler Irak'tan Suudi Arabistan'a insansız hava araçları gönderirken Hizbullah da İsrail hedeflerine saldırılar düzenlemeyi sürdürdü.
🔹 İran, geçmişte vekil güçleri üzerinden yürüttüğü caydırıcılık stratejisinin yanında doğrudan kendi füze ve İHA kapasitesini daha aktif kullanmaya başladı.
İsrail ve ABD
🔹 Donald Trump, İsrail ve İran'ın derhal ateşi kesmesi çağrısında bulundu.
🔹 İsrail, İran'daki savaş sona erse bile Hizbullah'a karşı operasyon özgürlüğünü korumak ve İran üzerindeki askeri baskıyı sürdürmek istiyor.
🔹 Uzmanlar, İran'ın daha fazla risk alarak bölgesel nüfuzunu yeniden tesis etmeye çalıştığını ancak İsrail'in İran'a zarar verme kapasitesinin hâlâ çok daha yüksek olduğunu değerlendiriyor.
🔹 Lübnan hükümeti, Hizbullah'ın silahsızlandırılması konusunda ABD, İsrail ve ülke içindeki birçok kesimin baskısıyla karşı karşıya bulunuyor.
🔹 Mart ayında Hizbullah'ın İran'a destek vererek İsrail'e roket saldırıları başlatmasının ardından başlayan savaş sonrası ateşkes anlaşması, Lübnan devletinin ülke üzerindeki kontrolünü yeniden kurmasını ve Hizbullah'ı kademeli olarak silahsızlandırmasını öngörüyor.
🔹 Lübnan'ın zayıf devlet yapısı, Hizbullah'ın ülkenin en güçlü silahlı aktörlerinden biri olmaya devam etmesi ve İsrail'in güneydeki operasyonlarını sürdürmesi gerilimi artırıyor.
Toplumsal bölünme
🔹 İsrail operasyonları nedeniyle bir milyondan fazla kişi ülke içinde yer değiştirdi ve çok sayıda Şii aile Beyrut sokaklarında çadırlarda yaşamaya başladı.
🔹 Bazı Hristiyan, Dürzi ve Sünni bölgelerde Şii nüfusa yönelik ayrımcılık ve güvenlik endişeleri artarken mezhepsel gerilimler yeniden yükseliyor.
🔹 Sünni ve Hristiyan çevrelerde Hizbullah'ın ülkeyi yeni bir savaşa sürüklediği yönündeki öfke büyürken, Hizbullah destekçilerini hükümete karşı sokağa çıkmaya çağırıyor.
Hizbullah ve devlet
🔹 Hizbullah Genel Sekreteri Naim Kasım, silahsızlanmayı "yok edilme" olarak nitelendirerek bunu hiçbir zaman kabul etmeyeceklerini açıkladı.
🔹 Lübnan ordusu güneyde bazı Hizbullah mevzilerini temizlese de süreç sonbaharda yavaşladı ve örgüt yeniden silahlanmaya başladı.
🔹 ABD, Hizbullah'a karşı görev yapabilecek özel eğitimli Lübnan birliklerinin oluşturulmasını desteklerken İsrail de Lübnan ordusunun sınır bölgesinde tek silahlı güç olmasını istiyor.
Bölgesel denklem
🔹 İran, İsrail ile yürütülen ateşkes sürecine Lübnan'ın da dahil edilmesini isterken İsrail ile İran arasındaki son karşılıklı saldırılar Lübnan üzerindeki baskıyı artırdı.
🔹 ABD, İsrail ile Lübnan arasında büyükelçi düzeyinde doğrudan görüşmelere ev sahipliği yaparken iki ülke orduları arasında güvenlik koordinasyonunu artırmaya çalışıyor.
🔹 Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Aoun'un İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile görüşmesi gündeme gelse de bunun siyasi risk taşıdığı değerlendirilerek gerçekleşmedi.
Güvenlik endişeleri
🔹 İsrail, ateşkesten bu yana Hizbullah hedeflerine binlerce saldırı düzenledi ancak örgütün yeniden roket, tanksavar füzesi ve insansız hava aracı kapasitesi oluşturduğu belirtiliyor.
🔹 Uzmanlar, Hizbullah'ın zorla silahsızlandırılmasının nasıl başlayacağının bilindiğini ancak bunun nasıl sonuçlanacağının öngörülemediğini ifade ediyor.
🔹 Eski Lübnanlı general Halil Helou, ülkede toplumsal huzursuzluk için gerekli koşulların oluştuğunu ve duygusal gerilimin giderek yükseldiğini söyledi.
🔹 Batılı şirketler, elektrikli araçlar, rüzgâr türbinleri ve gelişmiş silah sistemlerinde kullanılan nadir toprak elementleri için Brezilya'ya büyük yatırımlar yapıyor.
🔹 Dünyanın Çin'den sonra en büyük ikinci nadir toprak rezervine sahip Brezilya, küresel tedarik zincirlerinde stratejik bir merkez olmayı hedefliyor.
🔹 Şirketler yalnızca maden çıkarmayı değil, ayrıştırma tesisleri, metal üretimi ve mıknatıs üretimini de Brezilya'da gerçekleştirmeyi planlıyor.
Çin'e bağımlılığı azaltma çabası
🔹 Çin küresel nadir toprak rezervlerinin yaklaşık yarısına sahip olmasına rağmen işleme ve mıknatıs üretiminin yüzde 90'dan fazlasını kontrol ediyor.
🔹 Çin'in 2025 yılında bazı nadir toprak elementleri ve mıknatıslara ihracat kısıtlaması getirmesi Batı'nın Çin'e bağımlılığını yeniden gündeme taşıdı.
🔹 ABD, Çin'in piyasa hâkimiyetini kırmak amacıyla finansman, alım garantileri ve taban fiyat uygulamalarıyla alternatif projeleri destekliyor.
Brezilya'nın stratejisi
🔹 Brezilya Maden ve Enerji Bakanı Alexandre Silveira, ülkenin egemenliğine saygı gösteren tüm ülkelerin yatırımlarına açık olduklarını açıkladı.
🔹 Brezilya yönetimi ABD, Avrupa Birliği, Çin ve diğer ülkelerle sektör yatırımları konusunda görüşmeler yürütüyor.
🔹 Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva, Brezilya'nın yalnızca ham madde ihracatçısı olmak yerine yüksek katma değerli bir nadir toprak sanayisi kurmasını istiyor.
Yeni yatırımlar
🔹 Poços de Caldas bölgesi nadir toprak yatırımlarının merkezlerinden biri hâline gelirken Avustralyalı Viridis 2028 yılında üretime başlamayı planlıyor.
🔹 Viridis'in yaklaşık 360 milyon dolarlık Colossus projesi ağır nadir toprak elementleri de üretecek ve ilk aşamada ürünler Solvay'ın ayrıştırma tesislerine gönderilecek.
🔹 ABD destekli USA Rare Earth şirketi nisan ayında Brezilyalı Serra Verde'yi 2,8 milyar dolara satın almak için anlaşma yaptı.
Jeopolitik rekabet
🔹 Brezilya, ABD öncülüğündeki kritik mineraller bloğuna katılma baskılarına rağmen taraf seçmemeyi tercih ediyor.
🔹 Çin, Brezilya madencilik sektörüne yatırım yapmayı sürdürürken BYD gibi Çinli şirketler ülkede sanayi yatırımlarını artırıyor.
🔹 Brezilya'nın tarafsız kalması, ülkenin güçlü bir nadir toprak üreticisine dönüşürken Batı tedarik zincirinin parçası olmayabileceği yönündeki endişeleri artırıyor.
🔹 Wisconsin eyaletindeki Shorewood kasabasında bir köpek gezdiricisine sahilde izinsiz giriş yaptığı gerekçesiyle 313 dolar para cezası verildi.
🔹 Emekli akademisyen Paul Florsheim cezayı ödemek yerine karara itiraz ederek davayı üst mahkemeye taşıdı.
🔹 Florsheim, davanın Wisconsin Yüksek Mahkemesi'ne kadar giderek eyalette kıyı kullanım haklarını yeniden şekillendirmesini hedefliyor.
Anlaşmazlığın nedeni
🔹 Florsheim, Michigan Gölü kıyısındaki diş hekimi Daniel Domagala'nın evinin önünden iki köpeğiyle yürüyüş yapıyordu.
🔹 Domagala, "Bu noktadan sonrası özel mülktür" ve "Sadece su yoluyla erişim" tabelaları yerleştirerek yürüyüşçüleri, yüzücüleri ve kanocuları uzaklaştırmaya çalıştı.
🔹 Florsheim tabelalara rağmen kuru kum üzerinde yürümeye devam edince polis çağrıldı ve hakkında izinsiz giriş tutanağı düzenlendi.
Tarafların görüşleri
🔹 Florsheim, insanların kıyıda suda yürüyebilmesine izin verilirken birkaç adım yukarıdaki kuru kumda yürüyememesinin mantıksız olduğunu savunuyor.
🔹 Domagala ise Florsheim'a hiçbir zaman izin vermediğini ve izinsiz geçişleri evine girilmesine benzettiğini söyledi.
🔹 Domagala, geçen yaz yalnızca bir sezonda yaklaşık 50 kez şikâyette bulunduğunu ve insanları uzaklaştırmak için sık sık alarm sistemini çalıştırdığını ifade etti.
Hukuki tartışma
🔹 Mahkeme, 1923 yılında Wisconsin Yüksek Mahkemesi'nin verdiği bir kararı emsal göstererek arazi sahibinin öncelikli hakka sahip olduğuna hükmetti.
🔹 Yargıç Margo S. Kirchner, mevcut içtihadın uygulanması gerektiğini ancak kararın günümüz şartları açısından yeniden değerlendirilmesi gerektiğine işaret etti.
🔹 ABD'nin farklı eyaletlerinde de kıyıların halka açık kullanımı konusunda benzer hukuki anlaşmazlıklar yaşanıyor.
Yerel tepkiler
🔹 Bölge sakinlerinin önemli bölümü göl kıyısının herkesin kullanımına açık olması gerektiğini savunuyor.
🔹 Florsheim, çocukluğundan beri aynı bölgede yaşadığını ve 50 yıldan uzun süredir aynı sahilde yürüyüş yaptığını söyledi.
🔹 Midwest Environmental Advocates adlı sivil toplum kuruluşunun avukatları Florsheim'ın temyiz sürecinde hukuki desteğini üstlendi.
🔹 Japon eğlence şirketlerinin hisseleri, pandemi sonrası güçlü yükselişin ardından 2026 yılında yapay zekâ odaklı piyasa hareketleri nedeniyle gerileme yaşadı.
🔹 Nintendo hisseleri yıl başından bu yana yaklaşık yüzde 30 düşerken, Sony yüzde 13, Bandai Namco yüzde 11 ve Sanrio yüzde 9 değer kaybetti.
🔹 Toei Animation ve Square Enix hisseleri de yaklaşık yüzde 13 geriledi.
Yapay zekâ etkisi
🔹 Yatırımcılar, yapay zekâ rallisi nedeniyle sermayelerini eğlence şirketlerinden teknoloji hisselerine kaydırdı.
🔹 SoftBank Group ve Kioxia gibi yapay zekâ ve yarı iletken odaklı şirketler güçlü yatırım girişleriyle piyasa değerlerini artırdı.
🔹 Yapay zekâ kaynaklı çip ve bellek talebindeki artış, Sony ve Nintendo gibi oyun konsolu üreticilerinin üretim maliyetlerini yükseltiyor.
🔹 Sony yönetimi yükselen bellek fiyatlarının konsol maliyetlerini artırdığını ve bu maliyetlerin tüketiciye yansıtılmasının satışları olumsuz etkileyebileceğini belirtti.
🔹 Nintendo da artan maliyetler nedeniyle Switch 2'nin fiyatını piyasaya çıktıktan kısa süre sonra yükseltti.
Değerlemeler
🔹 Sektörde ileriye dönük fiyat/kazanç oranları son dönemde yaklaşık 40 seviyelerinden 20 seviyelerine geriledi.
🔹 Sanrio’nun ileriye dönük F/K oranı 40’ın üzerinden yaklaşık 17’ye, Sony’nin 24’ten 16’ya, Nintendo’nun 41’den 21’e ve Capcom’un 36’dan 19’a düştü.
🔹 Fon yöneticileri bazı şirketlerde 20’nin altındaki F/K seviyelerinin ucuz kalmaya başladığını değerlendiriyor.
Uzun vadeli görünüm
🔹 Japon hükümeti içerik sektörünü stratejik alanlardan biri olarak belirleyerek 2033 yılına kadar yurt dışı satışlarını 20 trilyon yene çıkarmayı hedefliyor.
🔹 Anime, oyun ve lisanslı ürün pazarının küresel ölçekte büyümeye devam etmesi bekleniyor.
🔹 Uzmanlar, sektörün uzun vadeli cazibesini koruduğunu ancak yapay zekânın fikrî mülkiyet ve içerik üretimi üzerindeki etkilerine ilişkin belirsizliklerin kısa vadede devam edeceğini belirtiyor.
🔹 Sektörde başarının, şirketlerin güçlü markalarını ve fikrî mülkiyetlerini yeni nesil kullanıcılarla buluşturabilme yeteneğine bağlı olacağı değerlendiriliyor.
🔹 Sony, amiral gemisi Xperia akıllı telefonunun yeni sürümünü perşembe günü piyasaya sürerek yapay zekâ destekli kamera özelliklerini kullanıcılarla buluşturacak.
🔹 Yeni model, geçen yılki Xperia 1 VII’de görülen ani kapanma ve yeniden başlama sorunlarının ardından serinin yeniden ivme kazanmasını amaçlıyor.
🔹 Sony, geçen yıl yaşanan üretim hatası nedeniyle satışları iki ay durdurmuş ve cihazları geri çağırmıştı.
Yapay zekâ özellikleri
🔹 Yeni kamera sistemi, çekim yapılacak konu ve ortama göre en uygun renk ve odak ayarlarını yapay zekâ yardımıyla öneriyor.
🔹 Kullanıcılar "canlı ve renkli görüntü" veya "daha sade ve şık görüntü" gibi seçenekler arasından tercih yapabiliyor.
🔹 Sony, sınırlı fotoğrafçılık bilgisine sahip kullanıcıların da profesyonel kalitede fotoğraf çekebilmesini hedefliyor.
Strateji değişikliği
🔹 Sony, Xperia serisinin hedef kitlesini yeniden tanımlayarak yalnızca profesyonel fotoğrafçılar yerine sosyal medyada içerik paylaşan genel tüketicileri de kapsayacak şekilde genişletti.
🔹 Şirket, akıllı telefonları iletişim teknolojilerinin merkezi ve kamera teknolojileri ile yeni nesil cihazlar için önemli bir geliştirme platformu olarak görmeye devam ediyor.
Pazar durumu
🔹 Apple, 2025 yılında sevkiyat bazında Japonya akıllı telefon pazarının yaklaşık yarısını oluştururken Sony yedinci sırada yer aldı.
🔹 Sony, Apple ve Samsung gibi küresel rakiplerle rekabet etmekte uzun süredir zorlanırken akıllı telefon iş kolunun geleceğine ilişkin kapanma söylentileri de gündeme gelmişti.
İlk sonuçlar
🔹 Yeni Xperia modeli Japonya'dan önce satışa çıktığı Tayvan ve Hong Kong'da önceki modele göre yaklaşık yüzde 30 daha yüksek satış performansı gösterdi.
🔹 Avrupa'daki ön siparişler de önceki modele kıyasla yaklaşık yüzde 30 artış kaydetti.
🔹 Sony, özellikle genç erkek kullanıcılar arasında iPhone ağırlığını kırmaya başladığını belirtiyor.
🔹 Japonya hükümeti, yeni ilaç geliştirme çalışmalarını hızlandırmak amacıyla yapay zekâ ve robotlar tarafından işletilecek tam otomatik bir biyobilim laboratuvarı kurmayı planlıyor.
🔹 Proje için 2026 mali yılından itibaren iki yıl boyunca yaklaşık 8 milyar yen (yaklaşık 50 milyon dolar) kaynak ayrılması ve laboratuvarın 2027 mali yılında faaliyete geçmesi hedefleniyor.
🔹 Laboratuvarın ana kurumu Moleküler Bilimler Enstitüsü olacak, projeye Japonya genelinden seçilen 10 araştırma kuruluşu katılacak.
Araştırma alanları
🔹 Laboratuvar genetik, proteinler ve beyin faaliyetleri başta olmak üzere biyoteknoloji alanlarına odaklanacak.
🔹 Toplanan veriler yapay zekâ analizine uygun biçimde düzenlenecek ve ilaç geliştirme ile yeni fonksiyonel malzemelerin keşfinde kullanılacak.
Yapay zekâ ve robotlar
🔹 Robotlar kimyasal reaktif sentezi ve analiz gibi laboratuvar işlemlerini gerçekleştirecek.
🔹 Yapay zekâ deney verilerini analiz edecek, robotları yönlendirecek ve deney süreçlerini sürekli gözden geçirerek gerekli düzenlemeleri otomatik olarak yapacak.
🔹 Japonya genelindeki araştırmacılar bulut sistemi üzerinden laboratuvar verilerine erişebilecek ve veri toplama ile araştırma planlarına ilişkin talimat verebilecek.
Küresel rekabet
🔹 ABD ve Avrupa’daki araştırma kurumları da 24 saat çalışabilen yapay zekâ ve robot sistemlerini araştırma verimliliğini artırmak için kullanıyor.
🔹 ABD’de Carnegie Mellon Üniversitesi’nde yürütülen benzer bir sistemin araştırma verimliliğini yedi katın üzerine çıkarması ve yıllık bilimsel yayın sayısını yaklaşık iki kat artırması bekleniyor.
🔹 Bilimsel araştırma otomasyon sistemleri pazarının 2030 yılına kadar yaklaşık 12,2 milyar dolara ulaşacağı ve bu yılki seviyeye göre yüzde 40 büyüyeceği öngörülüyor.
Hedefler
🔹 Japonya Bilim Bakanlığı, otomatik laboratuvarın etkinliğini değerlendirdikten sonra benzer sistemleri diğer bilimsel alanlarda da kullanmayı planlıyor.
🔹 Japonya’da doktora mezunu sayısının 2006’dan bu yana düşüş göstermesi ve yüksek kaliteli bilimsel yayınlarda ABD ile Çin’in gerisinde kalınması nedeniyle araştırma verimliliğinin artırılması hedefleniyor.
🔹 Nvidia ve SK Group, 2027 yılına kadar yapay zekâ fabrikaları kurmak ve yeni nesil bellek çipleri geliştirmek için stratejik iş birliği anlaşması yaptı.
🔹 Anlaşma, Nvidia’nın yapay zekâ altyapı teknolojisinin SK Hynix’in ötesine geçerek SK Group’un tüm şirketlerine yayılmasını öngörüyor.
🔹 Yapay zekâ fabrikası projesi SK Telecom tarafından yürütülecek ve ilerleyen dönemde gigawatt ölçeğine çıkarılarak Asya genelinde pazarlanması hedeflenecek.
Çip geliştirme
🔹 SK Hynix, Nvidia ile gelişmiş bellek çiplerinin tedariki ve ortak geliştirilmesi konusunda uzun vadeli iş birliği planlarını açıkladı.
🔹 Güney Koreli çip üreticisi, Nvidia’nın yapay zekâ yazılımlarını kullanarak çip tasarımı ve üretimi gerçekleştirecek.
🔹 Şirket, gelecekte çip fabrikalarının otonom şekilde çalışmasını sağlayacak üretim sistemleri geliştirmeyi amaçlıyor.
Yeni ortaklıklar
🔹 Naver, Nvidia ile birlikte Güney Kore’nin en büyük veri merkezlerinden birini 2027 yılına kadar kurmayı planlıyor.
🔹 LG, Hyundai Motor ve Doosan da robotik ve fiziksel yapay zekâ alanlarında Nvidia ile ortak geliştirme projeleri yürütüyor.
Jensen Huang’ın ziyareti
🔹 Nvidia Üst Yöneticisi Jensen Huang, Tayvan ziyaretinin ardından Güney Kore’ye gelerek ülkenin önde gelen teknoloji şirketleriyle temaslarda bulundu.
🔹 Huang, Güney Kore’de açılması planlanan Nvidia araştırma ve geliştirme merkezi için yetenek kazanımını desteklemek amacıyla üniversite öğrencileriyle bir araya geldi ve çok sayıda imza dağıttı.
🔹 Ziyareti sırasında SK, LG ve Naver yöneticileriyle yemek yiyen Huang, halkla buluştu, e-spor oyuncularını ziyaret etti, televizyon programına katıldı ve profesyonel beyzbol maçında ilk atışı gerçekleştirdi.
🔹 İflas eden kripto para borsası FTX’in kurucusu Sam Bankman-Fried, yaklaşık üç yıl hapis yattıktan sonra ABD Başkanı Donald Trump’tan resmî af talebinde bulundu.
🔹 Bankman-Fried, Adalet Bakanlığı Af Ofisi’ne resmî başvurusunu yaptı.
Dava süreci
🔹 Bankman-Fried, 2023 yılında dolandırıcılık ve kara para aklama dahil yedi ayrı suçtan mahkûm edildi ve 25 yıl hapis cezası aldı.
🔹 ABD Adalet Bakanlığı, Bankman-Fried’in FTX müşterilerine ait milyarlarca doları riskli yatırımlar, kişisel harcamalar ve siyasi bağışlar için kullandığını açıkladı.
🔹 Avukatları, müşteri fonlarıyla yapılan bazı yatırımların değerli varlıklara dönüştüğünü savunarak mahkûmiyet kararının bozulmasını talep ediyor.
Af girişimi
🔹 Bankman-Fried, Fox Business’a cezaevinden verdiği röportajda Donald Trump’tan af istediğini açıkça söyledi.
🔹 Temsilcileri, Trump yönetimine yakın isimlerle bağlantıları bulunan Cumhuriyetçi stratejist Bryan Lanza ile temas kurdu.
🔹 ABD Adalet Bakanlığı, herkesin af başvurusu yapabileceğini ve nihai kararın başkana ait olduğunu belirtti.
Trump’ın af politikası
🔹 Donald Trump ikinci başkanlık döneminde yaklaşık 100 kişiye af verdi ve 6 Ocak 2021 Kongre baskınıyla bağlantılı binlerce kişi için af kararnamesi imzaladı.
🔹 Trump daha önce Binance kurucusu Changpeng Zhao ile BitMEX kurucu ortağı Arthur Hayes gibi kripto sektörünün önde gelen isimlerini de affetmişti.
FTX iflası
🔹 FTX’in çöküşü sonrasında şirketin yapay zekâ girişimleri Anthropic ve Cursor’daki erken dönem yatırımları yüksek değerlemelerle satıldı.
🔹 Bu satışlardan elde edilen gelirler, FTX’in iflas sürecinde alacaklıların zararlarının karşılanmasında kullanıldı.
🔹 Apollo ve Blackstone, yapay zekâ şirketi Anthropic’in büyüme planlarını finanse etmek amacıyla 35 milyar dolarlık özel kredi anlaşmasını tamamladı.
🔹 Anlaşma, Anthropic’in Alphabet tarafından geliştirilen yapay zekâ çiplerini satın almasını finanse edecek en büyük özel kredi işlemlerinden biri oldu.
🔹 Wall Street’te bankalar ve yatırım şirketleri yapay zekâ altyapısı ve veri merkezi yatırımlarına yönelik finansmanı hızla artırıyor.
Yapı ve finansman modeli
🔹 "Big Sky" adı verilen işlem, Apollo’nun Atlas SP Partners birimi tarafından kurulan özel amaçlı şirket üzerinden borç ve özkaynak finansmanı kullanılarak yapılandırıldı.
🔹 Çiplerin kira sözleşmeleri işlem değerinin temel teminatını oluştururken finansman üç ayrı borç dilimi halinde düzenlendi.
🔹 Kıdemli iki borç diliminin faiz ödemeleri Broadcom tarafından desteklenerek finansman maliyetinin düşürülmesi sağlandı.
Borç yapısı
🔹 Yaklaşık 6 milyar dolarlık A1 tahvilleri ABD Hazine tahvillerinin 1 puan üzerinde faizle bankalara satıldı.
🔹 Yaklaşık 24 milyar dolarlık ikinci kıdemli borç varlığa dayalı kredi piyasalarındaki yatırımcılara yüzde 5,75 getiriyle ihraç edildi.
🔹 Broadcom desteği bulunmayan 4,5 milyar dolarlık alt kademe borç yüzde 8,5 faiz oranıyla yatırımcılara sunuldu.
Yapay zekâ yatırımları
🔹 Anlaşma, Alphabet’in yapay zekâ yatırımlarını finanse etmek amacıyla gerçekleştirdiği 85 milyar dolarlık hisse satışının hemen ardından tamamlandı.
🔹 Anthropic halka arz hazırlıklarını sürdürürken daha önce 65 milyar dolarlık özel finansman turunu tamamlamıştı.
🔹 Broadcom Üst Yöneticisi Hock Tan, bu modelin yapay zekâ hesaplama altyapısını finanse edecek benzer işlemlerin ilki olduğunu ve yeni anlaşmaların geleceğini söyledi.
Piyasa görünümü
🔹 Yapay zekâ yatırımlarındaki hızlı kredi genişlemesi, grafik işlemci ve yapay zekâ çiplerinin teknolojik gelişmeler karşısında ne kadar hızlı değer kaybedeceğine ilişkin tartışmaları da artırıyor.
🔹 Bazı yatırımcılar, Anthropic’in halka arz öncesi finansal verilerine erişim sağlanmaması ve kademeli kullanım yapısı nedeniyle anlaşmaya katılmamayı tercih etti.
🔹 SpaceX’in 1,78 trilyon dolarlık halka arz değerlemesinin yaklaşık 1 trilyon dolarlık bölümü şirketin gelecekte gerçekleştirmesi beklenen iddialı projelere dayanıyor.
🔹 Bazı mevcut yatırımcılar, zarar açıklayan şirketin geçen yılki gelirinin 92 katı seviyesindeki değerlemenin oldukça yüksek olduğunu düşünüyor.
🔹 Morningstar, mevcut faaliyetler temelinde SpaceX’in değerini yaklaşık 780 milyar dolar olarak hesapladı ancak uzun vadeli hedeflerin gerçekleşmesi halinde hedef değerlemenin mümkün olabileceğini belirtti.
Gelecek projeleri
🔹 Değerlemede SpaceX’in yeniden kullanılabilir roketlerle Mars’a ulaşması, yörüngede veri merkezleri kurması ve yapay zekâ altyapısında önemli rol üstlenmesi beklentileri etkili oluyor.
🔹 Yatırımcılar, Starlink’in küresel iletişim ağında baskın konuma gelmesini ve yeniden kullanılabilir roketlerin uzay ekonomisinde yeni pazarlar oluşturmasını da fiyatlıyor.
🔹 Şirketin roket üretimi, Starlink uydu internet ağı ve yapay zekâ altyapısı geliştirme faaliyetlerinin birbirini destekleyen üç ana iş kolunu oluşturduğu değerlendiriliyor.
Yapay zekâ ve veri merkezleri
🔹 Goldman Sachs, SpaceX’in yapay zekâ gelirlerinin 2030 yılına kadar yaklaşık 100 kat artarak 322 milyar dolara ulaşacağını öngörüyor.
🔹 Morgan Stanley, şirket gelirlerinin 2040 yılında 3,4 trilyon dolara ulaşabileceği tahmininde bulunuyor.
🔹 SpaceX’in Anthropic ve Google’a yıllık toplam 24 milyar dolar karşılığında bilgi işlem kapasitesi kiralamasına yönelik anlaşmalar yaptığı belirtiliyor.
🔹 Şirket, uydu tabanlı veri merkezleri kurarak yapay zekâ şirketlerine hesaplama gücü sağlayan önemli bir küresel altyapı oyuncusu olmayı hedefliyor.
Rekabet avantajı
🔹 Şirketin yeniden kullanılabilir roket teknolojisinde rakiplerine karşı yaklaşık 10 yıllık teknolojik üstünlüğe sahip olduğu değerlendiriliyor.
🔹 Blue Origin’in yaşadığı son aksaklıkların ardından SpaceX’in roket fırlatma ve uydu altyapısındaki liderliğini daha da güçlendirdiği ifade ediliyor.
🔹 Analistler, mevcut değerlemenin gerçekleşebilmesi için SpaceX’in uzun vadeli teknolojik hedeflerinin önemli bölümünü başarıyla hayata geçirmesi gerektiğini belirtiyor.
🔹 Yapay zekâ patlaması, veri merkezlerinin inşası ve enerji ihtiyacını karşılayan sanayi, altyapı, madencilik ve kamu hizmeti şirketlerinin gelirlerini artırıyor.
🔹 Veri merkezi veya yarı iletken tedarik zincirlerinde yer alan 200’den fazla halka açık şirket son bir yılda MSCI Dünya Endeksi’nin performansını geride bıraktı.
🔹 Yatırımcılar çip ve yazılım şirketlerinin yanı sıra yapay zekâ altyapısını oluşturan fiziksel ekipman üreticilerine yönelmeye başladı.
Öne çıkan şirketler
🔹 Caterpillar veri merkezleri için jeneratör tedarik ederken, Alman mühendislik şirketi Hochtief ve çelik üreticisi Nucor yapay zekâ kaynaklı talep artışından faydalanıyor.
🔹 Ford, elektrikli araç stratejisini veri merkezleri için batarya depolama sistemlerine yönelteceğini açıklamasının ardından hisse değerinde güçlü yükseliş yaşadı.
🔹 Corning, Meta ve Nvidia ile optik fiber kablo anlaşmaları yaptıktan sonra son bir yılda hisse değerini yüzde 270’in üzerinde artırdı.
Enerji ve altyapı
🔹 Alphabet, Microsoft, Amazon, Meta ve Oracle’ın 2026 yılı için toplam yaklaşık 700 milyar dolarlık sermaye harcaması planlaması veri merkezi yatırımlarını hızlandırıyor.
🔹 ABD’de veri merkezi inşaat harcamaları nisan ayında aylık 50 milyar dolara ulaştı.
🔹 JLL, küresel veri merkezi kapasitesinin 2030 yılına kadar iki katına çıkarak 200 gigavata ulaşacağını öngörüyor.
🔹 Veri merkezlerinin yüksek elektrik tüketimi güç yönetimi, yüksek gerilim ekipmanları ve gelişmiş soğutma sistemlerine yönelik talebi artırıyor.
Tedarik zinciri
🔹 Eaton, veri merkezi siparişlerinin yılın ilk çeyreğinde yüzde 240 arttığını açıkladı ve yapay zekâ kaynaklı enerji talebinin önümüzdeki beş yılda yaklaşık üç katına çıkmasını beklediğini bildirdi.
🔹 Legrand gelirlerinin dörtte birinden fazlasını veri merkezlerinden elde eder hale gelirken, Schneider Electric sıvı soğutma şirketi Motivair’e yatırım yaptı.
🔹 Siemens Energy, gaz türbinlerine yönelik siparişlerde tarihinin en güçlü ilk çeyreğini yaşadığını açıkladı.
🔹 Caterpillar, Wärtsilä, Baker Hughes ve Howmet Aerospace gibi birçok geleneksel sanayi şirketi veri merkezi sektörüne ekipman tedarik etmeye başladı.
Riskler
🔹 Bain & Company, mevcut veri merkezi yatırımlarının ekonomik olarak karşılanabilmesi için teknoloji sektörünün yıllık 2 trilyon dolar yapay zekâ geliri üretmesi gerektiğini hesapladı.
🔹 DeepSeek’in geliştirdiği büyük dil modeli ve yüksek enerji fiyatları nedeniyle veri merkezi yatırımlarının sürdürülebilirliği konusunda soru işaretleri oluşsa da sektör şirketleri uzun vadeli büyüme beklentilerini koruyor.
🔹 ASML CEO’su Christophe Fouquet, Avrupa Birliği’nin yarı iletken tedarik zincirlerine doğrudan müdahale etmemesi gerektiğini söyledi.
🔹 Fouquet, dış teknolojiye bağımlılığı azaltmanın yolunun tedarik zincirlerini yönetmeye çalışmak değil, Avrupa’da daha güçlü şirketler oluşturmak olduğunu ifade etti.
🔹 Avrupa Birliği kısa süre önce çip kıtlığı dönemlerinde tedarik yönlendirme yetkileri ve yarı iletken sektörünü güçlendirmeyi hedefleyen yeni çip stratejisini açıkladı.
Avrupa sanayisi
🔹 ASML satışlarının yalnızca yaklaşık yüzde 1’i Avrupa’da gerçekleşirken, satışlarının yaklaşık yüzde 80’i Asya pazarından geliyor.
🔹 Fouquet, Avrupa’nın küresel yarı iletken sektöründeki payını dünya ekonomisindeki yaklaşık yüzde 18’lik payına yaklaştırması gerektiğini söyledi.
🔹 Avrupa’da “önce Avrupa’dan satın al” yaklaşımının ancak rekabetçi yerli şirketler bulunduğu takdirde anlamlı olacağını vurguladı.
Düzenlemeler ve yatırımlar
🔹 Fouquet, Avrupa’daki uzun izin süreçleri, sermayeye erişim sorunları ve yapay zekâ düzenlemelerinin teknoloji şirketlerinin büyümesini zorlaştırdığını söyledi.
🔹 Avrupa Komisyonu’nun veri merkezleri ve çip fabrikaları gibi alanlarda sanayinin görevini üstlenmeye çalışmasının yanlış bir yaklaşım olduğunu ifade etti.
🔹 Avrupa’nın gelecek vaat eden teknoloji şirketlerini aşırı düzenlemeler nedeniyle başka bölgelere kaptırmaması gerektiğini belirtti.
ASML’nin planları
🔹 Şirket, Hollanda’daki Veldhoven merkezinde kapasite artırımı yapıyor ve en yeni EUV litografi makinelerinin üretimini bu yıl yüzde 50 artırmayı planlıyor.
🔹 Avrupa’da yeni bir fabrikanın planlama ve izin süreçleri nedeniyle yaklaşık dört yılda tamamlanabildiğini belirten Fouquet, personel yetiştirme ve tedarik ağını genişletmenin de büyümeyi sınırladığını söyledi.
🔹 ASML’nin Fransız yapay zekâ şirketi Mistral ve Alman optik şirketi Zeiss yatırımlarının ardından Avrupa teknoloji ekosisteminde yeni yatırım fırsatları aramaya devam edeceğini açıkladı.
🔹 Apple, Siri’yi üretken yapay zekâ özellikleriyle yenileyerek OpenAI’nin ChatGPT’si ve Anthropic’in Claude’u gibi sohbet botlarıyla doğrudan rekabet etmeyi hedeflediğini duyurdu.
🔹 Yeni Siri, kullanıcıların kişisel bilgilerine erişerek görevleri yerine getirebilecek ve bunu gizliliği koruyarak yapacak şekilde tasarlandı.
🔹 Siri, ekrandaki içerikleri okuyabilecek, uygulamalarla etkileşime geçebilecek ve önceki konuşmalar ile görselleri saklayan özel bir uygulamaya sahip olacak.
🔹 Yeni sistem gelecek ay beta olarak kullanıma sunulacak, sonbaharda ise genel kullanıma açılacak.
Yapay zekâ altyapısı
🔹 Apple, Siri AI için Google’ın Gemini temel modellerini kullanarak kendi yapay zekâ model ailesini geliştirdiğini açıkladı.
🔹 Siri, canlı bilgileri Google arama verileri yerine Apple’ın kendi bilgi veritabanından alacak.
🔹 Apple, bulut tabanlı en gelişmiş yapay zekâ modelini Google sunucuları üzerinden Nvidia çipleriyle çalıştıracağını duyurdu.
🔹 Şirket, buluta gönderilen kişisel verilerin işlem tamamlandıktan hemen sonra silindiğini ve saklanmadığını vurguladı.
Kullanım özellikleri
🔹 Siri, fotoğrafları ve kişi bilgilerini bulabilecek, iMessage konuşmalarından akşam yemeği menüsü hazırlayabilecek ve uygulamalar arasında görev gerçekleştirebilecek.
🔹 Apple, kullanıcıların kişisel etkileşimlerinin reklam amacıyla kullanılmayacağını ve verilerin korunacağını açıkladı.
🔹 Siri AI ilk aşamada Avrupa Birliği ülkeleri ve Çin’de kullanıma sunulmayacak.
🔹 Sistem yalnızca 2023 sonrası iPhone modellerinde çalışacak ve ilk etapta İngilizce destekleyecek, yeni diller daha sonra eklenecek.
Diğer yenilikler
🔹 Apple, geçen yıl tanıtılan Liquid Glass arayüzünü güncelleyerek kullanıcıların saydam katmanları tamamen renklendirebilmesini sağlayan yeni bir ayar ekledi.
🔹 Şirket, ebeveynlerin çocuklarının erişebileceği internet sitelerini ve uygulamaları yönetebileceği, yeni kişileri kontrol edebileceği ve gönderilen görseller ile FaceTime görüşmelerini denetleyebileceği yeni güvenlik özelliklerini duyurdu.
🔹 Etkinlik, Tim Cook’un eylül ayında CEO görevini John Ternus’a devretmeden önce katıldığı son geliştirici konferansı oldu.
🔹 Donald Trump, Benjamin Netanyahu’nun değil kendisinin karar verdiğini söyleyerek İsrail liderinin İran konusunda yapılacak bir anlaşmayı kabul etmek zorunda kalacağını ifade etti.
🔹 Trump ile Netanyahu arasındaki gerilim, ABD ile İsrail’in Orta Doğu savaşındaki önceliklerinin giderek farklılaşmasıyla daha görünür hale geldi.
🔹 Trump kasım ayındaki ara seçimler öncesinde bölgedeki çatışmaların sona ermesini ve enerji fiyatlarının düşmesini isterken, Netanyahu iç politikada savaş hedeflerine ulaştığını göstermek için baskı altında bulunuyor.
Askerî gerilim
🔹 Trump ile Netanyahu telefonda görüştükten sonra İran ve İsrail arasındaki çatışmaların şiddeti azaldı.
🔹 Trump, İsrail ve İran’a saldırıları derhal durdurmaları çağrısında bulundu.
🔹 ABD Savunma Bakanlığı yetkilileri, ABD güçlerinin son saldırılarda İran’a yönelik İsrail operasyonlarına katılmadığını, ancak İsrail’deki ABD personelini korumak amacıyla füze önleme sistemlerini kullandığını söyledi.
🔹 Netanyahu, İran’ın Lübnan’daki saldırılara misilleme olarak füze fırlatmasını kabul edemeyeceklerini belirterek İran’daki hedeflere saldırı emri verdi ancak gün sonunda operasyonların durdurulduğunu açıkladı.
Siyasi baskılar
🔹 Kamuoyu araştırmaları, İsraillilerin çoğunluğunun İran’a karşı savaşın sürmesini desteklediğini ancak ülkenin hedeflerine ulaşılamadığına inandığını gösteriyor.
🔹 Eski Başbakan Naftali Bennett ve eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot, Netanyahu’yu Trump’ın baskısı karşısında geri adım atmakla eleştirdi.
🔹 Muhalefet, hükümetin savaşta net bir strateji ortaya koyamadığını ve askeri hedeflere ulaşamayacağını savunuyor.
Diplomatik denge
🔹 ABD yönetimi İsrail’e askeri desteği sürdürürken Trump savaşın sona erdirilmesi yönündeki baskısını artırıyor.
🔹 Analistler, Trump’ın ABD kamuoyuna savaşı büyütmek istemediği mesajını verirken, Netanyahu’nun da İsrail kamuoyuna Washington’a rağmen bağımsız hareket ettiği görüntüsünü vermeye çalıştığını değerlendiriyor.
🔹 İran ve ABD, İran ile Lübnan cephelerini tek bir müzakere süreci içinde görürken İsrail, Lübnan’daki operasyonlarını İran dosyasından ayrı değerlendirmeyi sürdürüyor.
🔹 Singapur Başbakanı Lawrence Wong, hükümetin daha fazla çocuk sahibi olmayı teşvik eden nakit desteklerden ziyade ailelerin yaşam kalitesini artırmaya odaklanacağını açıkladı.
🔹 Wong, doğurganlık oranlarını yükseltme konusunda hükümetlerin yapabileceklerinin sınırlı olduğunu belirterek sorunun küresel bir nitelik taşıdığını söyledi.
🔹 Hükümet politikalarının temel hedefinin çocuk sahibi olmayı teşvik etmekten çok aile yaşamını daha kolay hale getirmek olacağını ifade etti.
Doğurganlık oranı
🔹 Singapur’un toplam doğurganlık oranı 2025 yılında 0,87 ile tarihindeki en düşük seviyeye geriledi.
🔹 Çocuk sahibi olma kararlarında yüksek maliyetler, çocuk yetiştirmenin stresi ve iş-aile dengesini kurma zorluğu başlıca nedenler arasında yer aldı.
🔹 Ülke aynı zamanda nüfusunun beşte birinin 65 yaşın üzerinde olduğu süper yaşlı toplum statüsüne ulaşma yolunda ilerliyor.
Devlet destekleri
🔹 Singapur son yıllarda doğum ikramiyeleri, genişletilmiş babalık izni ve yumurta dondurma kurallarının esnetilmesi gibi çeşitli teşvikler uyguladı.
🔹 Hükümet şubat ayında doğurganlık sorununu “varoluşsal bir meydan okuma” olarak tanımlayarak evlilik ve ebeveynlik politikaları için yaklaşık 7 milyar Singapur dolarlık yeni destek paketi açıkladı.
Gelecek planları
🔹 Lawrence Wong, birçok ülkenin büyük kaynaklar ayırmasına rağmen doğum oranlarında kalıcı artış sağlayamadığını söyledi.
🔹 Doğurganlık oranlarının kısa vadede güçlü şekilde toparlanmasının beklenmediğini belirten Wong, Singapur’un kontrollü göç politikalarını sürdürmeye devam edeceğini ifade etti.
🔹 Hükümetin ekonomik büyüme ve verimliliği desteklemek için teknoloji ve yapay zekâ kullanımına daha fazla ağırlık vereceğini söyledi.
🔹 İsviçre, nüfusun 10 milyonla sınırlandırılmasını öngören öneriyi pazar günü referanduma sunacak.
🔹 Teklif, göçün konut fiyatlarını artırdığı ve ülkenin doğal çevresine zarar verdiği gerekçesiyle destekleniyor.
🔹 İsviçre’nin nüfusu bu yüzyılda yaklaşık 2 milyon artarak 9,1 milyona ulaştı.
Kampanya süreci
🔹 İsviçre Halk Partisi (SVP), öneriyi konut erişilebilirliği sorununa çözüm ve çevrenin korunmasına yönelik bir adım olarak öne çıkardı.
🔹 Daha sağ gruplar ise göç karşıtı söylemleri öne çıkaran kampanyalar yürüttü.
🔹 Son kamuoyu yoklamalarında nüfus sınırına yönelik destek gerilerken, karşı çıkanların oranı ilk kez yüzde 50’nin üzerine çıktı ancak referandumun başa baş geçmesi bekleniyor.
Ekonomik tartışmalar
🔹 Eleştiriler, nüfus sınırının yatırımları, ekonomik büyümeyi ve İsviçre’nin açık ekonomi imajını olumsuz etkileyebileceğini savunuyor.
🔹 Önerinin kabul edilmesi halinde İsviçre’nin Avrupa Birliği ile serbest dolaşım anlaşmasından çekilmesi gerekebilir.
🔹 Böyle bir adımın ticaret ve pazar erişimi gibi alanlardaki anlaşmaları da etkileyebileceği belirtiliyor.
Siyasi arka plan
🔹 İsviçre’de doğrudan demokrasi sistemi nedeniyle göç politikaları son yıllarda birçok kez referanduma taşındı.
🔹 SVP, 1990’lardan bu yana egemenlik ve göç konularını öne çıkararak ülkenin en büyük siyasi partisi haline geldi.
🔹 2014 yılında göçü sınırlamaya yönelik bir referandum kabul edilmiş, sonraki yıllarda benzer girişimlerin bir bölümü başarısız olmuştu.
Olası sonuçlar
🔹 Teklif kabul edilirse ilk aşamada sığınmacılara yönelik kısıtlamaların artırılması öngörülüyor.
🔹 Nüfusun 10 milyonun üzerine çıkması ve bu seviyede kalması halinde Avrupa Birliği ile kişilerin serbest dolaşımı anlaşmasının feshedilmesi zorunlu hale gelebilecek.
🔹 Ekonomik etkilerin ağır olması halinde parlamentonun referandum sonucunu daha sınırlı şekilde uygulayacak düzenlemeler hazırlayabileceği değerlendiriliyor.
🔹 BlackRock, Avrupalı yatırımcılar için yeni iShares Space Technologies UCITS ETF (STAR) fonunu piyasaya sürüyor.
🔹 ETF’nin takip ettiği endeks, yeni halka arz edilen şirketlerin 10 ila 30 gün içinde endekse eklenmesine imkan tanıyan hızlı giriş mekanizmasına sahip olacak.
🔹 Yeni sistem sayesinde şirketler bir sonraki olağan endeks güncellemesi beklenmeden ara değerlendirmelerle kısa sürede ETF kapsamına alınabilecek.
Uzay sektörüne ilgi
🔹 Yeni fonun lansmanı, SpaceX gibi büyük halka arzların yatırımcı ilgisini artırdığı bir dönemde gerçekleşti.
🔹 Uzay temalı ETF’lere yıl başından bu yana yaklaşık 8 milyar dolar giriş gerçekleşti.
🔹 Bu performansla uzay temalı ETF’ler savunma sektörüne odaklanan ETF’leri geride bırakarak Bloomberg’in tematik ETF kategorileri içinde net para girişinde ikinci sıraya yükseldi.
Endeks tartışmaları
🔹 S&P 500 endeks sağlayıcıları kısa süre önce SpaceX gibi büyük halka arzların hızla endekse alınmasını sağlayacak kural değişikliğini kabul etmedi.
🔹 BlackRock, yeni ETF’de kullanılan hızlı giriş mekanizmasının bu kararla bağlantılı olmadığını belirtti.
🔹 SpaceX’in halka arzına yönelik güçlü yatırımcı ilgisi, uzay teknolojileri odaklı yatırım ürünlerine olan talebi artırmaya devam ediyor.
🔹 Rusya, Ukrayna’nın sanayi tesisleri, limanlar ve petrol rafinerilerine yönelik insansız hava aracı saldırılarının artması üzerine kritik altyapının korunmasındaki mali yükün bir bölümünü özel şirketlere aktarmaya hazırlanıyor.
🔹 Yeni düzenleme kapsamında Savunma Bakanlığı, şirketlerin büyük kalibreli hava savunma sistemleri satın almasına izin verecek ancak bu sistemlerin kontrolü bakanlıkta kalacak ve rezerv birlikler tarafından işletilecek.
Kullanılacak sistemler
🔹 Şirketlerin erişebileceği ekipmanlar arasında uçaksavar silah sistemleri, radarlar, elektronik harp ekipmanları ve hava savunma topçu sistemleri bulunacak.
🔹 Bazı büyük emtia üreticileri, tesislerinin çevresine Pantsir füze ve top sistemlerinin konuşlandırılması için Savunma Bakanlığı ile şimdiden anlaşmalar yaptı.
Ukrayna saldırılarının etkisi
🔹 Ukrayna bu yıl Rusya’nın enerji ve emtia altyapısına yönelik saldırılarını yoğunlaştırdı.
🔹 Mayıs ayında Rusya’nın en büyük 10 petrol rafinerisinden sekizi insansız hava araçlarıyla hedef alındı ve günlük ham petrol işleme kapasitesi Ekim 2009’dan bu yana en düşük seviyeye geriledi.
🔹 Gübre üretimi de saldırılar nedeniyle olumsuz etkilendi.
Şirketlerin rolü
🔹 Rus iş dünyası temsilcileri, küçük silahlardan daha büyük hava savunma sistemlerine, elektronik harp ve lazer sistemlerine kadar çeşitli savunma ekipmanlarına erişim talep etti.
🔹 Şirketler bu savunma yatırımlarının finansmanını üstlenmeye hazır olduklarını Rus yönetimine iletti.
🔹 Hava savunması bugüne kadar elektrik veya su hizmetleri gibi şirketlerin satın alabildiği bir hizmet niteliği taşımıyordu.
🔹 Güney Kore’nin Kospi endeksi, üç günlük sert düşüşün ardından gün içinde yüzde 8,2’ye kadar yükseldi.
🔹 Endeks, önceki satış dalgasında rekor seviyesinden yaklaşık yüzde 15 gerilemişti.
Çip hisseleri öncülük etti
🔹 Samsung Electronics hisseleri gün içinde yüzde 9,3’e kadar yükseldi.
🔹 SK Hynix hisseleri ise yüzde 15’in üzerinde değer kazandı.
🔹 Bellek çipi üreticilerindeki yükseliş, yapay zekâ sektörüne yönelik yatırım iştahının yeniden güçlendiğine işaret etti.
Yapay zekâ yatırımları
🔹 Son günlerde yapay zekâ sektöründe aşırı değerleme ve yüksek faiz endişeleri nedeniyle yaşanan satışların ardından yatırımcılar yeniden alım yapmaya başladı.
🔹 Yapay zekâ kaynaklı yükseliş dalgası, Kospi endeksini yıl içinde bir ara yüzde 100’ün üzerinde yükseltmişti.
🔹 Pazartesi günkü sert satışlar sırasında devre kesiciler çalıştırılmış ve işlemler geçici olarak durdurulmuştu.
Oynaklık arttı
🔹 Güney Kore hisse piyasasında beklenen oynaklık 2008’den bu yana görülen en yüksek seviyelere yaklaşırken, program alım ve satımlarını durduran mekanizmalar son iki günde art arda devreye girdi.
🔹 Kaldıraçlı ETF’lerin günlük yeniden dengeleme işlemleri piyasa dalgalanmalarını artıran unsurlar arasında gösterildi.
Yatırımcı davranışı
🔹 Salı günkü yükselişe ağırlıklı olarak yerli kurumsal yatırımcılar öncülük etti.
🔹 Yabancı yatırımcılar Kospi hisselerinde satışlarını sürdürürken, bireysel yerli yatırımcılar da net satıcı konumunda yer aldı.
🔹 Kospi endeksi 2026 yılı genelinde halen yaklaşık yüzde 92 yükselişini koruyor.
🔹 Çin’in mayıs ayında ihracatı yıllık bazda yüzde 19’dan fazla, ithalatı ise yüzde 27’nin üzerinde artarak piyasa beklentilerini aştı.
🔹 Çin’in dış ticaret fazlası mayıs ayında 105,4 milyar dolara ulaşarak ocak ayından bu yana en yüksek seviyeyi gördü.
Yapay zekâ etkisi
🔹 Çip ve bilgisayar ürünleri ihracat ve ithalat artışının yaklaşık yarısını oluşturdu.
🔹 Yarı iletken ihracatı yıllık bazda yüzde 111 artarak 36 milyar dolara çıktı ve 2013’ten bu yana en hızlı büyümeyi kaydetti.
🔹 Bilgisayar ve parçaları ihracatı yüzde 66, yüksek teknoloji ürünleri ihracatı ise yüzde 51 yükseldi.
🔹 Küresel veri merkezi yatırımlarındaki artış ve çip arzındaki sıkışıklık, Çin’in yapay zekâ donanımı ihracatını destekleyen temel unsurlar arasında yer aldı.
Bölgesel ticaret
🔹 Çin’in ABD’ye ihracatı yıllık bazda yaklaşık yüzde 36 artarak 2021’den bu yana en güçlü yükselişini gösterdi.
🔹 ASEAN ülkelerine ihracat yaklaşık yüzde 25, Afrika’ya ihracat ise yaklaşık yüzde 19 arttı.
🔹 Avrupa Birliği’ne ihracat yüzde 8’in altında artarken, Çin’in AB’den ithalatı geriledi ve iki taraf arasındaki ticaret fazlası 30 milyar doların üzerinde kalmayı sürdürdü.
Sektörel ayrışma
🔹 Otomobil ihracatı yaklaşık yüzde 40 artarken, Çin’de iç satışlar üst üste altıncı ay çift haneli düşüş gösterdi.
🔹 Giyim ürünleri ihracatı yüzde 4, oyuncak ihracatı ise yüzde 7 gerileyerek geleneksel sektörlerde zayıflığın sürdüğünü gösterdi.
🔹 Yapay zekâ bağlantılı yüksek teknoloji sektörleri büyürken, tüketici talebine bağlı birçok geleneksel sektör zayıf performans göstermeye devam etti.
Enerji ve ekonomi
🔹 Çin’in ilk beş aydaki ham petrol ithalat hacmi geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5 azaldı.
🔹 Yapay zekâ kaynaklı dış talep artışı Çin ekonomisine destek sağlarken, yurt içi tüketim talebi zayıf seyretmeye devam etti.
🔹 Apple’ın iOS 27 ve ilgili yazılım güncellemeleri, şirketin geliştirdiği katlanabilir iPhone modeliyle bağlantılı yeni yazılım özellikleri ve sistem referanslarını ortaya koydu.
🔹 Bloomberg’in daha önceki haberine göre katlanabilir iPhone’un eylül ayında iPhone 18 Pro serisiyle birlikte tanıtılması ve yaklaşık 2.000 dolar başlangıç fiyatıyla satışa çıkması planlanıyor.
Yazılım ipuçları
🔹 iOS 27 geliştirici beta sürümünde cihazın katlanmış veya açık durumda olup olmadığını algılayan kod satırları yer alıyor.
🔹 Yazılım içinde "foldState", "mechanicalAngleDegrees" ve "angleDegrees" isimli referanslar bulunuyor. Bu sistemlerin menteşe açısını ve cihazın ne kadar açıldığını ölçebildiği görülüyor.
🔹 iOS 27, ekran onarım aracı içinde ikinci ekran, ikinci koruyucu cam ve ilave ışık sensörlerine ilişkin ifadeler de içeriyor.
Yeni özellikler
🔹 iOS 27’de Müzik, Haberler ve Hava Durumu gibi uygulamalar için tam sayfa widget desteği sunuluyor. Bu tasarım büyük katlanabilir ekranlarda daha verimli kullanım sağlayabilecek şekilde geliştirildi.
🔹 macOS 27 Golden Gate sürümünde iPhone Mirroring özelliği güncellenerek bağlı iPhone’un iPad boyutunda yeniden ölçeklenebilmesine imkan tanındı.
🔹 Apple geliştiricilere yönelik sunumunda uygulamaların farklı ekran boyutları ve en-boy oranlarına otomatik uyum sağlayabilmesini hedefleyen "app adaptability" yaklaşımını tanıttı.
Gelecek donanımlar
🔹 Apple’ın yeni işletim sistemlerinde gelecekte piyasaya çıkması beklenen donanımlara yönelik hazırlıklar da yer alıyor.
🔹 Vision Pro işletim sistemi çevredeki gerçek nesneleri algılayıp analiz edebilen yeni yetenekler kazanırken, yazılım içinde kameralı AirPods ve akıllı gözlük projelerine işaret eden yeni referanslar da bulunuyor.
🔹 ABD Başkanı Donald Trump, İran ile çatışmayı sona erdirecek anlaşmaya yönelik sürecin ilerlediğini ve bir veya iki gün içinde somut bir çerçevenin ortaya çıkabileceğini söyledi.
🔹 İran ve İsrail, karşılıklı balistik füze saldırılarının ardından birbirlerine yönelik saldırıları durdurma kararı aldı.
🔹 Nisan ayında başlayan ateşkes yürürlükte kalmayı sürdürse de zaman zaman yaşanan çatışmalar kalıcı bir barış anlaşmasının henüz sağlanamadığını gösterdi.
İsrail ve İran açıklamaları
🔹 İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, İran yeniden saldırmadığı sürece İsrail’in ateş açmayacağını ancak yeni bir saldırıya karşılık vereceğini açıkladı.
🔹 İsrail, Güney Lübnan’da Hizbullah’a yönelik operasyonlarını ise tam kapasiteyle sürdürmeyi planlıyor.
🔹 İran askeri operasyonlarını sona erdirdiğini duyurdu ancak İsrail’in özellikle Lübnan’daki saldırılarını sürdürmesi halinde çok daha sert karşılık verileceği uyarısında bulundu.
Bölgesel gelişmeler
🔹 Hürmüz Boğazı yakınlarında bir ABD Apache helikopteri düştü. Olayın teknik arızadan mı yoksa saldırıdan mı kaynaklandığı henüz netleşmedi.
🔹 Trump, helikopterdeki pilotların durumunun iyi olduğunu ve olayla ilgili raporun gün içinde açıklanacağını söyledi.
🔹 İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ülkesinin hem müzakere masasını hem de sahadaki pozisyonunu koruduğunu ifade etti.
Enerji piyasaları
🔹 Trump, savaşın kısa sürede sona ereceğini ve bunun ardından petrol fiyatlarının düşeceğini öngördü.
🔹 Brent petrolü yüzde 1,3 gerileyerek varil başına yaklaşık 93 dolara indi ancak savaşın başlangıcından bu yana toplam yükseliş yaklaşık yüzde 29 seviyesinde kaldı.
🔹 Hürmüz Boğazı’ndan ticari gemi geçişleri yeniden başlamaya başladı ancak güvenlik riskleri nedeniyle bazı gemiler elektronik takip sistemlerini kapatarak seyretmeyi sürdürüyor.
Diğer cepheler
🔹 Yemen’deki İran destekli Husiler İsrail’e füze saldırısı düzenlediklerini ve Kızıldeniz’de İsrail bağlantılı deniz trafiğine tam yasak uygulayacaklarını açıkladı.
🔹 İsrail ordusu, Eilat bölgesinde Yemen’den gelen şüpheli bir hava hedefinin önlendiğini duyurdu.
🔹 İsrail, ABD ile İran arasında yapılabilecek olası bir anlaşmanın Hizbullah ile yaşadığı çatışmaları kapsamayacağını savunurken, İran Hizbullah’ı güvenlik şemsiyesi altında tutmayı sürdürüyor.
🔹 Suudi Arabistan merkezli Mutlaq Al-Ghowairi Contracting (MGC), piyasa koşullarını gerekçe göstererek 799 milyon dolara kadar kaynak sağlaması beklenen halka arzını erteledi.
🔹 Şirket, halka arz için en uygun zamanı değerlendirmeyi sürdürecek.
Halka arz detayları
🔹 MGC sahipleri, şirketin yüzde 30 hissesini satarak 3 milyar riyale (yaklaşık 799 milyon dolar) kadar fon toplamayı hedefliyordu.
🔹 Fiyat aralığının üst seviyesinde şirketin değerlemesi 10 milyar riyale ulaşacaktı.
🔹 Kurumsal yatırımcı talepleri, üst fiyat seviyesinde dahi satışa sunulan hisselerin önemli ölçüde üzerine çıktı.
Piyasa koşulları
🔹 Halka arz, ABD-İsrail ile İran arasındaki savaşın başlaması ve Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının ardından Körfez bölgesinde yapılacak ilk büyük işlem olacaktı.
🔹 İran’ın bölgedeki enerji altyapılarına yönelik saldırıları ve jeopolitik riskler halka arz piyasasında temkinli bir ortam oluşturdu.
🔹 Suudi Arabistan borsasında bu yıl ana pazarda yalnızca iki küçük halka arz gerçekleştirildi ve bazı şirketler planlanan işlemlerini erteledi.
Şirket ve düzenlemeler
🔹 1977 yılında kurulan MGC, su ve ulaştırma altyapısı projelerinde faaliyet gösteriyor.
🔹 Şirket 2025 yılında 819 milyon riyal net kâr açıkladı.
🔹 MGC’nin halka arz izninin haziran ayı sonunda sona ermesi bekleniyor.
🔹 Bir Fransız savaş uçağı, Rusya yönünden Letonya hava sahasına giren bir insansız hava aracını NATO komutasının emriyle düşürdü.
🔹 Letonya Savunma Bakanı Raivis Melnis, bölgede Rusya’nın elektromanyetik harp yöntemleri kullandığının tespit edilmesi üzerine vurma emrinin verildiğini açıkladı.
🔹 İnsansız hava aracı Letonya-Rusya sınırına yaklaşık 32 kilometre uzaklıktaki Berzgale köyü yakınlarında düşürüldü. Olayda can kaybı veya maddi hasar meydana gelmedi.
Bölgesel güvenlik endişeleri
🔹 Bu olay, NATO’nun Letonya üzerinde düşürdüğü ilk insansız hava aracı oldu.
🔹 Geçen ay NATO savaş uçakları Estonya üzerinde Ukrayna’ya ait olduğu değerlendirilen bir insansız hava aracını düşürdü, ertesi gün ise Litvanya hava sahasına giren bir insansız hava aracı nedeniyle üst düzey yöneticiler sığınaklara indirildi.
🔹 Aynı dönemde Rusya’ya ait bir insansız hava aracı Romanya’nın Galați kentindeki bir apartmana çarparak iki kişinin yaralanmasına yol açtı.
NATO ve doğu kanadı
🔹 İngiltere, Fransa ve Almanya liderleri Londra’da Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski ile görüşerek ateşkes ve doğrudan müzakere çağrısına destek verdi.
🔹 NATO ülkeleri, savaşın ittifak topraklarına sıçrama riskine karşı doğu kanadındaki askerî varlığını güçlendirmeyi sürdürüyor.
🔹 Letonya, Rusya ve Belarus sınırı boyunca insansız hava araçlarını yaklaşık 10 kilometrelik menzilde etkisiz hale getirebilecek önleme birlikleri konuşlandırmayı planlıyor.
İnsansız hava aracı savaşı
🔹 Ukrayna son günlerde St. Petersburg, Kronstadt ve Krasnodar dahil olmak üzere Rusya’nın derin bölgelerindeki petrol ve askerî tesislere insansız hava aracı saldırıları düzenledi.
🔹 Ukrayna’ya ait bir deniz insansız hava aracının Romanya’nın Köstence Limanı yakınlarında kontrolden çıkarak patladığı, bir başka deniz aracının ise Yunanistan açıklarında bulunmasının ardından Kiev yönetiminin Atina’dan özür dilediği bildirildi.
🔹 ABD Adalet Bakanlığı tarafından yayımlanan Epstein belgeleri, eski model menajeri Ramsey Elkholy’nin 2009’dan itibaren Jeffrey Epstein ile çok sayıda e-posta yazışması yaptığını ortaya koydu.
🔹 Belgelerde Elkholy’nin Epstein’e çok sayıda modeli tanıştırmayı teklif ettiği, bazı kadınların fotoğraflarını gönderdiği ve kariyer fırsatlarından söz ederek buluşmalar ayarlamaya çalıştığı görülüyor.
🔹 Elkholy, The Washington Post’a verdiği röportajda Epstein ile tanıştırdığı kadınların kariyer bağlantıları elde etmesini amaçladığını, kendisinin de komisyon kazanmayı umduğunu söyledi.
🔹 Elkholy, Epstein’e beş veya altı modeli tanıştırdığını, görüşmeler sırasında kendisinin de bulunduğunu ve hiçbir yasa dışı faaliyette bulunmadığını savundu.
🔹 Belgelerde iki düzineden fazla kadın hakkında yazışmalar bulunduğu görülürken, planlanan görüşmelerin kaçının gerçekleştiği kesin olarak tespit edilemedi.
🔹 Elkholy, bazı e-postalarda kullandığı cinsel içerikli ifadelerin gerçek durumu yansıtmadığını, Epstein’i etkilemek amacıyla abartılı ifadeler kullandığını ve bugün bunlardan utandığını söyledi.
🔹 Model sektöründe faaliyet gösteren bazı isimler, Epstein’in genç kadınlara ulaşmasında moda dünyasının bir kanal olarak kullanıldığını savunurken, sektörün daha kapsamlı şekilde soruşturulması çağrısında bulundu.
🔹 Doktoralı içerik üreticisi Geng Hongwei, nisan ayında Çin’in önde gelen bir üniversitesindeki kanser araştırmacılarının verileri sahtelediğini öne süren videosunu yayımladı.
🔹 Geng, araştırmalardaki veri ve görsel tutarsızlıklarını kamuoyuna taşıyarak Çin bilim dünyasında geniş yankı uyandırdı.
🔹 İki ay içinde yayımladığı videoların ardından üç üniversitenin yaşam bilimleri fakültesi dekanları görevlerinden alındı.
Sosyal medyanın etkisi
🔹 Geng Hongwei, pandemi döneminde sosyal medyada bilim içerikleri üretmeye başladı ve milyonlarca takipçiye ulaştı.
🔹 Daha önce uluslararası akademik platformlarda dile getirilen bazı sahtecilik iddiaları Geng’in videoları sayesinde Çin’de geniş kitlelere ulaştı.
🔹 Tongji Üniversitesi, Nankai Üniversitesi ve Sun Yat-sen Üniversitesi soruşturmalar başlatarak usulsüzlük tespit edilen yöneticileri idari görevlerinden uzaklaştırdı.
Çin bilim sistemindeki sorunlar
🔹 Çin’de akademik yükselme ve araştırma fonları büyük ölçüde yayımlanan makale sayısına bağlı olduğu için nicelik odaklı teşvik sistemi eleştiriliyor.
🔹 Bazı araştırmacılar yayın hedeflerini gerçekleştiren akademisyenlere para ödülü ve konut desteği gibi teşvikler verildiğini belirtiyor.
🔹 Büyük araştırma grupları yüzlerce araştırmacıyı tek bir akademik lider altında toplarken denetim mekanizmalarının yetersiz kaldığı ifade ediliyor.
Resmî yaklaşım ve belirsizlik
🔹 Çin devlet haber ajansı Xinhua, Geng Hongwei ile röportaj yayımlayarak akademik kalite tartışmalarına resmî destek sinyali verdi.
🔹 Bazı politika yapıcılar araştırma sonuçlarının bağımsız kuruluşlar tarafından daha sıkı doğrulanmasını gündeme getiriyor.
🔹 Mayıs ayının sonlarında Geng Hongwei’nin yeni paylaşımlarının görünürlüğü sosyal medya platformlarında sınırlandırıldı ve daha genel içeriklere yönelmesi gerektiği mesajı verildi.
🔹 Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ın Sivil Sözleşme Partisi 7 Haziran seçimlerinde oyların yaklaşık yüzde 50’sini alarak parlamentoda çoğunluğu elde etti.
🔹 Rusya yanlısı Güçlü Ermenistan Partisi ise yaklaşık yüzde 23 oy aldı ve seçim sonuçlarına itiraz etti.
🔹 Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı seçimin şeffaf ve etkin şekilde gerçekleştirildiğini açıkladı.
Rusya’nın baskısı ve Batı desteği
🔹 Rusya seçim öncesinde Ermenistan’dan ithal edilen çok sayıda ürüne yasak getirirken Batı yanlısı Paşinyan yönetimine yönelik siyasi baskıyı artırdı.
🔹 Kremlin, sosyal medya üzerinden dezenformasyon faaliyetleri yürüttü ve Paşinyan’ın Avrupa Birliği yönelimini eleştiren açıklamalar yaptı.
🔹 Avrupa Birliği, Rusya’nın ekonomik baskısına karşı Ermenistan’a yeni pazarlar sağladı ve 4 Haziran’da 50 milyon avroluk mali destek paketi açıkladı.
Barış süreci ve dış politika
🔹 Paşinyan seçim kampanyasında Azerbaycan ile barış anlaşmasını ve Türkiye ile ilişkilerin normalleşmesini savundu.
🔹 Ermenistan ile Türkiye, sınırdaki tarihi bir köprünün yeniden inşası ve eski demiryolu hattının yeniden açılması için çalışmalar yürütüyor.
🔹 ABD destekli uluslararası ticaret koridoru projesinin ilerleme ihtimali Paşinyan’ın zaferiyle güç kazandı.
Anayasa ve bölgesel dengeler
🔹 Sivil Sözleşme Partisi anayasa değişikliği referandumu düzenleyebilecek üçte iki çoğunluğu sağlayamadı.
🔹 Azerbaycan, barış anlaşmasının imzalanması için Ermenistan Anayasası’ndaki Dağlık Karabağ’a ilişkin ifadelerin kaldırılmasını talep ediyor.
🔹 Rusya’nın doğal gaz ihracatı ve ekonomik araçlar üzerinden Ermenistan’a yeni baskılar uygulama ihtimali gündemde bulunuyor.
🔹 Çin, yapay zekâ, yarı iletken, robotik ve ileri teknoloji üretimine büyük yatırımlar yaparken ekonomisi emlak krizi ve yerel yönetim borçlarının baskısı altında bulunuyor.
🔹 Goldman Sachs, yüksek teknolojili üretimin 2029'a kadar yıllık büyümeye yaklaşık 1 puan katkı sağlayacağını öngörürken emlak sektöründeki daralmanın büyümeden birkaç yıl daha önemli pay götürmesinin beklendiği belirtiliyor.
🔹 Xi Jinping yönetimi, eski büyüme modelinin yerini teknoloji odaklı yeni büyüme modelinin alacağına yönelik yüksek riskli bir strateji izliyor.
Yerel yönetimler ve teknoloji yatırımları
🔹 Son yıllarda yüz milyarlarca yuanlık devlet fonu yarı iletkenler, yapay zekâ, kuantum teknolojisi ve uzay sanayii gibi alanlara yönlendirildi.
🔹 Çok sayıda yerel yönetim teknoloji parkları ve yapay zekâ merkezleri kurarak yeni şirketleri vergi teşvikleriyle çekmeye çalışıyor.
🔹 Pekin, Şanghay, Shenzhen ve Hangzhou gibi büyük merkezler yatırımları çekmeyi başarırken küçük şehirlerde benzer projelerin önemli kısmı beklenen sonuçları vermedi.
Başarılar ve başarısızlıklar
🔹 Anhui eyaletindeki Hefei, ekran teknolojileri, yapay zekâ ve bellek çiplerinde başarılı kümelenmeler oluştururken bazı şehirlerde elektrikli otomobil ve veri merkezi yatırımları atıl kaldı.
🔹 Guizhou ve Lanzhou gibi bölgelerde büyük teknoloji yatırımları yerel ekonomiye yeterince entegre olamadı ve beklenen istihdam ile gelir artışını sağlayamadı.
Ekonomik riskler
🔹 Çin'de zarar eden sanayi şirketlerinin oranı Nisan ayında yaklaşık yüzde 32 ile rekor seviyeye yükseldi ve şirket borçları son yıllarda hızla arttı.
🔹 Yoğun devlet teşvikleri ve sert rekabet birçok şirketin kârlılığını azaltırken yatırımların önemli kısmının yalnızca sınırlı sayıdaki başarılı teknoloji şirketinde karşılık bulduğu ifade ediliyor.
🔹 İç bölgelerin sanayi üretimindeki payı son yıllarda belirgin şekilde gerilerken yüz milyonlarca düşük vasıflı çalışanın yeni teknoloji ekonomisinin dışında kalma riskiyle karşı karşıya olduğu belirtiliyor.
🔹 Perakende satışlar ve hanehalkı kredi kullanımı zayıf seyrederken yalnızca ileri teknoloji başarılarının Çin ekonomisindeki yapısal sorunları çözmeye yetmeyebileceği değerlendiriliyor.
🔹 Ukrayna'nın işgal altındaki bölgelere yönelik yoğun drone saldırıları, Rusya'nın ikmal hatlarını aksatırken yakıt krizini daha da derinleştiriyor.
🔹 2014'te Rusya tarafından ilhak edilen Kırım'da ciddi lojistik sorunlar ve yakıt sıkıntısı yaşanıyor.
🔹 Son dönemde Rostov'dan Mariupol üzerinden Kırım'a uzanan ana kara yolu ve köprülere yönelik Ukrayna saldırıları Rusya'nın güneydeki ikmal omurgasını zayıflattı.
🔹 Mayıs ayından bu yana Ukrayna'nın yaklaşık 300 kamyona, bunların 30'unun yakıt tankeri olduğu belirtilen araçlara drone saldırısı düzenlediği ve operasyonların bu ay yoğunlaştığı ifade edildi.
Kırım'daki etkiler
🔹 Kırım genelindeki akaryakıt istasyonlarında uzun kuyruklar oluşurken bazı vatandaşlar yakıt almak için 10 saate kadar beklemek zorunda kalıyor.
🔹 Birçok istasyonda ön ödemeli kuponla kişi başına en fazla 20 litre yakıt satılıyor ve bazı noktalarda yakıt tamamen tükenmiş durumda.
🔹 Bölgeye gelen Rus turistler yakıt bulamadıkları için Kırım'dan ayrılamaz hale gelirken yerel yönetim turistlere yardımcı olmak amacıyla özel bir yardım hattı oluşturdu.
🔹 Kremlin tarafından atanan Kırım yöneticisi Sergey Aksyonov, mevcut koşullarda yakıt talebinin tamamen karşılanamadığını ve yüzlerce otobüsün yakıt sıkıntısı nedeniyle sefer yapamayacağını açıkladı.
Askerî ve ekonomik etkiler
🔹 Deniz ulaşımı Ukrayna saldırıları nedeniyle büyük ölçüde kullanılamaz hale gelirken Kerç Köprüsü üzerindeki güvenlik riski de yakıt taşımacılığını zorlaştırıyor.
🔹 Rus askerî kaynakları, yakıt sıkıntısının güneydeki birliklerin ikmalini de olumsuz etkilediğini ve lojistik krizin askerî ve sivil ihtiyaçları aynı anda vurduğunu belirtti.
🔹 7 Haziran'da Ukrayna saldırısı sonucu Kırım'ın kuzeyindeki Çongar Köprüsü hasar gördü ve R-280 karayolundaki trafik durduruldu.
Ukrayna'nın stratejisi
🔹 Ukrayna'nın Rus rafinerileri ve petrol depolarına yönelik uzun menzilli saldırıları da yakıt sıkıntısını artırırken Volodimir Zelenskiy mayıs ayında Rusya'nın birincil petrol işleme kapasitesinin yaklaşık yüzde 40'ının devre dışı kaldığını söyledi.
🔹 Ukrayna'nın son dönemde büyük rafineriler yerine yerel dağıtım ağlarını hedef almaya başlaması Kırım gibi bölgelerde daha yoğun etkiler oluşturuyor.
🔹 Ukrayna İnsansız Sistemler Kuvvetleri'ne bağlı 413. "Raid" Taburu Komutanı Yevhen Karas, birliklerinin öncelikli hedeflerinin Rus yakıt depoları, mühimmat tesisleri ve komuta merkezleri olduğunu söyledi.
🔹 Karas, sivil araçların vurulmasının kasıtlı olmadığını ancak Rus ordusunun aynı yolları kullanması nedeniyle hataların yaşanabileceğini ifade etti.
🔹 İşgal altındaki Luhansk yönetimi, güvenlik gerekçesiyle Mariupol ve Kırım'a uzanan iki ana karayolunda otobüs ve minibüs seferlerini durdurdu ve sivillere bu yolları kullanmamaları çağrısında bulundu.
🔹 ABD Savunma Bakanlığı, Alibaba, BYD, Baidu ve birçok büyük Çin şirketini Çin ordusuyla bağlantılı olduğu iddia edilen şirketler listesine ekledi.
🔹 "Section 1260H" olarak bilinen liste, ABD kurumlarını Çinli şirketlerle iş yapmanın oluşturabileceği riskler konusunda uyarmayı amaçlıyor ancak şirketlere doğrudan yaptırım uygulanması anlamına gelmiyor.
Listede yer alan şirketler
🔹 Yeni listede Alibaba, BYD, Baidu, Nio ve Comac gibi Çin'in önde gelen teknoloji ve sanayi şirketleri yer aldı.
🔹 Daha önce listeye eklenen Tencent, Huawei, DJI ve CATL gibi şirketler de listede kalmaya devam etti.
🔹 Pentagon, listede yer alan şirketlerin doğrudan veya dolaylı şekilde Çin ordusuna ticari hizmet sağladığını değerlendiriyor.
Tepkiler
🔹 Çin'in ABD Büyükelçiliği listeyi "ayrımcı" olarak nitelendirdi ve Çinli şirketlerin faaliyet gösterdikleri ülkelerin yasalarına uyduğunu açıkladı.
🔹 Alibaba, Çin ordusuna bağlı bir şirket olmadığını ve askerî-sivil entegrasyon stratejisinin parçası olmadığını belirterek hukuki yollara başvuracağını duyurdu.
🔹 Baidu da listeye alınması için güvenilir bir gerekçe bulunmadığını savundu ve adının listeden çıkarılması için tüm hukuki seçenekleri kullanacağını açıkladı.
Olası etkiler
🔹 Listeye alınan şirketlerin bazıları elektrikli araç ve yapay zekâ gibi alanlarda büyük ABD şirketleriyle doğrudan rekabet ediyor.
🔹 BYD, bu yıl Tesla'yı geride bırakarak dünyanın en büyük elektrikli otomobil üreticisi konumuna yükseldi ancak ABD'ye otomobil ihraç etmiyor.
🔹 Uzmanlar, Pekin yönetiminin bu adımı ekonomik çevreleme girişimi olarak görebileceğini ve karşı yaptırımlar, ABD şirketlerini hedef alan yeni listeler veya diplomatik adımlar atabileceğini değerlendiriyor.
🔹 Fransa ve Almanya, ortak savaş uçağı geliştiren şirketlerin anlaşmaya varamayacağı sonucuna ulaşarak Future Combat Air System (FCAS) projesini sona erdirdi.
🔹 Emmanuel Macron ve Friedrich Merz, projede yer alan şirketlerin ortak bir zeminde buluşamayacağı konusunda ortak değerlendirmeye vardı.
🔹 2017 yılında başlatılan FCAS projesi, Fransa'nın Rafale ve Almanya ile İspanya'nın Eurofighter filolarını yaklaşık 2040 yılına kadar yeni nesil bir savaş uçağıyla değiştirmeyi hedefliyordu.
Anlaşmazlıklar
🔹 Yaklaşık 100 milyar avro değerindeki proje, Dassault Aviation ile Airbus arasında liderlik ve geliştirme sürecinin kontrolü konusunda yaşanan anlaşmazlıklar nedeniyle ilerleyemedi.
🔹 Dassault, fikri mülkiyet haklarını korumak amacıyla savaş uçağı geliştirme sürecinde lider ortak olmayı isterken Airbus daha eşit bir ortaklık ve teknoloji paylaşımı talep etti.
🔹 Fransa tek tip Avrupa savaş uçağı isterken Almanya, Fransız uçaklarının nükleer silah taşıma ve uçak gemisine iniş kabiliyeti gibi ihtiyaçlarının kendi gereksinimleriyle örtüşmediğini savundu.
Avrupa savunması
🔹 Friedrich Merz, mürettebatlı altıncı nesil savaş uçağı geliştirmenin Almanya açısından hâlâ anlamlı olup olmadığını sorguladığını ve AB ülkelerinin aynı askerî ihtiyaçlara sahip olmadığını söyledi.
🔹 Projenin sona ermesi, Rusya kaynaklı güvenlik tehdidi ve ABD'ye yönelik artan güvensizlik ortamında Avrupa'nın ortak savunma iş birliği hedeflerine önemli bir darbe olarak değerlendiriliyor.
🔹 Avrupa kaynakları, FCAS kapsamındaki insansız hava araçları ve yüksek güvenlikli savaş veri ağı projelerinin ayrı olarak devam edebileceğini belirtti.
🔹 Alman hükümet kaynakları, FCAS'ın uçaklar, insansız sistemler ve diğer unsurları tek bir yapıda birleştiren Avrupa merkezli entegre savaş sistemi bölümünün sürdürülmesinin hedeflendiğini ifade etti.
🔹 Mart ayında iki ülkenin atadığı arabulucular projeyi kurtaracak bir çözüm üretemedi ve Dassault yönetimi projeyi tek başına yürütebileceğini, ortak yönetim istemediğini açıkladı.
🔹 Volodimir Zelenskiy, Ukrayna açısından askerî durumun son iki buçuk yılın en umut verici dönemine girdiğini söyledi ve Rusya'nın her geçen gün inisiyatifi kaybettiğini savundu.
🔹 Zelenskiy, Rusya'nın aylık 30 binden fazla asker kaybettiğini, bunların 23-24 bininin öldüğünü, kalanının ise ağır yaralandığını öne sürdü.
Savaş ve Rusya
🔹 Zelenskiy, Vladimir Putin'e yüz yüze görüşme çağrısı yaptığını ancak Rus liderin bunu reddederek Donbas ve güney Ukrayna üzerindeki taleplerini sürdürdüğünü söyledi.
🔹 Zelenskiy, Putin'in savaşın başlangıcından bu yana sürekli yalan söylediğini ve bu söylemin Rus toplumunu bir arada tutan unsur haline geldiğini savundu.
🔹 Zelenskiy, Rusya'nın Avrupa'da ve ABD nezdinde giderek yalnızlaştığını, Moldova, Ermenistan ve Azerbaycan gibi ülkelerde etkisinin zayıfladığını öne sürdü.
ABD ve Avrupa
🔹 Zelenskiy, Donald Trump'a Putin'in kendisiyle oyun oynadığını söylediğini ve ABD'nin Ukrayna'ya verdiği destek için Amerikan halkına minnettar olduğunu ifade etti.
🔹 ABD'nin İran savaşına odaklanması nedeniyle Ukrayna'ya yönelik askerî desteğin azaldığını belirten Zelenskiy, bunun üzücü olduğunu söyledi.
🔹 Zelenskiy, Ukrayna'nın en çok ihtiyaç duyduğu sistemlerin ABD yapımı Patriot hava savunma sistemleri olduğunu ve bunların Rus balistik füzelerini durdurabilen tek sistem olduğunu dile getirdi.
Drone savaşı ve savunma
🔹 Zelenskiy, Avrupa ülkelerine Ukrayna hava sahasının korunmasına daha fazla katkı vermeleri çağrısında bulundu ve Avrupa'nın kendi balistik füze savunma kapasitesini geliştirmesi gerektiğini söyledi.
🔹 Ukrayna'nın drone savaşı konusunda edindiği tecrübeyi Avrupa ülkeleri ve NATO ile paylaşmaya hazır olduğunu belirterek bunun "paha biçilemez bilgi" olduğunu ifade etti.
🔹 Ukrayna'nın Kırım ve işgal altındaki güney bölgelerde lojistik, askerî ve enerji altyapısını hedef alan saldırılarını sürdürdüğünü söyledi.
Rus ekonomisi ve diplomasi
🔹 Zelenskiy, Roman Abramoviç ile yaptığı görüşmede Donbas'tan vazgeçmeyeceğini söylediğini açıkladı ve Rus iş çevrelerinin ülke ekonomisinin çöküşe yaklaştığını gördüğünü savundu.
🔹 Zelenskiy, Rus toplumunun savaşın kendi hayatlarını etkileyen bir trajedi olduğunu hissetmesinin Ukrayna açısından önemli bir dönüm noktası olacağını söyledi.
🔹 Zelenskiy, Kral Charles'ı Kiev'e davet etmek istediğini belirterek güvenlik koşulları elverirse bu ziyaretin bu yıl gerçekleşmesini arzuladığını ifade etti.
🔹 İngiltere Adalet Bakanlığı, Crown Court ceza davalarında görev yapan yargıçlara hazırlık sürecinde yardımcı olacak yapay zekâ asistanlarını pilot olarak kullanmaya başlayacak.
🔹 Yapay zekâ araçları dijital hukuk asistanı gibi çalışarak dava dosyalarını özetleyecek, hukuki emsal araştırması yapacak ve davaların duruşmaya hazır olup olmadığını belirlemeye yardımcı olacak.
🔹 Bakanlık, sistemlerin yalnızca sıkı denetim altında test edileceğini ve mahkeme kararlarının verilmesinde herhangi bir rol üstlenmeyeceğini açıkladı.
Hedeflenen faydalar
🔹 Yetkililer, yapay zekânın dava hazırlık sürecinde binlerce saatlik idari iş yükünü azaltarak mahkeme yığılmalarını hafifletmesini ve davaların daha hızlı sonuçlanmasını hedefliyor.
🔹 Sistemin büyük dava dosyalarını özetleme, yazışma taslağı hazırlama, ilgili hukuki emsalleri bulma, takvim yönetimi ve hassas bilgilerin gizlenmesine destek verme gibi görevlerde kullanılması planlanıyor.
🔹 Yargıçların ayrıca yapay zekâ yardımıyla duruşmaya hazır dosyaları belirleyerek benzer davaları aynı gruplarda toplaması ve uzmanlaşmış mahkemelere hızla yönlendirmesi öngörülüyor.
Mevcut kullanım
🔹 Yapay zekâ, İngiltere'de göç davalarına bakan sivil mahkemelerde karar taslaklarının hazırlanmasına destek amacıyla kullanılmaya başlandı.
🔹 Yargıçlar, Microsoft Copilot'un sınırlı bir sürümünü duruşma hazırlıkları ve karar taslakları için kullanırken sohbet botlarından kararlarını kontrol etmelerini istemelerine de resmî onay verildi.
🔹 Adalet Bakanlığı'nın denetimli serbestlik görevlileri için kullandığı yapay zekâ destekli konuşma kayıt sistemiyle yılda yaklaşık 18 bin 750 takvim günü eşdeğerinde idari zaman tasarrufu sağlanmasının hedeflendiği belirtildi.
Uyarılar
🔹 Ceza Barosu Başkan Yardımcısı Andrew Thomas, yapay zekâ araçlarının mutlaka denetim mekanizmalarıyla birlikte kullanılmasını ve deneyimli hukukçuların yerine geçecek şekilde değerlendirilmemesi gerektiğini söyledi.
🔹 Thomas, yapay zekâ tarafından hazırlanan belgelerin doğruluğu kontrol edilmediğinde hukukçuların ve yargıçların daha önce hatalarla karşılaştığını belirterek yeni teknolojilerin yalnızca yardımcı araç olarak kullanılmasını savundu.
🔹 Ukrayna Savunma Bakanlığı mayıs ayında operasyonel kullanım için 175 yeni silah sistemini onayladı ve bunların yaklaşık yüzde 93'ü tamamen ülke içinde geliştirildi.
🔹 Ukrayna, dört yıl önce dış yardıma bağımlıyken bugün ortalama her gün altı yeni silah sistemini hizmete alabilecek kapasiteye ulaştı.
🔹 Savunma tedarik sürecinde bürokrasi azaltıldı, "çalışıyorsa üret" yaklaşımı benimsendi ve başarısız projeler hızla elendi.
İnsansız sistemler ve robotlar
🔹 Onaylanan sistemler arasında önleme dronları, kara robotları, balistik füzeler ve zırhlı araçlar yer aldı.
🔹 Lupynis-10-TFL-1 adlı insansız hava aracı, son 500 metrede yapay zekâ ile hedefini otonom olarak tespit edip kilitlenebiliyor ve yoğun elektronik karıştırma altında görev başarısını artırmayı amaçlıyor.
🔹 Ratel X kara robotu keşif, mayın döşeme, yaralı tahliyesi ve fiber optik FPV saldırı dronları fırlatma görevlerini yerine getirebiliyor.
Füze programı
🔹 Ukrayna, yerli balistik ve seyir füzesi programını genişletirken 200 kilometre menzilli FP-7'nin aktif kullanımda olduğu belirtildi.
🔹 Yaklaşık 850 kilometre menzilli FP-9 balistik füzesinin testlerinin yaz aylarında tamamlanması bekleniyor.
🔹 FP-5 Flamingo seyir füzesinin 3.000 kilometre menzile sahip olduğu ve Rusya içlerinde 1.500 kilometreden uzak hedeflere saldırılarda kullanıldığı ifade edildi.
Savunma sanayi modeli
🔹 Ukrayna, küçük ve özel girişimlere dayalı dağınık üretim modeliyle hızlı inovasyon sağlarken Rusya'nın büyük devlet tesislerine dayalı merkezi üretim yapısının daha yavaş uyum sağladığı değerlendiriliyor.
🔹 Ukrayna'nın yerli savunma üretim kapasitesinin 2024'te 20 milyar dolardan 2025'te 35 milyar dolara yükseldiği ve yıl sonunda 50 milyar dolara ulaşmasının öngörüldüğü aktarıldı.
🔹 Boston'daki federal yargıç Leo Sorokin, Trump yönetiminin yeni H-1B vizeleri için uygulamaya koyduğu 100 bin dolarlık ücreti iptal etti.
🔹 Mahkeme, yürütme organının Kongre'den yetki almadan vergi niteliğinde bir ücret koyduğuna ve İdari Usul Yasası'nı ihlal ettiğine hükmetti.
🔹 Karar, daha önce aynı uygulamayı geçerli bulan başka bir federal mahkeme kararının aksi yönünde çıktı.
H-1B programı
🔹 H-1B vizeleri, ABD'de yeterli yerli iş gücü bulunamayan yüksek nitelikli mesleklerde yabancı çalışanların istihdamı için kullanılıyor.
🔹 Programdan en fazla teknoloji şirketleri yararlanıyor ve onaylanan vizelerin yaklaşık dörtte üçü Hindistan vatandaşlarına veriliyor.
🔹 Yeni ücret artışından önce H-1B başvurularının maliyeti birkaç bin dolar seviyesindeydi.
Davayı açan tarafların gerekçesi
🔹 Davayı açan 20 eyalet, yüksek ücret nedeniyle öğretmen, akademisyen, araştırmacı ve doktor istihdamının daha da zorlaşacağını savundu.
🔹 Massachusetts Başsavcısı Andrea Joy Campbell, kararın eğitim, sağlık ve araştırma alanlarındaki kritik personel açığının kapatılmasına katkı sağlayacağını söyledi.
🔹 Amerikan Tabipler Birliği Başkanı Bobby Mukkamala, kararın özellikle kırsal ve yetersiz hizmet alan bölgelerde sağlık hizmetlerine erişim açısından önemli olduğunu belirtti.
Yönetimin tepkisi
🔹 İç Güvenlik Bakanlığı, mahkeme kararını "yargısal aktivizm" olarak nitelendirerek Trump yönetiminin göç reformlarını hedef aldığını savundu.
🔹 Beyaz Saray Sözcüsü Taylor Rogers, yönetimin temyiz sürecinde kararın bozulacağına inandığını açıkladı.
🔹 Konuya ilişkin farklı federal mahkemelerde açılan davalar devam ederken H-1B ücret politikasına ilişkin hukuki sürecin üst mahkemelerde de sürmesi bekleniyor.
🔹 Apple, yıllık Dünya Geliştiriciler Konferansı'nda (WWDC) yapay zekâ destekli yeni Siri'yi ve Apple Intelligence platformundaki güncellemeleri tanıttı.
🔹 Şirket, yapay zekâ stratejisinde gizlilik odaklı yaklaşımını koruyarak teknolojiyi günlük kullanım senaryolarına entegre etmeye odaklandığını açıkladı.
🔹 Apple Intelligence, Google'ın Gemini yapay zekâ modelini kullanarak çalışacak ve kullanıcı isteklerini cihaz üzerinde veya özel bulut altyapısında gizli şekilde işleyecek.
Yeni Siri özellikleri
🔹 Apple, yeni Siri'nin daha yetenekli bir dijital asistan haline geldiğini ve farklı Apple cihazlarında görevleri yerine getirebildiğini açıkladı.
🔹 Siri, internetten ve mesajlardan tarif toplayarak menü hazırlayabiliyor, grup sohbetlerinden davet oluşturabiliyor ve kamera aracılığıyla görülen nesneler hakkında bilgi verebiliyor.
🔹 Ekrandaki görselleri analiz edebilen yeni görsel zekâ özelliği, örneğin bir çantanın uçak kabinine uygun olup olmadığını veya bir eşyanın içine başka bir ürünün sığıp sığmayacağını değerlendirebiliyor.
Diğer yenilikler
🔹 Apple, yapay zekâ destekli fotoğraf düzenleme araçlarını da geliştirerek çekim sonrasında kadrajın yeniden ayarlanmasını sağlayan uzamsal yeniden çerçeveleme özelliğini tanıttı.
🔹 Bağımsız Siri AI uygulaması yılın ilerleyen dönemlerinde kullanıma sunulacak ancak ilk aşamada Avrupa'da ve düzenleyici süreçler nedeniyle Çin'de erişime açılmayacak.
Yönetim değişimi
🔹 CEO Tim Cook, eylül ayında görevini John Ternus'a devretmeden önceki son WWDC etkinliğinde geliştiricilere teşekkür ederek Apple platformlarının geleceğine olan güvenini dile getirdi.
🔹 Cook, Apple'daki görev süresini "hayatının onuru" olarak nitelendirirken şirket için "en iyi günlerin hâlâ önümüzde olduğunu" söyledi.
🔹 İsrail'in Lübnan ve İran'a yönelik son saldırıları, ABD Başkanı Donald Trump ile İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun savaşın geleceğine ilişkin farklı önceliklere sahip olduğunu ortaya koydu.
🔹 Trump, İsrail'i Beyrut'a saldırmaması konusunda kamuoyu önünde uyarmasına rağmen İsrail pazar günü saldırıyı gerçekleştirdi.
🔹 İran, nisan ayındaki ateşkesten bu yana ilk kez İsrail'e balistik füze saldırısı düzenledi ve İsrail de İran'a yeni saldırılar gerçekleştirdi.
ABD ve İsrail'in öncelikleri
🔹 Trump, seçimler öncesinde savaşı sona erdirmek ve Hürmüz Boğazı'nı yeniden açarak enerji fiyatlarını düşürmek istiyor.
🔹 İran, kapsamlı bir anlaşmanın sağlanabilmesi için Lübnan'da tam ateşkes sağlanmasını şart koşuyor.
🔹 Netanyahu ise Hizbullah tehdidini ortadan kaldırmayı ve İran ile müttefiklerine karşı yürütülen savaşta zafer kazanıldığını göstermeyi hedefliyor.
Gerilim
🔹 Trump, İsrail'in Beyrut saldırısından memnun olmadığını açık şekilde dile getirdi ve İran'ın füze saldırılarının ardından İsrail'e itidal çağrısında bulundu.
🔹 Trump, "Kararları ben veriyorum, Netanyahu vermiyor." ifadelerini kullandı.
🔹 İsrail tarafı ise İran'ın saldırılarına karşılık vermemenin Netanyahu açısından siyasi açıdan zor olacağını ABD tarafına iletti.
İlişkilerin geleceği
🔹 Netanyahu, İsrail'in meşru müdafaa hakkını kullandığını ve bu konuyu Trump ile yaptığı görüşmelerde de dile getirdiğini söyledi.
🔹 Uzmanlar, İran, Lübnan ve Gazze konusunda Trump ile Netanyahu arasında temel görüş ayrılıklarının sürdüğünü ancak bunun iki ülke arasındaki ittifakı kısa vadede sona erdirmesinin beklenmediğini değerlendiriyor.
🔹 ABD ordusuna ait bir AH-64 Apache taarruz helikopteri Hürmüz Boğazı yakınlarında düştü.
🔹 ABD Başkanı Donald Trump, helikopterde bulunan iki pilotun durumunun iyi olduğunu ve olayda yaralanan olmadığını açıkladı.
🔹 Kazanın nedeni henüz açıklanmadı ve ABD'nin olayla ilgili raporu yayımlaması bekleniyor.
Bölgedeki gelişmeler
🔹 Kaza, İran ile İsrail'in karşılıklı saldırılar gerçekleştirmesinin ardından Orta Doğu'da gerilimin yeniden yükseldiği bir dönemde meydana geldi.
🔹 İran devlet medyası da yabancı kaynaklara dayanarak kazayı doğruladı ancak ayrıntı paylaşmadı.
🔹 ABD ordusu, İran'a yönelik petrol sevkiyatı ablukasının uygulanmasında ve bölgedeki operasyonlarda Apache helikopterlerini aktif olarak kullanıyor.
Müzakereler
🔹 Trump, İran ile anlaşmaya varılması konusunda iki veya üç gün içinde uzlaşma sağlanması ihtimalinin yüksek olduğunu söyledi.
🔹 Trump, anlaşma sağlanamaması halinde askeri saldırı seçeneğinin bulunduğunu ancak bunun çok sayıda can kaybına yol açabileceğini ifade etti.
🔹 ABD, İran'ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokundan vazgeçmesini isterken, İran yaptırımların kaldırılmasını ve dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılmasını talep ediyor.
🔹 ABD Savunma Bakanlığı, Alibaba, Baidu, BYD ve Nio'nun da aralarında bulunduğu çok sayıda Çinli teknoloji şirketini Çin ordusuna destek verdiği değerlendirilen şirketler listesine ekledi.
🔹 Güncellenen listede ayrıca CXMT, YMTC, Unitree, RoboSense ve WuXi AppTec gibi yarı iletken, robotik ve biyoteknoloji şirketleri de yer aldı.
🔹 Kararın, ABD ile Çin arasındaki stratejik rekabet ve güvenlik gerilimlerini artırabileceği değerlendiriliyor.
Şirketlerin tepkisi
🔹 Alibaba, Baidu ve WuXi AppTec listeye alınmalarının hiçbir dayanağı olmadığını belirterek hukuki yollara başvuracaklarını açıkladı.
🔹 Çin'in Washington Büyükelçiliği, Çinli şirketlere karşı ayrımcı listeler oluşturulmasına karşı çıktığını ve ABD'yi bu uygulamayı sona erdirmeye çağırdı.
Sonuçları
🔹 Liste doğrudan yaptırım anlamına gelmiyor ancak ABD Savunma Bakanlığı bu ay sonundan itibaren listedeki şirketlerle doğrudan sözleşme yapamayacak.
🔹 2027 yılından itibaren Pentagon'un üçüncü taraflar üzerinden bu şirketlerin ürün ve hizmetlerini satın alması da yasaklanacak.
🔹 Şirketler listeden çıkarılmak için başvuruda bulunabilecek.
ABD-Çin rekabeti
🔹 ABD Temsilciler Meclisi Çin Komitesi Başkanı John Moolenaar, listenin Amerikan kurumları ve şirketleri için bir uyarı niteliği taşıdığını söyledi.
🔹 Uzmanlar, Washington'un artık tek tek şirketler yerine Çin'in tüm teknoloji ekosistemini stratejik rekabet alanı olarak gördüğünü belirtiyor.
🔹 Honda'nın emekli üst düzey yöneticileri geçen yılın sonlarından itibaren şirketin sorunlarını görüşmek için özel toplantılar düzenledi ve sorunların sorumlusu olarak CEO Toshihiro Mibe'yi gösterdi.
🔹 Eski CEO Nobuhiko Kawamoto'nun nisan ayında şirket merkezinde Mibe ile görüşerek istifasını istediği belirtildi.
🔹 Mibe görevinden ayrılmayı reddetti ve Honda yönetim kurulu aday belirleme komitesi CEO'ya görevde kalma desteği verdi.
Eleştiriler
🔹 Eski yöneticiler Mibe'yi dünyanın en büyük otomobil pazarı olan Çin'i ihmal etmek ve elektrikli araç stratejisinde başarısız olmakla suçladı.
🔹 Mibe'nin şirket faaliyetleri yerine golf sponsorluğuna daha fazla ilgi gösterdiği ve Honda'nın sahadaki operasyonlarından uzak kaldığı iddia edildi.
🔹 Honda'nın Çin otomobil pazarındaki payı 2020'de yüzde 8 seviyesinden geçen yıl yüzde 3'ün altına geriledi.
Elektrikli araç stratejisi
🔹 Honda geçen ay 2040 yılına kadar tamamen elektrikli araçlara geçme hedefinden geri adım attı ve geliştirme aşamasındaki üç modeli iptal ederek yaklaşık 9 milyar dolarlık değer düşüklüğü kaydetti.
🔹 Elektrikli araç projelerinden kaynaklanan toplam maliyetin 12 milyar dolara ulaşabileceği belirtiliyor.
🔹 Ford, General Motors ve Nissan da elektrikli araç yatırımlarını azaltarak toplam 25 milyar doların üzerinde zarar yazdı.
Şirket yönetimi
🔹 Honda'nın son yıllarda bağımsız yönetim kurulu üyelerinin etkisini artıran kurumsal yönetim reformları, eski yöneticilerin şirket üzerindeki etkisini azalttı.
🔹 Mibe, otomobil bölümünü yeniden canlandırmak için yeni hibrit güç aktarma sistemlerinin maliyetini yüzde 30 düşürmeyi hedefleyen bir plan açıkladı.
🔹 Şirket içinde otomobil bölümünün zararlarının motosiklet bölümünün kârlılığıyla telafi edildiği yönünde rahatsızlık oluştuğu ifade edildi.
🔹 OpenAI, halka arz seçeneğini açık tutmak amacıyla ABD düzenleyici kurumuna gizli IPO başvuru belgelerini sunduğunu açıkladı.
🔹 Şirket, önceliğinin yeni yapay zekâ ürünleri geliştirmek olduğunu ve halka arz zamanlamasına ilişkin henüz karar verilmediğini bildirdi.
🔹 OpenAI, özel şirket olarak yürütülmesi daha kolay görülen bazı çalışmalar nedeniyle halka arzın gerçekleşmesinin zaman alabileceğini belirtti.
Rekabet
🔹 Gelişme, Anthropic'in gizli IPO başvurusu yapmasının ardından bir hafta sonra gerçekleşti.
🔹 SpaceX'in de kısa süre içinde halka arz edilmesinin beklendiği bir dönemde, yapay zekâ şirketleri kamu piyasalarından milyarlarca dolarlık sermaye çekmek için yarışıyor.
Piyasa etkisi
🔹 Artan halka arz sayısının, yatırımcı sermayesi için rekabeti daha da artırabileceği değerlendiriliyor.
🔹 OpenAI ve Anthropic'in düzenleyici inceleme süreçlerinin, birbirlerinin açıklamak zorunda kalacağı finansal ve operasyonel bilgileri etkileyebileceği belirtiliyor.
🔹 Yapay zekâ alanındaki rekabetin artık yalnızca model geliştirme yarışının ötesine geçerek sermaye piyasalarında da yoğunlaştığı görülüyor.
🔹 ABD Dışişleri Bakanlığı, iş veya turistik vize başvurularında kullanılacak isteğe bağlı hızlandırılmış mülakat hizmeti için 750 dolar ek ücret alınacağını duyurdu.
🔹 Yeni hizmet kapsamında başvuru sahipleri, mevcut 185 dolarlık vize ücretine ek olarak 750 dolar ödeyerek seçili ABD büyükelçilikleri ve konsolosluklarında 10 gün içinde mülakat randevusu alabilecek.
🔹 Pilot uygulamanın 1 Temmuz-31 Aralık 2026 tarihleri arasında yürütülmesi planlanıyor.
Uygulamanın kapsamı
🔹 Hızlandırılmış hizmetin sunulacağı büyükelçilik ve konsoloslukların uygulama başlamadan önce açıklanması bekleniyor.
🔹 Ek ücret ödenmesi vize verilmesini garanti etmeyecek.
🔹 Programın talebe bağlı olarak yıl sonrasında uzatılması değerlendirilebilecek.
Arka plan
🔹 Trump yönetiminin göç politikalarını sıkılaştırması sonrasında bazı ülkelerde vize işlemlerinde ek incelemeler ve yeni şartlar nedeniyle bekleme süreleri uzadı.
🔹 Vize Muafiyet Programı dışında kalan ülkelerin vatandaşları için mülakat bekleme süreleri birçok yerde aylar sürebiliyor.
🔹 Türkiye Ticaret Bakanı Ömer Bolat ile Kanada Uluslararası Ticaret Bakanı Maninder Sidhu, iki ülke arasındaki ekonomik ortaklığı geliştirmek amacıyla bir araya geldi.
🔹 Taraflar, serbest ticaret anlaşmasına ulaşılması hedefiyle ön görüşmeler başlatılması konusunda mutabakata vardı.
🔹 Ortak açıklamada bu adımın iki ülke arasındaki ticari ortaklığın tüm potansiyelini ortaya çıkarmayı amaçladığı belirtildi.
Enerji iş birliği
🔹 Taraflar, enerji sektörünü iş birliğinin genişletilebileceği önemli alanlardan biri olarak değerlendirdi.
🔹 Yenilenebilir enerji alanındaki fırsatların araştırılması konusunda anlaşmaya varıldı.
🔹 Taraflar, nükleer enerji alanında da iş birliği imkânlarını ve Kanada'nın CANDU reaktör teknolojisinin Türkiye'nin enerji çeşitlendirme hedeflerine katkı sağlayabilecek potansiyelini değerlendirme kararı aldı.
🔹 Eski ABD Savunma Bakanı Lloyd Austin, ABD Donanması'nın Hürmüz Boğazı'nı yeniden ulaşıma açabilecek kapasiteye sahip olduğunu söyledi.
🔹 Austin, boğazın uzun süre açık tutulmasının oldukça maliyetli olacağını ve bunun uluslararası ortaklarla yürütülecek bir operasyon gerektireceğini belirtti.
🔹 Austin, seyrüsefer serbestisinin yalnızca ABD için değil tüm dünya ekonomisi için kritik öneme sahip olduğunu ifade etti.
İran-İsrail gerilimi
🔹 Austin, İsrail'in Lübnan'da Hizbullah'a yönelik saldırılarının savaşın sona erdirilmesine yönelik diplomatik çabaların önündeki en büyük engellerden biri olduğunu söyledi.
🔹 Ateşkesin korunmasını istediğini belirten Austin, müzakerelerin tamamlanmasının ardından Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasının küresel ekonomi açısından büyük önem taşıdığını ifade etti.
🔹 İran ve İsrail, son gerilimin ardından karşılıklı saldırıları azaltma konusunda uzlaşırken ABD de daha geniş kapsamlı müzakerelerin sürmesini destekliyor.
Tayvan uyarısı
🔹 Austin, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in Tayvan'ı güç kullanarak ele geçirmek istediğine inanmadığını söyledi.
🔹 Buna karşın Tayvan Boğazı'nda yaşanacak bir çatışmanın küresel ekonomi üzerindeki etkisinin Hürmüz Boğazı'ndaki krizden çok daha büyük olacağı uyarısında bulundu.
🔹 İran ve İsrail, barış görüşmelerini tehlikeye atan son gerilimin ardından karşılıklı saldırıları azaltma konusunda uzlaştı.
🔹 İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, İran’a yönelik saldırıları şimdilik durduracaklarını ancak yeni bir İran saldırısına karşılık vereceklerini açıkladı.
🔹 İran da İsrail’e yönelik askerî operasyonlarını sona erdirdiğini duyurdu ancak İsrail’in saldırılarının sürmesi halinde çok daha sert karşılık verileceği uyarısında bulundu.
🔹 ABD Başkanı Donald Trump ile Netanyahu telefon görüşmesi gerçekleştirdi. Netanyahu, Trump’a İsrail’in meşru müdafaa hakkına sahip olduğunu söylediğini açıkladı.
Çatışmalar ve tehditler
🔹 Netanyahu, İran’ın Hizbullah’a yönelik İsrail saldırılarının yeni İran saldırılarına yol açacağı yönündeki uyarısını kabul edilemez olarak nitelendirdi.
🔹 İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ülkesinin ne müzakere masasından ne de sahadan çekildiğini açıkladı.
🔹 İsrail, Tahran ve Mahşehr’deki Karun Petrokimya tesisini hedef aldı. İran ise enerji altyapısına yönelik saldırılar sürerse İsrail, ABD ve müttefiklerine bağlı petrol ve doğal gaz tesislerini hedef alacağını duyurdu.
Enerji ve Hürmüz Boğazı
🔹 Brent petrol fiyatı günü varil başına yaklaşık 94 dolar seviyesinde tamamladı.
🔹 Piyasaların odağında Hürmüz Boğazı’ndan enerji akışının yeniden normale dönüp dönmeyeceği bulunuyor.
🔹 Ticari gemilerin bir kısmı hafta sonu Hürmüz Boğazı’ndan yeniden geçmeye başladı ancak güvenlik riskleri nedeniyle bazı gemiler dijital takip sistemlerini kapatarak seyir yaptı.
Bölgesel gelişmeler
🔹 İran, son saldırılarını İsrail’in Beyrut’a düzenlediği saldırılara karşı Hizbullah’a destek amacıyla başlattı.
🔹 Çatışmalar, 8 Nisan’da yürürlüğe giren ateşkesi şimdiye kadarki en ciddi şekilde zorladı.
🔹 Yemen’deki Husiler, İsrail’e füze saldırıları düzenlediklerini ve Kızıldeniz’de İsrail’e yönelik deniz trafiğine tam yasak uygulayacaklarını açıkladı.
🔹 Donald Trump, Financial Times’a yaptığı açıklamada ABD ile İran arasında varılacak herhangi bir anlaşmayı Netanyahu’nun kabul etmek zorunda kalacağını ve “kararları kendisinin verdiğini” söyledi.
🔹 İzmir’de Koç Grubu’na ait bir hastanenin açılışında yaptığı bir şakanın ardından Koç Holding Onursal Başkanı Rahmi Koç hakkında “halkın bir kesimini alenen aşağılama” iddiasıyla soruşturma başlatıldı.
🔹 Rahmi Koç’un eski Başbakan Binali Yıldırım ile sohbet sırasında Kürt bir kadın üzerinden anlattığı şaka kamuoyunda tartışma yarattı.
🔹 İzmir Cumhuriyet Başsavcılığı olayla ilgili resen soruşturma açtı.
Siyasi tepkiler
🔹 Adalet Bakanı Akın Gürlek, adaletin kimsenin servetine, unvanına veya statüsüne göre işlemeyeceğini söyledi.
🔹 AK Parti Sözcüsü Ömer Çelik, “Kürt kadın” ifadesinin aşağılayıcı bir bağlamda kullanılmasının toplumsal değerlere aykırı olduğunu belirtti.
🔹 DEM Parti de Rahmi Koç’un sözlerini kınadı.
🔹 MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli ise Türkiye’ye uzun yıllar hizmet etmiş bir iş insanı hakkında dostane bir sohbet sırasında yapılan şaka nedeniyle soruşturma açılmasını doğru bulmadığını söyledi.
Güvenlik ve ekonomi
🔹 Yerel basına göre tartışmaların ardından Koç Grubu ile bağlantılı işletmelere yönelik en az üç silahlı saldırı düzenlendi.
🔹 Olaylarla ilgili çok sayıda kişi gözaltına alınırken saldırılarda yaralanan olmadığı bildirildi.
🔹 Tartışma, hükümetin uluslararası sermayeyi Türkiye’ye çekmeye çalıştığı ve Kürt sorununa yönelik yeni barış sürecinin gündemde olduğu dönemde yaşandı.
🔹 Rahmi Koç yaptığı açıklamayla sözleri nedeniyle özür diledi.
🔹 Financial Times, olayın Türkiye’nin yabancı yatırım çekme çabaları sırasında hukuk devleti ve yargı bağımsızlığı tartışmalarını yeniden gündeme taşıdığını aktardı.
🔹 Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Azerbaycan karşısında yaşanan ağır askerî yenilgiye rağmen yeniden seçildi.
🔹 Paşinyan’ın en güçlü rakibi, Rusya bağlantılarıyla öne çıkan iş insanı Samvel Karapetyan oldu.
🔹 Seçim kampanyasının merkezinde Azerbaycan ile kalıcı barış anlaşması ve Türkiye ile ilişkilerin normalleştirilmesi hedefi yer aldı.
Barış politikası
🔹 Paşinyan, Türkiye sınırının açılması ve Azerbaycan ile ilişkilerin düzelmesinin ticaret fırsatlarını artıracağını ve Ermenistan’ı Avrupa ile ABD’ye yakınlaştıracağını savundu.
🔹 Paşinyan, Dağlık Karabağ’ı geri alma mücadelesini sürdürmeme kararını en büyük başarılarından biri olarak nitelendirdi.
🔹 2023 yılında Azerbaycan’ın Karabağ’ı yeniden kontrol altına almasının ardından 100 binden fazla Ermeni bölgeden göç etmişti.
Rusya faktörü
🔹 Seçim sürecinde Rusya yanlısı aktörlerin yoğun etki operasyonları yürüttüğü ve ekonomik baskıyı artırdığı ifade edildi.
🔹 Moskova, Ermenistan’a yönelik bazı ithalat kısıtlamaları uyguladı ve enerji alanındaki desteklerin geleceğine ilişkin uyarılarda bulundu.
🔹 Paşinyan’ın Batı’ya yakınlaşma politikası nedeniyle Rusya ile ilişkilerde gerilim devam ediyor.
İç siyaset
🔹 Seçim öncesinde bazı muhalefet isimleri oy satın alma, mali suçlar ve hükümeti devirmeye teşebbüs suçlamalarıyla gözaltına alındı.
🔹 Paşinyan seçim zaferinin ardından önde gelen muhalif isimlerin tutuklanması gerektiğini söyledi ve rakiplerini “üç başlı savaş partisi” olarak tanımladı.
🔹 Paşinyan anayasa değişikliği için gerekli nitelikli çoğunluğu elde edemediği için Azerbaycan ile nihai barış anlaşmasına yönelik süreçte yeni siyasi engellerle karşılaşabilir.
🔹 Yapay zekâ sektöründeki yüksek gelirli mühendisler, girişimciler ve yöneticiler arasında teknoloji ve bilim konularına hâkim üst segment eskortlara yönelik talep artıyor.
🔹 Bu hizmeti sunan kadınlar yapay zekâ, kripto para, biyoteknoloji ve teknoloji kültürü üzerine paylaşımlar yaparak özellikle AI sektöründe çalışan müşterilere hitap ediyor.
🔹 Nvidia başta olmak üzere yapay zekâ şirketlerinde çalışan birçok kişinin bu hizmetlere ilgi gösterdiği ifade ediliyor.
Fiyatlar hızla yükseliyor
🔹 Bazı eskortlar saatlik 3.000 ila 6.000 dolar arasında ücret talep ederken günlük ücretler 23.000 dolara, hafta sonu özel programları ise 30.000 dolara kadar çıkabiliyor.
🔹 Yapay zekâ sektöründeki servet artışı ve yaklaşan büyük halka arzların oluşturduğu yeni milyoner kitlesi üst segment eşlik hizmetlerine olan talebi artırıyor.
🔹 Bazı müşteriler eşlik hizmetini yalnızca cinsellik için değil, saatler süren sohbetler, fikir alışverişi ve entelektüel paylaşım için tercih ediyor.
Yapay zekânın etkisi
🔹 Yapay zekâ sohbet botlarının yaygınlaşması dijital arkadaşlığı ucuz ve kolay hale getirirken gerçek insan etkileşimi daha değerli ve daha pahalı bir hizmet olarak görülmeye başladı.
🔹 Bazı eskortlar gelecekte gerçek insan temasının lüks bir hizmet haline gelebileceğini savunuyor.
🔹 Hizmeti veren kişiler, müşterilerin yapay zekâ, uzun yaşam, ekonomi ve teknoloji üzerine uzun tartışmalar yapmayı tercih ettiğini aktarıyor.
Silikon Vadisi kültürü
🔹 Yoğun çalışma temposuna sahip teknoloji girişimcileri ve yöneticiler, geleneksel ilişkilere zaman ayırmak yerine ücret karşılığında sınırları belirli arkadaşlık hizmetlerini tercih edebiliyor.
🔹 Bazı müşteriler, belirsizlik ve duygusal yük taşımayan profesyonel arkadaşlık hizmetlerini zaman yönetimi açısından daha verimli gördüklerini ifade ediyor.
🔹 Haberde yer alan örneklerde bazı müşterilerin yapay zekâ girişimlerinden elde ettikleri büyük kazançların ardından bu tür hizmetlere yöneldiği belirtiliyor.
🔹 Güney Kore’de evlilikten sonra eşler soyadlarını değiştirmiyor, çocuklar ise gelenek gereği babalarının soyadını alıyor.
🔹 Bu uygulama, Joseon Hanedanlığı döneminden miras kalan ve baba soyunu esas alan Konfüçyüsçü aile yapısına dayanıyor.
🔹 Japon sömürge döneminde ortak soyadı sistemi getirilmeye çalışılsa da gelenek büyük ölçüde korundu ve 1960 Medeni Kanunu çocukların babanın soyadını almasını zorunlu hale getirdi.
Kadınların deneyimi
🔹 Kadınların evlilik sonrası soyadlarını koruması kariyerlerini sürdürmelerini kolaylaştırırken kimliklerini değiştirme zorunluluğunu da ortadan kaldırıyor.
🔹 Buna karşın bazı kadınlar aile içinde yalnızca kendilerinin farklı soyadı taşımasının aidiyet duygusunu zayıflattığını ifade ediyor.
🔹 Uzmanlar, aile içinde yalnızca annenin farklı soyadı taşımasının kan bağına dayalı birlik hissini azaltabildiğini belirtiyor.
Değişim talepleri
🔹 2005 yılında çocukların annenin soyadını alabilmesine izin veren istisnai bir düzenleme getirildi.
🔹 Çiftlerin evlilik kaydı sırasında bu konuda ortak karar aldıklarını önceden beyan etmeleri gerekiyor.
🔹 Güney Kore’de kadınların istihdam oranı 2025 yılında yüzde 55,3'e yükselirken, aile yapısında da çekirdek aile modeli yaygınlaştı ve çocuk bakımında anne tarafının desteği daha önemli hale geldi.
Uygulamanın yaygınlığı
🔹 Annelerinin soyadını alan çocuklara ilişkin başvurular 2018’de yaklaşık 250 iken 2021’de yaklaşık 600’e yükseldi.
🔹 Buna rağmen bu başvurular toplam doğumların yalnızca yüzde 0,2'sini oluşturuyor.
🔹 Uzmanlar, toplumsal önyargılar, aile baskısı ve çocuğun soyadının doğum öncesinde belirlenmesi zorunluluğunun bu uygulamanın yaygınlaşmasını zorlaştırdığını belirtiyor.
🔹 Japonya'nın indirim mağazası zinciri Don Quijote, aşırı sıcaklarla mücadele için dahili fanlara sahip giysi serisini tanıttı.
🔹 Yeni ürünler arasında fanlı yelek, fanlı şapka ve fan destekli battaniye bulunuyor.
🔹 Reebok markalı fanlı yelek 9.899 yen fiyatla satışa sunulacak.
🔹 Yelekte taşınabilir güç bankasıyla çalışan daha sessiz fanlar kullanıldı ve günlük kullanım için daha şık bir tasarım geliştirildi.
Sıcak hava hazırlıkları
🔹 Japon Meteoroloji Ajansı, son yıllardaki aşırı sıcaklar nedeniyle 40 santigrat derecenin üzerindeki günler için yeni bir tanım oluşturdu.
🔹 Haziran, temmuz ve ağustos aylarında sıcaklıkların mevsim normallerinin üzerinde olması ve El Niño etkisiyle aşırı sıcakların görülmesi bekleniyor.
🔹 Fanlı yelekler geçen yıl sınırlı sayıdaki mağazada deneme amaçlı satışa sunuldu ve Japon tüketicilerin yanı sıra Tayvanlı ve Güney Koreli turistlerin yoğun ilgisiyle kısa sürede tükendi.
Düşük fiyatlı ürün hamlesi
🔹 Pan Pacific International Holdings, İran savaşı ve enflasyonun etkilerine karşı EDRP adlı yeni düşük fiyatlı özel markasını piyasaya süreceğini açıkladı.
🔹 Yeni ürün serisinde 500 mililitrelik su 40 yen, 1 kilogram makarna 214 yen ve 18'li tuvalet kâğıdı paketi 405 yen fiyatla satılacak.
🔹 Şirket, sade ambalaj kullanımı, lojistik optimizasyonu ve ölçek ekonomisi sayesinde maliyetleri yüzde 7 azaltmayı başardı.
🔹 Yeni ürünler Don Quijote, Apita, Piago ve Robin Hood marketleri dahil ülke genelindeki 670 mağazada satışa sunulacak.
🔹 DeepSeek’in düşük maliyetli V4 yapay zekâ modelleri Çin’de yeni bir fiyat rekabeti başlattı.
🔹 Çinli yapay zekâ şirketleri, gelir modellerini yeniden şekillendirirken fiyatlandırma stratejilerini hızla değiştirmeye başladı.
🔹 Akıllı telefon ve elektrikli araç üreticisi Xiaomi, MiMo-V2.5 modeli için API ücretlerini önceki seviyelere göre yüzde 99’a varan oranda düşürdü.
🔹 Fiyat indiriminin ardından MiMo-V2.5 modelinin kullanım hacmi bir haftada yüzde 999’dan fazla arttı ve OpenRouter platformunda altıncı sıraya yükseldi.
Yeni gelir modelleri
🔹 MiniMax, yeni nesil MiniMax M3 modelini token bazlı ücretlendirme ile aylık abonelik sistemini birleştiren yeni bir fiyatlandırma modeliyle piyasaya sürdü.
🔹 Yeni ücretlendirme sisteminin ardından bazı kullanıcılar token tüketiminin beklenenden yüksek olduğunu bildirirken şirket özür dileyerek mevcut sınırsız haftalık erişim haklarını koruyacağını açıkladı.
🔹 Çinli şirketler, kullanıcı büyümesini sürdürülebilir gelir modeliyle dengelemek amacıyla farklı ücretlendirme yöntemlerini test etmeye devam ediyor.
Bulut hizmetlerine etkisi
🔹 Fiyat baskısı bulut bilişim ve altyapı sağlayıcılarını da etkiledi.
🔹 Tencent Cloud, DeepSeek’in indirimlerinin ardından V4 modellerine yönelik API fiyatlarını yüzde 97,5’e varan oranda düşürdü.
🔹 Açık ağırlıklı yapay zekâ modellerinin farklı sağlayıcılar tarafından sunulabilmesi, bulut şirketleri arasında yoğun fiyat rekabeti oluşturuyor.
Sektöre yansımalar
🔹 Massachusetts Teknoloji Enstitüsü ve Linux Foundation tarafından hazırlanan araştırmaya göre açık modellerin maliyeti kapalı kaynaklı alternatiflerin ortalama yüzde 15,66’sı seviyesinde bulunuyor.
🔹 Çinli şirketler küresel fiyat karşılaştırmalarında en düşük maliyetli yapay zekâ hizmetlerini sunan firmalar arasında ilk sıralarda yer alıyor.
🔹 Uzmanlar, düşük fiyat politikasının kullanıcı verisi toplama ve model performansını geliştirme amacıyla da tercih edildiğini belirtiyor.
🔹 DeepSeek’in kalıcı fiyat indirimlerinin ardından Çinli bulut bilişim ve sunucu kiralama şirketlerinin hisseleri, işlem gücü talebinin azalabileceği endişesiyle değer kaybetti.
🔹 Çin, Tibet Özerk Bölgesi'nde yüksek saflıkta yeni bir kuvars kaynağı keşfetti.
🔹 Keşif, güneş panelleri ve yarı iletken üretiminde kullanılan kritik hammaddenin ithalatına olan bağımlılığı azaltabilir.
🔹 Araştırmacılar, Tibet'teki lökogranitlerin yüksek saflıkta kuvars üretimi için önemli bir potansiyel taşıdığını belirledi.
Teknolojik önemi
🔹 Yüksek saflıkta kuvars, en az yüzde 99,9 silika içeren ve güneş panelleri, yarı iletkenler, optik bileşenler ve elektronik üretiminde kullanılan stratejik bir malzeme olarak kabul ediliyor.
🔹 Malzeme, polisilikon üretimi ile elektronik ve çip üretiminde kullanılan kuvars potalarının imalatında temel hammadde olarak kullanılıyor.
🔹 Isıya ve korozyona dayanıklılığı, yüksek yalıtım özelliği ve düşük termal genleşmesi nedeniyle ileri teknoloji sektörlerinde kritik öneme sahip bulunuyor.
Çin'in tedarik stratejisi
🔹 Çin bugüne kadar yüksek saflıkta kuvars ihtiyacının büyük bölümünü ABD'den ithal ediyordu.
🔹 Dünyadaki önemli yüksek saflıkta kuvars kaynaklarının büyük kısmı ABD'nin Kuzey Karolina eyaletindeki Spruce Pine madeninden sağlanıyor.
🔹 Çin Doğal Kaynaklar Bakanlığı, 2025 yılında yüksek saflıkta kuvarsı ülkenin stratejik olarak geliştirilecek 174. madeni olarak sınıflandırdı ve yeni kaynak aramalarını hızlandırma kararı aldı.
Araştırma bulguları
🔹 Avrupa Mineraloji Dergisi'nde yayımlanan çalışmaya göre Tibet'teki kuvarsın saflık oranı arıtma işlemleriyle yüzde 99,995 seviyesinin üzerine çıkarılabiliyor.
🔹 Araştırmacılar, arıtma süreçlerinin geliştirilmesiyle daha yüksek saflık seviyelerine ulaşılabileceğini belirtti.
🔹 Çalışma, Tibet'te geniş alana yayılan lökogranitlerin Çin'in yüksek teknoloji sektörleri için istikrarlı ve stratejik bir yüksek saflıkta kuvars tedarik kaynağı oluşturabileceğini ortaya koydu.
🔹 Barselona’daki Sagrada Família Bazilikası, 144 yıllık inşaat sürecinin ardından tamamlanma aşamasına yaklaştı.
🔹 Papa XIV. Leo’nun çarşamba günü bazilikanın en yüksek kulesinin açılışını yapması bekleniyor.
🔹 Katalan mimar Antoni Gaudí’nin başyapıtı olan yapı, İspanya’nın en çok ziyaret edilen turistik noktası haline geldi.
🔹 Bazilikanın yönetimi, aynı anda içeride bulunabilecek ziyaretçi sayısını 1.500 kişiyle sınırlandırdı ve sabah saatlerinde ibadet için sessiz zaman uygulaması başlattı.
Turizm baskısı
🔹 Her yıl yaklaşık 5 milyon kişi bazilikayı ziyaret ederken, milyonlarca kişi de yalnızca çevresinde vakit geçiriyor.
🔹 Bölge sakinleri zaman zaman aşırı turizmi protesto ediyor ve turistlere su tabancalarıyla müdahale edilen gösteriler düzenleniyor.
🔹 Mahalledeki birçok dükkân ve konut turistlere yönelik işletmelere ve kısa süreli kiralamalara dönüştü.
Geriye kalan çalışmalar
🔹 Bazilikanın ana yapısının tamamlanmasına rağmen ince mimari detayların bitirilmesi için daha uzun yıllar çalışılması bekleniyor.
🔹 En büyük eksik bölüm, Gaudí’nin tasarladığı anıtsal merdivenli ana giriş olan Glory Cephesi olarak öne çıkıyor.
🔹 Bu bölümün inşa edilmesi yüzlerce daire ve iş yerinin yıkılmasını gerektirebileceği için yerel halk ile proje yönetimi arasında anlaşmazlık yaşanıyor.
🔹 Bölge sakinleri yaklaşık 3 bin kişinin yerinden edilebileceğini savunurken, kararın Barselona yerel yönetimi tarafından verilmesi bekleniyor.
🔹 SpaceX, planlanan halka arzında yaklaşık 1,77 trilyon dolar değerleme üzerinden hisse satmayı hedefliyor ve işlem görmeye başladıktan sonra bu değerin daha da yükselebileceği öngörülüyor.
🔹 New York Üniversitesi öğretim üyesi ve "değerlemenin duayeni" olarak bilinen Aswath Damodaran, SpaceX’in özkaynak değerini yaklaşık 1,3 trilyon dolar olarak hesaplıyor.
Yapay zekâ birimi
🔹 Damodaran’ın değerleme farkının temel nedenlerinden biri, şirketin yapay zekâ faaliyetlerine ilişkin daha temkinli yaklaşımı oldu.
🔹 SpaceX, halka arz belgelerinde yapay zekâ biriminin toplam adreslenebilir pazarını 26 trilyon dolar olarak tahmin etti. Bu rakam şirketin toplam 28,5 trilyon dolarlık pazar tahmininin büyük bölümünü oluşturuyor.
🔹 Damodaran, bu pazar tahmininin makul sınırların ötesine geçtiğini değerlendirdi.
Değerleme yöntemi
🔹 Damodaran, SpaceX’in uzay, internet bağlantısı ve yapay zekâ faaliyetlerini ayrı ayrı değerlendirerek kendi değerleme modelini oluşturdu.
🔹 Modelde her bir iş kolu için pazar büyüklüğü, şirketin olası pazar payı ve hedef faaliyet kâr marjı dikkate alındı.
🔹 Damodaran, kârlılıktan en uzak iş kolunun xAI ve Grok sohbet botunu içeren yapay zekâ birimi olduğunu söyledi.
Hisse performansı
🔹 Damodaran, daha düşük değerleme hesaplamasına rağmen SpaceX hisselerinin zayıf performans göstereceğini düşünmediğini belirtti.
🔹 Şirket hisselerinin yatırımcı duyarlılığı ve piyasa momentumu nedeniyle dünyanın en yoğun işlem gören yatırımlarından biri olabileceğini söyledi.
🔹 Damodaran, şirketin gerçek değerine ilişkin tahmin doğru olsa bile piyasa fiyatlamasının uzun süre farklı seviyelerde kalabileceğini ifade etti.
🔹 Kuzey Kore ekonomisi, Rusya’ya silah satışları ve asker göndermesi, Çin’den gelen destek ve yaptırımları aşan ithalat sayesinde son yılların en güçlü büyüme dönemini yaşıyor.
Ekonomide dönüşüm
🔹 Pyongyang’da taksi çağırma uygulamaları, QR kodla mobil ödeme sistemleri, internet oyun kafeleri, evcil hayvan mağazaları ve otomobil galerileri kullanılmaya başlandı.
🔹 Restoranlarda pizza, sushi ve tavuk kanadı gibi ürünler sunulurken ödemeler akıllı telefonlarla gerçekleştirilebiliyor. Çin üretimi elektrikli araçlar şehir trafiğinde yaygın şekilde görülüyor.
🔹 Geçen yıl Pyongyang’da 10 bin yeni konut inşa edildi ve ülke genelinde geniş çaplı bir inşaat programı yürütülüyor.
Rusya ve Çin desteği
🔹 Kuzey Kore, Rusya’ya mühimmat ve 15 binden fazla asker göndererek milyarlarca dolarlık gelir elde etti. Ödemelerin bir kısmının askerî teknoloji ve silah parçaları şeklinde yapıldığı belirtiliyor.
🔹 Çin ile aylık ticaret hacmi son sekiz yılın en yüksek seviyesine ulaştı ve dijital ekonomide kullanılan birçok teknoloji Çin bileşenlerine dayanıyor.
Ekonomik göstergeler
🔹 Güney Kore Merkez Bankası tahminlerine göre Kuzey Kore ekonomisi 2024 yılında yüzde 3,7 büyüyerek son sekiz yılın en hızlı büyümesini gerçekleştirdi.
🔹 Uydu görüntüleri petrol depolarındaki faaliyetlerin arttığını, otoparkların dolduğunu ve ülkenin gece ışıklarının beş yıl öncesine göre yaklaşık üç katına çıktığını gösteriyor.
Dijitalleşme ve tüketim
🔹 Kuzey Kore'de yılda yaklaşık yarım milyon cep telefonu üretildiği ve ülkede 50’den fazla akıllı telefon markasının bulunduğu belirtiliyor.
🔹 Mobil uygulamalar üzerinden yemek, temel ihtiyaç ürünleri ve reçeteli ilaç siparişi verilebiliyor, birçok ödeme akıllı telefonlarla gerçekleştiriliyor.
Devlet yatırımları
🔹 Son dönemde büyük hastane projeleri, sera kompleksleri, tatil bölgeleri ve yeni sanayi tesisleri tamamlandı; devlet kırsal bölgelerde yeni fabrikalar kurarak ekonomik canlanmayı hızlandırıyor.
🔹 Kim Jong Un yönetimi, savaş gelirlerinin bir bölümünü altyapı yatırımları ve tüketim ekonomisine aktararak devlet kontrolündeki ekonomik faaliyetleri genişletiyor.
🔹 ABD hükümeti, SpaceX’in en büyük müşterisi konumunda bulunuyor ve şirket 2025 yılında devletten yaklaşık 4 milyar dolar gelir elde etti.
🔹 Şirketin devlet gelirlerinin önümüzdeki yıllarda önemli ölçüde artması bekleniyor.
🔹 Space Force, geçen ay SpaceX’e savaş sistemleri için uydu haberleşme ağı kurulmasına yönelik 2,3 milyar dolarlık ve füze ile hava araçlarını yörüngeden takip edecek uydu sistemi için 4,2 milyar dolarlık iki ayrı sözleşme verdi.
Pentagon ile iş birliği
🔹 SpaceX, mevcut teknolojilerini temel alarak Pentagon’a hızlı çözümler sunma stratejisiyle yüksek değerli askerî projeler kazandı.
🔹 Şirket, hava araçları ve füzeleri uzaydan takip edecek radar tabanlı sistemini Pentagon’un öngördüğünden çok daha kısa sürede devreye almayı teklif etti.
🔹 Pentagon, bazı programlarda hız ihtiyacı nedeniyle SpaceX’i bürokratik süreçleri aşabilen örnek şirketlerden biri olarak gösteriyor.
İstihbarat projeleri
🔹 ABD Ulusal Keşif Ofisi (NRO), SpaceX ile görüntüleme uyduları ve yerde hareket eden hedefleri takip edecek sistemlerin geliştirilmesi için birlikte çalışıyor.
🔹 NRO, 200’den fazla alçak yörünge uydusundan oluşan istihbarat ve gözetleme ağını bugüne kadarki en gelişmiş devlet uydu takımyıldızı olarak tanımlıyor.
Starship ve askerî kullanım
🔹 ABD Savunma Bakanlığı, SpaceX’in geliştirdiği Starship roketinin gelecekte büyük askerî yüklerin uzaya taşınmasında kullanılmasını değerlendiriyor.
🔹 SpaceX, Florida’daki askerî fırlatma tesisinden yılda 76 Starship uçuşu gerçekleştirme izni aldı.
🔹 Askerî belgeler, daha yüksek fırlatma kapasitesinin ABD’nin uzaya erişim kabiliyetini artıracağını belirtiyor.
Şirketin hedefi
🔹 Sektör uzmanları, SpaceX’in alçak Dünya yörüngesindeki devlet operasyonlarının temel altyapısı olmayı hedeflediğini değerlendiriyor.
🔹 Elon Musk, SpaceX’in Starshield askerî uydu ağı ve gizli istihbarat programlarıyla ABD ulusal güvenliği açısından hayati bir unsur olduğunu söyledi.
🔹 Donald Trump, ABD'nin İran ile müzakere edeceği herhangi bir anlaşmayı İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun kabul etmek zorunda kalacağını söyledi.
🔹 Trump, “Kararları ben veriyorum. Tüm kararları ben veriyorum. Netanyahu karar vermiyor.” ifadelerini kullandı.
🔹 Trump, anlaşmanın kendi şartları içinde başarıya ulaşabileceğini ya da başarısız olabileceğini ancak füze saldırılarının bu süreci değiştirmeyeceğini ifade etti.
🔹 Trump, anlaşmanın yakın olduğuna dair önceki açıklamalarından daha temkinli bir tutum sergileyerek sürecin nasıl sonuçlanacağını göreceklerini söyledi.
Askerî seçenekler
🔹 Trump, anlaşmanın başarısız olması halinde İran’a yönelik askerî operasyon veya mevcut ablukanın sürdürülmesi seçeneklerinin değerlendirilebileceğini söyledi.
🔹 Trump, ablukanın İran üzerinde şimdiye kadar gerçekleştirilen saldırılardan daha güçlü etki yarattığını savundu.
Netanyahu ile görüşme
🔹 Trump, geçen hafta Netanyahu ile yaptığı sert telefon görüşmesinin gerçekleştiğini doğruladı ve görüşmenin basına yansıyan içeriğine itiraz etmedi.
🔹 Trump, Fox News’e yaptığı açıklamada Netanyahu’ya İran’a karşı misilleme yapmaması talimatını vereceğini söyledi.
Bölgesel gelişmeler
🔹 İran, Beyrut’ta Hizbullah hedeflerine yönelik İsrail saldırısına karşılık olarak İsrail’e füze saldırısı düzenledi.
🔹 İran, ABD ile yapılacak herhangi bir anlaşmanın kalıcı bir İsrail ateşkesine bağlı olduğunu belirtiyor.
🔹 Yazılım şirketlerine yönelik özel sermaye satın alma işlemlerinin değeri 2026'nın ilk beş ayında 50 milyar dolara geriledi. Aynı dönemde bu rakam geçen yıl 88 milyar dolar seviyesindeydi.
🔹 İlk beş aylık toplam işlem hacmi, Covid-19 salgınının piyasalarda büyük dalgalanma yarattığı 2020 yılından bu yana en düşük seviyeye indi.
🔹 İlk beş aydaki tempo yıl boyunca sürerse 2026, yazılım sektöründe 2018'den bu yana en zayıf satın alma yılı olacak.
Yapay zekâ etkisi
🔹 Özel sermaye şirketleri, yapay zekânın yazılım şirketlerinin iş modellerini nasıl değiştireceğine ilişkin belirsizlik nedeniyle yeni yatırımlarda temkinli davranıyor.
🔹 Yatırımcılar, yapay zekâ kullanımının ardından şirketlerin gerçek değerinin nasıl şekilleneceği netleşmeden yatırım kararı vermekte zorlanıyor.
🔹 Özellikle yapay zekâ ajanlarının rutin görevleri üstlenebilmesi, çalışan sayısına bağlı lisans modeliyle gelir elde eden yazılım şirketlerinin geleceğine ilişkin kaygıları artırıyor.
İşlem hacmindeki düşüş
🔹 Aylık işlem hacmi ocak ayında 24 milyar dolar seviyesindeyken, yeni yapay zekâ araçlarının piyasaya çıkmasının ardından şubat ayında 9 milyar dolara geriledi.
🔹 Mayıs ayında açıklanan ve tamamlanan yazılım satın alma işlemlerinin toplam değeri 5 milyar dolar oldu. Geçen yılın aynı ayında bu rakam 29 milyar dolardı.
Sektörde beklentiler
🔹 Özel sermaye yöneticileri, yazılım şirketlerinin yapay zekâ karşısındaki dayanıklılığına göre daha net ayrımlar yapmaya başladıklarını belirtiyor.
🔹 S&P Kuzey Amerika teknoloji yazılım endeksi ilk çeyrekteki sert düşüşün ardından nisan ayındaki dip seviyelerden toparlanma gösterdi.
🔹 Avrupa'nın büyük teknoloji yatırımcılarından HG, yaklaşık 500 milyon dolarlık Rightsline satın almasını gerçekleştirerek yıl başındaki satış dalgasından sonra sektördeki ilk büyük işlemlerden birine imza attı.
🔹 Sektör danışmanları, yapay zekâdan daha az etkilenen alanlarda satın alma faaliyetlerine olan güvenin yazılım sektörüne kıyasla daha güçlü olduğunu belirtiyor.
🔹 Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, yedi yıl aradan sonra ilk kez Kuzey Kore’ye resmi ziyaret gerçekleştirmek üzere Pyongyang’a geldi.
🔹 Şi Cinping’in salı günü Kuzey Kore lideri Kim Jong Un ile görüşmesi bekleniyor.
🔹 Ziyaret, Kim Jong Un’un ülkenin nükleer kapasitesini "üstel hızda" büyütme hedefini yeniden teyit etmesinden birkaç gün sonra gerçekleşti.
Çin ve Kuzey Kore ilişkileri
🔹 Analistler, Çin’in Kuzey Kore’yi nükleer silahsızlanma ve bölgesel diyalog konularında yeniden müzakere sürecine yönlendirmek istediğini değerlendiriyor.
🔹 Şi Cinping’in ziyareti, Kim Jong Un’un son yıllarda Rusya ile geliştirdiği ekonomik ve askerî ilişkilerin ardından iki ülke bağlarını güçlendirme amacı taşıyor.
🔹 Uzmanlar, Çin’in Kuzey Kore’nin Rusya’ya aşırı yakınlaşmasını istemediğini değerlendiriyor.
🔹 Çin ile Kuzey Kore arasında karşılıklı savunma anlaşması bulunuyor ve Pekin uzun yıllardır Pyongyang’ın en önemli ekonomik destekçisi konumunda bulunuyor.
Nükleer politika
🔹 Kim Jong Un, ülkenin nükleer gücünü üstel hızda artırmayı hedefleyen kapsamlı bir plan yürüttüğünü açıkladı.
🔹 Kim Yo Jong, Kuzey Kore’nin nükleer güç statüsünün mutlak ve dokunulmaz olduğunu söyledi.
🔹 Kim Jong Un daha önce ABD’nin nükleer silahsızlanma konusundaki yaklaşımını değiştirmesi halinde Washington ile yeniden görüşmelere açık olduğunu ifade etmişti.
Bölgesel gelişmeler
🔹 Kim Jong Un geçen yıl Pekin’de Şi Cinping ve Vladimir Putin ile birlikte İkinci Dünya Savaşı'nın sona erişinin 80. yıl dönümü etkinliklerine katıldı.
🔹 Kuzey Kore son dönemde Rusya ile ilişkilerini derinleştirerek Ukrayna savaşına destek amacıyla asker gönderdi.
🔹 Uzmanlar, Şi Cinping’in ziyaretinde Tayvan ve Japonya ile ilgili güvenlik konularının da ele alınabileceğini değerlendiriyor.
🔹 Çin ile Japonya arasındaki gerilim, Japonya Başbakanı Sanae Takaichi’nin Tayvan konusunda yaptığı açıklamaların ardından artış gösterdi.
🔹 Güney Kore ekonomisi, yarı iletken, gemi inşası ve savunma sanayisindeki güçlü performansın etkisiyle yılın ilk çeyreğinde yıllık yüzde 3,6 büyüdü.
🔹 Aynı dönemde ihracat yüzde 38 artarak 220 milyar dolarla rekor seviyeye ulaştı.
🔹 Yapay zekâ yatırımları ve küresel yeniden silahlanma süreci Güney Kore'nin stratejik sektörlerini destekledi.
Yarı iletken ve yapay zekâ
🔹 Nisan ayında bellek çipi satışları 31,9 milyar dolara ulaştı ve toplam ihracatın önemli bölümünü oluşturdu.
🔹 Samsung Electronics ve SK Hynix'in piyasa değerleri 1 trilyon doların üzerine çıktı ve dünyanın en büyük 20 şirketi arasına girdi.
🔹 Veri merkezi yatırımlarının artması ultra yüksek voltajlı transformatör üreticilerine de güçlü talep oluşturdu.
🔹 Hyosung Heavy Industries, HD Hyundai Electric ve LS Electric'in toplam sipariş bakiyesi 32 trilyon won seviyesine ulaştı.
🔹 Güney Kore Merkez Bankası Başkanı Shin Hyun-song, yarı iletken satışlarının 2026 büyümesine 0,7 puan katkı sağlayacağını söyledi.
Gemi inşası ve savunma
🔹 Küresel gemi inşa sektöründe rekabet büyük ölçüde Çin ve Güney Kore arasında yoğunlaştı.
🔹 Hyundai Heavy Industries bu yıl 16 LNG gemisi siparişi aldı.
🔹 Güney Kore'nin en büyük üç tersanesi ocak ortası ile mayıs ortası arasında toplam 19,1 milyar dolarlık yeni sözleşme imzaladı.
🔹 ABD Savunma Bakanlığı savaş gemilerinin tasarım ve üretiminin Güney Kore ile Japonya'ya dış kaynak kullanımıyla yaptırılmasını inceleyen 1,85 milyar dolarlık fizibilite çalışması başlattı.
🔹 Güney Kore bu yıl Peru, Norveç, Birleşik Arap Emirlikleri ve Polonya ile savunma anlaşmaları imzaladı.
🔹 Polonya ile yapılan savaş uçağı, roket ve tank satış anlaşmasının değeri 6,5 milyar dolar oldu.
🔹 Savunma sektörünün ihracat sipariş bakiyesi son bir yılda yüzde 24 artarak 113,3 trilyon wona yükseldi.
Diğer sektörler ve riskler
🔹 Güney Kore kozmetik ihracatında Fransa'nın ardından dünyada ikinci sırada yer alıyor.
🔹 Yılın ilk çeyreğinde ülkeye gelen turist sayısı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 23 artarak 4,76 milyona ulaştı.
🔹 Çelik ve petrokimya sektörleri Çinli rakiplerin düşük maliyetleri ve yüksek petrol fiyatlarının baskısı altında bulunuyor.
🔹 Uzmanlar, Güney Kore'nin yarı iletkenler dışında birçok sektörde Çin karşısındaki teknolojik üstünlüğünü kaybetme riskiyle karşı karşıya olduğunu değerlendiriyor.
🔹 Rus güvenlik servisleri, Ayetullah Ali Hamaney'in Tahran'da öldürülmesinin ardından Vladimir Putin ve yakın çevresini koruyan özel kamera sisteminin bazı bölümlerini geçici olarak kapattı.
🔹 Sistemin, mühendislerin internet bağlantısını tamamen izole etmeye yönelik incelemelerinin ardından yeniden devreye alındığı belirtildi.
🔹 Söz konusu sistemin Moskova genelindeki yaklaşık 300 bin şehir kamerasından bağımsız çalıştığı ifade edildi.
Yapay zekâ ve gözetleme
🔹 İsrail istihbaratının İran'daki trafik kameralarından elde edilen görüntüleri yapay zekâ ile analiz ederek Hamaney ve yakın çevresinin toplantısını tespit ettiği belirtildi.
🔹 Yapay zekâ sistemleri milyonlarca saatlik görüntü içinden belirli davranışları ve hareket kalıplarını doğal dil sorgularıyla tespit edebiliyor.
🔹 Bu teknoloji, nesneler yerine davranış kalıplarını analiz ederek geniş görüntü arşivleri üzerinde arama yapılmasına imkân sağlıyor.
🔹 Sistemler CCTV görüntülerinin yanı sıra sosyal medya, iletişim kayıtları, akıllı cihaz mikrofonları ve seyahat verilerini de birlikte analiz edebiliyor.
Rusya ve uluslararası endişeler
🔹 Rusya Federal Güvenlik Servisi Başkanı Aleksandr Bortnikov, ülkenin geniş kamera ağının yabancı istihbarat servisleri tarafından kullanılabilecek bir zafiyet haline geldiği uyarısında bulundu.
🔹 Rus yetkililer Ukrayna istihbarat servislerinin daha önce Rusya'daki trafik kameralarına sızdığını değerlendiriyor.
🔹 Bağımsız bir Ukraynalı bilgisayar korsanı, Moskova ve Kremlin çevresindeki kameraların hâlâ çalıştığını ve düzenli olarak hacklendiğini öne sürdü.
Küresel kullanım
🔹 Çin, davranış analizi yapabilen yeni nesil yapay zekâ destekli kamera sistemlerine yatırım yapıyor.
🔹 Hindistan, İran kamera sistemlerine yönelik saldırıların ardından Çin üretimi güvenlik kameralarının ülkeden kaldırılması için son tarih belirledi.
🔹 Uzmanlar, yapay zekâ destekli görüntü analizinin büyük veri kümeleri üzerinde hedef tespit süresini günlerden dakikalara indirebildiğini belirtiyor.
🔹 Buna karşın düşük teknoloji yöntemleri kullanan örgütlerin yapay zekâ destekli gözetleme sistemlerinden kaçınmayı sürdürebildiği ifade ediliyor.
🔹 Tarihçi ve filozof Yuval Noah Harari, yapay zekâ modellerine tüzel kişilik verilmesinin finansal, ekonomik ve siyasi sistemler açısından ciddi riskler oluşturabileceğini savundu.
🔹 Harari, Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei'nin insan olmayan şirketler için yeni bir hukuki statü oluşturacağını açıkladığını ve bu şirketlerin yapay zekâ ajanları tarafından insan müdahalesi olmadan yönetilebileceğini söyledi.
Hukuki ve ekonomik riskler
🔹 İnsan olmayan şirketler varlık sahibi olabilecek, çalışan istihdam edebilecek, uluslararası ticaret yapabilecek, dava açabilecek ve siyasi bağışlarda bulunabilecek.
🔹 Yapay zekâ ajanları şirket yönetimindeki tüm satın alma, satış, yatırım, işe alım ve dava kararlarını insan katılımı olmadan verebilecek.
🔹 Yapay zekâlara tüzel kişilik verilmesi yeni ekonomik fırsatlar yaratabilir ancak aynı zamanda yapay zekâların finansal ve siyasi sistemlere doğrudan erişmesini sağlayabilir.
🔹 Berkeley merkezli Palisade Research'ün araştırmasına göre gelişmiş yapay zekâ modelleri hedeflerine ulaşmak için satranç oyunlarında sistemi hackleyerek hile yapmayı tercih edebildi.
🔹 Harari, benzer davranışların şirket rekabetinde ortaya çıkması halinde yapay zekâ şirketlerinin hukuki boşlukları ve düzenleme farklılıklarını kullanarak avantaj sağlayabileceğini savundu.
Tarihsel benzetme
🔹 Harari, insan yöneticilerin hapis gibi kişisel yaptırımlardan çekindiğini ancak yapay zekâ yöneticiler için bu caydırıcılığın bulunmadığını belirtti.
🔹 Hollanda Doğu Hindistan Şirketi'nin sınırlı sorumlu şirket modelinin tarihsel önemine dikkat çeken Harari, bu yapının Batavia merkezli bir şirket devletine dönüştüğünü hatırlattı.
🔹 Harari, yapay zekâlara tüzel kişilik tanıyan ülkelerin tarihsel benzeri bulunmayan ve insan olmayan şirketlerin fiilen yönettiği bir "yapay zekâ devleti" riskini taşıyabileceğini savundu.
🔹 Bill Gates, Jeffrey Epstein bağlantıları nedeniyle ABD Temsilciler Meclisi denetim komitesinin yürüttüğü soruşturma kapsamında Kongre üyeleriyle görüşmeye hazırlanıyor.
🔹 Gates Vakfı, Jeffrey Epstein ile çalışanlarının herhangi bir şekilde temas kurmuş olmasından pişmanlık duyduğunu açıkladı ve Epstein ile herhangi bir iş birliği yapılmadığını veya kendisine ödeme yapılmadığını belirtti.
🔹 Bill Gates, Epstein ile geçirdiği her dakikadan pişman olduğunu söyledi ve zengin bağışçılardan hayır desteği sağlanabileceği düşüncesiyle hata yaptığını kabul etti.
Vakıf içindeki etkiler
🔹 Gates Vakfı CEO'su Mark Suzman, Epstein ile bağlantının kurumu lekelediğini söyledi ve vakıf çalışanlarıyla Epstein arasındaki yazışmaların rahatsız edici olduğunu ifade etti.
🔹 Bazı vakıf çalışanları, kurumun hedefleri ile başkanının Epstein bağlantıları arasında çelişki yaşadıklarını dile getirdi.
🔹 Warren Buffett, Gates Vakfı'na gelecekte bağış yapıp yapmayacağına henüz karar vermediğini ve son açıklamalarla birlikte yeni bilgiler öğrendiğini söyledi.
Epstein ile temaslar
🔹 Gates, 2011 yılından itibaren Jeffrey Epstein ile yıllar boyunca temas halinde bulundu ancak Epstein'ın cinsel istismar suçlarıyla bağlantılı olduğuna dair herhangi bir suçlamayla karşı karşıya bulunmuyor.
🔹 2011 yılında Bill Gates'in bilim danışmanı Boris Nikolic, Epstein'ı Gates Vakfı'na "arkadaş ve finansal guru" olarak tanıttı ve ardından New York'taki evinde vakıf yöneticileriyle görüşmeler yapıldı.
🔹 Eski vakıf yöneticisi Gabrielle Fitzgerald, Epstein'ın çocuk felci ve bulaşıcı hastalık projeleri için büyük bağışlar sağlayabileceğini öne sürdüğünü, iki görüşmenin ardından ise vakfın onunla çalışmaması yönünde tavsiyede bulunduğunu söyledi.
🔹 Vakfın Epstein ile temaslarına ilişkin bağımsız dış inceleme sürüyor ve ilk güncellemenin yaz aylarında alınması bekleniyor.
🔹 Rus yetkililer son bir yılda popüler mesajlaşma uygulamalarını engelleyerek kullanıcıları devlet destekli MAX uygulamasına yönlendirmeye başladı.
🔹 MAX platformundaki mesajların Rusya Federal Güvenlik Servisi tarafından erişilebilir olduğu yönünde yaygın bir kanaat oluştu.
🔹 Devlet televizyonu Channel One'da MAX uygulamasıyla ilgili alaycı bir espri yayınlandı.
🔹 Devlet medyası MAX uygulamasını sürekli tanıtırken Batılı platformların Rus yasalarına uymadığı yönünde yayınlar yaptı.
Yasaklar
🔹 Rusya son yıllarda Facebook, Instagram, YouTube ve Telegram gibi uluslararası platformlara erişimi engelledi veya yavaşlattı.
🔹 Facebook ve Instagram 2022'de, YouTube 2024'te ve Telegram 2025'te kısıtlandı.
🔹 Telegram'ın engellenmesi savaş yanlısı kesimler dahil geniş bir kullanıcı kitlesinde tepkiye yol açtı.
🔹 Telegram, mesajlaşma ve haber kanallarını bir araya getiren en yaygın dijital platformlardan biri haline gelmişti.
🔹 Ukrayna savaşı sonrasında savaş yanlısı Telegram kanallarının kullanıcı sayısı milyonlara ulaştı ve cephedeki Rus askerleri için önemli iletişim araçlarından biri oldu.
Toplumsal etkiler
🔹 İnternet ve mesajlaşma uygulamalarına yönelik kısıtlamalar savaş yanlısı kesimlerde de eleştirilerin artmasına neden oldu.
🔹 Artan savaş maliyetleri ve Ukrayna'nın insansız hava aracı saldırılarıyla birlikte internet kısıtlamalarına yönelik tepkilerin büyüdüğü ifade edildi.
🔹 Birçok Rus vatandaşının VPN kullanarak yasakları aşmaya çalıştığı belirtildi.
🔹 Yaklaşık 60 milyon Rus'un VPN teknolojisini bildiği ve internet kullanıcılarının yaklaşık yüzde 40'ının VPN kullandığı tahmin ediliyor.
🔹 Rus yönetimi Apple üzerinde baskı kurarak VPN uygulamalarının mağazadan kaldırılmasını istedi ve 2030 yılına kadar VPN uygulamalarının yüzde 92'sini engellemeyi hedefleyen projelere yaklaşık 300 milyon dolar yatırım yaptı.
Güvenlik gerekçesi
🔹 Yetkililer internet kesintilerinin Ukrayna'nın insansız hava aracı saldırılarının etkisini azaltmak amacıyla uygulandığını savundu.
🔹 Mart ayında gerçekleşen bir Ukrayna saldırısı Baltık Denizi'ndeki limanlarda geçici aksamalara yol açtı.
🔹 Birçok Rus vatandaşının internet kesintilerini devletin tamamen kontrol ettiği egemen bir internet sistemi oluşturma stratejisinin parçası olarak gördüğü aktarıldı.
🔹 Moskova'da mart ayı sonunda internet kısıtlamalarına karşı gençlerin katıldığı bir gösteri düzenlendi.
🔹 Gösterinin ardından bazı organizatörler ülkeyi terk etti, bazıları ise gözaltına alındı.
🔹 Uzmanlar, yardım kuruluşları ve görsel incelemeler İsrail ordusunun Lübnan'daki yerleşim bölgelerinde beyaz fosfor mühimmatı kullandığını değerlendirdi.
🔹 Doğrulanan görüntülerde 30 Mayıs'ta yaklaşık 40 bin nüfuslu Nebatiye kentinde beyaz fosfor mühimmatına ait izler görüldü.
🔹 Doğrulanan diğer görüntülerde Sur kenti ile Klayaa, Hıyam ve Yohmor çevresinde de beyaz fosfor kullanıldığı belirtildi.
🔹 Son çatışmalar Hizbullah'ın kuzey İsrail'e roket saldırıları düzenlemesinin ardından yeniden başladı.
Mühimmatın özellikleri
🔹 Beyaz fosfor hava ile temas ettiğinde kendiliğinden tutuşuyor ve söndürülmesi son derece güç oluyor.
🔹 Mühimmat savaşlarda duman perdesi oluşturmak ve yangın çıkarmak amacıyla kullanılabiliyor.
🔹 Sivillerin bulunduğu bölgelerde kasıtlı olarak kullanılması uluslararası savaş hukukunu ihlal ediyor.
🔹 İsrail, uluslararası hukuku ihlal edecek şekilde beyaz fosfor kullandığı iddialarını reddediyor.
🔹 İsrail ordusu beyaz fosfor içeren mühimmatın yalnızca duman perdesi oluşturmak amacıyla kullanıldığını açıkladı.
İncelemeler ve geçmiş kullanım
🔹 Mühimmat uzmanları son görüntülerde havada patlayarak yanan beyaz fosfor parçacıkları saçan topçu mühimmatlarının görüldüğünü değerlendirdi.
🔹 Uzmanlar görüntülerin daha önce İsrail tarafından kullanılan ABD yapımı 155 milimetrelik M825A1 mühimmatlarıyla uyumlu olduğunu belirtti.
🔹 İnsan Hakları İzleme Örgütü 2024 yılında yayımladığı raporda Lübnan'da beyaz fosfor kullanımının yaygın olduğunu bildirdi.
🔹 Araştırmacı Ahmad Beydoun'a göre İsrail, 7 Ekim 2023 sonrasındaki bir yıl içinde Lübnan'da 200'den fazla beyaz fosfor mühimmatı kullandı.
🔹 Lübnan hükümeti Ekim 2023'ten bu yana Birleşmiş Milletler ve BM Güvenlik Konseyi'ne dört ayrı başvuru yaparak beyaz fosfor kullanımına ilişkin endişelerini iletti.
🔹 Lübnan'ın verilerine göre beyaz fosfor nedeniyle ülkenin güneyinde 600'den fazla yangın çıktı.
Etkileri
🔹 Dünya Sağlık Örgütü, beyaz fosforun temas halinde ağır yanıklara neden olduğunu belirtiyor.
🔹 Solunması durumunda ciddi solunum yolu ve göz yaralanmalarına yol açabiliyor.
🔹 İnsan Hakları İzleme Örgütü, beyaz fosfor yanıklarının kemiğe kadar ilerleyebildiğini ve organ yetmezliğine neden olabildiğini açıkladı.
🔹 Beyaz fosfor evlerde, araçlarda, binalarda, tarım arazilerinde ve ormanlık alanlarda yangın çıkarabiliyor.
🔹 Uzmanlar, beyaz fosfor kalıntılarının toprak ve suda uzun süre kalabildiğini ve tarım alanlarının kullanımını olumsuz etkileyebildiğini belirtiyor.
🔹 İran'la yürütülen çatışmanın sonsuz bir savaş olmadığını ve yaklaşık üç aydır sürdüğünü söyledi.
🔹 Trump, savaşın sona ermesiyle birlikte akaryakıt fiyatlarının düşeceğini yineledi.
🔹 İran ile müzakerelerin durumu konusunda kesin bir takvim vermedi.
🔹 İranlı müzakerecileri "daha rasyonel" ve "çok akıllı" olarak nitelendirdi.
🔹 Orta Doğu'da konuşlandırılan yaklaşık 50 bin ABD askerinin geri çekilmesine ilişkin taahhütte bulunmadı.
🔹 Bu askerlerin bölgede tutulmasının ABD'ye çok az maliyet getirdiğini söyledi.
🔹 İran ile anlaşma sağlanamazsa ABD ordusunun çatışmaları sürdüreceğini ve zenginleştirilmiş uranyumu ele geçirmek için operasyon düzenleyebileceğini ifade etti.
🔹 Trump, savaş tehdidinin büyük ölçüde ortadan kalktığını ve çatışmanın yakında sona ereceğini söyledi.
Tazminat fonu
🔹 Trump, haksız şekilde yargılandığını düşünen destekçilerine tazminat ödenmesini amaçlayan fon önerisini savundu.
🔹 Fonun Kongre tarafından onaylanması halinde bunun olumlu olacağını söyledi.
🔹 Onay çıkmaması durumunda hayal kırıklığı yaşayacağını ifade etti.
🔹 Trump'ın avukatları son günlerde mahkemede fon planının ilerlemediğini açıklamıştı.
Röportajdaki diğer başlıklar
🔹 Trump, Kaliforniya'daki son seçimlerin usulsüz olduğu yönündeki iddiaları konusunda ısrarlı sorularla karşılaşmasının ardından röportajı sonlandırdı.
🔹 İran savaşının maliyetinin mayıs ayında yaklaşık 29 milyar dolara ulaştığı belirtildi.
🔹 Trump ayrıca Beyaz Saray'a planlanan balo salonu projesi için Kongre'den 1 milyar dolarlık kaynak talebini sürdürdü.
🔹 Trump, Vietnam Savaşı'nın çok daha uzun sürdüğünü hatırlatarak İran çatışmasının yalnızca birkaç aydır devam ettiğini söyledi.
🔹 Kim Jong-un pandemi döneminde Çin sınırını kapattı ve sınırı geçmeye çalışanlara ateş açılması talimatı verdi.
🔹 Sınır ticareti ve kaçakçılığa yönelik sert önlemlerle halkın ithalata bağımlılığı azaltılmaya çalışıldı.
🔹 Gayriresmî pazarlar tasfiye edilerek ekonomi ve ideoloji üzerindeki devlet tekeli güçlendirildi.
🔹 K-pop ve Güney Kore dizileri dağıtan kişilerin kamuoyu önünde idam edildiği belirtildi.
🔹 Yeni yasalarla Güney Kore kültürü ve yaşam tarzını benimseyenlere ağır cezalar uygulanmaya başlandı.
Askerî ve dış politika
🔹 Kuzey Kore uluslararası yaptırımlara rağmen nükleer silah ve füze kapasitesini genişletmeyi sürdürdü.
🔹 Güney Kore, Japonya ve ABD'yi hedef alabilecek yeni füze sistemleri geliştirildi.
🔹 Rusya'nın Ukrayna savaşı sırasında Moskova'ya silah ve asker desteği verildi.
🔹 Rusya'nın karşılığında Kuzey Kore'ye askerî teknoloji, gıda, petrol ve turizm desteği sağladığı ifade edildi.
🔹 İki ülke karşılıklı savunma ve iş birliği anlaşması imzaladı.
🔹 Kim Jong-un, ABD ile yeni müzakereleri ve Güney Kore ile yakınlaşmayı reddetti.
Çin ile ilişkiler
🔹 Çin Devlet Başkanı Şi Cinping yedi yıl aradan sonra Kuzey Kore'ye iki günlük resmî ziyaret gerçekleştirdi.
🔹 Çin ile Kuzey Kore arasında ticaret yeniden genişlemeye başladı.
🔹 Pekin ile Pyongyang arasında tren seferleri yeniden başlatıldı ve uçuş sayıları artırıldı.
🔹 Yalu Nehri üzerindeki yeni kara köprüsünün tamamlanmasına yaklaşıldı.
Ekonomi
🔹 Pandemi döneminde kaçak altın ticareti, siber saldırılar ve yurt dışındaki işçilerden elde edilen gelirler döviz kaynağı olarak kullanıldı.
🔹 Rusya ile gelişen askerî iş birliği mühimmat üretimini artırdı ve savunma sanayisini canlandırdı.
🔹 Güney Kore Merkez Bankası tahminlerine göre Kuzey Kore ekonomisi 2024 yılında yüzde 3,7 büyüdü.
🔹 Buna rağmen Kuzey Kore wonu son bir yılda dolar karşısında üçte ikiden fazla değer kaybetti ve pirinç fiyatları üç kattan fazla arttı.
Ülkedeki değişimler
🔹 Son yıllarda yeni konut projeleri, tatil bölgeleri, sera kompleksleri ve altyapı yatırımları tamamlandı.
🔹 Pyongyang'da gece aydınlatmaları, asansör kullanımı, akıllı telefon uygulamaları ve evlere yemek teslimatı gibi hizmetler yaygınlaştı.
🔹 Daha fazla otomobil, otobüs, kamyon ve inşaat ekipmanının kullanıldığı gözlemlendi.
🔹 Kim Jong-un mart ayında yaptığı konuşmada ülkede "mucizevi bir dönüşüm" yaşandığını söyledi ve Kuzey Kore'nin artık dış tehditlere açık bir ülke olmadığını ifade etti.
🔹 Sağlık Bakanı Robert F. Kennedy Jr.'ın gıda politikaları ve aşı konularına odaklanırken bakanlığın geniş faaliyet alanının yönetimine sınırlı ilgi gösterdiği öne sürüldü.
🔹 Kennedy'nin kariyer memurlarına güvenmediği ve yakın danışman çevresine dayandığı ifade edildi.
🔹 Bakanlığın birçok üst düzey kadrosunun uzun süredir boş kaldığı, çok sayıda deneyimli sağlık uzmanı ve bilim insanının görevden ayrıldığı belirtildi.
🔹 Kennedy'nin Kongre üyeleriyle yalnızca ifade vermesi gerektiğinde görüştüğü ve CDC merkezini yalnızca bir kez ziyaret ettiği ifade edildi.
Ebola salgını
🔹 Dünya Sağlık Örgütü Afrika'daki Ebola salgınını halk sağlığı acil durumu ilan ettikten sonra altı ABD vatandaşının virüse maruz kaldığı bildirildi.
🔹 Robert F. Kennedy Jr., salgınla ilgili kamuoyuna yalnızca kısa bir açıklama yaptı ve "Üzerinde çalışıyoruz." dedi.
🔹 Kennedy'nin Ebola salgını hakkında CDC bilim insanlarından çok az brifing aldığı ifade edildi.
🔹 CDC, Ebola'nın ABD'ye taşınmasını önlemek amacıyla seyahat kısıtlamaları uygulamaya başladı.
🔹 Ebola krizinin yönetimi büyük ölçüde NIH Direktörü vekili Jay Bhattacharya'ya bırakıldı.
Kurumsal yapı
🔹 ABD Sağlık Bakanlığı bünyesinde Genel Cerrah görevi boş bulunuyor.
🔹 NIH bünyesindeki 27 enstitü ve merkezin yaklaşık yarısı vekil yöneticiler tarafından yönetiliyor.
🔹 Ulusal Alerji ve Enfeksiyon Hastalıkları Enstitüsü vekil başkanı ile ülkenin en üst düzey ilaç düzenleyicisi görevden alındı.
🔹 FDA Başkanı geçen ay tütün politikaları nedeniyle görevinden ayrıldı.
🔹 CDC halen vekâleten Jay Bhattacharya tarafından yönetiliyor.
Eleştiriler ve gelişmeler
🔹 Bazı kamu sağlığı uzmanları ve eski sağlık bakanları yönetimdeki kadro boşluklarının kriz dönemlerinde ABD'nin müdahale kapasitesini zayıflatabileceğini savundu.
🔹 Şubat ayında Christopher Klomp, bakanlığın operasyonlarını güçlendirmek amacıyla baş danışman olarak görevlendirildi.
🔹 Bakanlık sözcüsü Courtney Spencer, kalan tüm kadroların doldurulması için yoğun işe alım süreci yürütüldüğünü açıkladı.
🔹 Robert F. Kennedy Jr., Christopher Klomp ve Stefanie Spear'ı hükümetin en etkili yöneticileri arasında gösterdi.
🔹 Kennedy, sağlıklı beslenme, kronik hastalıklarla mücadele ve yapay gıda boyalarının kaldırılması gibi alanlarda önemli sonuçlar elde ettiğini söyledi.
🔹 İsrail ve ABD'nin şubat sonunda İran'a düzenlediği saldırıların ardından ülkede yaklaşık 1.700 sivilin hayatını kaybettiği bildirildi.
🔹 Ateşkes sivillere kısa süreli rahatlama sağladı ancak İran'ın pazar günü İsrail'e yeni balistik füze saldırıları düzenlemesi gerilimi yeniden artırdı.
🔹 Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanması ve kritik sektörlerin zarar görmesi İran ekonomisini daha da ağır bir krize sürükledi.
Ekonomi
🔹 Temel tüketim ürünlerinin fiyatları hızla yükseldi ve günlük yaşam giderek zorlaştı.
🔹 Meşhed yakınlarındaki bir plastik şişe fabrikası, petrokimya sektörüne yönelik saldırılar sonrası ham madde yetersizliği nedeniyle üretimi durdurdu ve çalışanlarını ücretsiz izne çıkardı.
🔹 İsfahan'da eczaneler ilaç dağıtımını sınırlandırmaya başladı.
🔹 İran Sağlık Bakanlığı doktorlara yalnızca zorunlu ilaçları reçete etmeleri yönünde tavsiyede bulundu.
🔹 İran Hemofili Derneği, ülkede hemofili ilaç stoklarının kalmadığını ve ilaç ithalatının büyük ölçüde zorlaştığını açıkladı.
🔹 İran İstatistik Merkezi verilerine göre yemeklik yağ fiyatı geçen yıla göre yüzde 430, yumurta yüzde 345, pirinç yüzde 287 ve süt yüzde 139 arttı.
Toplumdaki ruh hali
🔹 Hükümet karşıtı ve hükümet yanlısı birçok İranlı siyasi değişim umutlarını kaybettiklerini ve günlük yaşam mücadelesine odaklandıklarını söyledi.
🔹 İsrail ve ABD'nin başlangıçta Mahmud Ahmedinejad'ı ülkenin başına getirmeyi planladığı yönündeki iddialar bazı rejim karşıtlarında hayal kırıklığı yarattı.
🔹 Çatışmalar sırasında hayatını kaybeden aile fertlerine ilişkin paylaşımlar İran sosyal medyasında geniş yankı buldu.
🔹 Savaşa karşı çıkan birçok İranlı ülkenin istikrarı için diplomatik müzakerelerin sürmesini desteklediğini ifade etti.
🔹 Bazı analistler, savaşın ilk döneminde rejim değişimini destekleyen birçok İranlının zamanla bu görüşünü değiştirdiğini değerlendirdi.
Siyasi gelişmeler
🔹 İran'ın dini lideri Ali Hamaney şubat ayındaki saldırılarda öldü ve yerine oğlu geçti.
🔹 Donald Trump, anlaşma sağlanması halinde İran'ın yeni dini lideri Ayetullah Mücteba Hamaney ile görüşmekten onur duyacağını söyledi.
🔹 Bu açıklama İran'da geniş yankı uyandırdı ve sosyal medyada çok sayıda yorum ve paylaşım yapıldı.
🔹 Hükümet yanlısı bazı İranlılar da yükselen fiyatların toplumun tüm kesimlerini etkilediğini ve ekonomik sorunların çözülmemesi halinde sıkıntıların büyüyeceğini söyledi.
🔹 Ipsos anketine göre Britanyalıların yüzde 52'si Birleşik Krallık'ın yeniden Avrupa Birliği'ne katılması gerektiğini düşünüyor.
🔹 Anket 14-20 Mayıs tarihleri arasında 1.137 yetişkin Britanyalı ile gerçekleştirildi.
🔹 Bu oran, Haziran 2016'daki Brexit referandumunda Avrupa Birliği'nden ayrılmayı destekleyen seçmen oranının tersine döndüğünü gösteriyor.
🔹 Katılımcıların yaklaşık yarısı Brexit konusunda yeni bir referandum yapılmasını destekliyor.
🔹 Yeni referandumun bir sonraki genel seçimden önce mi yoksa sonra mı yapılması gerektiği konusunda görüşler eşit şekilde bölünmüş durumda.
🔹 Varsayımsal bir referandumda katılımcıların yüzde 33'ü Birleşik Krallık'ın Avrupa Birliği dışında kalması yönünde oy vereceğini söyledi.
🔹 Katılımcıların yaklaşık onda biri kararsız olduğunu belirtti.
Kamuoyu eğilimleri
🔹 Ipsos Siyaset Direktörü Keiran Pedley, sonuçların kamuoyunda Avrupa ile ilişkiler konusunda belirgin bir değişim yaşandığını gösterdiğini söyledi.
🔹 Pedley, Avrupa ile ilişkiler konusundaki tartışmanın seçmen nezdinde henüz sonuçlanmadığını ifade etti.
🔹 Genç seçmenler Avrupa Birliği'ne yeniden katılımı güçlü şekilde desteklerken 55 yaş ve üzerindeki seçmenlerin yaklaşık yarısı buna karşı çıkıyor.
🔹 Avrupa Birliği'ne dönüşü destekleyenlerin büyük bölümü İşçi Partisi, Liberal Demokratlar ve Yeşiller seçmenlerinden oluşuyor.
🔹 Reform UK Partisi seçmenlerinin yaklaşık yüzde 70'i Avrupa Birliği'ne yeniden katılmaya karşı çıkıyor.
Avrupa ile ilişkiler
🔹 Göç konusu Birleşik Krallık siyasetindeki en tartışmalı başlıklardan biri olmayı sürdürüyor.
🔹 Nisan ayında yapılan ayrı bir Ipsos araştırmasına göre Britanyalılar savunma, ticaret ve iklim değişikliği konularında Birleşik Krallık ile Avrupa'nın ortak çıkarlara sahip olduğunu düşünüyor.
🔹 Katılımcılar iki tarafın bu alanlarda daha yakın iş birliği yapmasını bekliyor.
🔹 Buna karşılık yasa dışı göç konusunda görüş ayrılıkları devam ediyor.
🔹 Britanyalıların yaklaşık yüzde 40'ı Birleşik Krallık ile Avrupa Birliği'nin yasa dışı göç konusunda çıkarlarının çatıştığını düşünürken yaklaşık dörtte biri çıkarlarının ortak olduğunu değerlendiriyor.
🔹 Uluslararası Af Örgütü, Kamboçya'nın çevrim içi dolandırıcılık sektörünü bir yıllık operasyonlara rağmen büyük ölçüde tasfiye edemediğini açıkladı.
🔹 Kuruluş, nisan ayı itibarıyla Kamboçya genelinde faaliyet gösteren 86 dolandırıcılık merkezi tespit etti.
🔹 Bu sayı bir yıl önce belirlenen 53 merkezin üzerine çıktı.
🔹 Operasyonlar sırasında devlet müdahalesine ilişkin kanıt yalnızca 24 merkezde tespit edildi.
🔹 Resmî makamlar ise ülke genelinde 250'den fazla dolandırıcılık merkezine karşı işlem yapıldığını açıklamıştı.
Operasyonlar ve eleştiriler
🔹 Uluslararası Af Örgütü, operasyonların en bilinen dolandırıcılık merkezlerini kapatma ve mağdurları koruma konusunda başarısız olduğunu açıkladı.
🔹 Kamboçya hükümeti operasyonlar kapsamında binlerce kişinin gözaltına alındığını, yargılandığını ve sınır dışı edildiğini duyurmuştu.
🔹 Başbakan Hun Manet, geçen yıl temmuz ayında dolandırıcılık ağlarını ülke ekonomisine yönelik tehdit olarak nitelendirerek ülke çapında operasyon başlatmıştı.
🔹 Uluslararası Af Örgütü, operasyonların bazı sonuçlar verdiğini ancak sistematik eksiklikler ve yetersiz soruşturmalar nedeniyle sektörün büyük bölümünün faaliyetini sürdürdüğünü değerlendirdi.
Güneydoğu Asya'daki durum
🔹 Kamboçya, Myanmar ve Laos çevrim içi dolandırıcılık merkezlerinin yoğunlaştığı ülkeler arasında yer alıyor.
🔹 Bu merkezlerde insan kaçakçılığı mağdurlarının dünya genelindeki kişileri hedef alan dolandırıcılık faaliyetlerinde çalıştırıldığı belirtiliyor.
🔹 Uzmanlar, operasyonlar öncesinde dolandırıcılık merkezlerindeki kilit kişilerin uyarıldığı ve baskınların çoğunun göstermelik kaldığını değerlendiriyor.
🔹 Dolandırıcılık ağlarının sınır bölgelerindeki büyük merkezlerden şehirlerdeki daha küçük tesislere taşındığı veya başka bölgelere kaydığı ifade ediliyor.
Mağdurlar
🔹 Uluslararası Af Örgütü, operasyonlar sırasında binlerce kişinin kaçtığını veya serbest bırakıldığını ancak çoğunun mağdur yerine göçmen ihlalcisi olarak değerlendirildiğini açıkladı.
🔹 Kurtulan kişilerin yiyecek, barınma ve ülkeden ayrılma konusunda yardım kuruluşlarına, yerel halka ve yabancı büyükelçiliklere bağımlı kaldığı belirtildi.
🔹 Uzmanlar, bazı kişilerin dolandırıcılık merkezlerinden kurtulduktan sonra yeniden insan kaçakçılarının eline düştüğünü ifade etti.
🔹 Interpol uzmanları, dolandırıcılık merkezlerinin tamamen ortadan kalkmadığını ve farklı bölgelerde yeniden ortaya çıktığını söyledi.
🔹 Nvidia Üst Yöneticisi Jensen Huang, geçen hafta başlayan küresel teknoloji hisseleri satış dalgasını alım fırsatı olarak değerlendirdi.
🔹 Güney Kore'nin Kospi Endeksi, yatırımcıların yapay zekâ hisselerindeki pozisyonlarını azaltmasının ardından pazartesi günü geriledi.
🔹 Küresel teknoloji hisselerinde yapay zekâ yatırımlarının aşırı ısındığı endişeleri satış baskısını artırdı.
🔹 ABD teknoloji hisseleri cuma günü olası faiz artışı endişeleriyle sert düşüş yaşadı.
🔹 Jensen Huang, yapay zekâ altyapısının kurulmasının henüz başlangıç aşamasında olduğunu söyledi.
🔹 Huang, hisse senedi piyasasındaki düşüşlerin yatırımcıların daha düşük fiyatlardan alım yapmasına imkân verdiğini söyledi.
🔹 Huang, herkesin bu gelişmelerden heyecan duyması gerektiğini ifade etti.
🔹 Nvidia ile SK Hynix, gelecek nesil yapay zekâ bellek çiplerinin geliştirilmesi için çok yıllı bir anlaşma imzaladı.
🔹 Anlaşma, yapay zekâ çipleri alanında Samsung Electronics ile rekabet eden SK Hynix için önemli bir adım oldu.
🔹 Güney Kore Devlet Başkanı Lee Jae Myung, ülke borsasının hâlâ düşük değerlemeye sahip olduğuna inandığını söyledi.
🔹 Jensen Huang, yapay zekânın gelecekte internet gibi dünyanın temel altyapılarından biri haline geleceğini söyledi.
🔹 Huang, yapay zekânın insanların çalışma ve yaşam biçimini değiştireceğini ve bunun veri merkezleri ile çiplere yönelik talebi önemli ölçüde artıracağını ifade etti.
🔹 IMF Başkanı Kristalina Georgieva, dünyanın son yıllarda art arda yaşanan krizlerin ardından daha sık görülen şoklara dayanabilecek temeller oluşturması gerektiğini söyledi.
🔹 Georgieva, dünyanın gelecekte de şoklarla karşılaşmaya devam edeceğini ve bu gerçeğin henüz tam olarak içselleştirilmediğini ifade etti.
🔹 Georgieva, 2019'dan bu yana görev süresinde Covid-19 salgını, Ukrayna savaşı, gümrük tarifeleri krizi ve Orta Doğu çatışmalarıyla karşı karşıya kaldı.
🔹 IMF'nin kredi verme kapasitesi yaklaşık 1 trilyon dolar seviyesinde bulunuyor.
🔹 Georgieva, IMF'nin en güçlü aracının nesnel ekonomik analiz olduğunu söyledi.
Yapay zekâ
🔹 Georgieva, küreselleşmenin yol açtığı eşitsizliklerin geçmişte yeterince dikkate alınmadığını söyledi.
🔹 Küresel ekonominin büyümesine rağmen birçok toplumun işlerini kaybettiğini ve bunun yeterince önemsenmediğini ifade etti.
🔹 Georgieva, yapay zekâ dönüşümünün benzer toplumsal eşitsizliklere yol açmaması gerektiğini söyledi.
IMF çalışmaları
🔹 IMF, küresel ekonomik görünüm raporunu temmuz ayında güncelleyecek.
🔹 IMF, nisan ayında Orta Doğu'daki savaş nedeniyle yılın büyüme tahminini aşağı yönlü revize etmişti.
🔹 IMF, 2024 yılında Ukrayna savaşının başlamasından sonra ilk kez Rusya ekonomisine ilişkin yıllık değerlendirme sürecini yeniden başlatmayı planladı.
🔹 Bazı Avrupa Birliği ülkeleri bu karara tepki göstererek Rusya ile ekonomik temas kurulmasının Kremlin'in yaptırımları aşma çabalarını meşrulaştıracağını savundu.
🔹 Georgieva, bombardımanların devam etmesi ve Rusya'nın ticaret verilerini paylaşma konusunda isteksiz davranması nedeniyle değerlendirme sürecinin ertelendiğini söyledi.
🔹 Georgieva, Rusya ekonomisine yönelik düzenli IMF değerlendirmelerinin ileride yeniden başlayacağını ancak bunun zamanlamasına ilişkin ayrıntı vermedi.
🔹 IMF, Rusya'nın işgalinden bu yana Ukrayna'ya reform koşullarına bağlı olarak 2023 yılında 15,6 milyar dolar ve bu yıl 8,1 milyar dolarlık finansman programı sağladı.
🔹 Lübnanlı gazeteci Amal Halil, 22 Nisan'da İsrail hava saldırısında yıkılan bir binada yaralı halde mahsur kaldı.
🔹 Lübnan ordusu, sivil savunma ve Kızılhaç ekipleri yaklaşık iki saat boyunca kurtarma izni bekledi.
🔹 Kurtarma ekipleri binaya ilk kez saat 18.00'e yaklaşırken yaklaştı ancak yakınlarında bir ses bombası patlamasının ardından geri çekildi.
🔹 İsrail ordusunun aracılar üzerinden onay vermesinin ardından ekipler yeniden bölgeye yöneldi.
🔹 Tıbbi kayıtlara göre Amal Halil saat 19.00'da hayatını kaybetti.
🔹 İsrail ordusu aynı akşam yaptığı açıklamada kurtarma ekiplerinin bölgeye ulaşmasını engellemediğini ve gazetecilere zarar vermemek için hareket ettiğini bildirdi.
Saldırıların seyri
🔹 Amal Halil üç ardışık İsrail hava saldırısının üçüncüsünde hayatını kaybetti.
🔹 İlk saldırı önündeki aracı vurdu.
🔹 İkinci saldırı gazetecilerin terk ettiği aracı imha etti.
🔹 Üçüncü saldırı ise Halil'in başka bir gazeteciyle sığındığı binayı yıktı.
🔹 Uydu görüntüleri saldırı sonrasında binanın tamamen yıkıldığını ve aracın ağır hasar aldığını gösterdi.
Tepkiler
🔹 Sınır Tanımayan Gazeteciler ve çeşitli insan hakları kuruluşları saldırıyı ve tıbbi erişimin engellenmesini savaş suçu olarak nitelendirdi.
🔹 UNESCO Genel Direktörü Halid El-Enani olayla ilgili soruşturma çağrısı yaptı.
🔹 Gazetecileri Koruma Komitesi verilerine göre 2026 yılında hayatını kaybeden 21 gazeteci ve medya çalışanının dokuzu Lübnan'da öldü.
🔹 İsrail ordusu Amal Halil'in ölümünü soruşturduğunu ve olayı büyük ciddiyetle ele aldığını açıkladı.
Olayın ayrıntıları
🔹 Amal Halil ve görsel gazeteci Zeynep Farac, Hizbullah yanlısı Al-Akhbar gazetesi adına İsrail-Hizbullah çatışmalarını takip etmek için güney Lübnan'da bulunuyordu.
🔹 İlk saldırının ardından Halil ve Farac çevredeki bir binaya sığındı ve Lübnan ordusu, Kızılhaç ile Birleşmiş Milletler Lübnan Geçici Görev Gücü'nden yardım istedi.
🔹 Halil, saldırıdan sonra kardeşine gönderdiği ses kaydında iyi olduğunu ve yardım beklediklerini söyledi.
🔹 İkinci saldırıda gazetecilerin aracı vuruldu ve Halil yaralandı.
🔹 Üçüncü saldırıda bina çöktü ve Farac sokağa savrularak kurtuldu.
🔹 Kurtarma ekipleri gece saatlerinde enkaza ulaştı ve Amal Halil'in cenazesini saatler süren çalışmanın ardından çıkardı.
🔹 Dünya Kupası 104 maçla ABD, Kanada ve Meksika'da düzenlenecek, Meksika ise Guadalajara, Monterrey ve Meksiko'da toplam 13 maça ev sahipliği yapacak.
🔹 Meksika, Dünya Kupası'na ev sahipliği yapan ülkeler arasında Güney Afrika ve Brezilya'nın ardından en yüksek şiddet oranına sahip üçüncü ülke konumunda bulunuyor.
🔹 Mayıs ayında ülkede günde ortalama 44 kişi öldürüldü.
🔹 Şubat ayında CJNG lideri Nemesio Rubén Oseguera Cervantes'in öldürüldüğü operasyonun ardından suç örgütleri Guadalajara'nın bazı bölgelerini yanan kamyonlarla yolları kapatarak felç etti.
🔹 Yetkililer Dünya Kupası güvenliği için yaklaşık 100 bin asker, polis ve özel güvenlik görevlisinin görev yapacağını açıkladı.
🔹 Güvenlik planı gözetleme teknolojileri ile stadyumlar ve taraftar alanlarında geniş güvenlik çemberlerini içeriyor.
Olası riskler
🔹 Güvenlik planlamacıları en büyük tehdidin stadyum dışındaki taraftar alanları, ulaşım merkezleri, oteller, restoranlar ve stadyum girişlerinde oluşabileceğini değerlendiriyor.
🔹 Ev sahibi ülkeler stadyumlar ve taraftar etkinlikleri çevresindeki izinsiz insansız hava araçlarını tespit etmek ve engellemek için ortak strateji geliştirdi.
🔹 ABD, Kanada ve Meksika Ebola, kızamık ve diğer hastalıkların yayılmasını izlemek için ortak sağlık protokolleri oluşturdu.
🔹 Sınır geçişleri, vize işlemleri ve göç uygulamalarının taraftarların ve takımların seyahatlerini zorlaştırabileceği belirtiliyor.
🔹 Donald Trump'ın İran millî takımının ABD'de oynayıp geceyi ülkede geçiremeyeceğini söylemesinin ardından Meksika Devlet Başkanı Claudia Sheinbaum takımı Meksika'da ağırlamayı teklif etti.
Ekonomi ve siyaset
🔹 Deloitte, Dünya Kupası'nın Meksika ekonomisine 2,73 milyar dolar katkı sağlayacağını ve 100 binden fazla geçici istihdam oluşturacağını tahmin ediyor.
🔹 Turnuva, Meksika için ülkenin daha güvenli, daha zengin ve daha modern bir görüntü sunması açısından önemli bir fırsat olarak görülüyor.
🔹 Donald Trump, Meksika'nın suç örgütleriyle yeterince mücadele etmediğini ve bunun ABD'yi etkilediğini savunuyor.
🔹 Trump yönetimi bazı Meksikalı suç örgütlerini terör örgütü olarak tanımladı ve doğrudan askerî müdahale ihtimalini gündeme getirdi.
🔹 Claudia Sheinbaum, ABD'yi Meksika topraklarında izinsiz operasyon düzenlememesi konusunda uyardı.
🔹 ABD savcıları, Sinaloa Valisi Rubén Rocha Moya'yı para ve siyasi destek karşılığında Sinaloa Karteli'nin ABD'ye uyuşturucu sevkiyatına yardım etmekle suçladı.
🔹 Meksika'da turnuva sırasında yaşanabilecek güvenlik, ulaşım, protesto veya sınır kaynaklı aksaklıkların Donald Trump'ın Meksika'nın kendi topraklarını kontrol edemediği yönündeki söylemlerini güçlendirebileceği değerlendiriliyor.
🔹 Anthropic'in Claude Code yazılım geliştirme ajanı Şubat 2025'te kullanıma sunulduktan sonra birçok yazılımcı için temel araçlardan biri haline geldi.
🔹 Anthropic, mayıs ayında yayımladığı kodların beşte dördünden fazlasının Claude tarafından yazıldığını açıkladı.
🔹 2025'in başında Anthropic modelleri yaklaşık bir saatlik insan mühendisliği görevlerini tamamlayabilirken son sistemler bir iş gününden uzun sürecek görevleri yerine getirebiliyor.
🔹 Anthropic, 5 Haziran'da sınır yapay zekâ geliştirmelerinin yavaşlatılması veya geçici olarak durdurulabilmesi seçeneğinin dünya için mevcut olması gerektiğini açıkladı.
Kendi kendini geliştiren yapay zekâ
🔹 Anthropic kurucu ortağı Jack Clark, 2028 sonuna kadar bir yapay zekâ sisteminin insan müdahalesi olmadan kendi halefini geliştirebilme ihtimalini yüzde 60 olarak gördüğünü söyledi.
🔹 Böyle bir süreç "özyinelemeli kendini geliştirme" olarak adlandırılıyor ve her yeni modelin bir sonrakini daha güçlü şekilde üretmesi esasına dayanıyor.
🔹 Bazı araştırmacılar bunun kısa sürede insanüstü zekâya ulaşabilecek bir yapay zekâ patlamasına yol açabileceğini düşünüyor.
🔹 Tam anlamıyla kendi kendini geliştiren bir sistemin oluşabilmesi için veri toplama, algoritma geliştirme, eğitim ve güvenlik denetimi dahil tüm geliştirme zincirinin otomatik hale gelmesi gerekiyor.
Araştırmalar ve örnekler
🔹 Google DeepMind'ın AlphaEvolve sistemi 2025 yılında Google veri merkezlerinin iş yükü dağıtımını iyileştirerek küresel hesaplama gücünün yaklaşık yüzde 0,7 tasarruf edilmesini sağlayan bir yöntem geliştirdi.
🔹 AlphaEvolve ayrıca matris çarpımı yöntemlerini geliştirerek Gemini modelinin eğitimini yaklaşık yüzde 1 hızlandırdı.
🔹 Andrej Karpathy, GPT-2 seviyesindeki Nanochat modelini tek bilgisayarda yaklaşık üç saatte eğitmeyi başardı.
🔹 Karpathy daha sonra eğitim sürecini Autoresearch adlı yapay zekâ ajanına devretti ve eğitim süresi yaklaşık 1 saat 39 dakikaya kadar düştü.
🔹 Karpathy, bu iyileştirmeleri kendisinin yapmadığını ve yapay zekâ ajanının bağımsız şekilde gerçekleştirdiğini söyledi.
Riskler ve sınırlamalar
🔹 Bazı araştırmacılar gelecekte yapay zekâ modellerinin başka yapay zekâ modellerini eğitmesi ve güvenlik kontrollerinin de yine yapay zekâ tarafından yapılması ihtimalinden endişe duyuyor.
🔹 Max Tegmark, kontrolsüz yapay zekâ gelişimini gözleri kapalı şekilde otoyolda gaza basmaya benzetti.
🔹 Tegmark, güçlü yapay zekâ sistemlerinin devlet ve ticaret alanlarında insan karar vericilerin yerini alabileceğini veya insanlığı geri plana itebileceğini söyledi.
🔹 Yapay zekânın kendi kendini geliştirme hızını veri merkezlerinin işlem kapasitesi, enerji ihtiyacı ve eğitim verisine erişim gibi fiziksel sınırlamalar da etkileyebilir.
🔹 Lip-Bu Tan, Mart 2025'te Intel'in üst yöneticisi olduğunda şirket ciddi bir yeniden yapılanma sürecine ihtiyaç duyuyordu.
🔹 Intel, Nvidia, AMD ve Qualcomm karşısında pazar payı kaybetti ve gelişmiş çip üretiminde TSMC'nin gerisinde kaldı.
🔹 Lip-Bu Tan, şirketin hızlı çözümleri olmadığını ve birçok alanda iyileşmeye ihtiyaç bulunduğunu söyledi.
Yapay zekâ ve işlemciler
🔹 Yapay zekâ yarışında merkezi işlem birimlerine (CPU) yönelik ilginin yeniden artması Intel için yeni bir fırsat oluşturdu.
🔹 Analistler, Intel'in faaliyetlerinin büyük bölümünü CPU işinin oluşturduğunu ve CPU talebindeki artışın şirketi yeniden büyütebileceğini değerlendiriyor.
🔹 Yapay zekâ ajanlarının yaygınlaşması CPU kullanımını artıran başlıca etkenlerden biri olarak görülüyor.
🔹 Grafik işlemcileri yapay zekâ modellerinin eğitilmesinde öne çıkarken CPU'lar eğitilmiş modellerin çalıştırılması sürecinde daha fazla kullanılmaya başlandı.
🔹 Nvidia Üst Yöneticisi Jensen Huang, CPU'nun artık orkestrayı yöneten şef, GPU'nun ise orkestra haline geldiğini söyledi.
🔹 Nvidia, Computex fuarında dizüstü ve masaüstü bilgisayarlar için yeni CPU tanıttı ve Vera veri merkezi CPU'sunun tam üretime geçtiğini açıkladı.
🔹 Lip-Bu Tan, son bir ayda birçok şirket yöneticisinin daha fazla CPU talebiyle kendisini aradığını söyledi.
Şirket stratejisi
🔹 Intel, daha güçlü bilanço yapısı ve yenilenen yönetim kadrosuyla yapay zekâ kaynaklı büyüme fırsatlarından yararlanmayı hedeflediğini açıkladı.
🔹 Lip-Bu Tan, Intel çalışanlarının yaklaşık yüzde 34'ünü işten çıkardı.
🔹 Intel, Almanya ve Polonya'daki yeni üretim tesisi yatırımlarını durdurdu.
🔹 Şirket bürokratik yapıyı sadeleştirdi, yeni ortaklıklar kurdu, bazı varlıklarını sattı ve odağını yeniden mühendisliğe çevirdi.
🔹 Lip-Bu Tan, Intel'de tüm mühendislik ekiplerinin doğrudan kendisine bağlı çalışacağını söyledi.
🔹 Intel, Qualcomm ve Arm'dan üst düzey yöneticileri veri merkezi ve yapay zekâ birimlerinin başına getirdi.
🔹 Nvidia ve SoftBank, Intel'e yatırım yaparak stratejik ortaklık desteği sağladı.
ABD desteği ve gelecek
🔹 ABD hükümeti ağustos ayında Intel hisselerine 8,9 milyar dolarlık yatırım yaparak şirkette yaklaşık yüzde 10 pay aldı.
🔹 Bu yatırım, ABD'de çip üretimini ve ulusal güvenlik açısından yerli gelişmiş yarı iletken tedarik zincirini güçlendirme amacı taşıyor.
🔹 Intel hisseleri bu yatırımın ardından yaklaşık yüzde 300 yükseldi.
🔹 Analistler, Intel'in çip üretim faaliyetlerinde müşteri kazanımı ve üretim kalitesi konusunda önemli zorluklarla karşı karşıya olduğunu değerlendiriyor.
🔹 Analistler, Lip-Bu Tan'ın şirketin kötü gidişatını durdurmayı başardığını ancak toparlanma sürecinin devam ettiğini ifade ediyor.
🔹 Brett McGurk, Washington ile Tahran'ın aynı görüşmeleri yürüttüğünü düşünmesine rağmen gerçekte iki farklı müzakere anlayışıyla hareket ettiğini savundu.
🔹 McGurk, Washington'un müzakereleri güç dengesi üzerinden, Tahran'ın ise sahip olduğu varlık üzerinden değerlendirdiğini yazdı.
🔹 İran'ın 1979 devriminden bu yana ABD ile pazarlıklarda rehineleri koz olarak kullandığı ifade edildi.
🔹 Eylül 2023'te ABD ile İran arasında Evin Cezaevi'nde tutulan beş ABD vatandaşının serbest bırakılması karşılığında bazı İranlı mahkûmların bırakılması ve 6 milyar dolarlık fonun Güney Kore'den Katar'a aktarılması konusunda anlaşma sağlandı.
🔹 Anlaşma kapsamında 6 milyar dolarlık fonun yalnızca yaptırım dışı insani işlemler için kullanılmasına izin verildi.
🔹 7 Ekim 2023'te Hamas'ın İsrail'e saldırmasının ardından ABD, Katar'daki bu fonlara erişimi yeniden durdurdu.
Hürmüz Boğazı
🔹 Brett McGurk, İran'ın bugün Hürmüz Boğazı'nı küresel ekonomi için bir rehine gibi kullandığını savundu.
🔹 Hürmüz Boğazı dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birini taşıyor.
🔹 İran, füze ve insansız hava araçlarıyla oluşturduğu baskı sayesinde boğaz üzerinde fiili kontrol sağladığını öne sürüyor.
🔹 İranlı askerî danışman Muhsin Rızai, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması için ABD'nin 24 milyar dolarlık dondurulmuş İran varlığını serbest bırakması gerektiğini söyledi.
🔹 Rızai, "Trump müzakereleri ciddiye alıyorsa bu 24 milyar dolar güven testidir." dedi.
Baskı ve gerilim
🔹 Donald Trump yönetimi, İran limanlarına uyguladığı abluka ile İran petrol ihracatını durdurarak ekonomik baskıyı artırmaya çalışıyor.
🔹 İran ekonomisinin yüksek enflasyon ve milyarlarca dolarlık gelir kaybıyla ekonomik çöküşün eşiğinde olduğu ifade edildi.
🔹 McGurk, Tahran'daki yeni yönetimin ekonomik sıkıntılara rağmen geri adım atmayacağını savundu.
🔹 İran, pazar günü nisan ayındaki ateşkesten bu yana ilk kez İsrail'e füze saldırısı düzenledi.
🔹 Tahran, Donald Trump'ın küresel ekonomik baskıya İran'dan daha uzun süre dayanamayacağını düşündüğünü hesaplıyor.
Olası senaryolar
🔹 Muhsin Rızai, deniz ablukasının kaldırılmaması halinde savaşın Hint Okyanusu'na, Babülmendep Boğazı'na, Kızıldeniz'e ve Akdeniz'e taşınacağını söyledi.
🔹 Brett McGurk, Washington'un önünde ekonomik baskıya devam etmek, İran'ın taleplerini kabul etmek veya askerî müdahaleyle Hürmüz Boğazı'nın kontrolünü sağlamaya çalışmak olmak üzere üç seçenek bulunduğunu savundu.
🔹 Brett McGurk, mevcut güç dengesi değişmediği sürece İran'ın elindeki kozu kolayca bırakmayacağını ve görüşmelerin çıkmazda kalacağını yazdı.
🔹 Moskova bölgesindeki Zelenograd'da 17 Mayıs'ta düzenlenen Ukrayna insansız hava aracı saldırılarında çok sayıda bina hedef alındı.
🔹 Elena Vladimirovna'nın yaşadığı apartmana düşen bir insansız hava aracı yangına neden oldu.
🔹 Elena Vladimirovna ve oğlu yangını söndürmeye çalıştı ancak patlama sesi üzerine binayı terk etti.
🔹 Rusya'nın büyük şehirlerinde yaşayanlar savaşın günlük etkilerini uzun süre sınırlı hissederken Ukrayna'nın uzun menzilli saldırıları bu durumu değiştirmeye başladı.
🔹 Ukrayna'nın petrol rafinerilerine yönelik saldırıları nedeniyle Rusya'da yakıt sıkıntıları artıyor.
🔹 Rusya'nın kontrolündeki Kırım'da benzin dağıtımına sınırlama getirildi.
Toplumsal etkiler
🔹 Ekonomik daralma, internet erişimindeki kısıtlamalar, mesajlaşma uygulamalarına getirilen engeller ve devlet gözetimine ilişkin endişeler toplumdaki huzursuzluğu artırıyor.
🔹 St. Petersburg, ekonomik forum başlamadan saatler önce Ukrayna insansız hava araçlarının hedefi oldu.
🔹 Forumun son gününde yeni saldırılar nedeniyle St. Petersburg sakinlerinden evlerinde kalmaları istendi.
🔹 Kronstadt kentinde yaşayan bir kadın gece boyunca insansız hava araçlarının sesleri nedeniyle uyuyamadığını ve apartmanlarının vurulmasından korktuğunu söyledi.
Açıklamalar
🔹 Rus yetkililere göre 17 Mayıs'ta Moskova bölgesine yönelik 500'den fazla Ukrayna insansız hava aracı saldırısında en az üç kişi öldü.
🔹 Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy saldırıların tamamen haklı olduğunu söyledi.
🔹 Zelenskiy, Moskova bölgesine ulaşan uzun menzilli saldırılarla Rus hükümetine savaşı sona erdirme mesajı verildiğini söyledi.
🔹 Elena Vladimirovna savaşın yakında sona ermesini umduğunu söyledi.
Kamuoyu ve güvenlik
🔹 Sosyal antropolog Alexandra Arkhipova, 2022'den sonra Kremlin ile büyük şehirlerde yaşayanlar arasında savaşın günlük yaşamı etkilemeyeceği yönünde fiili bir toplumsal anlayış oluştuğunu söyledi.
🔹 Arkhipova, internet kısıtlamaları ve WhatsApp ile Telegram gibi uygulamalara getirilen engeller nedeniyle bu yaklaşımın zorlanmaya başladığını söyledi.
🔹 Devlet destekli Max mesajlaşma uygulamasının kamu sektöründe zorunlu hale getirilmeye başlandığı ifade edildi.
🔹 Bazı Rus vatandaşları özel iletişimlerini ayrı tutmak amacıyla ikinci telefon kullanmaya başladı.
🔹 Levada Center'ın nisan ayında yaptığı ankete göre katılımcıların yüzde 62'si barış görüşmelerini desteklerken yüzde 27'si askerî operasyonların sürmesini istedi.
🔹 Moskova yakınlarındaki Himki kentinde yaşayan bazı sakinler insansız hava aracı saldırılarından sonra sürekli tedirgin olduklarını ve savaşın sona ermesini istediklerini söyledi.
🔹 Çin, Kuzey Kore'yi kontrol edemediği ancak kaybetmeyi de göze alamadığı bir komşu olarak görüyor.
🔹 Çin ile Kuzey Kore ilişkileri uzun yıllardır Kore Savaşı'na atıfla "kanla kurulmuş dostluk" olarak tanımlanıyor.
🔹 Son yıllarda iki ülke arasındaki güvensizlik ilişkileri zayıflattı.
🔹 Şi Cinping'in ziyareti dostluk gösterisinden çok Çin'in Kuzey Kore üzerindeki etkisini yeniden güçlendirme amacı taşıyor.
🔹 Çin, sınırında istikrarı ve Pyongyang üzerindeki nüfuzunu korumak isterken Kuzey Kore'nin nükleer programının yol açabileceği krizlere sürüklenmek istemiyor.
Rusya faktörü
🔹 Batılı diplomatik kaynaklar, Çin'in Kuzey Kore ile Rusya arasındaki büyüyen ortaklıktan giderek daha fazla endişe duyduğunu söylüyor.
🔹 Kuzey Kore, Rusya'nın Ukrayna savaşına asker ve silah desteği sağlayarak Moskova ile askerî iş birliğini genişletti.
🔹 Kuzey Kore ile Rusya arasında 2024 yılında karşılıklı savunma anlaşması imzalandı.
🔹 BBC araştırmasına göre yaklaşık 2 bin 300 Kuzey Kore askeri Rusya adına Ukrayna'da hayatını kaybetti.
🔹 Kuzey Kore'nin Rusya'ya mühimmat sağladığı ve karşılığında petrol ile yardım aldığı iddia ediliyor.
🔹 Çin, Rusya'nın Pyongyang üzerindeki baskın güç haline gelmesini istemiyor.
Diplomasi
🔹 Şi Cinping geçen yıl Kim Jong Un'u Pekin'deki askerî geçit törenine davet etti ve Vladimir Putin ile birlikte ağırladı.
🔹 Bu buluşma iki lider arasında altı yıl sonra yapılan ilk resmî zirve oldu.
🔹 Şi Cinping, Çin ile Kuzey Kore'yi ortak kaderle bağlı iyi komşular ve iyi dostlar olarak nitelendirdi.
🔹 Kamuoyuna yapılan açıklamalarda Kuzey Kore'nin nükleer silah programına değinilmedi.
Nükleer program
🔹 Çin, Kuzey Kore'nin nükleer programını açık şekilde desteklemiyor ancak doğrudan karşı da çıkmıyor.
🔹 Çin ve Rusya, 2022 yılında Kuzey Kore'nin füze denemeleri nedeniyle yeni BM yaptırımları öngören ABD destekli tasarıyı veto etti.
🔹 Çin, Kuzey Kore'ye sert baskı uygulamasının Pyongyang'ı daha fazla Rusya'ya yaklaştırabileceğini değerlendiriyor.
Ekonomi ve gelecek
🔹 Çin'in Kuzey Kore'ye ihracatı geçen yıl yaklaşık 2,3 milyar dolara ulaşarak son altı yılın en yüksek seviyesine çıktı.
🔹 Pekin ile Pyongyang arasındaki yolcu tren seferleri altı yıl aradan sonra yeniden başladı.
🔹 Analistler, Çin'in bu adımlarla Kuzey Kore'yi yeniden kendi etki alanına çekmeye çalıştığını değerlendiriyor.
🔹 Kim Jong Un, Çin'in desteğini korumak isterken Pekin'in tam kontrolü altına girmek istemiyor.
🔹 Taraflar birbirlerine tam olarak güvenmese de birbirlerine ihtiyaç duydukları için ilişkilerini sürdürmeye devam ediyor.
🔹 Finlandiya'nın doğusunda yedi ülkenin yaklaşık 5 bin askerinin katıldığı Northern Star tatbikatında NATO birlikleri tanklara karşı pusular düzenledi.
🔹 Tatbikatta tanksavar ekipleri Leopard 2 tanklarını füze saldırılarıyla etkisiz hale getirirken başka bir senaryoda insansız hava araçları ve topçu atışları tankları durdurdu.
🔹 Tatbikatlar, NATO'nun Rusya ile olası bir savaşta geleneksel tank ağırlıklı doktrinden uzaklaşması gerektiği mesajını verdi.
🔹 NATO komutanları, yapay zekâ destekli insansız hava araçlarının modern kara savaşlarında belirleyici hale geldiğini söyledi.
İHA'lar ve modern savaş
🔹 NATO yetkilileri, daha fazla insansız hava aracı tedarik edilmesi ve bunların seri üretimi için üretim kapasitesinin artırılması gerektiğini ifade etti.
🔹 Geleceğin askerî araçlarının otonom sistemlerle birlikte geliştirilmesi gerektiği vurgulandı.
🔹 Ukrayna savaşında binlerce Rus ve Ukrayna tankı ile zırhlı aracın insansız hava araçları, mayınlar ve füzeler nedeniyle imha edildiği belirtildi.
🔹 Ukrayna ordusunun verilerine göre Rusya yaklaşık 11 bin 974 tank ve yaklaşık 25 bin zırhlı araç kaybetti, Ukrayna ise yaklaşık 5 bin 700 tank ve zırhlı araç kaybetti.
🔹 Ukrayna'daki savaş alanı kayıplarının yüzde 90'dan fazlasını insansız hava araçlarının oluşturduğu ifade edildi.
🔹 Finlandiyalı tank komutanı Julius Arkkilä, insansız hava araçlarının modern savaşı tamamen değiştirdiğini söyledi.
🔹 İngiliz askerleri, yeni nesil insansız hava araçlarının daha hızlı şekilde birliklere dağıtılması gerektiğini söyledi.
Rusya ve NATO'nun doğu kanadı
🔹 Finlandiya istihbaratı, Rusya'nın Finlandiya sınırına yakın bölgelerde askerî yığınaklanmasını hızlandırdığını açıkladı.
🔹 Rusya'nın Finlandiya yakınlarında yaklaşık 50 bin askere ulaşabilecek kuvvet konuşlandırdığı değerlendiriliyor.
🔹 Finlandiya Savunma Kuvvetleri, Ukrayna savaşının ardından Rus ordusunun gelişiminde öncelikli yönlerden birinin Finlandiya sınırı olacağını değerlendirdi.
🔹 NATO, Finlandiya'dan Romanya'ya uzanan doğu caydırıcılık hattını oluşturdu.
🔹 NATO Komutanı Christopher Donahue, ittifakın doğu kanadında ölümcül kuvvet kullanma kabiliyetini müttefiklerle birlikte gösterdiğini söyledi.
Finlandiya'nın hazırlıkları
🔹 Finlandiya'nın yaklaşık 24 bin kişilik aktif ordusuna karşılık yaklaşık 900 bin yedek personeli bulunuyor ve savaş durumunda 280 bin asker hızla seferber edilebiliyor.
🔹 Finlandiya'da 18 yaşına gelen erkekler için askerlik zorunlu tutuluyor.
🔹 İngiliz ordusunun yaklaşık 6 bin insansız hava aracına sahip olduğu ancak Rusya ile olası bir savaşta bunların bir hafta içinde tükenebileceği ifade edildi.
🔹 İngiliz birlikleri Ghost keşif İHA'sı ve Bolt taarruz İHA'sını tatbikatta kullandı.
🔹 Finlandiya Kainuu Tugayı Komutanı Ari Laaksonen, ülkesinin gerektiğinde kendini savunmaya hazır olduğunu söyledi.
🔹 Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Kuzey Kore'ye yedi yıl aradan sonra ilk resmî ziyaretini gerçekleştirmek üzere Pyongyang'a geldi.
🔹 İki gün sürecek ziyaret kapsamında Şi Cinping'in Kuzey Kore lideri Kim Jong Un ile görüşmesi planlanıyor.
🔹 Bu görüşme, iki liderin geçen eylül ayında Pekin'de gerçekleştirdiği zirvenin ardından ilk buluşması olacak.
🔹 Şi Cinping'in heyetinde eşi Peng Liyuan, Dışişleri Bakanı Wang Yi ve Komünist Parti yöneticisi Cai Qi de yer alıyor.
Çin-Kuzey Kore ilişkileri
🔹 Uzmanlar, ziyaretin Çin'in Kuzey Kore üzerindeki etkisini yeniden güçlendirmeyi amaçladığını değerlendiriyor.
🔹 Çin ve Kuzey Kore bu yıl karşılıklı savunma anlaşmasının 65. yılını kutluyor.
🔹 Çin uzun yıllardır Kuzey Kore'nin en önemli ekonomik destekçisi ve diplomatik müttefiki konumunda bulunuyor.
🔹 Son yıllarda Kuzey Kore'nin Rusya ile askerî ve ekonomik iş birliğini önceliklendirmesi iki ülke ilişkileri hakkında soru işaretleri oluşturdu.
🔹 Uzmanlar, Çin'in Kuzey Kore üzerindeki etkisini yeniden artırmasının Donald Trump ile yürütülecek temaslarda Pekin'e ek diplomatik koz sağlayabileceğini düşünüyor.
Açıklamalar
🔹 Şi Cinping, Çin ve Kuzey Kore'nin stratejik iş birliğini güçlendirmesi, hegemonya ve zorlayıcı siyasete birlikte karşı çıkması gerektiğini söyledi.
🔹 Şi Cinping'in Kuzey Kore'ye pirinç ve gübre yardımları, Çinli turist gruplarının yeniden kabul edilmesi ve ortak ekonomik projeler önermesi bekleniyor.
🔹 Rodong Sinmun gazetesi Şi Cinping'i "en saygın devlet konuğu" olarak nitelendirdi ve Pyongyang sokaklarının dostluk atmosferiyle dolu olduğunu yazdı.
Nükleer gündem
🔹 Uzmanlar, Şi Cinping'in Kuzey Kore'nin nükleer silahsızlanmasını kamuoyu önünde gündeme getirmemesinin beklendiğini ifade ediyor.
🔹 Beyaz Saray, geçen ay Donald Trump ile Şi Cinping'in Kuzey Kore'nin nükleer silahlardan arındırılması hedefini teyit ettiğini açıkladı.
🔹 Çin ise iki liderin yalnızca Kore Yarımadası'ndaki nükleer konuyu görüştüğünü duyurdu.
🔹 Kim Yo Jong, Beyaz Saray'ın açıklamasını "yanlış bilgi" olarak nitelendirdi.
🔹 Kim Jong Un geçen hafta yeni bir nükleer madde üretim tesisini tanıttı ve ülkenin nükleer gücünü katlanarak artıracağını söyledi.
🔹 Güney Kore Devlet Başkanı Lee Jae Myung, Kuzey Kore'nin her yıl yaklaşık 10 ila 20 nükleer bomba üretmeye yetecek malzeme ürettiğini ve kıtalararası balistik füze teknolojisini tamamlamaya yaklaştığını söyledi.
🔹 Kim Yo Jong, ABD'nin Kuzey Kore'nin nükleer silahlardan vazgeçmesini istemesini "gerçeklerden kopuk ve modası geçmiş bir hayal" olarak nitelendirdi.
🔹 Apple'ın pazartesi günü düzenleyeceği geliştirici konferansında Siri için kapsamlı bir yenileme duyurması bekleniyor.
🔹 Apple, iki yıl önce Siri'yi geliştirme sözü vermiş ancak bunu hayata geçirememişti.
🔹 Siri, 2011 yılında kullanıma sunuldu ve Apple'ın yaklaşık 2,5 milyar cihazlık ekosisteminde erişilebilir durumda bulunuyor.
🔹 Buna rağmen yüz milyonlarca kullanıcı OpenAI ve Anthropic uygulamalarıyla sohbet etmeyi tercih ediyor.
🔹 Çin başta olmak üzere birçok pazarda kullanıcılar günlük işlerini yönetmek için yapay zekâ ajanlarına yöneliyor.
Yapay zekâ stratejisi
🔹 Analistler, Apple'ın iPhone'lardaki e-postalar, mesajlar, takvim kayıtları ve diğer kişisel veriler sayesinde önemli bir yapay zekâ avantajına sahip olduğunu düşünüyor.
🔹 Bu veriler Siri'nin daha yararlı yanıtlar vermesine ve görevleri daha başarılı yerine getirmesine katkı sağlayabilir.
🔹 Apple'ın en büyük zorluğu, gizlilik ve güvenlik nedeniyle işletim sistemindeki verilerin sıkı şekilde korunuyor olması olarak görülüyor.
🔹 Apple'ın hem kendi sistemleri hem de geliştiriciler için bu verilerin yapay zekâ kullanımını mümkün hale getirmesi bekleniyor.
Beklenen yenilikler
🔹 Siri'ye yeni bir sohbet modu eklenmesi bekleniyor.
🔹 Siri için kullanıcı verilerini paylaşmaya yönelik "kişisel bağlam" özelliğinin sunulması bekleniyor.
🔹 Apple'ın geliştiricilerin uygulamalarını Siri'ye bağlamasına izin vermesi bekleniyor.
🔹 Geliştiricilerin uygulamalarında OpenAI, Anthropic ve Google Gemini modelleri arasında seçim yapabilmesi öngörülüyor.
🔹 Apple'ın kendi işlemcilerindeki yapay zekâ işlem kapasitesinden yararlanmayı sağlayacak yeni yöntemler tanıtması bekleniyor.
Analist değerlendirmeleri
🔹 Analistler, Apple'ın yapay zekâyı teknoloji olarak değil kullanıcı deneyimini geliştiren özellikler olarak sunmasının beklendiğini söylüyor.
🔹 Apple'ın OpenClaw gibi yapay zekâ ajan teknolojilerine şimdilik öncelik vermesi beklenmiyor.
🔹 Analistler, OpenClaw benzeri sistemlerin güvenlik açısından henüz tüketici kullanımına hazır olmadığını düşünüyor.
🔹 İsrail, İran'ın güneybatısındaki Mahşehr petrokimya kompleksini ve İran'daki diğer askerî hedefleri vurdu.
🔹 Mahşehr petrokimya kompleksine yönelik saldırı, 8 Nisan'daki ateşkesten bu yana İran'daki enerji altyapısına düzenlenen ilk saldırı oldu.
🔹 İranlı bir eyalet yetkilisi, Mahşehr tesisinin bazı bölümlerinin hasar gördüğünü söyledi.
🔹 İsrail, saldırıların ardından İran'ın askerî hedeflerini vurduğunu açıkladı.
🔹 İran Devrim Muhafızları, İsrail'in saldırılarında havadan fırlatılan balistik füzeler kullandığını söyledi.
🔹 İran'ın ABD Büyükelçisi Yechiel Leiter, İran'ın İsrail'e 11 balistik füze fırlattığını açıkladı.
🔹 Leiter, İsrail'in İran'ın karadan karaya füze rampalarını ve altyapı tesislerini hedef aldığını söyledi.
🔹 İran Devrim Muhafızları, Ramat David Hava Üssü'nü hedef aldıklarını açıkladı.
🔹 İsrail ordusu, İran'dan atılan füzelerin hava savunma sistemleri tarafından önlendiğini duyurdu.
🔹 İsrail ordusu, Yemen'den İsrail'e doğru bir füze fırlatıldığını tespit ettiğini ve hava savunma sistemlerini devreye soktuğunu açıkladı.
Diplomasi
🔹 Donald Trump, İsrail ve İran'ın yeni saldırılarının ABD yönetiminin Tahran ile yürüttüğü barış görüşmelerini etkilemeyeceğini söyledi.
🔹 Donald Trump, "Kararları ben veriyorum. Tüm kararları ben veriyorum. O karar vermiyor." diyerek Binyamin Netanyahu'yu kastetti.
🔹 Donald Trump ile Binyamin Netanyahu pazar günü yaklaşık yarım saat süren bir telefon görüşmesi yaptı.
🔹 ABD'li bir yetkiliye göre Donald Trump, Binyamin Netanyahu'dan yeni saldırılardan kaçınmasını istedi ve "Bir anlaşmaya çok yakınız." dedi.
🔹 Donald Trump, ABD ile İran'ın savaşı sona erdirecek bir anlaşmaya çok yakın olduğunu söyledi.
İran'ın talepleri
🔹 Tahran, ABD ile yapılacak barış anlaşmasının Lübnan'daki ateşkesin de sürmesine bağlı olduğunu savunuyor.
🔹 İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, ABD üsleri ve İsrail varlıklarının meşru hedefler olduğunu söyledi.
🔹 Donald Trump, savaşın sona ermesine yönelik herhangi bir anlaşmanın İran'ın nükleer silah geliştirmesini engellemesi gerektiğini söyledi.
🔹 İran, ABD ve uluslararası yaptırımların kaldırılmasını, dondurulmuş milyarlarca dolarlık varlığının serbest bırakılmasını ve Hürmüz Boğazı üzerindeki etkisinin tanınmasını talep ediyor.
🔹 İran'ın Rusya Büyükelçisi Kazım Celali, Hürmüz Boğazı'nın açık kalacağını ancak İran ve Umman makamlarının belirleyeceği yeni şartların uygulanacağını söyledi.
🔹 Celali, İran ve Umman'ın boğazla ilgili sağladıkları hizmetler karşılığında ücret alınacağını söyledi.
🔹 İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, İran varlıklarının Körfez ülkelerine aktarılmasının yasa dışı olacağını ve buna karşı önlem alınacağını söyledi.
Piyasalar
🔹 Son çatışmaların ardından Brent petrol fiyatı yüzde 3'ten fazla yükselerek varil başına 96 doların üzerine çıktı.
🔹 İsrail ordusu, pazartesi günü İran'ın batı ve orta kesimlerindeki askerî hedeflere hava saldırıları düzenledi.
🔹 İsrail, saldırıları İran'ın İsrail'e yönelik füze saldırılarının ardından gerçekleştirdi.
🔹 İran Devrim Muhafızları, İsrail'in İran içindeki hedeflere havadan fırlatılan balistik füzelerle saldırı düzenlediğini açıkladı.
🔹 İran Devrim Muhafızları, İsrail'deki Nevatim ve Tel Nof hava üslerine İran'daki radar tesislerine yönelik saldırıya karşılık operasyon düzenlediklerini duyurdu.
🔹 İran Devrim Muhafızları, tüm cephelerde geniş kapsamlı operasyonlara hazır olduklarını açıkladı.
🔹 İsrail ordusu, İran'dan İsrail topraklarına yeni füze atışları tespit edildiğini ve hava savunma sistemlerinin devreye girdiğini açıkladı.
🔹 İran devlet medyasına göre Tahran, Tebriz ve İsfahan kentlerinde patlama sesleri duyuldu.
Enerji altyapısı
🔹 İsrail ordusu, İran'ın güneybatısındaki Mahşehr petrokimya kompleksindeki çeşitli hedefleri vurduğunu doğruladı.
🔹 Mahşehr Özel Petrokimya Ekonomik Bölgesi tahliye edilmeye başlandı.
🔹 Huzistan Eyaleti Güvenlikten Sorumlu Vali Yardımcısı, Bandar-e Mahşehr yakınındaki Karun petrokimya tesisinin İsrail saldırısında hasar gördüğünü açıkladı.
🔹 Bu saldırı, Donald Trump'ın nisan ayında ateşkes ilan etmesinden sonra enerji altyapısına yönelik ilk saldırı oldu.
Diplomasi ve tehditler
🔹 Donald Trump ile Binyamin Netanyahu pazar günü telefon görüşmesi yaptı.
🔹 ABD'li bir yetkiliye göre Donald Trump, Binyamin Netanyahu'dan yeni saldırılardan kaçınmasını istedi ve "Bir anlaşmaya çok yakınız." dedi.
🔹 Donald Trump, İsrail veya İran'ın yeni saldırılarının müzakereleri etkilemeyeceğini söyledi.
🔹 Donald Trump, "Kararları ben veriyorum. Kararları o vermiyor." diyerek Binyamin Netanyahu'yu kastetti.
🔹 İran, ABD ile yapılacak herhangi bir barış anlaşmasının Lübnan'daki ateşkesin sürmesine bağlı olduğunu uzun süredir dile getiriyor.
Açıklamalar ve piyasalar
🔹 İran Devrim Muhafızları, İsrail'e yönelik saldırıların bir uyarı niteliğinde olduğunu açıkladı.
🔹 Devrim Muhafızları, saldırıların tekrarlanması halinde İsrail ve bölgedeki tüm destekçilerinin hedef alınacağını söyledi.
🔹 Devrim Muhafızları Sözcüsü İbrahim Zülfikari, İsrail ordusunun Güney Lübnan ve Beyrut'un güney banliyölerine yönelik saldırılarını durdurması gerektiğini söyledi.
🔹 Zülfikari, saldırıların genişlemesi halinde İsrail ve destekçilerine karşı daha yıkıcı saldırılar başlatılacağını söyledi.
🔹 ABD'nin İsrail Büyükelçisi Mike Huckabee, İran füzelerinin İsrail'i hedef aldığını doğruladı ve sığınakta bulunduğunu açıkladı.
🔹 Brent petrol fiyatı İsrail'in yeniden başlattığı saldırılar sonrasında varil başına 3 doların üzerinde yükselerek 96,24 dolara çıktı.
🔹 Pedro Sánchez, İran savaşına karşı çıkışı nedeniyle Avrupa'da giderek daha fazla ilgi gören liderlerden biri haline geldi.
🔹 ABD ve İsrail'in şubat sonunda İran'a yönelik saldırılarının ardından Pedro Sánchez, operasyonu açık şekilde kınayan tek AB lideri oldu.
🔹 Sánchez, saldırıları "gayrimeşru" olarak nitelendirdi.
🔹 Pedro Sánchez'in ABD savaş uçaklarının ortak kullanılan üsleri ve İspanya hava sahasını kullanmasını engellemesi Donald Trump'ın tepkisini çekti.
🔹 Donald Trump, İspanya'yı "korkunç" ve "dost olmayan" bir ülke olarak nitelendirdi, ticari ilişkileri kesmekle tehdit etti ve ülkenin NATO'dan çıkarılabileceğini söyledi.
🔹 AB liderleri Sánchez'e destek açıklamaları yaptı ve İran'a yönelik saldırıları kınadı.
🔹 İspanya Dışişleri Bakanı José Manuel Albares, "İspanya hiçbir zaman yalnız değildi. Sadece ilk hareket eden ülkeydik." dedi.
İç siyaset
🔹 Pedro Sánchez'in koalisyon hükümeti parlamentodaki ortaklarının desteğini kaybettiği için yasa çıkarmakta zorlanıyor.
🔹 Sánchez'in yakın çevresini ilgilendiren yolsuzluk soruşturmaları hükümet üzerinde baskı oluşturuyor.
🔹 Muhalefet, Pedro Sánchez'i yolsuzluklarla özdeşleştiriyor.
🔹 Buna rağmen Avrupa'da Pedro Sánchez'e yönelik saygı ve desteğin arttığı ifade ediliyor.
Siyasi geçmişi
🔹 Pedro Sánchez, 1997 yılında Bosna'da Birleşmiş Milletler ekibinde ekonomik danışman olarak görev yaptı.
🔹 Sánchez, Bosna deneyiminin milliyetçilik ve kimlik siyasetine bakışını kalıcı şekilde değiştirdiğini yazdı.
🔹 Sánchez, 2014 yılında İspanyol Sosyalist İşçi Partisi liderliğine seçildi.
🔹 2016 yılında görevden ayrıldıktan sonra ülkeyi dolaşarak parti tabanından destek topladı ve 2017 yılında yeniden parti lideri oldu.
🔹 Pedro Sánchez, 2018 yılında yapılan güvensizlik oylamasıyla başbakanlık görevine geldi.
Trump ve dış politika
🔹 Pedro Sánchez, Avrupa'nın ahlaki olarak yeniden güçlenmesi gerektiğini ve küresel barışa katkı sağlaması gerektiğini söyledi.
🔹 Sánchez'in müttefikleri, Donald Trump'a karşı tutumunun çok taraflı uluslararası düzeni savunma anlayışından kaynaklandığını söylüyor.
🔹 İspanya'da yapılan anketlerde katılımcıların yüzde 56'sı İran'a yönelik askerî harekâtı güçlü şekilde onaylamadığını belirtti.
🔹 Ankete katılanların yüzde 43'ü Madrid yönetiminin askerî operasyonlara açık şekilde karşı çıkması ve çatışmanın sona ermesi için çalışması gerektiğini ifade etti.
🔹 Katılımcıların yüzde 51'i ABD'yi Avrupa için bir tehdit olarak gördüğünü söyledi.
🔹 Mart ayında yapılan AB liderler zirvesinde hükümet başkanları İran'a yönelik saldırılar konusunda Pedro Sánchez'in çizgisine destek veren sonuç bildirgesini kabul etti.
🔹 Avrupa Komisyonu, ucuz Çin ithalatının baskısı altında kalan Avrupa Birliği kimya sanayisini desteklemek için yeni önlemler hazırlıyor.
🔹 AB liderleri, 18-19 Haziran zirvesinde Çin kaynaklı arz fazlasını sınırlamaya yönelik Komisyon girişimini görüşecek.
🔹 Avrupa'daki kimya üreticileri, önlemlerin hazırlanmasının aylar hatta yıllar sürebileceğini ve sektörün bu kadar zamanı olmadığını söylüyor.
🔹 Belçikalı kimya şirketi Vynova, Çin rekabeti nedeniyle Avrupa'nın ikinci büyük PVC üreticisi konumunu kaybetti.
🔹 Vynova Hollanda'daki bir tesisini kapattı ve üç fabrikası hukuki yeniden yapılandırma sürecine girdi.
🔹 Şirket Çinli üreticilere karşı damping şikâyetinde bulundu ancak henüz resmi soruşturma başlatılmadı.
🔹 Avrupa Kimya Sanayi Konseyi (Cefic), son üç yılda Avrupa kimya sektörünün üretim kapasitesinin yaklaşık yüzde 10'unu ve 20 bin kişilik istihdamını kaybettiğini hesaplıyor.
🔹 AB'de tüketilen kimyasalların yüzde 31'i 2023 yılında birlik dışından ithal edildi. Bu oran 2013 yılında yüzde 22 seviyesindeydi.
🔹 Çin'in Avrupa kimyasal ithalatındaki payı son on yılda iki katına çıkarak yüzde 18'e yükseldi.
AB'nin planları
🔹 Avrupa Komisyonu, sektörel kotalar, ithalat kısıtlamaları ve Çinli üreticilere yönelik hedefli gümrük tarifeleri gibi seçenekleri değerlendiriyor.
🔹 Kimya ürünlerinin mühimmat, batarya ve otomobil üretimi dahil birçok sektör için temel girdi olması nedeniyle AB, Çin'e artan bağımlılıktan endişe duyuyor.
🔹 Çin'in petrokimya üretimi 2010-2024 döneminde yaklaşık iki katına çıkarken Avrupa'nın üretim kapasitesi yüzde 14 azaldı.
🔹 Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve diğer AB liderleri şubat ayında sektör temsilcileriyle krizi görüştü.
🔹 Belçika Başbakanı Bart De Wever, Çin'in Avrupa pazarına yoğun ürün sevkiyatına karşı sessiz kalınamayacağını söyledi.
Enerji ve ticaret baskısı
🔹 Vynova'nın Belçika tesisi Antwerp kentinin tamamına yakın elektrik tüketimi kadar enerji kullanıyor.
🔹 AB'de sanayi elektriği fiyatları ABD ve Çin'deki rakiplerin ödediği seviyenin yaklaşık iki katı düzeyinde bulunuyor.
🔹 Avrupa kimya sektörü ayrıca ton başına yaklaşık 75 avro seviyesindeki AB karbon fiyatlandırmasına tabi olduğu için ek maliyetlerle karşılaşıyor.
🔹 Avrupa Komisyonu'nun mevcut damping ve sübvansiyon soruşturmalarının uzun sürmesi nedeniyle sektör daha kapsamlı ticaret önlemleri talep ediyor.
🔹 Bazı Avrupalı üreticiler ise Çin ile doğrudan ticaret çatışmasına girilmesine karşı çıkıyor.
🔹 BASF, Çin'de 29 tesise sahip bulunuyor ve Zhanjiang'da yaklaşık 9 milyar avroluk yeni kimya kompleksi yatırımı gerçekleştirdi.
🔹 BASF, serbest ticareti desteklediğini ancak haksız ticaret uygulamalarının da giderilmesi gerektiğini savundu.
🔹 Vynova yönetimi, olası geçici gümrük vergilerinin yıl sonunda veya gelecek yıl başında yürürlüğe girmesinin bile şirket için çok geç olabileceğini söyledi.
🔹 Yeni bir rapora göre ABD'de çocukların refah düzeyi 2019-2024 döneminde geriledi ve 29 eyalette çocukların durumu COVID-19 salgını öncesine göre daha kötü hale geldi.
🔹 Rapor, çocukların refahını ekonomik durum, eğitim, sağlık ile aile ve toplum olmak üzere dört başlık altında ölçüyor.
🔹 ABD'nin toplam çocuk refahı puanı 553'ten 547'ye geriledi.
🔹 Çocukların refahı 29 eyalette kötüleşirken 15 eyalette iyileşti.
Sağlık ve eğitim
🔹 Sağlık puanı 624'ten 607'ye düştü.
🔹 Eğitim puanı 518'den 417'ye geriledi.
🔹 Okuma ve matematik yeterliliklerindeki düşüş 47 eyalette eğitim puanlarının gerilemesine katkı sağladı.
🔹 Georgetown Üniversitesi Çocuklar ve Aileler Merkezi'nin mayıs ayı verileri, Medicaid'e kayıtlı çocuk sayısının azaldığını ve sağlık sigortası bulunmayan çocuk sayısının arttığını gösterdi.
Diğer gelişmeler
🔹 Raporda devlet politikaları ve kamu kaynaklarının gençlerin yaşamı üzerinde doğrudan etkili olduğu vurgulandı.
🔹 İncelenen dönemde genç doğum oranı yüzde 24 azaldı.
🔹 15-19 yaş grubunda doğum oranı 2023 ve 2024 yıllarında her 1.000 genç için 13 doğum seviyesinde kaldı.
🔹 Rapora göre eyaletlerin çocuklara yaptığı yatırımlarla çocukların yaşam koşulları arasında doğrudan ilişki bulunuyor.
🔹 Seattle'daki Onur Haftası kutlamaları kapsamında 26 Haziran'da İran ile Mısır arasında Dünya Kupası maçı oynanacak.
🔹 İran'da eşcinsellik ölüm cezasıyla, Mısır'da ise üç yıla kadar hapis cezasıyla karşılık buluyor.
🔹 Mısır Futbol Federasyonu eşcinsel gururunu simgeleyen işaret ve sembolleri kesin şekilde reddedeceğini açıkladı.
🔹 İran Futbol Federasyonu Başkanı Mehdi Taj, maç eşleşmesini "akıl dışı bir karar" olarak nitelendirdi.
🔹 ABD ve İsrail'in Ayetullah Ali Hamaney'i öldürmesinin ardından İran Spor Bakanı, ülkenin Dünya Kupası'na katılabilecek durumda olmadığını söyledi.
🔹 İran grup maçlarının Meksika'ya alınmasını talep etti ancak FIFA bu talebi reddetti.
🔹 İran daha sonra kamp merkezini Tucson'dan Tijuana'ya taşıdı.
🔹 İranlı futbolcular vizeleri için Ankara'ya gelerek parmak izi verdi ve vizelerini 5 Haziran'da aldı.
🔹 İran, Mehdi Taj dahil bir düzineden fazla teknik görevli ve yetkiliye vize verilmediğini, bu kişilerin daha sonra Meksika üzerinden giriş yapmayı planladığını açıkladı.
FIFA ve Gianni Infantino
🔹 FIFA Başkanı Gianni Infantino, İran'ın 2026 Dünya Kupası'na katılacağını ve ABD'de maçlarını oynayacağını söyledi.
🔹 2026 Dünya Kupası 48 takımla düzenlenecek ve yaklaşık 13 milyar dolar gelir elde etmesi bekleniyor.
🔹 Turnuvaya katılan her ülkeye 12,5 milyon dolar temel ödeme yapılacak.
🔹 Gianni Infantino, Aralık ayında Donald Trump'a FIFA Barış Ödülü verdi.
🔹 Infantino, 2016 yılında FIFA başkanlığına Sepp Blatter'in ardından seçildi.
🔹 Infantino, Rusya ve Katar'da düzenlenen Dünya Kupaları sırasında bu ülkelerin yönetimleriyle yakın ilişkiler kurdu.
🔹 FIFA, Suudi Arabistan'ın 2034 Dünya Kupası ev sahipliğine tek aday olarak başvurmasının ardından organizasyonu bu ülkeye verdi.
Siyasi gerilimler
🔹 Donald Trump'ın İran, Irak, Haiti, Senegal ve Fildişi Sahili vatandaşlarına yönelik tam veya kısmi seyahat yasakları taraftarların turnuvaya katılımını etkiliyor.
🔹 Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin katılımı Ebola salgını nedeniyle risk altında bulunuyor.
🔹 Filistin Futbol Federasyonu Başkanı Cibril Rajoub, FIFA Kongresi'nde İsrail'e Gazze savaşı nedeniyle Rusya'ya uygulanan yaptırımlara benzer yaptırımlar uygulanmasını istedi.
🔹 Rajoub, İsrail Futbol Federasyonu Başkan Yardımcısı Basim Sheikh Suliman ile sahnede tokalaşmayı reddetti ve Gazze'deki acılara dikkat çekti.
Turnuvaya ilişkin tartışmalar
🔹 ABD'deki yüksek fiyatlar, ulaşım maliyetleri ve enflasyon nedeniyle birçok yabancı taraftar turnuvaya gitmekten vazgeçiyor.
🔹 Bazı oteller beklenenden düşük doluluk oranları öngörüyor.
🔹 FIFA, 2031 Kadınlar Dünya Kupası ev sahipliği oylamasını kasım ayına erteledi.
🔹 Trump yönetimi, FIFA'nın trans sporcular politikasını değiştirmemesi halinde 2031 turnuvası için vize ve güvenlik garantilerini vermemeyi gündeme getirdi.
🔹 İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi, Kudüs'ün yeniden Türk egemenliğine dönmesi ve kendisinin şehre vali olarak atanması için dua ettiğini söyledi.
🔹 Mustafa Çiftçi, Kudüs'ün "Şam, Halep ve Karabağ'ın kurtuluşunda görüldüğü gibi" özgürlüğüne kavuşacağını söyledi.
🔹 Şubat ayına kadar Erzurum Valisi olarak görev yapan Çiftçi, görevde bulunduğu dönemde Allah'tan en büyük dileğinin bir günlüğüne de olsa Kudüs valiliğinin kendisine verilmesi olduğunu söyledi.
🔹 Mustafa Çiftçi, "Geçmişte olduğu gibi o topraklar yeniden bizim olacak. İnşallah yeniden egemenliğimiz ve hâkimiyetimiz altına girecek." dedi.
🔹 Çiftçi, bu gelişmelerin Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın küresel liderliği sayesinde gerçekleşeceğini söyledi.
İsrail'in tepkisi
🔹 İsrail Dışişleri Bakanlığı, Mustafa Çiftçi'nin açıklamalarına "Uyanın ve gerçeği görün." ifadeleriyle yanıt verdi.
🔹 İsrail Dışişleri Bakanlığı, "Yozlaşmış Osmanlı İmparatorluğu sonsuza kadar tarihe karıştı. Kudüs, Davud'un başkenti olarak sonsuza kadar İsrail'in ebedi başkenti olacaktır." açıklamasını yaptı.
Diğer gelişmeler
🔹 İsrailli bir kaynak, Mustafa Çiftçi'nin İsrail karşıtı açıklamalarla Recep Tayyip Erdoğan'ın sağında konumlanmaya çalıştığını söyledi.
🔹 Aynı kaynak, Çiftçi'nin ağır sıklet bir siyasetçi olmadığını ancak Erdoğan'a sadık bir isim olarak görüldüğünü ifade etti.
🔹 Aynı gün Antalya'da çifte İsrail-Türkiye vatandaşı bir kişinin İsrail ordusunda görev yaptığı gerekçesiyle gözaltına alındığı belirtildi.
🔹 İsrailli kaynak, gözaltına alınan kişinin sağlık durumunun iyi olmadığını ve daha önce ordudan terhis edildiğini söyledi.
🔹 Türkiye Dışişleri Bakanlığı, nisan ayında Binyamin Netanyahu için "zamanımızın Hitler'i" ifadesini kullandı.
🔹 Açıklama, Binyamin Netanyahu'nun Recep Tayyip Erdoğan'ı İran ile iş birliği yapmak ve Kürt halkını katletmekle suçlayan X paylaşımına yanıt olarak yapıldı.
🔹 2025 yılında Gazze'ye giden Global Sumud Filosu'nun durdurulmasına ilişkin davada Binyamin Netanyahu ve çok sayıda İsrailli hakkında iddianame hazırlandı.
🔹 Türk medyasında yer alan haberlere göre sanıkların her biri için 4 bin 596 yıla kadar hapis cezası talep ediliyor.
🔹 Venezuela Devlet Başkan Vekili Delcy Rodriguez'in pazartesi günü resmi ziyaret kapsamında Türkiye'ye gelmesi planlanıyor.
🔹 Rodriguez'in ziyaret sırasında İstanbul'da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile görüşmesi bekleniyor.
🔹 Rodriguez, geçen haftadan bu yana Hindistan'da enerji, ticaret ve yatırım alanlarında temaslarda bulunuyor ve İstanbul ziyareti bu turun bir ayağını oluşturuyor.
Diplomasi
🔹 Türkiye ile Venezuela arasında güçlü siyasi ilişkiler bulunuyor ve Recep Tayyip Erdoğan ile Nicolas Maduro uzun yıllardır yakın ilişki yürüttü.
🔹 Nicolas Maduro ocak ayında ABD güçleri tarafından gözaltına alındı, New York'taki bir gözaltı merkezine götürüldü ve federal ceza davasıyla karşı karşıya kaldı.
🔹 Maduro'nun görevden uzaklaştırılmasının ardından Delcy Rodriguez, Donald Trump'ın desteğiyle devlet başkanlığı görevini devraldı.
🔹 Rodriguez yönetimi döneminde Chevron başta olmak üzere ABD'nin Venezuela'daki ekonomik çıkarları genişledi.
🔹 Recep Tayyip Erdoğan, 2019 yılında Nicolas Maduro'ya telefon ederek, "Kardeşim, dimdik dur. Biz senin yanındayız." dedi.
🔹 Nicolas Maduro, 2016'daki darbe girişiminin ardından Recep Tayyip Erdoğan'ı arayan ilk liderlerden biri oldu ve iki ülke arasındaki ilişkilerin gelişmesine katkı sağladı.
Ekonomi
🔹 Türkiye ile Venezuela arasındaki ticaret hacmi 2023 yılına kadar özellikle madencilik ve altın sektörlerinde yaklaşık 1 milyar dolara ulaştı.
🔹 Delcy Rodriguez, Türkiye'nin geçmiş yıllardaki desteğini hatırlıyor ve yeni girişimlerle ticaret ile yatırımların artırılmasına sıcak bakıyor.
🔹 Ankara'nın özellikle Venezuela'nın petrol ve altın sektörleriyle ilgilenebileceği değerlendiriliyor.
🔹 Türkiye ve Venezuela'nın enerji bakanları Şubat 2024'te petrol, doğal gaz ve madencilik alanlarında iki mutabakat zaptı imzaladı.
🔹 Nicolas Maduro, aynı yıl Türkiye'nin Venezuela'nın güneyindeki altın sahalarından altın çıkarmasına yönelik bir anlaşma imzalandığını açıkladı.
🔹 ABD yaptırımları enerji ve madencilik alanlarındaki girişimleri sınırlandırdı ancak Trump yönetiminin bu yıl bazı yaptırımları hafifletmesi Türk kamu ve özel sektör yatırımlarının önünü açabilir.
🔹 Türkiye, 2019 yılı civarında mal ihracatı karşılığında Venezuela'dan önemli miktarda altın ithal etti ancak ABD'nin incelemeleri sonrasında bu ticaret zamanla azaldı.
🔹 ABD hükümeti, toplam doğurganlık oranının kadın başına 1,57 çocuğa gerilediğini açıkladı ve bu durum yaşlanan nüfus ile küçülen iş gücü konusunda tartışmaları artırdı.
Doğurganlık verileri
🔹 Uzmanlar, 1,57'lik toplam doğurganlık oranının yalnızca mevcut dönemin anlık bir göstergesi olduğunu, kadınların yaşamları boyunca sahip olduğu çocuk sayısını tam olarak yansıtmadığını belirtiyor.
🔹 Çocuk sahibi olma dönemini tamamlamış ABD'li kadınlarda ortalama çocuk sayısı yaklaşık 1,9 ila 2 arasında seyrediyor.
🔹 2007'den bu yana doğurganlıktaki düşüşün dörtte birinden fazlası genç yaş gebeliklerinin azalmasından kaynaklanıyor.
Düşüşün nedenleri
🔹 Kadınların eğitim ve kariyer olanaklarının artması, çocuk sahibi olma yaşını ileri taşırken kariyer ile aile kurma arasında zaman baskısı oluşturuyor.
🔹 Eğitim sürelerinin uzaması, konut maliyetlerinin yükselmesi ve ekonomik belirsizlikler birçok kişinin aile kurmasını 5-10 yıl geciktiriyor.
🔹 Uzmanlar, geç yaşta eş bulmanın biyolojik zaman sınırı nedeniyle istenenden daha az çocuk sahibi olunmasına yol açabildiğini belirtiyor.
Küresel eğilim
🔹 ABD'nin doğurganlık oranı yaklaşık yarım yüzyıldır nüfusun kendini yenileme seviyesi olan 2,1'in altında bulunuyor.
🔹 OECD ülkelerinin büyük bölümünde doğurganlık oranları 2,1'in altında seyrediyor ve uzmanlar bu eğilimin küresel ölçekte uzun süredir devam ettiğini ifade ediyor.
Olası çözümler
🔹 Uzmanlar, tüp bebek tedavisi ve yumurta dondurma gibi üreme sağlığı hizmetlerine erişimin artırılmasının doğum sayısını yükseltebileceğini değerlendiriyor.
🔹 Esnek çalışma düzeni, çocuk bakım desteği, ebeveyn izinleri ve konut politikalarının aile kurmayı kolaylaştırabileceği ancak etkilerinin sınırlı kalabileceği belirtiliyor.
🔹 Çalışma çağındaki nüfusun artırılması için göç de demografik dengeyi destekleyebilecek seçeneklerden biri olarak değerlendiriliyor.
🔹 Donald Trump, güçlü gelen ABD istihdam verilerinin faiz artırımı beklentilerini güçlendirmesinin ardından Fed Başkanı Kevin Warsh'a faizlerin düşürülmesi çağrısı yaptı.
🔹 Trump, "Faiz artırmak için hiçbir neden yok. Başarıyı öldürmek istemiyorum, faizleri düşürmeliyiz." dedi.
🔹 Trump, ülke ekonomisinin iyi performans gösterdiği dönemlerde faiz artırımıyla cezalandırılmaması gerektiğini savundu.
Fed toplantısı
🔹 Geçen ay göreve başlayan Kevin Warsh, Federal Açık Piyasa Komitesi'nin ilk toplantısına 16-17 Haziran tarihlerinde başkanlık edecek.
🔹 Trump, Fed'in politika faizinin mevcut yüzde 3,5-3,75 aralığından yüzde 1 veya daha altına indirilmesini istedi.
Ekonomik görünüm
🔹 Cuma günü açıklanan güçlü istihdam verileri, iş gücü piyasasının 2025 yılındaki dalgalanmaların ardından yeniden dengelendiğine işaret etti.
🔹 Piyasalarda, İran savaşı kaynaklı enflasyon baskılarının Fed'i yıl sonuna kadar faiz artırmaya zorlayabileceği beklentileri güçlendi.
🔹 Cleveland Fed Başkanı Beth Hammack, iş gücü piyasasının dengelendiğini ancak yüksek enflasyonun daha büyük risk oluşturduğunu belirterek mevcut eğilimlerin sürmesi halinde yakında adım atmanın uygun olabileceğini söyledi.
Enflasyon baskısı
🔹 İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatmasının ardından yükselen enerji fiyatları ABD ekonomisinde enflasyonu nisan ayında son üç yılın en yüksek seviyesi olan yüzde 3,8'e taşıdı.
🔹 Bloomberg anketine katılan ekonomistler, mayıs ayı enflasyonunun yüzde 4,2'ye yükselmesini bekliyor.
🔹 Hazine Bakanı Scott Bessent, Fed'in enflasyon üzerindeki savaş etkilerinin netleşmesini beklemesinin makul olduğunu söyledi.
🔹 Trump ise Kevin Warsh'ın kendi kararlarını vermesi gerektiğini belirtmekle birlikte faizlerin düşürülmesi yönündeki çağrısını yineledi.
🔹 İsrail, geçen hafta ABD arabuluculuğunda sağlanan ateşkesten bu yana ilk kez Beyrut'u hedef alarak kentin güneyindeki Dahiye bölgesinde iki apartman binasına hava saldırısı düzenledi.
🔹 Lübnan Sağlık Bakanlığı, saldırılarda iki kişinin hayatını kaybettiğini, kadın ve çocukların da bulunduğu en az 20 kişinin yaralandığını açıkladı.
🔹 Saldırı, bir apartmanın alt katlarında büyük hasara yol açtı ve çevreye beton parçaları ile metal enkazı saçıldı.
İsrail ve Hizbullah açıklamaları
🔹 Binyamin Netanyahu, saldırının Hizbullah'ın İsrail topraklarına ateş açmasına karşılık Dahiye bölgesindeki "terör karargâhlarını" hedef aldığını söyledi.
🔹 İsrail ordusu, Lübnan'dan İsrail'e geçen iki roketin hava savunma sistemleri tarafından önlendiğini açıkladı.
🔹 Hizbullah, Yiftah Kışlası'ndaki İsrail topçu birlikleri ile el-Marj Gölü çevresindeki İsrail askerlerine roket saldırısı düzenlediğini duyurdu.
🔹 Hizbullah, saldırıların İsrail'in ateşkesi ihlal etmesine ve Güney Lübnan'daki köylere yönelik saldırılarına karşılık gerçekleştirildiğini açıkladı.
Bölgesel gerilim
🔹 İran parlamentosunun dış politika ve ulusal güvenlik komisyonu sözcüsü İbrahim Rezai, Beyrut saldırısına karşı "kararlı ve acı verici bir yanıt" verileceğini söyledi.
🔹 Pazar gecesi İran da İsrail'in Güney Lübnan ve Beyrut banliyölerine yönelik saldırılarının artmasına karşılık İsrail'e füze saldırısı düzenlediğini açıkladı.
Ateşkes süreci
🔹 Donald Trump, pazar günü yaptığı açıklamada Lübnan'ın İran ile yürütülen herhangi bir barış anlaşmasının parçası olmasını talep etmediğini söyledi.
🔹 Hizbullah ile İsrail arasında 17 Nisan'dan beri yürürlükte bulunan ateşkes, tarafların karşılıklı ihlalleri nedeniyle defalarca sarsıldı.
🔹 Lübnan Meclis Başkanı Nebih Berri, İsrail ile Lübnan arasında yürütülen ABD destekli anlaşmayı İsrail'in işgal altındaki güney bölgelerinden çekilmesini içermediği gerekçesiyle "tuzak" olarak nitelendirdi.
🔹 Hizbullah lideri Naim Kasım, örgütün silahsızlandırılmasının "düşmanın hedeflerini gerçekleştirmek" anlamına geleceğini söyledi.
🔹 İran, gün içinde Beyrut'a düzenlenen İsrail saldırısına misilleme olarak pazar günü İsrail'e füze saldırısı gerçekleştirdi.
🔹 Saldırı, 8 Nisan'daki ateşkesten bu yana İran'ın İsrail'e yönelik ilk doğrudan füze saldırısı oldu.
Saldırının ayrıntıları
🔹 İran devlet medyası üçüncü füze dalgasının da fırlatıldığını duyurdu.
🔹 İran Devrim Muhafızları, hedeflerden birinin kuzey İsrail'deki Ramat David Hava Üssü olduğunu açıkladı.
🔹 İsrail Savunma Kuvvetleri, İran'dan dört füze fırlatıldığını, kuzey İsrail'de sirenlerin çaldığını ve hava savunma sistemlerinin füzeleri önlemek için devreye girdiğini bildirdi.
Gerilim tırmanıyor
🔹 İran ordusu, İsrail'in Güney Lübnan'daki saldırılarını artırarak ve Beyrut'un Dahiye bölgesini hedef alarak "tüm kırmızı çizgileri aştığını" açıkladı.
🔹 İsrail ordusu sözcüsü, Beyrut saldırısının ardından yapılan durum değerlendirmesi sonrasında önümüzdeki saatlerde İsrail'e yönelik saldırı ihtimaline karşı hazırlık yapıldığını söyledi.
🔹 Füze saldırısı, ABD ile İran arasındaki müzakereleri riske atabilecek ve İsrail'in olası karşılığıyla birlikte bölgesel çatışmayı yeniden tırmandırabilecek bir gelişme olarak öne çıkıyor.
🔹 Alphabet, yapay zekâ altyapı yatırımlarını finanse etmek amacıyla planladığı 80 milyar dolarlık sermaye artırımını yatırımcı talebinin güçlü gelmesi üzerine 85 milyar dolara çıkardı.
🔹 Şirket, yapay zekâ yarışında yalnızca finansman sağlamanın değil, veri merkezlerini zamanında inşa edip elektrik şebekesine bağlayabilmenin belirleyici olacağını düşünüyor.
Veri merkezi darboğazı
🔹 Teknoloji şirketleri veri merkezlerini şebekeye bağlamak için tedarik zinciri sorunları, izin süreçleri ve elektrik arzı kısıtlarıyla karşı karşıya bulunuyor.
🔹 JPMorgan analizine göre 2027 yılında tamamlanması planlanan veri merkezi kapasitesinin yüzde 60'tan fazlasının inşaatı henüz başlamadı, yüzde 7'si ise gecikmiş durumda.
Google'ın enerji stratejisi
🔹 Google, veri merkezlerinin ihtiyaç duyduğu büyük enerji miktarını güvence altına almak için kendi enerji kaynaklarını geliştirmeye odaklanıyor.
🔹 Şirket bu yıl rüzgâr ve güneş enerjisi geliştiricisi Intersect'i 4,75 milyar dolara satın aldı.
🔹 Google ve Intersect, Texas Panhandle bölgesinde kendi elektrik üretim altyapısına sahip yeni bir veri merkezi kurmayı planladıklarını açıkladı.
🔹 Analistler, Google'ın kendi enerji üretimini kullanabilmesi ve bilgi işlem yüklerini elektrik arzına göre farklı merkezlere kaydırabilmesinin şirketi rakiplerine göre avantajlı konuma getirebileceğini değerlendiriyor.
Yapay zekâ rekabeti
🔹 Haberde, yapay zekâ sektöründe uzun vadeli başarının yalnızca sermaye toplamakla değil, enerji erişimi sağlanmış veri merkezlerini hızla devreye alabilme kapasitesiyle belirleneceği vurgulanıyor.
🔹 Cardano'nun kurucusu Charles Hoskinson, kripto ekosisteminde daha fazla projenin başarısız olacağı, şirketlerin finansmanını kaybedeceği ve geliştiricilerin sektörden ayrılacağı yeni bir iflas dalgası beklediğini söyledi.
🔹 Hoskinson, "Bu yıl çok zor geçecek" diyerek kripto sektöründe yeni kapanmalar yaşanabileceği uyarısında bulundu.
🔹 Bitcoin cuma günü bir ara 60 bin doların altına gerileyerek yüzde 6'dan fazla düştü ve ay başından bu yana yaklaşık yüzde 17 değer kaybetti.
Altcoinlerde daha derin kriz
🔹 Analistler, Bitcoin'deki gerilemenin döngüsel olduğunu ancak altcoin piyasasındaki sorunun çok daha yapısal hale geldiğini belirtiyor.
🔹 Son yıllarda on milyonlarca kripto token oluşturulmasına rağmen, Delphi Digital verilerine göre bunlardan 1.700'den daha azı merkeziyetsiz borsalarda anlamlı günlük işlem hacmi üretiyor.
🔹 Araştırmaya göre girişim sermayesi destekli tokenlerin büyük bölümü ilk işlem fiyatlarının altında bulunurken, incelenen token grubunun ortalama getirisi eksi yüzde 80 seviyesinde gerçekleşti.
Sermaye dar bir alana yöneliyor
🔹 Uzmanlar, yatırımcı sermayesinin giderek daha az sayıda ve gerçek kullanım alanına sahip dijital varlıkta yoğunlaştığını belirtiyor.
🔹 Pantera Capital'den Cosmo Jiang, birçok milyarlarca dolarlık tokenin varlığını haklı çıkaracak güçlü bir kullanım alanına sahip olmadığını söyledi.
🔹 Jiang, yatırımcıların artık gerçek ekonomik değeri olmayan projelere kaynak aktarmak istemediğini ifade etti.
Sektörde çelişkili tablo
🔹 Sabit kripto paralar ödeme sistemlerinde daha yaygın kullanılmaya başlarken, Tether piyasa değeri bakımından Ether'i geçmeye yaklaşıyor.
🔹 Wall Street tokenlaştırılmış varlıklar üzerinde çalışırken ve bankalar blokzincir altyapıları geliştirirken, bu geleceğin değerini temsil etmek amacıyla çıkarılan çok sayıda token hızla değer kaybediyor.
🔹 Cardano ağındaki tam zamanlı geliştirici sayısı yıl başından bu yana yüzde 32 azalırken, merkeziyetsiz uygulamalardaki kilitli varlık miktarı yüzde 35 düştü ve ADA tokeni yıl içinde yaklaşık yüzde 55 değer kaybetti.
🔹 Elon Musk, ASML tarafından çalışanlara yönelik düzenlenen kapalı teknoloji konferansına çevrim içi katılarak Terafab projesini tanıtacak.
🔹 ASML, SpaceX ile Tesla'nın ortak girişimi olan Terafab'ı "ciddi bir girişim" olarak değerlendirdiğini ve şirket yönetiminin proje hakkında Musk ile görüşmeler yaptığını açıkladı.
🔹 Musk etkinlikte yapay zekâ, robotik, uzay teknolojileri ve yarı iletken üretimine ilişkin vizyonunu paylaşacak.
🔹 Mart ayında duyurulan Terafab ortak girişimi, robotik, yapay zekâ ve uzay veri merkezleri için gelişmiş çipler üretmeyi hedefliyor.
🔹 Terafab kısa süre önce ABD'de en az 55 milyar dolar maliyetle yeni bir çip fabrikası kurmayı planladığını açıkladı.
🔹 Musk, tesisin gelecekte yılda 1 terawatt hesaplama gücünü destekleyecek çip üretim kapasitesine ulaşmasını hedefliyor.
🔹 Fabrikanın günümüzün en ileri üretim teknolojilerinden biri olan 2 nanometre çipler üretmesi planlanıyor.
🔹 Musk, yarı iletken sektörünün gelecekteki yapay zekâ ve robotik talebini karşılayacak hızda büyümediğini düşündüğü için bu projeyi geliştirdiğini söyledi.
🔹 ASML, yapay zekâ çiplerinin üretiminde kullanılan en gelişmiş litografi makinelerini üreten tek şirket konumunda bulunuyor ve TSMC ile Samsung gibi üreticilere ekipman sağlıyor.
🔹 ASML, Terafab kapsamında Musk ve ekibinin küresel yarı iletken ekosistemine katıldığını ve bu girişimde birçok şirketin iş birliği yapacağını belirtti.
🔹 İtalya'nın Körfez ülkeleriyle güçlenen ilişkileri, savunma ve mühendislik şirketlerine yeni silah sistemleri ve mühimmat anlaşmaları kazandırdı.
🔹 Devlet kontrolündeki Leonardo, Kuveyt'ten 320 milyon avroluk deniz savaş sistemleri siparişi aldı ve Suudi Arabistan'a 200 milyon avro değerinde dört adet C-27J deniz karakol uçağı satacağını açıkladı.
🔹 İtalyan gemi üreticisi Fincantieri de Suudi Arabistan'a 200 milyon avroluk hafif torpido satışı için anlaşma imzaladı.
BAE'nin İtalya yatırımları
🔹 Abu Dabi merkezli savunma şirketi Edge, lüks otomobiller için yüksek performanslı motorlar üreten ve düşük maliyetli gözetleme ile önleme dronlarında kullanılabilecek teknolojiye sahip İtalyan mühendislik şirketi CMD'nin kontrol hissesini satın alıyor.
🔹 Edge yetkilileri, Körfez ülkelerinin düşük maliyetli gözetleme ve önleme dronlarının üretimini hızla artırmak amacıyla mart ayında İtalyan ortaklarla görüşmelere başladığını açıkladı.
🔹 Anlaşmanın kritik teknolojilerin Körfez bölgesine aktarılmasını da kapsadığı belirtildi.
Körfez'in savunma stratejisi
🔹 Körfez ülkeleri hava savunmalarını güçlendirmek ve kendi savunma sanayilerini geliştirmek amacıyla Avrupa ve Asya ülkeleriyle yeni ortaklıklar kuruyor.
🔹 Bölge ülkeleri Güney Kore ve Ukrayna ile de savunma alanında anlaşmalar imzalarken, ABD'nin Donald Trump dönemindeki siyasi güvenilirliği konusunda soru işaretleri oluştuğu değerlendiriliyor.
🔹 Uzmanlar, Körfez ülkelerinin uzun sürebilecek çatışmalarda tek bir tedarikçiye bağımlı kalmamak için savunma ortaklarını çeşitlendirmeye yöneldiğini belirtiyor.
Yeni projeler
🔹 Birleşik Arap Emirlikleri geçen yıl İtalya'da çeşitli sektörlere 40 milyar avroluk yatırım yapacağını açıklamıştı.
🔹 Katar ile Fincantieri, yeni mobil anti-drone sistemleri ve su altı savunma sistemleri geliştirilmesini görüşüyor.
🔹 Suudi Arabistan ise uzay teknolojileri alanında çok sayıda küçük yüksek teknoloji şirketiyle iş birliği müzakereleri yürütüyor.
🔹 Edge ayrıca İspanyol EM&E ile uzaktan silah sistemleri geliştirecek ortak girişim ve Fransız CMN Naval ile yaklaşık 7 milyar avroluk küçük ve orta ölçekli savaş gemileri üretimi için ortak şirket kurma anlaşmaları imzaladı.
🔹 NATO, Rusya'nın Ukrayna'ya karşı yürüttüğü dezenformasyon kampanyalarına benzer tehditlere karşı hazırlığı test etmek amacıyla üç günlük kapsamlı bir siber kriz tatbikatı düzenledi.
🔹 Senaryoda otoriter komşu ülke "Karti", enerji şebekesine siber saldırı düzenleyerek kurgusal "Perantsa" ülkesini karanlığa gömdü ve sosyal medyada dezenformasyon kampanyaları başlattı.
🔹 Tatbikatta ayrıca büyük bir sel felaketi ve bankacılık sisteminin hackerlar tarafından ele geçirilmesi senaryoları da canlandırıldı.
Ukrayna'nın rolü
🔹 Polonya'nın Bydgoszcz kentindeki NATO-Ukrayna Ortak Analiz, Eğitim ve Öğretim Merkezi'nde düzenlenen tatbikatta Ukraynalı yetkililer saldırgan "Karti" tarafını canlandırdı.
🔹 Ukrayna ekibi yapay zekâ destekli mesajlarla hükümeti yolsuzluk ve beceriksizlikle suçlayan dezenformasyon kampanyaları yürüttü ve halka yardım teklifleri sundu.
🔹 Hakem değerlendirmesine göre saldırgan ekip üç senaryonun ikisinde yalnızca küçük farkla kaybetti.
NATO-Ukrayna iş birliği
🔹 NATO geçen yıl kurduğu merkez aracılığıyla Ukrayna'nın savaş tecrübelerini ittifak ülkelerine aktarmayı ve olası Rus saldırılarına hazırlığı artırmayı amaçlıyor.
🔹 Merkezde görev yapan 60 kişilik personelin yaklaşık üçte biri Ukrayna ordusu, savunma bakanlığı ve istihbarat kurumlarından görevlendirilen uzmanlardan oluşuyor.
🔹 Ukrayna ise bu iş birliği sayesinde NATO yazılım ve mühendislik kabiliyetlerine daha fazla erişim sağlarken insansız hava araçları, elektronik harp ve komuta sistemleri konusundaki deneyimlerini paylaşıyor.
Tatbikattan çıkarılan sonuçlar
🔹 Alman ordusunun desteğiyle gerçekleştirilen tatbikatta Ukraynalı ekiplerin daha yaratıcı olduğu, yapay zekâ araçlarını daha etkin kullandığı ve daha hızlı hareket ettiği değerlendirildi.
🔹 Alman yetkililer, ülkelerindeki kamu kurumları arasındaki koordinasyon eksikliklerinin bu tür tatbikatlarla giderilmeye çalışıldığını belirtti.
🔹 Tatbikata katılan bir Ukraynalı yetkili, gerçek savaş koşullarında dezenformasyon mesajlarının sürekli değiştiğini belirterek Rusya'nın her gün farklı anlatılar kullandığını söyledi.
🔹 ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı konusunda "herkes gibi davranmazsa bombalarız" sözleriyle uzun yıllardır ABD'nin bölgesel arabulucu ortaklarından biri olan Umman'ı hedef aldı.
🔹 Muskat yönetimi ilk aşamada Trump'ın İran yerine yanlışlıkla Umman'ı kastettiğini düşündü ancak daha sonra ABD Dışişleri Bakanlığı Trump'ın açıklamasını içeren videoyu paylaştı.
🔹 Trump'ın tepkisinin, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilerden ücret alma planlarına Umman'ın destek verdiğinden şüphelenmesinden kaynaklandığı değerlendiriliyor.
İran savaşı sonrası baskı
🔹 Analistler, Trump'ın İran'ın Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmasını sağlayamamasının yarattığı hayal kırıklığını Körfez müttefiklerine baskı yaparak telafi etmeye çalıştığını belirtiyor.
🔹 Trump ayrıca Suudi Arabistan, Katar ve Pakistan gibi ülkelerin İsrail ile ilişkileri normalleştirmesinin zorunlu olması gerektiğini söyledi.
🔹 Körfez ülkelerinin büyük bölümü İsrail'i bölgeyi istikrarsızlaştıran bir aktör olarak görüyor ve normalleşmeyi Filistin devletinin kurulmasına bağlıyor.
Umman'ın tutumu
🔹 Umman, savaş öncesinde ABD ile İran arasındaki dolaylı görüşmelere arabuluculuk yapıyordu ve savaş başladıktan sonra tarafsız tutumunu korumaya çalıştı.
🔹 Umman Dışişleri Bakanı Bedr el-Busaidi, ülkesinin önceliğinin barış olduğunu vurgulayarak İran ile Hürmüz Boğazı'nda güvenli geçişin sağlanması için çalıştıklarını açıkladı.
🔹 Görüşmelere yakın bir kaynak, Umman'ın gemilerden geçiş ücreti alınmasını hiçbir zaman gündemine almadığını ve uluslararası hukuk ile seyrüsefer serbestisine bağlılığını sürdürdüğünü söyledi.
Körfez'de artan endişe
🔹 ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Umman'ın Hürmüz Boğazı'nda ücret uygulamasını desteklemesi halinde yaptırımlarla karşılaşabileceği uyarısında bulundu.
🔹 Uzmanlar, Trump'ın öngörülemez söylemlerinin Körfez ülkelerinde ABD'ye bağımlılığı azaltma ve alternatif ortaklıklar geliştirme eğilimini güçlendirebileceğini değerlendiriyor.
🔹 Körfez ülkeleri Trump'ın sert açıklamalarına kamuoyu önünde karşılık vermekten kaçınırken, Kuveytli akademisyen Bedir es-Saif, "Bu onun talihsiz üslubu. Bizi kendi yöntemine çekmesine izin veremeyiz" değerlendirmesini yaptı.
🔹 OpenAI, bu yıl planlanan halka arz öncesinde gelir kaynaklarını artırmak amacıyla ChatGPT'yi kapsamlı biçimde yeniden yapılandırmaya hazırlanıyor.
🔹 Şirket, ChatGPT'yi kodlama araçlarını ve yapay zekâ ajanlarını bir araya getiren bir "süper uygulamaya" dönüştürmeyi hedefliyor.
🔹 Yenileme sürecinin önümüzdeki haftalarda ChatGPT'nin internet sitesi ve mobil uygulamalarında aşamalı olarak başlaması planlanıyor.
Yapay zekâ ajanları
🔹 OpenAI yöneticileri, yapay zekânın geleceğinin soru-cevap yapan sohbet botlarından çok kullanıcı adına görev yerine getiren ajan sistemlerinde olduğuna inanıyor.
🔹 Seyahat rezervasyonu yapabilen, takvim düzenleyebilen ve farklı görevleri yerine getirebilen yapay zekâ ajanlarının daha yüksek ticari değer oluşturması bekleniyor.
🔹 Bir OpenAI çalışanı, şirket içindeki yaklaşımı özetleyerek "Sohbet dönemi bitti" değerlendirmesini yaptı.
Codex ve kurumsal müşteriler
🔹 OpenAI, kod yazabilen ve doğal komutlarla yazılım geliştirebilen Codex ürününe daha fazla kaynak ve görünürlük sağlayacak.
🔹 Codex'in haftalık aktif kullanıcı sayısı şubat ayında masaüstü uygulamasının çıkmasının ardından altı kat artarak 5 milyonun üzerine yükseldi.
🔹 OpenAI ürünlerini kullanan yaklaşık 2 milyon işletme şirket gelirlerinin yaklaşık yüzde 40'ını oluşturuyor ve bu oranın yıl sonunda yüzde 50'ye çıkması bekleniyor.
Rekabet ve organizasyon değişikliği
🔹 Şirket, kurumsal müşterilere odaklanan stratejisiyle rakibi Anthropic'e daha yakın bir iş modeline yöneliyor.
🔹 OpenAI bu yıl ChatGPT, Codex ve diğer ürün ekiplerini tek bir yönetim altında birleştirirken bazı üst düzey yöneticiler şirketten ayrıldı.
🔹 Şirket içinde tüketici odaklı bazı projeler geri plana alınırken, ChatGPT içinden alışveriş yapılmasını sağlayan ödeme özelliği ve Sora video üretim ürünü sonlandırıldı.
Uzun vadeli hedef
🔹 OpenAI, kullanıcıların gelecekte birbirinden bağımsız çok sayıda uygulama yerine tek bir yapay zekâ asistanı üzerinden tüm dijital ihtiyaçlarını karşılayacağını öngörüyor.
🔹 Şirket, zamanla sohbet botu, kodlama aracı, arama motoru ve diğer yazılım kategorileri arasındaki sınırların giderek ortadan kalkmasını bekliyor.
🔹 Ye, eski adıyla Kanye West, Hollanda'nın Arnhem kentinde yaklaşık 40 bin kişinin izlediği konserle 2014'ten bu yana ilk kez büyük bir Batı Avrupa sahnesine çıktı.
🔹 Yaklaşık iki saat süren konserde Power, Stronger ve King gibi şarkılarını seslendirdi.
🔹 Sanatçı konser boyunca seyircilere çok az hitap etti ve yalnızca "Bu kalabalık gerçekten çılgın" ifadesini kullandı.
Tepkiler
🔹 Stadyum dışında az sayıda protestocu, Ye'nin antisemitik açıklamalarını ve Heil Hitler adlı şarkısını protesto etti.
🔹 Göstericiler Yahudi karşıtı ifadelerin yer aldığı elektronik panolar ve pankartlar taşıdı.
🔹 Protestocular, Yahudi karşıtı nefret söylemlerine karşı dayanışma göstermek amacıyla etkinlik düzenlediklerini belirtti.
Hayranların yaklaşımı
🔹 Konsere gelen birçok kişi Ye'nin müziği ile siyasi görüşlerini birbirinden ayırdıklarını söyledi.
🔹 Bazı hayranlar tartışmaları tamamen görmezden geldiklerini, bazıları ise yalnızca müzik için etkinliğe katıldıklarını ifade etti.
🔹 Seyircilerin büyük bölümü konser boyunca şarkılara eşlik etti ve etkinlik coşkulu bir atmosferde gerçekleşti.
Avrupa turnesi
🔹 İngiltere, Fransa, İsviçre, Polonya ve İtalya'da planlanan bazı Ye konserleri daha önce iptal edilmişti.
🔹 Hollanda'da yerel yönetim, siyasi baskılara ve Yahudi kuruluşlarının itirazlarına rağmen konser için gerekli izni verdi.
🔹 Ye'nin yaz aylarında Gürcistan, Arnavutluk, Portekiz ve İspanya'da da konser vermesi planlanıyor.
🔹 Fransa'nın eski First Lady'si Bernadette Chirac 93 yaşında hayatını kaybetti.
🔹 Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Bernadette Chirac'ın ölümünü duyurarak onun birçok insanın hayatını değiştirdiğini ve büyük bir yardımsever olduğunu söyledi.
🔹 Ölümü, kızı Claude Chirac tarafından da doğrulandı.
Siyasi yaşamı
🔹 Bernadette Chirac, 1995-2007 yılları arasında First Lady olarak görev yapmasının yanı sıra aktif siyasetçi kimliğiyle de öne çıktı.
🔹 1971 yılında Corrèze bölgesindeki Sarran belediyesinde meclis üyeliğine seçildi ve 1979'dan itibaren il konseyi üyeliği yaptı.
🔹 Yerel siyasetteki görevini 36 yıl boyunca sürdürerek eşi Jacques Chirac'ın siyasi kariyerinin sona ermesinden sonra da görevine devam etti.
Toplumsal çalışmaları
🔹 1995 yılında çocuk hastaneleri için bağış toplayan Sarı Bozuk Paralar Operasyonu adlı yardım kuruluşunun başına geçti.
🔹 Ülke çapında yürüttüğü kampanyalarla yardım organizasyonunu ulusal ölçekte tanınan bir sosyal sorumluluk hareketine dönüştürdü.
🔹 Yardım çalışmalarına yönelmesinde, küçük yaşta menenjit geçiren ve daha sonra ağır sağlık sorunları yaşayan kızı Laurence'in yaşadığı zorlukların etkili olduğu ifade edildi.
Ailesi ve yaşamı
🔹 1933 yılında Paris'te aristokrat bir ailede doğan Bernadette Chodron de Courcel, Paris Siyasal Bilgiler Enstitüsü'nde Jacques Chirac ile tanıştı ve 1956 yılında evlendi.
🔹 Jacques Chirac'ın 2019 yılındaki ölümüne kadar 63 yıl boyunca evli kaldılar.
🔹 Bernadette Chirac, kızı Claude Chirac ve bir torununu geride bıraktı. Diğer kızı Laurence Chirac ise 2016 yılında hayatını kaybetmişti.
🔹 Peter Beinart, Donald Trump'ın İran'a karşı yürüttüğü savaşın Washington'daki şahin çevrelerin yıllardır savunduğu politikaların gerçek hayattaki sonucu olduğunu savundu.
Savaşın sonuçları
🔹 Yazara göre savaşın ABD'ye maliyetinin 1 trilyon doları aşma yolunda olduğu, Orta Doğu'daki Amerikan üslerinin ağır zarar gördüğü ve ABD'nin önleme füzesi stoklarının önemli ölçüde azaldığı belirtildi.
🔹 Savaşın küresel gıda güvenliğini olumsuz etkilediği, ABD'de enflasyonu hızlandırdığı ve yüzlerce Amerikalı ile binlerce İranlının ölümüne veya yaralanmasına yol açtığı savunuldu.
🔹 Yazar, İran'ın füze kapasitesinin büyük bölümünü koruduğunu, nükleer programının sona ermediğini ve İran yönetiminin ayakta kaldığını öne sürdü.
Irak savaşı benzetmesi
🔹 Beinart, Irak Savaşı'nın ardından savaşı destekleyen siyasetçi ve uzmanların kamu görevlerinde yükselmeye devam ettiğini, bunun hesap verebilirliği zayıflattığını yazdı.
🔹 Barack Obama'nın Joe Biden, Hillary Clinton ve John Kerry gibi Irak Savaşı yetkisini destekleyen isimlerle çalıştığını, Donald Trump'ın ise ilk döneminde John Bolton'u ulusal güvenlik danışmanı yaptığını hatırlattı.
🔹 Joe Biden'ın da dışişleri bakanı olarak Antony Blinken'ı seçtiğini ve bunun Irak Savaşı'nı destekleyen kadroların etkisini sürdürdüğünü savundu.
Washington'daki dış politika yaklaşımı
🔹 Yazar, Irak ve İran savaşlarını destekleyen düşünce kuruluşlarının ve uzmanların Kongre'de yeniden etkili konumlarda yer almaya devam ettiğini ifade etti.
🔹 Kendisinin de Irak Savaşı'nı desteklediğini belirten Beinart, daha sonra bu konuda yanıldığını kabul ettiğini ve bu yaklaşımın sorgulanması gerektiğini söyledi.
🔹 ABD dış politikasında askerî çözümler yerine diplomatik yöntemlerin öncelik kazanması gerektiğini savundu.
Siyasi sorumluluk
🔹 Beinart, Senatör Lindsey Graham'ın İran konusunda yaptığı iyimser askerî açıklamaların gerçekleşmediğini ancak bunun kamuoyu önünde sorgulanmadığını yazdı.
🔹 Temsilciler Meclisi'nde İran savaşını durdurmayı amaçlayan Savaş Yetkileri Yasası girişiminin kamuoyundaki savaş karşıtı eğilimin işareti olduğunu ifade etti.
🔹 Yazar, dış politika hatalarıyla yüzleşilmediği sürece ABD'nin benzer askerî krizleri tekrar yaşayabileceğini savundu.
🔹 Ukrayna, St. Petersburg yakınındaki bir askerî üs ve diğer hedeflere uzun menzilli insansız hava araçlarıyla saldırı düzenledi.
🔹 Leningrad Bölgesi Valisi Aleksandr Drozdenko, hava savunmasının 140'tan fazla İHA'yı düşürdüğünü açıkladı.
🔹 Saldırı bir askerî tesiste yangına yol açtı, sınırlı hasar meydana geldi ve bazı bölgelerde tahliyeler yapıldı.
Bölgedeki etkiler
🔹 St. Petersburg Valisi Aleksandr Beglov, 2022'den bu yana nadir görülen bir kararla kent sakinlerine evlerinde kalmaları çağrısı yaptı.
🔹 Tver bölgesinde düşen İHA parçaları bir kişinin ölümüne neden oldu.
🔹 St. Petersburg çevresinde üç kişi hafif yaralandı ve Rus yetkililer hava savunmasının daha büyük hasarı önlediğini açıkladı.
Ukrayna'nın açıklamaları
🔹 Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, yaklaşık 1.000 kilometre uzaklıktaki Kronstadt deniz üssü ile bir deniz cephaneliğinin hedef alındığını söyledi.
🔹 Zelenskiy, savaşın sona ermesi gerektiğini belirterek Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in çatışmayı sürdürmek istediğini ifade etti.
🔹 Ukrayna, son dört gün içinde St. Petersburg çevresine ikinci uzun menzilli İHA saldırısını gerçekleştirmiş oldu.
Barış süreci
🔹 Putin, St. Petersburg Uluslararası Ekonomi Forumu'nda Zelenskiy'nin doğrudan görüşme önerisini reddetti.
🔹 Putin, savaşın ancak Rusya'nın hedeflerine ulaşıldığında sona ereceğini söyledi.
🔹 Zelenskiy ise ABD'nin İran savaşına odaklanması nedeniyle Ukrayna konusunda beklemenin doğru olmayacağını ifade etti.
🔹 ABD Savunma Bakanlığı, İsrail kaynaklı karşı istihbarat tehdidi değerlendirmesini "yüksek" seviyeden en üst seviye olan "kritik" düzeye çıkardı.
🔹 Son ABD istihbarat raporları, İsrail istihbaratının İran ile yürütülen ABD müzakerelerini dinlemeye çalıştığı yönündeki endişeleri artırdı.
🔹 Bazı ABD'li yetkililer, İsrail'in İran görüşmelerine ilişkin bilgi toplama faaliyetlerinin önceki karşılıklı istihbarat faaliyetlerinin ötesine geçtiğini düşünüyor.
Hedef alınan isimler
🔹 Raporlarda ABD'nin baş müzakerecisi Steve Witkoff, Pentagon politika şefi Elbridge Colby ve yardımcısı Michael DiMino'nun dinlenmeye çalışıldığı yönünde kaygılar yer aldı.
🔹 ABD'li yetkililer, İsrail'in özellikle Başkan Donald Trump'ın İran stratejisi ve müzakerelerdeki tutum değişiklikleri hakkında bilgi edinmeye çalıştığını değerlendiriyor.
🔹 Savunma Bakanlığı ile İsrail arasındaki yoğun askerî koordinasyona rağmen, yeni değerlendirmelerin istihbarat paylaşımında ilave kısıtlamalara yol açabileceği belirtiliyor.
Casusluk iddiaları
🔹 Savunma İstihbarat Ajansı raporu, ABD savunma personelinin telefonlarına iletişimleri dinlemeye yönelik yazılımların gizlice yerleştirildiğinin tespit edildiğini kaydetti.
🔹 Raporda 2021 yılında İsrail askerî istihbarat personelinin Savunma İstihbarat Ajansı merkezine dinleme cihazı yerleştirirken yakalandığı, 2025 yılında ise Shin Bet görevlilerinin bir Secret Service aracına dinleme cihazı yerleştirmeye çalıştığı iddiaları yer aldı.
🔹 ABD'li yetkililer, bazı üst düzey yöneticilerin kişisel telefonlarını ve özel uçaklarını kullanmasının dost ve rakip ülkelerin istihbarat servisleri açısından güvenlik açığı oluşturduğunu değerlendiriyor.
Tarafların açıklamaları
🔹 ABD Savunma Bakanlığı konu hakkında yorum yapmadı.
🔹 Beyaz Saray'dan bir yetkili haberde yer alan iddiaların gerçeği yansıtmadığını söyledi.
🔹 İsrail'in Washington Büyükelçiliği ise İsrail'in ABD'li yetkililer veya kurumlar hakkında casusluk yapmadığını belirterek iddiaları reddetti.
🔹 2014 yılında başlatılan Stock Connect sistemi, Hong Kong ile Çin ana karası arasındaki hisse senedi işlemlerinin en önemli kanallarından biri haline geldi.
🔹 Son dönemde Çin ana karasında halka arz edilen birçok büyük yapay zekâ şirketine Hong Kong ve uluslararası yatırımcılar Stock Connect üzerinden erişemedi.
🔹 Aynı şekilde Çin ana karasındaki yatırımcılar da Hong Kong’da halka açılan yapay zekâ şirketlerinin ilk halka arzlarına katılamadı.
Neden erişilemiyor?
🔹 Stock Connect sistemi halka arzları kapsayan bir "IPO Connect" mekanizmasına sahip olmadığı için yatırımcılar yeni halka arz edilen şirketlere doğrudan yatırım yapamıyor.
🔹 Sisteme dahil olabilmek için hisselerin önce ilgili endekslerde yer alması gerekiyor ve bunun gerçekleşmesi günlük işlem hacmi ile piyasa değeri kriterleri nedeniyle genellikle yaklaşık altı ay sürüyor.
🔹 Bu nedenle Hong Kong yatırımcıları, ilk işlem günlerinde yüzlerce yüzde değer kazanan bazı Çinli yapay zekâ şirketlerinin yükselişinden yararlanamadı.
Son dönemdeki örnekler
🔹 Şanghay merkezli MetaX Integrated Circuits hisseleri Aralık ayında ilk işlem gününde yüzde 693 yükseldi.
🔹 Aynı dönemde "Çin’in küçük Nvidia’sı" olarak anılan Moore Threads Technology hisseleri de halka arz sonrası ilk günde yüzde 425 değer kazandı.
🔹 Hong Kong’da halka açılan MiniMax Group hisseleri ise ilk işlem gününde yüzde 109 yükseldi ancak Çin ana karasındaki yatırımcılar bu halka arza katılamadı.
Çözüm önerileri
🔹 Hong Kong Borsası’nın eski CEO’su Charles Li Xiaojia, sınır ötesi halka arzlara katılım sağlayacak bir "IPO Connect" sisteminin kurulmasını önerdi.
🔹 Hang Seng Indexes, MiniMax ve Zhipu AI hisselerini pazartesi gününden itibaren Hang Seng Tech Endeksi’ne dahil edeceğini açıkladı.
🔹 Bazı piyasa uzmanları bu tür hızlı endeks eklemelerinin yatırımcı erişimini artırabileceğini belirtirken, Hong Kong ile Çin ana karasındaki halka arz sistemlerinin farklı yapıları nedeniyle tam kapsamlı bir IPO Connect sisteminin kurulmasının kolay olmayacağını ifade ediyor.
🔹 Kim Jong-un, yeni bir nükleer madde üretim tesisini ziyaret ederek Kuzey Kore’nin nükleer cephaneliğini "katlanarak" güçlendireceğini açıkladı.
🔹 Güney Kore Savunma Bakanlığı, tesisin yeni inşa edilmiş bir uranyum zenginleştirme tesisi olduğuna inandığını bildirdi.
🔹 Yayımlanan görüntülerde uranyum zenginleştirmede kullanılan çok sayıda santrifüjün aynı tesiste bulunduğu görüldü.
🔹 Kuzey Kore İşçi Partisi’nin bu yıl düzenlenen dokuzuncu kongresinde nükleer madde üretim kapasitesinin artırılması ve nükleer silah sayısının çoğaltılması hedefi yeni beş yıllık plana dahil edildi.
Şi Cinping ziyareti
🔹 Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in Kim Jong-un’un daveti üzerine pazartesi ve salı günleri Kuzey Kore’ye resmi ziyaret gerçekleştireceği açıklandı.
🔹 Ziyaret, Şi’nin yaklaşık yedi yıl sonra Kuzey Kore’ye yapacağı ilk resmi ziyaret olacak.
🔹 Kim ile Şi en son Eylül 2025’te Pekin’de düzenlenen II. Dünya Savaşı’nın sona erişinin 80. yılı etkinliklerinde bir araya gelmişti.
Bölgesel güvenlik
🔹 Analistler, Pyongyang’ın nükleer kapasitesini açık biçimde sergilemesinin ABD’ye ve Çin’e Kuzey Kore’nin nükleer güç statüsünün geri döndürülemez olduğu mesajını vermeyi amaçladığını değerlendiriyor.
🔹 Washington ile Seul arasında nükleer enerjili denizaltılar ve uranyum zenginleştirme alanlarında iş birliği görüşmelerinin ilerlemesi Pyongyang’ın nükleer caydırıcılığını daha da güçlendirme eğilimini artırıyor.
🔹 ABD, Japonya ve Güney Kore arasındaki güvenlik iş birliğinin güçlenmesinin de Kuzey Kore’nin güvenlik kaygılarını artırdığı belirtiliyor.
Çin-Kuzey Kore ilişkileri
🔹 Uzmanlara göre Şi Cinping’in ziyareti, Çin’in Kuzey Kore üzerindeki etkisini koruma ve Pyongyang’ın Rusya’ya daha fazla yaklaşmasını dengeleme amacı taşıyor.
🔹 Analistler, Kuzey Kore’nin Rusya ile yakınlaşmasına rağmen Çin’i ABD, Güney Kore ve Japonya arasındaki iş birliğine karşı stratejik bir denge unsuru olarak görmeye devam ettiğini belirtiyor.
🔹 Kuzey Kore’nin önümüzdeki dönemde nükleer madde üretimini artırması, daha fazla nükleer silah konuşlandırması ve "savunma amaçlı nükleer caydırıcılık" politikasını sürdürmesi bekleniyor.
🔹 Gazze’de savaş nedeniyle evsiz kalan yaklaşık 1,7 milyon Filistinlinin yaşadığı geniş çadır kentlerde uygun standartlarda tek bir tuvalet bulunmuyor.
🔹 Yerinden edilen aileler kendi imkânlarıyla çukurlar kazıp ilkel tuvaletler inşa ediyor ve birçok aile bu tuvaletleri ortak kullanıyor.
🔹 Çadırların hemen yanında bulunan bu tuvaletlerden yayılan kötü kokular ile sinek ve sivrisinek yoğunluğu günlük yaşamı zorlaştırıyor.
Hijyen sorunu
🔹 Ortak kullanılan kamp tuvaletlerinde yüzlerce kişi uzun kuyruklar oluşturuyor ve mahremiyet yalnızca ince bir bez veya metal levha ile sağlanabiliyor.
🔹 Kadınlar gece saatlerinde ortak tuvaletlere gitmekten çekindiklerini ifade ediyor.
🔹 Sızan fosseptikler ve açıkta bırakılan atıklar nedeniyle çadır kentlerde kanalizasyon suları birikiyor ve ağır koku oluşuyor.
🔹 Hak örgütlerine göre Gazze’deki kanalizasyon pompa istasyonlarının yüzde 80’den fazlası İsrail saldırıları sırasında kullanılamaz hale geldi.
Yardımlar ve eksiklikler
🔹 Bazı yardım kuruluşları aile tuvaletlerinin iyileştirilmesine yönelik küçük ölçekli projeler yürütse de malzeme yetersizliği nedeniyle çalışmalar sınırlı kalıyor.
🔹 Ateşkesi denetleyen ABD destekli yetkili, yeniden inşa sürecinin Hamas’ın silahsızlanma konusunda anlaşmaya varamaması nedeniyle geciktiğini söyledi.
🔹 Ateşkes anlaşması inşaat ve onarım ekipmanlarının Gazze’ye girişini öngörmesine rağmen şimdiye kadar bölgeye çok az ekipman ulaştı.
Günlük mücadele
🔹 Basit bir porselen klozetin fiyatının 1.700 ila 2.000 şekel arasında değişmesi nedeniyle birçok aile sandalye veya tabanı kesilmiş kovalarla ilkel tuvaletler oluşturuyor.
🔹 Çadırlarda yaşayan birçok kişi kanalizasyon atıklarını kendi imkânlarıyla temizlemeye çalışırken, hijyen koşullarının insan onurunu zedelediğini ifade ediyor.
🔹 Çin, Qinghai eyaletindeki Saişiteng Dağı’nda inşa edilen dev optik teleskoplarla 2030’lu yılların ortasında dünyanın en büyük astronomi üssüne sahip olmayı hedefliyor.
🔹 Bölgede 6,5 metreden 14,5 metreye kadar çaplara sahip teleskoplar ile onlarca küçük gözlem cihazının birlikte çalışması planlanıyor.
🔹 Proje bilim insanlarına göre tesisin toplam ışık toplama kapasitesi Hawaii’deki Mauna Kea gözlemevlerini geride bırakabilir.
Dev yatırımlar
🔹 Devlet destekli 14,5 metrelik Large Optical Telescope (LOT) ile özel sektör destekli 6,5 metrelik MUltiplexed Survey Telescope (MUST) için altyapı çalışmaları, ayna üretimi ve cihaz geliştirme süreçleri devam ediyor.
🔹 LOT projesinin maliyeti 2,5 milyar yuan, MUST projesinin maliyeti ise 1,5 milyar yuan olarak açıklandı.
🔹 Her iki teleskobun da 2030 yılında ilk bilimsel gözlemlerine başlaması hedefleniyor.
🔹 Tamamlanmasının ardından LOT, Avrupa’nın Şili’de inşa edilen 39 metrelik Extremely Large Telescope projesinden sonra dünyanın ikinci büyük optik teleskobu olacak.
Bilimsel hedefler
🔹 LOT’un 120 altıgen aynadan oluşan ana aynası sayesinde evrenin ilk yıldızları ve galaksileri gözlemlenebilecek.
🔹 Teleskop, kozmik yeniden iyonlaşma dönemini incelemek ve yıldız ışığının evreni şeffaf hale getirdiği süreci araştırmak amacıyla kullanılacak.
🔹 Gelişmiş koronagraf sistemi sayesinde yıldız parlamaları engellenerek sönük ötegezegenlerin tespit edilmesi planlanıyor.
🔹 Teleskobun yüksek hassasiyetli spektrografı yıldız ve gezegenlerin kimyasal yapısı ile hareketlerini analiz edebilecek.
Uluslararası iş birliği
🔹 Araştırma ekibi, teleskobun tamamlanmasının ardından Hawaii ve Şili’deki büyük gözlemevlerinde olduğu gibi uluslararası bilim insanlarının kullanımına açılmasını hedefliyor.
🔹 Proje ekibinde yer alan bir araştırmacı, astronominin her zaman küresel bir çalışma alanı olduğunu ve Çin’in hazır olduğunda uluslararası bilim dünyasına katkı sunması gerektiğini söyledi.
🔹 Çinli beş kişilik epidemiyoloji, klinik tıp, araştırma ve geleneksel Çin tıbbı uzmanlarından oluşan ekip Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nin başkenti Kinşasa’ya ulaştı.
🔹 Ekip, üç ay boyunca Ebola salgınının yayıldığı madencilik bölgelerinde görev yapacak ve yerel sağlık kurumları, Çin finansmanlı şirketler ile bölgedeki Çin vatandaşlarına eğitim ve salgın kontrol desteği sağlayacak.
🔹 Çin Ulusal Sağlık Komisyonu, yerel makamlarla iş birliği içinde Ebola ile mücadele kapasitesinin güçlendirileceğini açıkladı.
Salgın durumu
🔹 Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde Ituri, Kuzey Kivu ve Güney Kivu bölgelerindeki 24 sağlık alanında 344 Ebola vakası ve 60 ölüm kaydedildi.
🔹 Daha önce 1.000’i aşan şüpheli vaka sayısı testlerin hızlandırılmasıyla 116’ya geriledi.
🔹 Salgın komşu Uganda’ya da sıçradı ve ülkede 15 vaka ile bir ölüm bildirildi.
Çin’in Afrika politikası
🔹 Çin Dışişleri Bakanlığı, Afrika’nın ihtiyaçları doğrultusunda Demokratik Kongo Cumhuriyeti’ne mümkün olan en geniş desteğin verileceğini açıkladı.
🔹 Çin, Afrika Birliği Komisyonu ve Afrika Hastalık Kontrol Merkezi ile birlikte Uganda dahil etkilenen ülkelerde salgınla mücadele kapasitesini güçlendirmeyi planlıyor.
🔹 Çin Dışişleri Bakanlığı, ülkede görev yapan 900’den fazla sağlık personelinden oluşan 45 Çin sağlık ekibinin 44 Afrika ülkesinde faaliyet gösterdiğini bildirdi.
ABD ile karşılaştırma
🔹 Haberde Çin’in sağlık diplomasisinin, ABD’nin daha çok seyahat yasakları ve kendi personeli için izolasyon tesisleri kurmaya odaklanan yaklaşımıyla tezat oluşturduğu ifade ediliyor.
🔹 ABD, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’ndeki Ebola salgınıyla mücadele için 162 milyon dolardan fazla kaynak ayırırken, Kenya’da ABD personeli için 50 yataklı izolasyon tesisi kurulmasına da 13,5 milyon dolar tahsis etti.
🔹 Bazı uzmanlar, küresel sağlık yardımlarını azaltan Washington’un bıraktığı boşluğun Çin tarafından doldurulmaya başlandığını değerlendiriyor.
🔹 İran’ın ABD ile dolaylı görüşmeleri durdurduğu haberleriyle petrol fiyatları geçen hafta başında varil başına 3 dolar yükseldi.
🔹 Donald Trump’ın İsrail’in Lübnan’da geri çekildiği ve İran görüşmelerinin hızlandığı yönündeki sosyal medya paylaşımlarının ardından petrol fiyatları kısa sürede yaklaşık 1,5 dolar geriledi.
🔹 Hafta sonunda İsrail ile Hizbullah arasındaki çatışmalar sürmesine ve İran görüşmelerinde anlaşma sağlanmamasına rağmen petrol fiyatlarındaki geri çekilme piyasalarda dikkat çekti.
Piyasalara etkisi
🔹 Trump yönetimi yalnızca petrolü değil hisse senetleri, tahvil faizleri, döviz piyasaları ve mortgage piyasalarını da açıklamalarıyla etkileyebiliyor.
🔹 Yatırımcılar, ABD başkanının savaşlar, yaptırımlar ve kamu kaynaklarının kullanımı konusunda sahip olduğu yetkiler nedeniyle açıklamalarının piyasalarda gerçek politika değişikliğine dönüşebileceğini dikkate alıyor.
🔹 Enerji piyasasında birçok yatırımcı, Trump’ın açıklamalarının ani fiyat düşüşlerine yol açabileceği endişesiyle yükseliş yönlü pozisyon almaktan kaçınıyor.
Risk primi yerine iskonto
🔹 Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı işgali sırasında petrol piyasasında yükseliş beklentili pozisyonlar tarihi seviyelere çıkmıştı.
🔹 İran savaşı daha büyük arz kaybı yaratmasına rağmen yükseliş yönlü spekülatif pozisyonlar önceki krizlere kıyasla daha sınırlı kaldı.
🔹 Bazı yatırım fonlarının tek bir Trump paylaşımının petrol fiyatlarını sert düşürebileceği endişesiyle piyasaya girmekten kaçındığı belirtiliyor.
🔹 Bu durumun petrol vadeli işlemlerinde geleneksel risk priminin yerine bir risk iskontosu oluşmasına yol açtığı değerlendiriliyor.
Faiz ve tarifeler
🔹 Trump geçen yıl faiz indirimi çağrılarını sıklaştırırken, gelecekteki Fed yönetimi konusunda yaptığı açıklamalar piyasalarda daha fazla faiz indirimi beklentisi oluşturdu.
🔹 Bu beklentilerin uzun vadeli tahvil faizleri üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturmuş olabileceği ifade ediliyor.
🔹 Trump’ın yüksek gümrük tarifelerini daha sonra kısmen geri çekmesi Wall Street’te "TACO" söyleminin yayılmasına yol açsa da ABD’nin ortalama efektif gümrük vergisi oranı görev öncesine göre belirgin şekilde yüksek kaldı.
🔹 Yazıda, Trump’ın sözlü müdahalelerle piyasaların beklentilerini yönlendirmede genel kanının ötesinde başarılı olduğu, ancak bunun ekonomik büyüme, enflasyon ve bütçe açıkları gibi temel göstergelerde kalıcı iyileşme sağlayıp sağlamayacağının belirsizliğini koruduğu ifade ediliyor.
🔹 Yatırımcılar Merck’in yıllık yaklaşık 32 milyar dolar satış yapan kanser ilacı Keytruda’nın yerini alabilecek yeni tedaviler için milyarlarca dolar yatırım yaptı.
🔹 Son veriler, tek bir ilacın Keytruda’nın yerini alması yerine farklı kanser türlerine yönelik daha parçalı tedavi seçeneklerinin öne çıkabileceğini gösteriyor.
🔹 Summit Therapeutics’in geliştirdiği ivonescimab ilacı, bağışıklık sistemini aktive ederken tümörün kan damarlarını baskılayan çift etkili bir yaklaşım kullanıyor.
Klinik sonuçlar
🔹 The Lancet’te yayımlanan çalışmada Çin’de ivonescimab ve kemoterapi alan akciğer kanseri hastalarının, karşılaştırma grubuna göre ortalama yaklaşık dört ay daha uzun yaşadığı görüldü.
🔹 İlacın ABD’de doğrudan Keytruda ile karşılaştırıldığı uluslararası çalışmanın sonuçlarının yılın ilerleyen dönemlerinde açıklanması bekleniyor.
🔹 Uzmanlar, sonuçların farklı ülkelerde de doğrulanması halinde bunun akciğer kanseri tedavisinde önemli bir gelişme olabileceğini değerlendiriyor.
Sınırlamalar
🔹 Çin’deki çalışmada hastaların ortanca yaşı 64 olurken 75 yaş üzerindeki hastalar araştırmaya dahil edilmedi.
🔹 Daha ileri yaştaki hastalarda sağkalım avantajının azaldığı ve kadın hastaların çalışmada yeterince temsil edilmediği görüldü.
🔹 ABD’de akciğer kanseri tanısının çoğunlukla yaklaşık 70 yaş civarında konulması nedeniyle sonuçların genellenebilirliği konusunda temkinli olunması gerektiği belirtiliyor.
Kanser tedavisinde yeni dönem
🔹 Pfizer, Bristol Myers Squibb, BioNTech ve Merck gibi şirketler de benzer çift etkili antikor tedavileri geliştiriyor.
🔹 Analistler, bu ilaçların Keytruda pazarının tamamını ele geçirmekten ziyade belirli hasta gruplarında pay almasının daha olası olduğunu değerlendiriyor.
🔹 2028 itibarıyla Keytruda’nın biyobenzerlerinin piyasaya çıkmasının beklendiği ve yeni ilaç geliştiricilerinin giderek akciğer kanseri dışındaki tümör türlerine yöneldiği ifade ediliyor.
🔹 Kanser tedavisinde tek bir baskın ilacın onlarca farklı kanserde kullanıldığı dönemin yerini daha fazla seçeneğin bulunduğu, ancak daha parçalı bir tedavi yaklaşımının alabileceği öngörülüyor.
🔹 CNN’in görüştüğü dört kaynağa göre İsrail, İran savaşı sırasında Azerbaycan’a gizlice özel kuvvetler ve istihbarat personeli konuşlandırdı.
🔹 Birkaç noktaya yerleştirilen birliklerin İran sınırına yakın güney Azerbaycan bölgelerinde faaliyet gösterdiği ve bazı noktaların Tebriz’e yaklaşık 100 kilometre mesafede bulunduğu öne sürüldü.
🔹 Kaynaklara göre özel komando birlikleri istihbarat toplama faaliyetleri yürüttü ve insansız hava araçları operasyonlarında görev aldı.
🔹 Bu ileri konuşlanmaların İsrail’in İran’ın kuzeyindeki askerî hareketleri izlemesine ve operasyonlarını desteklemesine yardımcı olduğu iddia edildi.
Bölgesel ağ
🔹 Kaynaklar, İsrail’in İran savaşı sırasında Azerbaycan dışında Irak, Birleşik Arap Emirlikleri ve Somaliland’da da gizli askerî noktalar bulundurduğunu öne sürdü.
🔹 Bu konuşlanmaların başlangıçta olası kurtarma operasyonları için planlandığı ancak daha sonra askerî ve istihbarat amaçlı ileri üsler hâline geldiği iddia edildi.
🔹 İsrail’in bu sayede İran’ın kuzey, batı ve güney çevresinde yüzlerce kilometrelik ilave operasyon menzili elde ettiği ileri sürüldü.
Azerbaycan’ın yanıtı
🔹 Azerbaycan’ın ABD Büyükelçiliği, ülke topraklarının üçüncü ülkelere yönelik operasyonlarda kullanıldığı iddialarını kesin şekilde reddetti.
🔹 Azerbaycan Medya Geliştirme Ajansı da haberin uluslararası toplumda kafa karışıklığı yaratmayı, bölgesel istikrarı bozmayı ve ülkeler arasında gerilim oluşturmayı amaçlayan bilgi manipülasyonu olduğunu açıkladı.
🔹 İsrail Başbakanlık Ofisi ve İsrail Savunma Kuvvetleri konu hakkında yorum yapmadı.
İsrail-Azerbaycan ilişkileri
🔹 Haberde İsrail ile Azerbaycan arasında uzun süredir enerji, silah ticareti ve istihbarat alanlarında yakın iş birliği bulunduğu belirtildi.
🔹 Azerbaycan, İsrail’in önemli petrol tedarikçilerinden biri olurken İsrail de ülkeye gelişmiş savunma sistemleri ve silahlar satıyor.
🔹 Uzmanlar, iki ülke arasındaki güvenlik iş birliğinin uzun yıllardır düşük profilli şekilde sürdüğünü ve Azerbaycan’ın bu ilişki sayesinde Washington’daki diplomatik etkisini de artırdığını değerlendiriyor.
🔹 Ford CEO’su Jim Farley, şirket bayilerindeki tamirci açığının ülke genelinde yaklaşık 5 bin kişi seviyesinde olduğunu söyledi.
🔹 Tamirci eksikliği işçilik maliyetlerini artırırken araç onarımlarının gecikmesine yol açıyor ve müşteriler de bu durumdan olumsuz etkileniyor.
🔹 ABD’de veri merkezleri ve ileri üretim yatırımlarının artmasıyla birlikte elektrikçi ve diğer teknik mesleklerde iş gücü ihtiyacı hızla büyüyor.
🔹 Associated Builders and Contractors tahminlerine göre inşaat sektörünün yalnızca bu yıl talebi karşılayabilmek için 349 bin yeni çalışana ihtiyacı bulunuyor.
Yeni eğitim yatırımları
🔹 Ford bu yıl teknik mesleklerdeki personel açığını kapatmaya yönelik programlara 300 milyon dolar ayırdı.
🔹 Bloomberg Philanthropies lise öğrencilerini teknik mesleklere yönlendirmek amacıyla 90 milyon dolarlık yeni bir program başlatıyor.
🔹 Detroit’te Bloomberg ile Ford, lise öğrencileri için yeni otomotiv tamir atölyeleri kurulmasına destek olmak amacıyla 2,5'er milyon dolar katkı sağlayacak.
🔹 Program kapsamında önümüzdeki üç yılda Ford bayilerinde çalışabilecek 300 otomotiv teknisyeninin yetiştirilmesi hedefleniyor.
Gençlere yönelim
🔹 Lowe’s Foundation teknik meslekleri canlandırmak amacıyla 250 milyon dolarlık yatırım planı açıkladı ve 2035 yılına kadar 250 bin kişinin eğitilmesini hedefliyor.
🔹 BlackRock Foundation da özellikle veri merkezi yatırımlarının yoğun olduğu Teksas’ta elektrikçi açığını kapatmak amacıyla 100 milyon dolarlık destek programı başlattı.
🔹 Program kapsamında üç yıl içinde yaklaşık 12 bin elektrikçinin eğitilmesi planlanıyor.
Meslek liseleri ve çıraklık
🔹 Bloomberg programına katılan lise mezunları için marangoz sendikası 75 çıraklık kontenjanı ayırdı.
🔹 Bazı liselerde yeni marangozluk dersleri açılması ve yaz kamplarıyla öğrencilerin teknik mesleklerle erken yaşta tanıştırılması planlanıyor.
🔹 Sektör temsilcileri, gençlerin lise döneminden itibaren meslek eğitimi almasının uzun vadede daha kalıcı ve nitelikli iş gücü oluşturacağını değerlendiriyor.
🔹 Araştırmalar, halka arz edilen hisselerin %90’dan fazlasının zaman içinde ilk işlem günündeki en düşük seviyesinin altına gerilediğini gösteriyor.
🔹 Bu nedenle yeni halka arz edilen hisselerde ilk günlerde alım yapmak yerine birkaç gün veya birkaç hafta beklenerek bir "IPO tabanı" oluşmasının izlenmesi tavsiye ediliyor.
🔹 IPO tabanı, hissenin ilk 25 işlem günü içinde dar bir fiyat aralığında dengelenmesi ve ilk yüksek seviyesini oluşturmasının ardından görülen istikrar dönemi olarak tanımlanıyor.
🔹 Bu süreçte kurumsal yatırımcıların hisse biriktirmesiyle fiyat için olası bir taban oluşabileceği değerlendiriliyor.
Alım noktası
🔹 İlk zirvenin ardından hissede genellikle sınırlı bir geri çekilme yaşanıyor ve normal koşullarda bu düşüş ilk zirveden %20’yi aşmıyor.
🔹 Piyasa oynaklığının yüksek olduğu dönemlerde geri çekilme oranı %50’ye kadar ulaşabiliyor.
🔹 Hisse fiyatı yeniden yükselerek ilk zirvenin üzerine çıktığında teknik olarak "alım noktası" oluşuyor.
🔹 Strateji, hisseyi düşükten almak yerine yükselişini kanıtladıktan sonra satın almayı amaçlıyor.
Tarihsel örnekler
🔹 Google, 2004 yılındaki halka arzında 15 işlem günü süren IPO tabanını tamamladıktan sonra alım sinyali verdi ve sonraki sekiz haftada yaklaşık %78 yükseldi.
🔹 Yapay zekâ altyapı şirketi CoreWeave de 2025 yılında beş haftalık IPO tabanından çıktıktan sonra üç aydan kısa sürede değerini yaklaşık üç katına çıkardı.
🔹 Spotify ise 2018 halka arzında benzer bir yapı oluşturmasına rağmen güçlü kurumsal alım gelmediği için başarısız bir kırılım yaşadı ve yıl sonunda zirvesinden yaklaşık %50 geriledi.
Dikkat edilmesi gereken sinyaller
🔹 IPO tabanı oluşurken hissenin halka arz fiyatının üzerinde kalması olumlu bir teknik işaret olarak görülüyor.
🔹 Haftalık kapanışların işlem aralığının üst yarısında gerçekleşmesi alım talebinin sürdüğüne işaret ediyor.
🔹 Taban oluşumu sırasında işlem hacminin ilk zirve dönemine göre azalması satış baskısının zayıfladığı ve yeni yükseliş denemesinin başlayabileceği şeklinde değerlendiriliyor.
🔹 IPO tabanının oluşmasını beklemek, ilk günlerdeki yüksek oynaklıktan kaçınarak daha istikrarlı bir giriş noktası yakalanmasına yardımcı olabilir.
🔹 İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatması, dar geçitlerin küresel ekonomi üzerinde stratejik bir silah olarak kullanılabileceğini gösterdi.
🔹 NATO’nun üst düzey askerî komutanı Giuseppe Cavo Dragone, ülkelerin artık “ekonomik karşılıklı bağımlılığın silah hâline getirilmesi” sorunuyla karşı karşıya olduğunu söyledi.
🔹 Hürmüz Boğazı’na bağımlılığı azaltmak için yeni boru hatları, alternatif ihracat rotaları ve enerji altyapısına büyük yatırımlar yapılması gerekiyor.
🔹 Petrol ithalatçılarının ham petrol, jet yakıtı ve diğer petrol ürünleri stoklarını artırmaları, ayrıca yenilenebilir enerji ve nükleer enerji yatırımlarını hızlandırmaları gerekebilir.
Küresel bağımlılıklar
🔹 ABD uzun yıllardır doların küresel finans sistemindeki rolünü stratejik baskı aracı olarak kullanırken, Çin de kritik mineraller üzerindeki hâkimiyetiyle benzer bir ekonomik koz elde etti.
🔹 Çin’in nadir toprak elementleri üzerindeki kontrolü otomotiv, yarı iletken ve savunma sanayileri için önemli bir kırılganlık oluşturuyor.
🔹 ABD, Avrupa ve Japonya Çin dışındaki madencilik ve rafineri kapasitesini artırmak için milyarlarca dolarlık yatırım yapıyor ancak alternatif tedarik zincirlerinin oluşturulması yavaş ilerliyor.
🔹 Japonya on yılı aşkın süredir bağımlılığını azaltmaya çalışmasına rağmen ihtiyaç duyduğu nadir toprak elementlerinin yaklaşık %60’ını hâlâ Çin’den temin ediyor.
Yeni riskler
🔹 Çin, ABD’nin ileri yarı iletken teknolojilerine yönelik ihracat kısıtlamalarını aşabilmek için kendi çip sektörüne milyarlarca dolar yatırım yapıyor.
🔹 Uzmanlar, ülkelerin mevcut bağımlılıkları azaltmaya çalışırken yeni ve farklı stratejik bağımlılıklar oluşturma riskiyle karşı karşıya bulunduğunu belirtiyor.
🔹 Avrupa’nın Rusya-Ukrayna savaşı sonrasında ABD doğal gazına, Çin’in ise batarya ile güneş ve rüzgâr enerjisi tedarik zincirlerine hâkim olması yeni jeopolitik kırılganlık örnekleri arasında gösteriliyor.
🔹 Uluslararası şirketler Küba’daki faaliyetlerini sonlandırmaya veya küçültmeye başladı ve bu durum zaten ağır kriz yaşayan ülke ekonomisine yeni bir darbe vuruyor.
Şirketlerin çekilmesi
🔹 Küba Merkez Bankası, ABD dışındaki yabancı ziyaretçilerin Mastercard ve Visa kartlarının ülkede kullanılmasının cumartesi gününden itibaren askıya alınacağını açıkladı.
🔹 İspanyol otel zincirleri Iberostar ve Meliá en az 12’şer otelin işletmesini bırakacaklarını duyurdu. Kanadalı Royalton Hotels & Resorts ise turizmdeki sert düşüş nedeniyle faaliyetlerini durdurdu.
🔹 Küba’nın en önemli yabancı yatırımcılarından Kanadalı madencilik şirketi Sherritt International geçen ay faaliyetlerini askıya aldığını ve personelini geri çektiğini açıkladı.
🔹 Yakıt sıkıntısı nedeniyle birçok uluslararası havayolu şirketi de Küba uçuşlarını iptal etti.
ABD baskısı
🔹 Trump yönetimi mayıs ayında Küba ordusuna bağlı GAESA grubunu hedef alan yeni yaptırımlar açıkladı ve yabancı yatırımcılar üzerindeki baskıyı artırdı.
🔹 ABD, GAESA’nın Küba ekonomisinin en az %40’ını kontrol ettiğini ve yabancı şirketlerle ortak işletilen birçok oteli yönettiğini belirtiyor.
🔹 Washington son günlerde Küba Devlet Başkanı Miguel Díaz-Canel, aile üyeleri ve çeşitli Küba kurumlarına da yeni yaptırımlar uyguladı.
Ekonomik kriz
🔹 Venezuela’dan gelen sübvansiyonlu petrol akışının kesilmesi sonrasında toplu taşıma, tarım ve elektrik altyapısı ciddi şekilde etkilendi; ülkede uzun süreli elektrik kesintileri yaşanıyor.
🔹 Küba pesosu gayriresmî piyasada dolar karşısında yaklaşık 620 seviyesine geriledi, yüz binlerce kişi adayı terk etti ve yabancı yatırımcıların çekilmesi ekonomideki daralmayı daha da derinleştiriyor.
🔹 Kentucky’li çiftçi Brian McClain, yıllarca 80 bin başlık dev bir sığır işletmesi yönettiğini iddia ederek banka ve yatırımcılardan yaklaşık 170 milyon dolar topladı. Daha sonra sürünün büyük bölümünün gerçekte hiç var olmadığı ortaya çıktı.
🔹 İlk kapsamlı fiziki denetimde 87 bin baş olduğu bildirilen sürüden yalnızca 8.916 hayvan sayıldı ve iddia edilen işletmenin büyük ölçüde hayali olduğu anlaşıldı.
Saadet zinciri iddiaları
🔹 İflas yöneticisine göre McClain, yatırımcılara yıllık yaklaşık %30 getiri vaat etti ve eski yatırımcılara yapılan ödemelerin büyük kısmını yeni yatırımcılardan gelen paralarla finanse etti.
🔹 Mahkeme kayıtlarına göre yaklaşık 2 milyar dolarlık sığır alım satımı yapılarak "hayalet sürü" görüntüsü oluşturuldu ancak 170 milyon doların büyük bölümünün nereye gittiği hâlâ belirlenemedi.
Banka ve yatırımcılar
🔹 Tarım finansmanı kuruluşu Rabo AgriFinance, yıllar boyunca McClain’e 50 milyon dolardan fazla kredi sağladı. İflas yöneticisi ve yatırımcılar, bankanın denetim eksiklikleri nedeniyle dolandırıcılığın büyümesine katkı sağladığını öne sürüyor. Banka ise kendisinin de en büyük mağdurlardan biri olduğunu savunuyor.
🔹 Yaklaşık 100 yatırımcı ile banka ve iflas yönetimi arasında çok sayıda dava devam ediyor. Bazı yatırımcılardan geçmişte aldıkları ödemelerin geri istenmesi için de hukuki süreç yürütülüyor.
Çöküş
🔹 2023 yılında bir yatırımcının parasını geri istemesi üzerine verilen çeklerin karşılıksız çıkması soruşturmayı başlattı.
🔹 Polis müdahalesinden hemen önce Brian McClain intihar etti. Geride bıraktığı notta "Neredeyse tüm hayatım para konusunda bir yalandı" ifadelerini kullandı.
🔹 ABD’de göçmenlik mahkemelerinde toplu duruşma uygulaması genişletildi ve San Antonio’daki bir hâkim tek günde 143 dosyayı görmek zorunda kaldı.
🔹 Trump yönetimi, milyonlarca dosyadan oluşan göçmenlik yığılmasını azaltmak ve sınır dışı süreçlerini hızlandırmak amacıyla "mega duruşmalar" uygulamasını hayata geçiriyor.
🔹 Adalet Bakanlığı, yeni göçmenlik hâkimlerinden davaları daha hızlı sonuçlandırmalarını ve iltica taleplerini daha sınırlı değerlendirmelerini istiyor.
Göçmenlerin endişeleri
🔹 Birçok göçmen, duruşma tarihlerinin aniden öne çekildiğini ve avukat bulacak yeterli zamanı olmadığını söyledi.
🔹 San Antonio’daki 143 kişilik duruşma listesinde yalnızca yaklaşık iki düzine kişi mahkemeye geldi; duruşmaya katılmayanların çoğu hakkında sınır dışı kararı verilmesi gündeme gelebilir.
🔹 Göçmen hakları savunucuları, posta bildirimleri, adres değişiklikleri ve ulaşım sorunları nedeniyle birçok kişinin duruşmaları kaçırdığını ve bunun adil yargılanma hakkını zedeleyebileceğini savunuyor.
Yeni uygulamalar
🔹 Bazı mahkemelerde hâkimler, aynı anda çok sayıda kişiye toplu şekilde haklarını anlatıyor ve temel uygunluk sorularını grup halinde yöneltiyor.
🔹 San Antonio’daki hâkimler, davaları yıl sonuna kadar sonuçlandırmaları gerektiğini belirterek birçok göçmene yalnızca birkaç ay içinde avukat bulmaları için süre verdi.
🔹 Göçmen avukatları, hız baskısının bireysel dosyaların yeterince incelenmeden reddedilmesi ve korunmaya ihtiyacı olan kişilerin sınır dışı edilmesi riskini artırdığı uyarısında bulunuyor.
🔹 Yapay zekâ veri merkezlerinin büyük miktarda çip talebi oluşturması, dizüstü bilgisayarlar, akıllı telefonlar, otomobiller, oyun konsolları ve diğer elektronik ürünlerde kullanılan çiplerde arz sıkışıklığına ve fiyat artışına yol açıyor.
🔹 Nintendo, artan çip maliyetleri nedeniyle yeni el konsolunun fiyatını yükselttiğini açıkladı. GoPro ise yapay zekâ kaynaklı çip maliyetleri ve tedarik sorunlarının faaliyetlerini riske attığını bildirdi.
Elektrik faturaları
🔹 Yapay zekâ veri merkezlerinin yüksek elektrik tüketimi, enerji şebekeleri üzerindeki baskıyı artırarak elektrik maliyetlerinin yükselmesine katkı sağlıyor.
🔹 Maryland’de veri merkezlerinin elektrik faturalarının tüm kalemlerini artırdığı ve yalnızca şebeke güvenilirliği maliyetlerine aylık yaklaşık 10 dolar ek yük getirdiği hesaplanıyor.
🔹 Maryland Üniversitesi artan enerji maliyetlerini gerekçe göstererek 84 çalışanını işten çıkardı.
Yazılım abonelikleri
🔹 Microsoft Office, Duolingo ve Adobe gibi yaygın kullanılan yazılımların fiyatları son 18 ayda yapay zekâ özelliklerinin eklenmesiyle birlikte bazı ürünlerde yüzde 50’ye varan oranlarda yükseldi.
🔹 Intuit, QuickBooks yazılımının fiyatını yeni yapay zekâ özelliklerini gerekçe göstererek artırırken, Duolingo da en popüler abonelik paketinin ücretini yükseltti.
Bilgisayar donanımı
🔹 Yapay zekâ uygulamalarını kişisel bilgisayarlarda çalıştırmak isteyen kullanıcıların yoğun ilgisi nedeniyle Apple Mac Mini modellerinde stok sıkıntısı yaşandı ve en ucuz model satıştan kaldırıldı.
🔹 Yapay zekâ şirketlerinin büyük miktarda çip satın alması, hem elektronik üreticilerinin hem de yapay zekâ şirketlerinin daha yüksek maliyetlerle karşılaşmasına neden oluyor.
🔹 Ukrayna’nın uzun menzilli insansız hava araçları Rusya’nın büyük şehirlerini daha sık hedef almaya başladı ve Moskova ile St. Petersburg çevresindeki saldırılar günlük yaşamı doğrudan etkilemeye başladı.
🔹 17 Mayıs’taki geniş çaplı saldırıda Moskova bölgesinde üç kişi hayatını kaybetti, çok sayıda bina hasar gördü ve yüzlerce İHA kullanıldığı açıklandı.
🔹 St. Petersburg da ekonomik forum sırasında iki ayrı İHA saldırısına uğradı ve kentte yaşayanlara evlerinden çıkmamaları yönünde uyarılar yapıldı.
Ekonomik ve sosyal etkiler
🔹 Ukrayna’nın petrol rafinerilerine yönelik saldırıları nedeniyle Rusya’nın bazı bölgelerinde akaryakıt sıkıntısı yaşanırken, Kırım’da benzin dağıtımına sınırlamalar getirildi.
🔹 Ekonomideki yavaşlama, internet erişimine getirilen yeni kısıtlamalar, popüler mesajlaşma uygulamalarının engellenmesi ve devlet gözetimine ilişkin endişeler toplumdaki rahatsızlığı artırıyor.
Kamuoyu
🔹 Paris merkezli sosyal antropolog Alexandra Arkhipova, 2022’den sonra Kremlin ile büyük şehirlerde yaşayanlar arasında savaşın gündelik hayata taşınmaması yönünde fiili bir denge oluştuğunu, ancak bunun artık zayıflamaya başladığını savundu.
🔹 Bağımsız Levada Merkezi’nin nisan ayında yaptığı ankete göre katılımcıların yüzde 62’si barış görüşmelerine geçilmesini desteklerken, askeri operasyonların sürmesini isteyenlerin oranı yüzde 27’de kaldı.
Vatandaşların tepkisi
🔹 Moskova bölgesinde İHA saldırılarından etkilenen bazı Rus vatandaşları savaşın sona ermesini istediklerini ve çatışmaların artık kendi yaşamlarını da doğrudan etkilediğini dile getirdi.
🔹 Saldırılar nedeniyle evleri zarar gören ve gece İHA sesleriyle uyanan bölge sakinleri, savaşın artık kendilerine çok daha yakın hissedildiğini ifade etti.
🔹 St. Petersburg Uluslararası Ekonomi Forumu’nun açılış ve kapanış günlerinde Ukrayna’ya ait insansız hava araçları St. Petersburg bölgesini hedef aldı ve şehir üzerinde yükselen yoğun siyah duman forumun simgesi haline geldi.
🔹 Yerel yetkililer saldırılarda altyapının zarar gördüğünü kabul etti ancak hangi tesislerin vurulduğunu açıklamadı.
Ukrayna savaşı
🔹 Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Vladimir Putin’e açık mektup göndererek tarafsız bir ülkede doğrudan barış görüşmesi yapılmasını önerdi.
🔹 Vladimir Putin mektubun üslubunu eleştirdi ve öneriyi reddederek cephedeki Rus askerlerine mücadeleyi sürdürmeleri çağrısında bulundu.
🔹 Putin, forumdaki konuşmasında savaş ve yaptırımlara rağmen Rus ekonomisinin gelişmeye devam ettiğini ve ülkenin istikrarlı olduğunu söyledi.
Ekonomi
🔹 Rus ekonomisinde çöküş işareti görülmese de savaş ve yaptırımların büyümeyi yavaşlattığı, birçok sektörde durgunluk ve gerileme yaşandığı belirtiliyor.
🔹 Savaşın insan kaynağı ve mali kaynaklar üzerinde ağır yük oluşturduğu, küçük işletmelerin de ekonomik baskılarla karşı karşıya kaldığı ifade ediliyor.
🔹 Putin’in yabancı yatırımlar özel temsilcisi Kirill Dmitriev, faiz oranlarının yüksek olduğunu kabul ederken Rus ekonomisinin son beş yılda direnç gösterdiğini savundu.
Forum
🔹 Forumda robotlar, teknolojik sergiler ve kültürel gösteriler yer alırken Rusya’nın devrilmeyen oyuncak bebeği "nevalyaşka" ülkenin dayanıklılığını simgeleyen dikkat çekici unsurlardan biri olarak öne çıktı.
🔹 ABD’li Rodney Mims Cook Jr.’ın foruma katılımı Rusya tarafından son on yılın ilk resmî ABD heyeti olarak sunulurken, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio bunun üst düzey resmî bir heyet olmadığını söyledi.
🔹 İran Milli Takımı, 2026 Dünya Kupası hazırlıkları kapsamında kamp yapmak üzere Meksika’ya hareket ederken teknik ve idari heyetin bazı üyelerine ABD vizesi verilmediği bildirildi.
🔹 İranlı futbolcular ile teknik ekibin bir bölümüne vizeler 5 Haziran’da verildi ancak İran Futbol Federasyonu Başkanı Mehdi Taj ve bazı federasyon yöneticilerinin vize alamadığı aktarıldı.
🔹 ABD Dışişleri Bakanlığı ise turnuvaya katılım için gerekli vizelerin sporcular ve gerekli destek personeli için verildiğini açıkladı.
Diplomatik gerilim
🔹 İran’ın Türkiye Büyükelçiliği, çok sayıda yönetici, teknik danışman ve destek personeline vize verilmemesinin milli takımın normal şartlarda mücadele etme hakkını engellediğini savundu.
🔹 İran Futbol Federasyonu, ABD’nin kararının uluslararası spor hukukuna aykırı olduğunu belirterek konuyu FIFA nezdinde takip edeceğini açıkladı.
Turnuva planlaması
🔹 İran, vize belirsizliği nedeniyle daha önce Arizona’da planladığı kamp yerine Meksika’nın Tijuana kentini üs olarak seçti.
🔹 İran’ın Meksika Büyükelçisi, takımın ABD’ye maç günlerinde girip aynı gün ayrılması gerektiğinin kendilerine bildirildiğini söyledi.
🔹 Takım sözcüsü Amir Mahdi Alavi ise verilen vizelerin çok girişli olduğunu ve ekibin ilk maç öncesinde bir gün, sonraki maçlardan önce ise iki gün önceden ABD’ye giriş yapacağını açıkladı.
🔹 İran, grup aşamasında 15 Haziran’da Los Angeles’ta Yeni Zelanda, 21 Haziran’da Los Angeles’ta Belçika ve 26 Haziran’da Seattle’da Mısır ile karşılaşacak.
🔹 Birleşik Krallık Parlamentosu Kamu Hesapları Komitesi, 6,3 milyar sterlinlik Ajax zırhlı araç programının aracın hâlâ görev için uygun olup olmadığı konusunda ciddi soru işaretleri taşıdığını açıkladı.
Teknik sorunlar
🔹 Ajax programı yıllardır yaşanan teknik sorunlar nedeniyle defalarca ertelendi ve araçta görev yapan askerlerde kusma, işitme kaybı ve gürültü ile titreşime bağlı sağlık sorunları görüldü.
🔹 Komite raporunda, askerlerin aracı her durdurduklarında bakım kontrolü yapmalarının istendiği ve bunun uzun süreli muharebe koşullarında uygulanabilir olmadığı belirtildi.
🔹 Komite Başkanı Sir Geoffrey Clifton-Brown, Savunma Bakanlığı’nın Ajax’ı nasıl savaşa uygun hale getireceğini ve bunun maliyetini açıklaması gerektiğini söyledi.
Sağlık ve güvenlik
🔹 Salisbury Plain’deki tatbikat sırasında yaklaşık 310 asker işitme testi yaptırdı, 17 asker tedavi gördü, 33 personel gürültü ve titreşime bağlı rahatsızlandı ve bir asker yaralandı.
🔹 Resmî inceleme, tek bir arıza yerine gevşek motor bağlantıları, palet sorunları, olası karbonmonoksit sızıntıları, ekipman hataları ve eğitim farklılıklarının birleşiminin sorunlara yol açtığını ortaya koydu.
Geleceği
🔹 Raporda, katı kullanım şartları dışında askerleri yaralayabilen bir zırhlı aracın modern savaş alanında sınırlı fayda sağlayacağı belirtildi.
🔹 Savunma Bakanlığı, Ajax’ın tasarım sınırları içinde doğru şekilde kullanılıp bakımı yapıldığı sürece güvenlik sorunu bulunmadığını savunurken, rapor olası "Ajax 2" iyileştirmelerinin ek maliyet oluşturabileceği uyarısında bulundu.
🔹 Birleşik Krallık kamu borcunun önümüzdeki aylarda 3 trilyon sterlini aşması ve bu seviyeye eylül ayında ulaşması bekleniyor.
Borç yükü
🔹 Kamu borcu saniyede yaklaşık 7.500 sterlin artıyor ve günlük artış yaklaşık 650 milyon sterline ulaşıyor.
🔹 Kişi başına düşen kamu borcu yaklaşık 42 bin sterline yükseldi ve on yılın sonunda 50 bin sterline yaklaşması öngörülüyor.
🔹 Kamu borcunun milli gelire oranının önümüzdeki yıllarda yüzde 96’nın üzerine çıkması bekleniyor.
Mali riskler
🔹 Artan savunma harcamaları ve yaşlanan nüfusun sağlık ile sosyal yardım giderlerini yükseltmesi nedeniyle kamu maliyesi üzerindeki baskının artacağı değerlendiriliyor.
🔹 Bazı ekonomistler mevcut mali görünümün sürdürülebilir olmadığını ve ilerleyen yıllarda borç dinamiğinde zorunlu bir düzeltme gerekebileceğini belirtiyor.
Piyasalar ve IMF tartışması
🔹 Birleşik Krallık’ın yüksek borçlanma ihtiyacı ve siyasi belirsizlikler nedeniyle tahvil piyasalarındaki baskının arttığı ifade ediliyor.
🔹 Eski IMF Başekonomisti Ken Rogoff ve eski İngiltere Merkez Bankası Başkan Yardımcısı Charlie Bean, gelecekte IMF desteği ihtimalinin artık tamamen göz ardı edilemeyeceğini savunuyor.
Olası senaryolar
🔹 Yazıda, yüksek enflasyon yoluyla borç yükünü azaltma veya finansal baskılama politikalarının gelecekte gündeme gelebileceği ihtimaline dikkat çekiliyor.
🔹 İsveç’in 1990’lardaki mali kriz sonrası sıkı bütçe kurallarıyla borç oranını önemli ölçüde düşürmesi, kamu maliyesi açısından örnek gösteriliyor.
🔹 Ermenistan’da pazar günü yapılacak seçimlerde Başbakan Nikol Paşinyan’ın yeniden seçilmesi ve ülkenin Batı’ya yakınlaşma politikasını sürdürmesi bekleniyor.
Rusya ile ilişkiler
🔹 Rusya ile Ermenistan arasındaki geleneksel yakın ilişki, Ukrayna savaşı ve Moskova’nın son yıllardaki politikaları nedeniyle giderek zayıfladı.
🔹 2023 yılında Azerbaycan’ın Dağlık Karabağ operasyonu sırasında Rus barış gücünün müdahale etmemesi, Ermenistan’da Moskova’ya yönelik tepkinin artmasına yol açtı.
🔹 Paşinyan, Ermenistan’ın geleceğinin Rusya’ya bağımlılığı azaltmak ve Avrupa ile daha yakın ilişkiler kurmaktan geçtiğini savunuyor.
Bölgesel hedefler
🔹 Paşinyan, Azerbaycan ve Türkiye ile sınırların açılmasının ticareti artıracağını ve Ermenistan’ı Avrupa ile Orta Asya arasında önemli bir ulaşım koridoruna dönüştürebileceğini düşünüyor.
🔹 Avrupa Birliği ile daha yakın iş birliği kurulmasının Ermenistan’a güvenlik ve ekonomik destek sağlayabileceği değerlendiriliyor.
Moskova’nın baskısı
🔹 Rusya son dönemde çeşitli Ermeni ürünlerine ithalat yasağı getirirken ucuz doğal gaz desteğini sona erdirebileceği yönünde mesajlar verdi ve Ermenistan’ın Ukrayna benzeri bir süreç yaşayabileceği uyarısında bulundu.
🔹 Haberde, Kremlin bağlantılı olduğu öne sürülen kapsamlı dezenformasyon kampanyalarıyla Paşinyan hakkında çeşitli asılsız iddiaların sosyal medyada yayıldığı ifade ediliyor.
Seçim atmosferi
🔹 Batılı analizlere göre Paşinyan’ın Sivil Sözleşme Partisi seçimlerde önde görünürken en güçlü Rusya yanlısı blok olan Güçlü Ermenistan Partisi daha düşük destek seviyesinde bulunuyor.
🔹 Buna rağmen Dağlık Karabağ’dan kaçan mülteciler ve diaspora çevrelerinde Karabağ’ın kaybına yönelik rahatsızlık sürüyor ve ülke içindeki siyasi kutuplaşma devam ediyor.
🔹 Son dönemde muhalefet isimlerinin ve din adamlarının gözaltına alınması ile sosyal medyada Paşinyan’a yönelik tehdit içerikli görüntülerin paylaşılması seçim öncesi siyasi gerilimi artırdı.
🔹 Ukrayna, Rus ordusunun lojistik hatlarını insansız hava araçlarıyla felç ederek Kremlin’i kabul edilebilir bir ateşkese zorlamayı amaçlayan yeni bir askerî strateji uyguluyor.
Lojistik hedefler
🔹 Ukrayna, özellikle Rostov-na-Donu ile Kırım arasındaki R-280 karayoluna yoğun drone saldırıları düzenleyerek yakıt, mühimmat ve asker sevkiyatını aksatmaya çalışıyor.
🔹 Yol boyunca çok sayıda kamyon ve askerî aracın vurulması Rus ikmal zincirinde ciddi aksamalar oluştururken Kırım’daki yakıt istasyonlarında da kısıtlamalar uygulanmaya başlandı.
🔹 Ukrayna Savunma Bakanlığı bu yaklaşımı "lojistik kilitlenmesi" olarak tanımlıyor ve 20-200 kilometre derinlikteki ikmal hatlarının sistematik biçimde hedef alındığını belirtiyor.
Cephedeki durum
🔹 Haberde Rus ilerleyişinin son aylarda belirgin biçimde yavaşladığı ve Ukrayna karşı taarruzlarının arttığı ifade ediliyor.
🔹 Ukrayna’nın yeni stratejisi geniş çaplı kara harekâtı yerine Rus lojistiğini bozarak cepheyi istikrara kavuşturmayı ve ileride toprak geri alma koşulları oluşturmayı hedefliyor.
🔹 Ukrayna, yeni nesil orta menzilli saldırı dronları ve hava savunma sistemleri sayesinde Rus ikmal ağları üzerinde daha yoğun baskı kurmaya çalışıyor.
Barış hedefi
🔹 Ukrayna yönetimi, bu stratejinin başarılı olması halinde Rusya’nın müzakere masasına gelmesini ve savaşın kış gelmeden sona ermesini umuyor.
🔹 Volodimir Zelenskiy, Vladimir Putin’e gönderdiği mektupta doğrudan görüşme, cephe hattında ateşkes ve ABD ile Avrupa gözetiminde bir barış mekanizması önerdi.
Belirsizlikler
🔹 Haberde Rusya’nın yeni seferberlik ilan etmesi, savaşı uzatması veya çatışmayı farklı alanlara genişletmesi ihtimallerinin de masada olduğu belirtiliyor.
🔹 Ukraynalı ve Batılı uzmanlar, drone saldırılarının tek başına savaşı bitirmeye yetmeyebileceğini ancak Rus ordusunun ikmal kapasitesini aşındırarak savaşın seyrini değiştirebilecek önemli bir unsur haline geldiğini değerlendiriyor.
🔹 ABD Savunma Bakanlığı, askerlerin seçebildiği resmî dinî aidiyet kategorilerini 200’den fazla seçenekten 31’e düşürdüğünü açıkladı.
🔹 Yeni listede ateistler, Üniteryen Evrenselciler, paganlar ve Wicca inancına mensup kişiler yer almadı.
🔹 Askerler buna rağmen "din yok", "diğer dinler" veya "agnostik" seçeneklerini tercih edebilecek.
Bakanlığın açıklaması
🔹 Pentagon Sözcüsü Sean Parnell, değişikliğin herhangi bir inancın meşruiyetini sorgulamak veya resmî olarak onaylanan dinler listesi oluşturmak amacı taşımadığını söyledi.
🔹 Parnell, düzenlemenin askerî papazların birliklerindeki dinî yapıyı daha hızlı değerlendirmesine ve tüm inanç gruplarına yönelik kaynak planlamasını kolaylaştırmasına yardımcı olacağını belirtti.
🔹 Açıklamada, din özgürlüğünün korunmaya devam edeceği ve personelin istediği dini ya da hiçbir dini seçmeme hakkının destekleneceği ifade edildi.
Listede yer alan gruplar
🔹 Yeni listede Baptist, Presbiteryen ve Metodist gibi geniş Hristiyan geleneklerinin yanı sıra Budizm, İslam, Yahudilik, Hinduizm, Sihizm, Bahai inancı ve İsa Mesih'in Son Zaman Azizler Kilisesi yer aldı.
🔹 Hristiyan gelenekleri mezheplerine göre ayrılmadan daha geniş kategoriler altında toplandı.
Tepkiler
🔹 Listeden çıkarılan Üniteryen Evrenselci Derneği, kararın mensuplarının ihtiyaç duyduğu manevi desteğe erişimini zorlaştırabileceğini açıkladı.
🔹 Savunma Bakanı Pete Hegseth daha önce çok sayıdaki din kodunun yönetilmesini zorlaştırdığını söyleyerek düzenleme yapılacağını duyurmuştu.
🔹 İnanç özgürlüğü savunucuları ve azınlık din temsilcileri, kararın bazı inanç gruplarının görünürlüğünü azalttığını ve eşit muamele ilkesine zarar verebileceğini savundu.
🔹 ABD Başkanı Donald Trump, ordu ve ulusal güvenlik kurumlarının yapay zekâ kullanımını hızlandırmasını öngören yeni bir başkanlık notu yayımladı.
🔹 Talimat, Savunma Bakanlığı, İç Güvenlik Bakanlığı, Adalet Bakanlığı ve Ulusal İstihbarat Direktörlüğü dahil birçok kurumu kapsıyor.
Askerî kullanım ve denetim
🔹 Trump, yapay zekânın hızla gelişen yetenekleri dikkate alınarak otonom silah sistemlerine ilişkin mevcut direktifin güncellenmesini istedi.
🔹 Savunma Bakanlığına, yapay zekâ sistemlerinin komuta zinciri ve operasyonel yetki yapısına uygun şekilde benimsenmesini sağlama görevi verildi.
🔹 Talimatta, yapay zekâ destekli silah sistemlerinde insan denetiminin ve karar mekanizmalarının korunmasına vurgu yapıldı.
Sivil haklar ve gözetim
🔹 Yapay zekânın ifade özgürlüğünü sansürlemek, ideolojik önyargılar yerleştirmek veya ABD vatandaşlarına karşı yasa dışı gözetim faaliyetlerinde kullanılmasının yasaklanacağı belirtildi.
🔹 Yapay zekâ uygulamalarının ABD Anayasası, sivil özgürlükler ve vatandaşların mahremiyetini koruyan yasal düzenlemelerle uyumlu olması gerektiği ifade edildi.
Tartışmalar
🔹 ABD Savunma Bakanlığı son yıllarda hedef tespiti, lojistik planlama ve bakım süreçleri gibi alanlarda yapay zekâ kullanımını hızlandırdı.
🔹 Pentagon ile yapay zekâ şirketi Anthropic arasında, teknolojinin tam otonom silahlarda ve ABD vatandaşlarının gözetiminde kullanılmasına ilişkin anlaşmazlık yaşanırken konu kamuoyunda tartışılmaya devam ediyor.
🔹 ABD Özel Operasyonlar Komutanı Amiral Frank Bradley, gelecekte yapay zekânın hedef seçimine katkı sağlayabileceğini ancak ölümcül güç kullanımında nihai güven ve kontrolün insanlar tarafından sağlanması gerektiğini söyledi.
🔹 Ermenistan’da seçmenler parlamentoyu belirlemek için sandık başına giderken Başbakan Nikol Paşinyan ve iktidardaki Sivil Sözleşme Partisi yeni dış politika yönelimi için güçlü bir yetki arıyor.
🔹 Parlamento en az 101 sandalyeden oluşacak ve partilerin meclise girebilmesi için yüzde 4, üç veya daha fazla partiden oluşan ittifakların ise yüzde 8 oy alması gerekiyor.
🔹 Seçime iki siyasi blok ve 17 parti katılıyor. Anketler ve uzman değerlendirmeleri Paşinyan’ın seçimlerden birinci çıkacağını öngörüyor.
Rusya ile gerilim
🔹 Rusya son haftalarda Ermenistan’dan çiçek, bazı konyak ve şarap türleri, patlıcan, patates, kuru meyve ve balık dahil çeşitli ürünlerin ithalatına yeni kısıtlamalar getirdi.
🔹 Avrupa Komisyonu, bu adımları Ermenistan üzerinde siyasi baskı kurmak amacıyla ekonomik ilişkilerin kullanılması olarak değerlendirdi.
🔹 Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Ermenistan’ın Avrupa Birliği ile Avrasya Ekonomik Birliği içinde aynı anda yer alamayacağını ve iki gümrük birliğinin bağdaşmadığını söyledi.
Batı ile yakınlaşma
🔹 Paşinyan, ABD, Avrupa, Rusya, Türkiye ve İran ile dengeli ilişkiler kurulmasını savunurken Batı’dan güçlü siyasi destek görüyor.
🔹 ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medya paylaşımında Paşinyan’ı Ermenistan’ı güçlendiren bir lider olarak nitelendirerek seçmenlere destek çağrısında bulundu.
🔹 Paşinyan, Azerbaycan ile ilişkilerin normalleşmesini destekliyor ve geçen ağustosta ABD’de Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile barış sürecine yönelik bir belgeyi parafladı.
Muhalefet ve seçim öncesi gelişmeler
🔹 Muhalefetteki Rusya yanlısı partiler Moskova ile daha yakın ilişkiler kurulmasını savunuyor ve Paşinyan’ın Rusya ile ilişkileri zayıflattığını öne sürüyor.
🔹 Seçimden bir gün önce Güçlü Ermenistan Partisi üyeleri hakkında oy satın alma suçlamasıyla altı yakalama kararı çıkarıldı.
🔹 Güçlü Ermenistan Partisi lideri Samvel Karapetyan hükümeti devirmeye teşvik suçlamasıyla ev hapsinde bulunuyor ve suçlamaların siyasi amaçlı olduğunu savunuyor.
🔹 Muhalefet partileri Paşinyan’ın Azerbaycan ile normalleşme girişimlerini de sert şekilde eleştiriyor ve Karabağ konusunda izlenen politikaya karşı çıkıyor.
🔹 Çin Devlet Başkanı Şi Cinping gelecek hafta yaklaşık yedi yıl aradan sonra ilk kez Kuzey Kore’yi ziyaret edecek ve Kim Jong Un ile bir araya gelecek.
🔹 Ziyaret, Çin’in nükleer silahlı komşusuyla ilişkilerini yeniden güçlendirme çabalarının son adımı olarak görülüyor.
🔹 Görüşme, Kim Jong Un’un Eylül 2025’te Pekin’de düzenlenen II. Dünya Savaşı anma etkinliklerine katılmasının ardından iki lider arasındaki ilk buluşma olacak.
Kuzey Kore’nin beklentileri
🔹 Pyongyang, Rusya ile geliştirdiği askeri iş birliğinin yanında ekonomik izolasyonu azaltmak için Çin ile ilişkilerini daha da güçlendirmeyi hedefliyor.
🔹 Kim Jong Un’un yaşam standartlarını yükseltme hedefini gerçekleştirebilmesi için Çin’den daha fazla ekonomik destek ve ticaret imkanına ihtiyaç duyduğu değerlendiriliyor.
🔹 Görüşmelerde Çinli turistlerin Kuzey Kore’ye dönüşü, Yalu Nehri üzerindeki tamamlanmış köprünün açılması ve sınır bölgelerinde ortak ekonomik projelerin ele alınması bekleniyor.
Çin’in hedefleri
🔹 Pekin, son dönemde Rusya’ya yaklaşan Kuzey Kore’yi yeniden kendi etki alanına çekmeyi amaçlıyor.
🔹 Çin’in ekonomik teşvikler ve gıda yardımları karşılığında Pyongyang üzerindeki nüfuzunu artırmaya çalışabileceği belirtiliyor.
🔹 Şi Cinping’in ziyareti, Çin’in Kore Yarımadası güvenlik mimarisindeki belirleyici rolünü koruma mesajı olarak değerlendiriliyor.
Nükleer program ve ABD boyutu
🔹 Kuzey Kore, ABD ile olası yeni görüşmeler öncesinde Çin desteğini pazarlık gücünü artıran bir unsur olarak görüyor.
🔹 Pyongyang, Washington ile yeniden müzakereler için ön şart olarak nükleer silahlardan vazgeçme talebinin kaldırılmasını istiyor.
🔹 Uzmanlar, Çin’in resmi açıklamalarında "nükleer silahlardan arındırma" ifadesine yer verilmemesi halinde Pekin’in fiilen Kuzey Kore’yi nükleer güç olarak kabul ettiği yönünde yorumların güçlenebileceğini belirtiyor.
🔹 Uzmanlara göre Kim Jong Un, Şi Cinping’i görkemli bir törenle karşılayacak ancak giderek daha özgüvenli hale gelen Pyongyang yönetiminin Pekin’in taleplerine tam anlamıyla boyun eğmesi beklenmiyor.
🔹 Eli Lilly, yeni nesil deneysel obezite ilacı retatrutidin kilo kaybının yanı sıra uyku apnesi şiddetini azalttığını ve diz ağrılarını hafiflettiğini gösteren Faz 3 çalışma sonuçlarını açıkladı.
Klinik sonuçlar
🔹 Haftada bir uygulanan retatrutid enjeksiyonu, obez yetişkinlerde orta ve ağır dereceli obstrüktif uyku apnesi şiddetini yüzde 60,6 oranında azalttı.
🔹 Aynı çalışmada ilaç, diz osteoartritine bağlı ağrıyı yüzde 73,1’e kadar düşürdü.
🔹 Bulgular, ABD Diyabet Derneği’nin New Orleans’taki bilimsel toplantısında sunuldu.
Diğer etkiler
🔹 Daha önce açıklanan sonuçlara göre retatrutid kullanan obez hastalar vücut ağırlıklarının ortalama yüzde 28’ini kaybetti.
🔹 Tip 2 diyabetli yetişkinlerde ise kan şekeri seviyelerinde belirgin düşüşler görüldü.
🔹 Diyabet çalışmasında ilacın en düşük dozunu kullanan hastaların yüzde 2’sinde ciddi kardiyovasküler olaylar görüldü ancak bunların doğrudan ilaçtan kaynaklandığı belirlenmedi.
Obezite ilaçları yarışı
🔹 Retatrutid, GLP-1, GIP ve glukagon reseptörlerini aynı anda hedef alan Eli Lilly’nin deneysel üçlü hormon etkili ilacı olarak geliştiriliyor.
🔹 Eli Lilly ile Danimarkalı Novo Nordisk başta olmak üzere büyük ilaç şirketleri, hızla büyüyen obezite ve diyabet tedavisi pazarında liderlik için rekabet ediyor.
🔹 Kuzey Kore lideri Kim Jong Un, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’i pazartesi günü Pyongyang’da iki günlük resmi ziyaret kapsamında ağırlayacak.
🔹 Şi’nin yedi yıl sonra Kuzey Kore’ye gerçekleştireceği ilk ziyaret, Pekin’in Pyongyang’ı yeniden ekonomik ve diplomatik etkisi altına çekme çabasının parçası olarak görülüyor.
🔹 Zirvenin, Şi’nin 2019’daki ziyaretinden farklı bir atmosferde gerçekleşmesi bekleniyor. O dönemde ABD ile Kuzey Kore arasındaki nükleer müzakereler başarısızlıkla sonuçlanmıştı.
Rusya ile yakınlaşma
🔹 Kim Jong Un, Ukrayna savaşında Rusya’ya asker göndermesinin ardından Moskova ile askeri ve ticari ilişkilerini önemli ölçüde güçlendirdi.
🔹 Kuzey Kore, Birleşmiş Milletler yaptırımlarına rağmen nükleer kapasitesini geliştirmeyi sürdürdü ve sınırlarını sıkı şekilde kontrol altına aldı.
🔹 Ziyaret öncesinde Kuzey Kore, 10 bin tonluk yeni bir savaş gemisi inşa edeceğini açıkladı ve kendisini nükleer silahlı devlet olarak yeniden vurguladı.
Çin-Kuzey Kore ilişkileri
🔹 Pekin, geçmişte Kuzey Kore’nin nükleer denemelerine karşı çıkmış ve Pyongyang’a nükleer silahlardan vazgeçme çağrısı yapmıştı.
🔹 Rusya’dan aldığı destek, Kuzey Kore’nin Çin’e ekonomik açıdan aşırı bağımlı kalmasını dengelemesine katkı sağlıyor.
🔹 Analistler, Kim Jong Un’un Rusya ile geliştirdiği ilişkiler sayesinde Çin ile ticaret ve yatırım hacmini artırma konusunda daha özgüvenli hareket ettiğini değerlendiriyor.
Ekonomik iş birliği
🔹 Görüşmelerde en somut ilerlemenin ekonomik iş birliği alanında yaşanması bekleniyor.
🔹 Kuzey Kore’nin yeni beş yıllık kalkınma planı turizmi büyütmeyi, konut inşasını artırmayı ve Çin ile ticaret ile yatırımları genişletmeyi hedefliyor.
🔹 Salgın öncesinde Çinli turistler, Kuzey Kore’ye gelen yabancı ziyaretçilerin yaklaşık yüzde 90’ını oluşturuyordu.
Nükleer program ve Güney Kore
🔹 Singapur Dışişleri Bakanı, geçen ayki ziyaretinin ardından Kuzey Kore’nin ekonomik ilerleme kaydettiğini ve ABD ile Güney Kore ile diyaloğa ilgi göstermediğini söyledi.
🔹 Güney Kore Devlet Başkanı Lee Jae Myung, Şi Cinping’den Koreler arası ilişkilerin iyileştirilmesine destek vermesini istedi.
🔹 Kim Jong Un, ülkesinin nükleer cephaneliğini "katlanarak" büyütme çağrısını yineledi ve nükleer caydırıcılığı güçlendirme politikasını sürdürmesi bekleniyor.
🔹 OPEC+ üyelerinin pazar günü yapılacak toplantıda temmuz ayı için petrol üretim hedeflerini artırması bekleniyor.
🔹 Kaynaklar, üretim kotasının günlük yaklaşık 188 bin varil artırılmasının beklendiğini söyledi.
🔹 Bu artışın son dört ay içindeki dördüncü üretim kotası artışı olması öngörülüyor.
Üretim ve Hürmüz Boğazı etkisi
🔹 ABD ile İran arasındaki savaş nedeniyle Hürmüz Boğazı üzerinden petrol akışının azalması, birçok OPEC+ üyesinin belirlenen üretim hedeflerine ulaşmasını engelliyor.
🔹 Körfez ülkelerindeki ihracat kesintileri nedeniyle OPEC+ üretimi şubat ayındaki günlük 42,77 milyon varilden nisanda günlük 33,19 milyon varile geriledi.
🔹 Kaynaklar, üretim hedefleri artırılsa da grubun birçok üyesinin fiili üretimini artırmakta zorlanacağını belirtti.
OPEC+ toplantısı
🔹 Toplantıya Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt, Cezayir, Kazakistan, Rusya ve Umman’dan oluşan yedi temel OPEC+ üyesi katılacak.
🔹 Haziran ayındaki artış da günlük 188 bin varil olmuş, nisan ve mayıs aylarında ise aylık artışlar günlük 206 bin varil seviyesinde uygulanmıştı.
🔹 Kaynaklar, nihai kararın henüz kesinleşmediğini ifade etti.
🔹 Aynı gün yapılacak geniş katılımlı OPEC+ bakanlar toplantısında ise mevcut genel üretim politikasında herhangi bir değişiklik beklenmiyor.
🔹 ABD yönetimi, İran’ın Körfez ülkelerinde yol açtığı hasarın onarımı için İran varlıklarının kullanılmasını değerlendirmeye başladı.
🔹 Konuya yakın bir kaynak, Hazine Bakanı Scott Bessent’in İran’ın verdiği zararın maliyetini hesaplamak üzere bir ekibe talimat verdiğini söyledi.
🔹 ABD, gelecekte oluşabilecek yeni zararların da İran varlıkları kullanılarak karşılanmasını değerlendirmeyi planlıyor.
🔹 Gelişme, İran liderinin danışmanı Muhsin Rızai’nin barış anlaşmasının ABD’de dondurulan 24 milyar dolarlık İran varlığının serbest bırakılmasına bağlı olduğunu söylemesinin ardından geldi.
Çatışmalar sürüyor
🔹 ABD ordusu, Hürmüz Boğazı’nda deniz trafiğini tehdit ettiği belirtilen iki İran saldırı İHA’sını daha düşürdüğünü açıkladı.
🔹 ABD güçleri, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki Goruk ve Keşm Adası’nda bulunan kıyı radar tesislerini vurdu.
🔹 İran Devrim Muhafızları, Kuveyt ve Bahreyn’deki ABD üslerine misilleme düzenlediğini açıkladı.
🔹 Kuveyt ordusu yerleşim bölgelerinin üzerinden geçen yedi balistik füzeye müdahale edildiğini, maddi hasar oluştuğunu ancak can kaybı yaşanmadığını duyurdu.
🔹 Bahreyn’de sirenler çaldı ve halka sığınaklara gitmeleri çağrısı yapıldı.
🔹 ABD ordusu, İran’ın ateşlediği altı füzenin engellendiğini, yedinci füzenin ise hedefine ulaşmadığını açıkladı.
Müzakereler ve enerji
🔹 ABD ile İran, üç aydır süren savaşı durduracak geçici bir anlaşma için dolaylı görüşmeler yürütüyor ancak taraflar arasında henüz uzlaşma sağlanamadı.
🔹 Pakistan’dan bir bakan, İran dini liderine iletilmek üzere bir mektupla Tahran’ı ziyaret etti.
🔹 İran, dondurulan petrol gelirlerine erişim, petrol ihracatına yönelik yaptırım muafiyetleri, limanlara uygulanan ABD ablukasının kaldırılması ve Hürmüz Boğazı üzerindeki etkisini korumayı talep ediyor.
🔹 ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın füze ve İHA üretim kapasitesinin büyük bölümünün yok edildiğini ancak ülkenin füze stokunun yaklaşık beşte birine hâlâ sahip olduğunu söyledi.
🔹 Savaş küresel petrol fiyatlarını yükseltirken enflasyon baskısını artırdı. OPEC+ grubunun pazar günü üst üste dördüncü ay üretim hedeflerini artırması bekleniyor.
Bölgesel gelişmeler
🔹 İsrail ordusu, Lübnan’dan ülke topraklarına geçen iki roketin engellendiğini açıkladı.
🔹 Saldırı girişimi, Lübnan ordusuna ait bir araca düzenlenen İsrail saldırısında iki subay ve bir askerin öldürülmesinden bir gün sonra gerçekleşti.
🔹 NBA Finalleri’nin ilk iki maçında milyarderler ve ünlüler, New York Knicks ile San Antonio Spurs serisini saha kenarından izlemek için özel jetlerle New York ile Teksas arasında seyahat etti.
🔹 Eski Disney CEO’su Bob Iger, Stewart Butterfield ve Jen Rubio çifti ile Knicks taraftarları Spike Lee ve Ben Stiller bu hafta San Antonio’ya giden isimler arasında yer aldı.
Özel jet trafiği arttı
🔹 San Antonio’daki özel jet merkezi Stinson Municipal Havalimanı’nda özel uçak trafiği belirgin şekilde yükseldi.
🔹 İlk maçın oynandığı çarşamba günü havalimanında 138 iniş ve kalkış gerçekleşti. Bu sayı önceki haftanın aynı gününe göre yüzde 18, geçen yılın aynı dönemine göre ise hafta genelinde yüzde 25 artış gösterdi.
🔹 Knicks’in yaklaşık 30 yıl sonra ilk kez NBA Finalleri’ne çıkması, New York bölgesinden özel jet talebini önemli ölçüde artırdı.
Yüksek maliyetler
🔹 New York-San Antonio arasında özel charter uçuş fiyatları yaklaşık 45 bin dolardan başlarken, bazı uçakların tek yön ücretleri 150 bin doların üzerine çıktı.
🔹 Flexjet’in saatlik uçuş ücretleri 7 bin ila 23 bin dolar arasında değişiyor. Yaklaşık dört saat süren uçuşun maliyeti en az 28 bin dolara ulaşıyor.
🔹 Final maçlarının bilet fiyatları yaklaşık 800 dolardan başlayıp yüz binlerce dolara kadar yükselirken, Madison Square Garden’daki saha kenarı koltuklarının 500 bin dolara kadar alıcı bulduğu belirtildi.
Spor organizasyonları özel jet sektörünü büyütüyor
🔹 Özel jet şirketleri, Super Bowl, Formula 1 yarışları ve Masters Golf Turnuvası gibi büyük organizasyonlarda da yoğun talep görüyor.
🔹 Doğu Konferansı finallerinde New York ile Cleveland arasındaki özel uçuş talepleri geçen yıla göre yüzde 31 arttı.
🔹 Flexjet, New York’taki final maçları sırasında müşterileri için Manhattan’a ve Manhattan’dan helikopter ulaşımı sağlayacağını açıkladı.
🔹 Eski Kosova Cumhurbaşkanı Vjosa Osmani, pazar günü yapılacak erken parlamento seçimlerinin Kosova’nın NATO ve AB üyelik hedeflerinin geleceğini belirleyebileceğini söyledi.
🔹 Osmani, Başbakan Albin Kurti’nin yeniden seçilmesinin ülkenin Avrupa-Atlantik entegrasyonu sürecini tehlikeye atabileceğini savundu.
Kurti’ye eleştiriler
🔹 Osmani, siyasi çekişmelerin Kosova’nın geleceğini rehin aldığını ve Kurti’nin Avrupa ile ABD’deki müttefikleri ülkesinden uzaklaştırdığını söyledi.
🔹 Seçmenlere, Kosova’yı kalıcı biçimde Avrupa-Atlantik çizgisine yerleştirecek kararlar alabilecek bir lideri destekleme çağrısı yaptı.
🔹 Osmani, Kurti’nin tartışmalı politikaları ve açıklamalarının Kosova’nın uluslararası konumuna zarar verdiğini savundu.
AB ve ABD ilişkileri
🔹 Kurti hükümeti, 2023 yılında Sırpların çoğunlukta olduğu belediyelere Arnavut belediye başkanları atamasının ardından Batılı ülkeler tarafından etnik gerilimi artırmakla suçlandı.
🔹 Avrupa Birliği, Kosova’nın huzursuzluğu yatıştıramadığı gerekçesiyle ülkeye yaptırımlar uyguladı ve ekonomik yardımları askıya aldı. Bu yaptırımlar geçen yıl yerel seçimlerin yapılmasının ardından kaldırıldı.
🔹 Osmani, Kosova-Sırbistan diyaloğunda ABD’nin daha doğrudan rol üstlenmesi gerektiğini belirterek Washington’un sürece dahil olduğu dönemlerde görüşmelerin daha başarılı ilerlediğini söyledi.
Siyasi kriz ve seçimler
🔹 Osmani’nin görev süresi geçen nisan ayında parlamentonun yeni cumhurbaşkanını seçememesi nedeniyle sona erdi ve ülkede anayasal kriz yaşandı.
🔹 Kurti, Osmani’nin yeniden cumhurbaşkanı seçilmesini desteklemek yerine kendi partisinin adaylarını destekledi ancak hiçbir aday gerekli oyu alamadı ve ülke erken seçime gitti.
🔹 Analistler, güvenilir kamuoyu yoklamaları bulunmamakla birlikte Vetëvendosje Partisi’nin yeniden en fazla sandalyeyi kazanmasını ve Kurti’nin başbakan olarak görevini sürdürmesini bekliyor.
🔹 Hiçbir partinin cumhurbaşkanını seçmek için gereken üçte iki çoğunluğu elde etmesinin beklenmemesi nedeniyle seçim sonrasında uzun müzakerelerin yaşanabileceği değerlendiriliyor.
Osmani’nin hedefi
🔹 Parlamento seçimlerinde aday olan Osmani, yeniden cumhurbaşkanı olmak istediğini ve bu makamın yasaları yeniden değerlendirilmek üzere parlamentoya geri gönderme ile önemli yargı ve idari atamaları yapma yetkilerine sahip olduğunu söyledi.
🔹 Osmani, Kurti’nin tüm devlet kurumlarını kontrol altına almaya çalıştığını ve yurt dışında sessiz, içeride ise etkisiz bir cumhurbaşkanı istediğini öne sürdü.
🔹 Osmani, Kosova’nın artık varlığını kabul ettirmek için izin isteyen değil, egemen bir devletin özgüveniyle hareket eden bir ülke olması gerektiğini söyledi.
🔹 Avrupa Parlamentosu’nun resmi görevi sırasında Strasbourg’daki bir otelde yaşanan hijyen sorunu nedeniyle bir Avrupa Parlamentosu milletvekili tıbbi yardım almak zorunda kaldı.
🔹 Parlamento iç idari organının 29 Nisan tarihli toplantı tutanaklarında, oteldeki kötü hijyen koşullarının milletvekilinin Parlamento Sağlık Servisi’nden tedavi almasına neden olduğu belirtildi.
Olayın ardından
🔹 Lüksemburglu Sosyalist AP milletvekili Marc Angel, hijyenle ilgili şikâyetlerin resmi görevlerde nasıl ele alınacağına dair bir prosedür oluşturulması gerektiğini söyledi.
🔹 Angel, böyle bir mekanizmanın hijyen sorunlarının Parlamento’nun seyahat acentesine hızlı şekilde bildirilmesini ve sorunlu otellerin önerilen konaklama listesinden çıkarılmasını sağlayabileceğini ifade etti.
Strasbourg tartışması
🔹 Konuyla ilgili bilgi sahibi iki kişiye göre olay Strasbourg’daki bir otelde yaşandı.
🔹 Kaynaklardan biri, söz konusu otelin Parlamento’nun seyahat acentesinin tavsiye ettiği oteller arasında bulunmadığını söyledi.
Önceki olaylar
🔹 Strasbourg’daki konaklama koşulları daha önce de tartışma yaratmıştı.
🔹 Avrupa Parlamentosu’nun eski Başkanı David Sassoli, 2021 yılında Strasbourg’daki bir otel konaklaması döneminde Lejyoner hastalığına yakalandıktan sonra zatürre nedeniyle hastaneye kaldırılmış ve sonraki yıl hayatını kaybetmişti.
Parlamento açıklaması
🔹 Avrupa Parlamentosu Sözcülüğü, resmi görevlerde kullanılan konaklama yerlerinin kalite, güvenlik ve hijyen açısından uygun standartları karşılamasının beklendiğini açıkladı.
🔹 Parlamento, bir şikâyet alındığında ilgili birimlerin durumu değerlendirdiğini ve benzer olayların tekrarını önlemek amacıyla gerekli durumlarda seyahat sağlayıcısı ve ilgili otelle temasa geçildiğini bildirdi.
🔹 ABD Başkanı Donald Trump, devletin büyük yapay zekâ şirketlerinde küçük bir ortaklık payına sahip olması fikrini destekledi.
🔹 Trump, böyle bir model sayesinde Amerikan halkının gelecekte trilyon dolarlık değere ulaşabilecek şirketlerin büyümesinden doğrudan faydalanabileceğini söyledi.
Önerinin arka planı
🔹 OpenAI Üst Yöneticisi Sam Altman’ın son bir yıldır Trump yönetimiyle yaptığı görüşmelerde bu fikri gündeme getirdiği belirtildi.
🔹 Senatör Bernie Sanders da bu hafta, büyük yapay zekâ şirketlerinden hisselerle ödenecek tek seferlik yüzde 50 vergi alınmasını ve halkın bu şirketlerde doğrudan ortak olmasını önerdi.
Trump’ın açıklamaları
🔹 Trump, Anthropic, SpaceX ve OpenAI’nin beklenen halka arzları öncesinde bu şirketlerin küçük paylarının Amerikan halkına verilebileceğini söyledi.
🔹 Trump, bunun sayesinde halkın şirketlerle birlikte ortak konumuna gelebileceğini ifade etti.
Yapay zekâ ve kamuoyu
🔹 Bazı sektör temsilcileri, yapay zekâdan doğan büyük servetin toplumla paylaşılmasının teknolojiye yönelik olumsuz kamuoyu algısını iyileştirebileceğini düşünüyor.
🔹 Trump da benzer şekilde, Amerikan halkının bu ekonomik büyümeden pay almasının olumlu bir yaklaşım olabileceğini dile getirdi.
Sanders ile ortak nokta
🔹 Bernie Sanders’ın önerisine benzer bir fikri desteklemesi sorulduğunda Trump, ekonomi konusunda bazı alanlarda Sanders ile düşündükleri kadar uzak olmadıklarını söyledi.
🔹 Trump, insanların bu konuda şaşırdığını ancak ekonomik meselelerde bazı ortak noktaların bulunabileceğini ifade etti.
🔹 Gönül Tol, yaklaşık on yıl önce Suriye savaşıyla şekillenen Türkiye-Rusya ortaklığının çözülmeye başladığını savundu.
🔹 Yazıya göre Türkiye, Rusya’nın geçmişte güçlü nüfuz sahibi olduğu Orta Doğu’da Ukrayna’nın yeni ilişkiler kurmasına destek veriyor.
Suriye dengesi
🔹 Türkiye, Suriye iç savaşında Beşşar Esad karşıtı grupları desteklerken Rusya Esad yönetiminin yanında yer aldı.
🔹 İki ülke, zaman içinde birbirlerinin Suriye’deki varlığını fiilen kabul eden karşılıklı düzenlemeler geliştirdi.
🔹 Rusya’nın 2016 yılında Türkiye’nin kuzey Suriye operasyonuna hava sahasını açması, Türkiye’nin de muhaliflere verdiği desteği sınırlandırması bu iş birliğinin örnekleri arasında gösterildi.
Güç dengesinin değişimi
🔹 Ukrayna savaşı sonrasında Batı tarafından izole edilen Rusya, ticaret, enerji ve yatırım alanlarında Türkiye’ye daha fazla bağımlı hale geldi.
🔹 Türkiye’nin Batı yaptırımlarına katılmaması Ankara’nın Moskova karşısındaki pazarlık gücünü artırdı.
🔹 Esad yönetiminin 2024 sonunda devrilmesi ve Rusya’nın müdahale edememesi, Türkiye’nin Suriye’de daha güçlü konuma yükselmesine yol açtı.
Türkiye-Ukrayna iş birliği
🔹 Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, nisan ayında Türk devlet uçağıyla Suriye’ye giderek geçici lider Ahmed eş-Şara ve Türkiye Dışişleri Bakanı ile askerî ve enerji alanındaki iş birliğini görüştü.
🔹 Türkiye, Suriye ordusunun yeniden yapılandırılması sürecinde rol üstlenirken Ukrayna da askerî üretim ve İHA teknolojisindeki tecrübelerini paylaşma fırsatı elde ediyor.
🔹 Ukrayna, Körfez ülkeleriyle askerî ilişkilerini de güçlendirerek İran yapımı Şahid-136 insansız hava araçlarına karşı edindiği deneyimi bölge ülkeleriyle paylaşmaya çalışıyor.
Sonuç değerlendirmesi
🔹 Gönül Tol, Türkiye’nin artık Moskova ile NATO arasında denge politikası izlemekten uzaklaştığını ve Rusya’ya karşı daha mesafeli bir çizgiye yöneldiğini savundu.
🔹 Gönül Tol, Rusya’nın küresel etkisinin azalmasının Türkiye’ye daha bağımsız hareket alanı sağladığını ve bu süreçten en fazla fayda sağlayan taraflardan birinin Ukrayna olduğunu ileri sürdü.
🔹 İsrail askerleri, Batı Şeria’nın El Halil kentindeki Tel Rumeida bölgesinde bir aile aracına ateş açtı.
🔹 Yedi aylık Sam Fahd Ebu Haykal ağır yaralı olarak kaldırıldığı hastanede yaşamını yitirdi.
🔹 Olayın yaşandığı gün Sam Fahd Ebu Haykal’ın yedi aylık olduğu belirtildi.
Ailenin anlatımı
🔹 Büyükanne Ferial Ebu Haykal, ailenin askerleri görünce aracı durdurduğunu ve ilk başta ateşin uyarı amaçlı olduğunu düşündüklerini söyledi.
🔹 Ferial Ebu Haykal, tek bir merminin torununun yüzünden geçerek annesinin yanağına isabet ettiğini söyledi.
🔹 Anneye, sağlık durumu nedeniyle çocuğunun öldüğü bilgisi ertesi sabaha kadar verilmedi.
🔹 Baba Fahd Ebu Haykal, askerin dur işareti üzerine aracı tamamen durdurduğunu ve ellerini direksiyon üzerine koyduğunu, buna rağmen askerlerin ateş açtığını söyledi.
🔹 Fahd Ebu Haykal, aracın camlarının karartmalı olmadığını, olayın gündüz yaşandığını ve askerlerin araçta bir aile bulunduğunu açıkça görebileceğini ifade etti.
Cenaze ve soruşturma talebi
🔹 Fahd Ebu Haykal, cenaze töreninde askerin ateş açtıktan sonra birliğini geri çekerek hiçbir açıklama yapmadan bölgeden ayrıldığını söyledi.
🔹 Fahd Ebu Haykal, aracın tamamen durmuş halde olduğunu ve yedi aylık bebeğin kasıtlı şekilde öldürüldüğünü belirterek olayın soruşturulmasını ve ateş açan askerin hesap vermesini istedi.
🔹 İsrail ordusu olayın inceleme altında olduğunu açıkladı.
Arka plan
🔹 Birleşmiş Milletler, Ekim 2023’ten bu yana Batı Şeria ve Doğu Kudüs’te İsrail güçleri ve yerleşimciler tarafından 240’ı çocuk olmak üzere 1.000’den fazla Filistinlinin öldürüldüğünü açıkladı.
🔹 İsrailli insan hakları örgütü Yesh Din’in verilerine göre 2016-2024 döneminde İsrail askerleri hakkında yapılan 2.427 şikâyetin yüzde 1’inden daha azı iddianameyle sonuçlandı.
🔹 Türkiye’nin en büyük holdinginin onursal başkanı Rahmi Koç, eleştirmenlerin ırkçı ve cinsiyetçi olarak nitelendirdiği bir şakanın geniş tepki toplamasının ardından özür diledi.
🔹 Bölgesel savcılık, tartışmalı şakayla ilgili soruşturma başlattı.
🔹 Koç Holding’in 95 yaşındaki onursal başkanı Rahmi Koç, cuma günü sosyal medyada paylaşılan görüntülerde eski Başbakan Binali Yıldırım’a Kürt bir kadın hakkında imalı bir şaka yaptı.
🔹 Görüntüler, İzmir’de grubun hastanelerinden birinin açılışı sırasında kaydedildi.
🔹 S&P Dow Jones Indices, S&P 500’e dahil olacak şirketlerin son dört çeyrekte ve en son çeyrekte net kâr açıklama şartını kaldırmama kararı aldı.
🔹 Bu karar, SpaceX, Anthropic ve OpenAI gibi trilyon dolar değerlemeye ulaşabilecek büyük halka arz adaylarının endekse girişini yıllarca geciktirebilir.
SpaceX
🔹 Evercore ISI tahminlerine göre SpaceX’in yıllık bazda pozitif net kâra 2027 yılında ulaşması bekleniyor.
🔹 Mevcut kurallar değişmezse SpaceX’in S&P 500’e ancak 2028 yılında girebilmesi öngörülüyor.
🔹 SpaceX’in 12 Haziran’da yaklaşık 1,8 trilyon dolar değerlemeyle halka arz edilmesi hedefleniyor ve bu değerleme şirketi S&P 500’deki en büyük şirketlerden biri haline getirecek.
🔹 Şirketin buna karşın Nasdaq 100 endeksine ay sonu itibarıyla girmesi bekleniyor. Nasdaq bekleme süresini 3 aydan 15 işlem gününe indirdi.
Yapay zekâ şirketleri
🔹 Anthropic ve OpenAI de bu yıl halka arz seçeneğini değerlendiriyor ve benzer kârlılık şartları nedeniyle S&P 500’e girişte engellerle karşılaşabilir.
🔹 Anthropic’in haziran çeyreğinde faaliyet kârı elde etmesi beklenmesine rağmen yüksek yapay zekâ yatırımları nedeniyle ilerleyen dönemlerde yeniden zarar yazabileceği değerlendiriliyor.
🔹 OpenAI’nin ise önümüzdeki yıllarda kâra geçmesi beklenmiyor.
Endeks etkisi
🔹 Bloomberg Intelligence hesaplamasına göre hızlı bir S&P 500 üyeliği gerçekleşseydi pasif fonlar yaklaşık 14 milyar dolarlık SpaceX hissesi, 8 milyar dolardan fazla OpenAI hissesi ve yaklaşık 9 milyar dolarlık Anthropic hissesi almak zorunda kalacaktı.
🔹 Uzmanlar, düşük dolaşımdaki hisse oranları nedeniyle dev halka arzların daha likit hale gelmeden S&P 500’e alınmamasının endeks açısından daha sağlıklı olduğunu belirtiyor.
Yatırım harcamaları
🔹 Goldman Sachs ve Evercore ISI tahminlerine göre SpaceX’in sermaye harcamaları 2030 yılında 360 milyar doların üzerine çıkabilir.
🔹 Goldman Sachs, şirketin serbest nakit akışının 2029 yılında yaklaşık 105 milyar dolar negatif seviyeye geriledikten sonra 2031 yılında 72 milyar doların üzerine çıkmasını bekliyor.
🔹 Donald Trump ve oğullarının kurucu ortakları arasında bulunduğu World Liberty Financial’ın USD1 adlı dolara endeksli stablecoin projesinin bu yıl yaklaşık 150 milyon dolar gelir üretmesi bekleniyor.
🔹 Mart 2025’te piyasaya sürülen USD1’in büyümesinde, dünyanın en büyük kripto para borsası Binance üzerindeki yoğun kullanımı önemli rol oynadı.
🔹 Bloomberg hesaplamalarına göre World Liberty’nin stablecoin faaliyetlerinin değeri yaklaşık 1,7 milyar dolar seviyesine ulaştı.
Trump ailesinin kripto varlıkları
🔹 Trump ailesinin World Liberty’deki yaklaşık 630 milyon dolarlık payı ilk kez servet hesaplamalarına dahil edildi.
🔹 World Liberty varlıklarının toplam değeri yaklaşık 2,6 milyar dolara ulaşırken, bu varlık Trump ailesinin en değerli yatırımı haline geldi.
🔹 Bloomberg Billionaires Index’e göre Trump ailesinin toplam serveti 7,8 milyar dolar seviyesinde bulunuyor.
Binance ile ilişki
🔹 World Liberty, USD1 gelirlerini Binance ile paylaşmıyor.
🔹 Binance, USD1 sahiplerine ücretsiz WLFI tokenleri, bazı işlemlerde komisyonsuz işlem ve getiri imkânı sağlayan çeşitli kampanyalar düzenledi.
🔹 World Liberty’nin Binance’e pazarlama bütçesi sağladığı, bu bütçenin USD1 tanıtımları için kullanıldığı belirtildi.
Tartışmalar
🔹 Binance kurucu ortağı Changpeng Zhao’nun geçen yıl Donald Trump tarafından affedilmesi nedeniyle iki şirket arasındaki ilişki kamuoyunda dikkat çekti.
🔹 Beyaz Saray, Trump ve ailesinin kripto faaliyetlerinde herhangi bir çıkar çatışması bulunmadığını açıkladı.
🔹 Cornell Üniversitesi öğretim üyesi Eswar Prasad ise Trump yönetiminin kripto sektörünü düzenlemesi nedeniyle bu finansal ilişkilerin ciddi bir çıkar çatışması oluşturduğunu savundu.
USD1’in büyümesi
🔹 USD1, Trump yönetiminin stablecoin düzenlemelerini içeren GENIUS Act üzerinde çalıştığı dönemde piyasaya sürüldü ve kısa sürede dünyanın en büyük beş stablecoin’inden biri haline geldi.
🔹 Bloomberg hesaplamasına göre World Liberty, yaklaşık 4,7 milyar dolarlık rezervlerinden bu yıl yaklaşık 147 milyon dolar gelir elde edebilir.
🔹 World Liberty, nisan ayında sosyal medya hesabından USD1’in yıllık gelir hızının yaklaşık 159,5 milyon dolar seviyesinde olduğunu paylaşmıştı.
🔹 Hindistan’da tıp fakültelerine giriş için 2,2 milyondan fazla adayın katıldığı ulusal sınav, soruların önceden sızdırıldığının ortaya çıkmasının ardından iptal edildi.
🔹 Sınavı başarıyla geçen 19 yaşındaki Manish Kumar, sınavın iptal edilmesi nedeniyle 21 Haziran’daki yeniden sınava hazırlanmak için 36 saatlik tren yolculuğuyla yeniden Kota kentine döndü.
🔹 Skandal, yüksek işsizlik ve ekonomik belirsizlik yaşayan gençler arasında hükümete yönelik tepkilerin büyümesine yol açtı.
Gençlerin tepkisi
🔹 Sınav krizi, Eğitim Bakanı’nın istifasını talep eden ve sosyal medyada hızla yayılan hiciv amaçlı "Cockroach Janta Party" hareketinin ortaya çıkmasını sağladı.
🔹 Hareketin kurucusu Abhijeet Dipke, sınav sızıntıları ve sistem hatalarının hükümetin ciddi bir yönetim başarısızlığını gösterdiğini savundu.
🔹 Manish Kumar da yaşadığı hayal kırıklığını dile getirmek için bu harekete katıldığını söyledi.
İşsizlik ve eğitim baskısı
🔹 Hindistan’ın 1,4 milyarlık nüfusunun yaklaşık yarısını 30 yaş altındakiler oluşturuyor.
🔹 Azim Premji Üniversitesi raporuna göre 15-25 yaş arasındaki üniversite mezunlarının yaklaşık yüzde 40’ı, 25-29 yaş grubunun ise yaklaşık yüzde 20’si işsiz durumda bulunuyor.
🔹 Çok sayıda genç ve aileleri, kamu sınavlarında başarılı olmayı ekonomik güvenceye ulaşmanın en önemli yolu olarak görüyor.
Sınav sistemine yönelik eleştiriler
🔹 Her yıl yaklaşık 200 bin öğrenci sınav hazırlığı için Rajasthan eyaletindeki Kota kentine gidiyor.
🔹 Kota’daki eğitim kurumları, sınav sızıntılarının öğrencilerin moralini ciddi şekilde düşürdüğünü belirtti.
🔹 Kota’daki bazı öğrenci yurtlarında geçmiş intihar vakalarının ardından tavan vantilatörlerine intiharı önleyici aparatlar ve balkonlara güvenlik ağları yerleştirildi.
Hükümetin tutumu
🔹 Eğitim Bakanı Dharmendra Pradhan, hükümetin sınav sızıntısı iddialarını büyük hassasiyetle ele aldığını ve dürüst öğrencilerin haklarını korumak amacıyla hareket ettiğini söyledi.
🔹 Hükümetin, 21 Haziran’daki yeniden yapılacak tıp giriş sınavının sorularını taşımak için hava kuvvetlerini kullanmayı değerlendirdiği bildirildi.
🔹 Anthropic, güçlü yapay zekâ modeli Mythos’un ABD Ulusal Güvenlik Ajansı (NSA) tarafından siber operasyonlarda kullanılmasına destek veriyor.
🔹 Şirket, teknolojinin kullanımını yönlendirmek ve belirli uygulamalar için modeli uyarlamak amacıyla yaklaşık altı mühendisi NSA bünyesinde görevlendirdi.
🔹 Mühendislerin aktif operasyonlarda görev alıp almadığı netlik kazanmadı.
🔹 Konuya yakın bir kaynak, Mythos’un Çin veya İran gibi ülkelerin ağlarına sızma operasyonlarında faydalı olabileceğini söyledi.
Pentagon ile hukuki anlaşmazlık
🔹 İş birliği, Anthropic ile Pentagon arasında devam eden hukuki anlaşmazlığa rağmen sürüyor.
🔹 Anthropic, Claude modellerinin ABD vatandaşlarına yönelik kitlesel gözetim faaliyetlerinde ve ölümcül otonom insansız hava araçlarında kullanılmasını sınırlandırmaya çalıştı.
🔹 Pentagon, bu nedenle Anthropic’i "tedarik zinciri riski" olarak sınıflandırdı. Şirket bu karara karşı dava açtı.
Mythos’un yaygınlaştırılması
🔹 Anthropic, nisan ayında tanıtılan Mythos modelini bu hafta 15 ülkedeki 150 kuruluşa sunacağını açıkladı.
🔹 Model ilk aşamada yalnızca sınırlı sayıdaki ABD merkezli kuruluşların kullanımına açılmıştı.
🔹 OpenAI da Mythos’a benzer yeteneklere sahip yeni bir model yayımladı.
Ulusal güvenlik ve yapay zekâ
🔹 Uzmanlar, gelişmiş yapay zekâ modellerinin bilgisayar sistemlerindeki açıkların tespit edilmesi ve kullanılmasını kolaylaştırabileceğini, aynı zamanda siber savunma amacıyla da güçlü araçlar sağlayabileceğini belirtiyor.
🔹 Şirket, 1 trilyon doların üzerinde değerlemeye ulaşabilecek halka arz sürecini başlatırken yapay zekânın ulusal güvenlik alanındaki ticari ve jeopolitik öneminin arttığı değerlendiriliyor.
🔹 ABD Başkanı Donald Trump bu hafta, yapay zekâ şirketlerinin modellerini kamuya açılmadan önce gönüllü güvenlik incelemelerine sunmasını öngören bir başkanlık kararnamesi imzaladı.
🔹 Kararname, federal kurumlara yapay zekâ sistemlerinin siber yeteneklerini değerlendirme yöntemleri geliştirme ve "Yapay Zekâ Siber Güvenlik Takas Merkezi" oluşturma talimatı veriyor.
🔹 Hindistan’da nisan ayından bu yana etkili olan şiddetli sıcak hava dalgaları, milyonlarca işçiyi sağlıklarını korumak ile gelirlerini sürdürmek arasında zor seçimler yapmaya zorluyor.
🔹 Yeni Delhi’de en sıcak günlerde zemin sıcaklığı 60 santigrat derecenin üzerine çıkabiliyor ve asfaltın yumuşadığı koşullarda çıplak ayakla çalışan işçiler ayaklarında ciddi yaralanma riskiyle karşılaşıyor.
🔹 Son yıllarda Hindistan’da yaz mevsimi daha uzun ve daha sıcak hale gelirken, gece sıcaklıklarının da yükselmesi insanların serinleyebilme süresini azaltıyor.
İşçilerin yaşadığı zorluklar
🔹 Kalp ameliyatı için para biriktirmeye çalışan 54 yaşındaki tuk-tuk şoförü Sunil Rastogi, sıcaklar nedeniyle günlük çalışma süresini 12 saatten yaklaşık 5 saate düşürdüğünü söyledi.
🔹 Rastogi, daha az çalışmanın ameliyatını geciktireceğini ancak aşırı sıcak altında çalışmanın sağlık durumunu daha da kötüleştirebileceğini belirtti.
🔹 Çiçek satıcısı Nitin Verma, normal günlerde günlük yaklaşık 3 bin rupi kazanabildiğini ancak yaz aylarında bazı günler çay ve içme suyu için harcadığı 100 rupiyi bile çıkaramadığını söyledi.
🔹 Teslimat sürücüsü Roopak Yadav, elektrikli bisikletinin aşırı ısındığını, bu nedenle daha kısa mesafelerde daha fazla teslimat yapmak zorunda kaldığını ve dinlenme molalarını azalttığını ifade etti.
Alınan önlemler
🔹 Delhi yönetimi, 13 ilçenin her birine soğuk su, şapka ve elektrolit desteği sağlayan mobil yardım araçları gönderdi ve serinleme alanları oluşturdu.
🔹 Serinleme noktalarında klimalı dinlenme alanları kurulmasına rağmen birçok işçi mola vermenin gelir kaybına yol açacağını düşündüğü için bu alanları kullanamıyor.
🔹 Bazı mobil yardım araçlarının her gün farklı yerlere konuşlandırılması nedeniyle işçiler bu noktalara ulaşmakta da güçlük yaşayabiliyor.
🔹 Dawa Sherpa, kaybolduktan altı gün sonra Khumbu Buzulu yakınlarında çöp toplama görevlileri tarafından canlı halde sürünürken bulundu.
🔹 Kurtarma ekipleri Sherpa’yı dağdan indirerek helikopterle Katmandu’daki hastaneye sevk etti. Parmaklarında soğuk yanığı oluştu ancak bilinci açıktı.
İhmal iddiaları
🔹 Dawa Sherpa’nın ailesi, işvereni Himalayan Traverse Adventure’ın arama çalışmalarını zamanında başlatmadığını öne sürerek şirket hakkında ihmal suçlamasıyla polise başvurdu.
🔹 Himalayan Traverse, hava koşullarının arama çalışması için çok tehlikeli olduğunu ve yeni bir ekibin gönderilmesinin başka hayatları riske atacağını savundu.
🔹 Everest çalışma iznini ve sigortasını sağlayan 8K Expeditions, arama sorumluluğunun Himalayan Traverse’a ait olduğunu açıkladı.
🔹 Dawa Sherpa’nın kaybolmasının ardından beşinci günde düzenlenen helikopter araması sonuç vermedi. Sherpa, helikopteri gördüğünü ve el salladığını ancak fark edilmediğini söyledi.
Dağdaki son anları
🔹 İngiliz dağcı Chris Thrall, iniş sırasında Dawa Sherpa’nın dinlenmek için oturduğunu ve kendisine devam etmesini söylediğini aktardı.
🔹 Sherpa’nın daha sonra oksijeninin tükendiği, yönünü kaybettiği ve iki gün boyunca bir buzul yarığında mahsur kaldığı belirtildi.
🔹 Dawa Sherpa, hayatta kalabilmek için her gün buz yediğini ve cebindeki çikolatalarla beslendiğini söyledi.
🔹 Kurtarıldıktan sonra sedyeyle Gorak Shep’e taşınan Sherpa’ya erişte çorbası, iki çikolata ve bir şişe gazlı içecek verildi.
Everest sezonu
🔹 Nepal’de her yıl 700 ila 1.000 dağcı, rehber ve taşıyıcı Everest zirvesine ulaşmaya çalışıyor.
🔹 2026 Everest sezonu, tek günde zirveye çıkan en yüksek dağcı sayısı da dahil olmak üzere çeşitli rekorlara sahne oldu.
🔹 SpaceX, Google’a yapay zekâ hesaplama kapasitesi sağlamak için Ekim 2026-Haziran 2029 dönemini kapsayan bir anlaşma imzaladı.
🔹 Google, anlaşma kapsamında SpaceX’e ayda 920 milyon dolar ödeyecek. Anlaşmanın toplam değerinin yaklaşık 30 milyar dolara ulaşması bekleniyor.
🔹 Google, yaklaşık 110 bin Nvidia yapay zekâ çipine erişim sağlayacak ve bu kapasiteyi Gemini Enterprise platformuna yönelik beklenenden yüksek müşteri talebini karşılamak için kullanacak.
🔹 Google Cloud, anlaşmanın artan yapay zekâ talebini karşılamak amacıyla geçiş dönemi hesaplama kapasitesi sağlamak için yapıldığını açıkladı.
SpaceX’in yapay zekâ stratejisi
🔹 SpaceX, geçen ay da Anthropic ile benzer bir hesaplama kapasitesi anlaşması yaptı. Anthropic’in bu hizmet için aylık 1,25 milyar dolar ödemesi planlanıyor.
🔹 SpaceX’in gelecek hafta halka arz edilmesi ve şirket değerinin 1,7 trilyon doların üzerine çıkması bekleniyor.
🔹 Elon Musk, xAI’ın hesaplama altyapısını gelir kaynağına dönüştürmek amacıyla Google ve Anthropic ile yapılan anlaşmaları öne çıkarıyor.
🔹 SpaceX, Teksas’ta büyük bir yapay zekâ çip fabrikası kurma planını da duyurdu.
Google-SpaceX iş birliği
🔹 Google, SpaceX’in yaklaşık yüzde 5 hissesine sahip bulunuyor.
🔹 Google, Project Suncatcher kapsamında uzaya veri merkezleri yerleştirme planlarında SpaceX’i fırlatma ortağı olarak değerlendirmeyi sürdürüyor.
🔹 Google’ın bulut hizmetlerinde henüz gelir olarak kaydedilmemiş 460 milyar dolarlık sözleşme yükümlülüğü bulunuyor ve şirket yapay zekâ altyapısına yönelik talebin hızla arttığını belirtiyor.
🔹 Edebiyat ajanları yazarları keşfetme, eserlerini geliştirme sürecinde destekleme ve yayın sözleşmelerini müzakere ederek daha yüksek gelir elde etmelerini sağlama görevlerini üstleniyor.
🔹 Ajanlar genellikle yazar gelirlerinin yaklaşık %15'i oranında komisyon alıyor ve yayıncılık dünyasında uzun yıllardır tartışmalı bir konumda bulunuyor.
🔹 Laura McGrath, edebiyat ajanlarının perde arkasında çalışarak hangi eserlerin yayımlanacağını ve okurların neleri okuyacağını önemli ölçüde şekillendirdiğini savunuyor.
Andrew Wylie örneği
🔹 Ünlü edebiyat ajanı Andrew Wylie, 1989 yılında Philip Roth'u temsil etmeye başlayarak yazarın uluslararası yayın haklarını yeniden düzenlemeyi ve gelirini büyük ölçüde artırmayı teklif etti.
🔹 Wylie'nin özellikle yabancı yayın haklarına odaklanan stratejisinin birçok Amerikalı yazarın uluslararası başarısını artırdığı ifade ediliyor.
🔹 Çin'deki bağlantılarını geliştirmek amacıyla Henry Kissinger'ı temsil etmeyi teklif etmesi ve Çin üzerine bir kitap yazmasını önermesi de kariyerindeki dikkat çekici adımlar arasında yer aldı.
Yayıncılık sektöründeki etkileri
🔹 Edebiyat ajanları Frankfurt Kitap Fuarı gibi organizasyonlarda yayımlanmamış dosyaları değerlendirerek yeni yazarlar keşfetmeye çalışıyor.
🔹 Yayın dünyasında en büyük hedeflerden biri, yayımlanmamış dosyalar arasından Harry Potter benzeri küresel başarı elde edecek yeni bir eser bulabilmek olarak görülüyor.
🔹 İlk romanlar bugün yayımlanan kurgu eserlerin yaklaşık %15 ila %25'ini oluşturuyor ancak bu kitapların önemli bölümü aldığı avans ödemelerini satışlarla karşılayamıyor ve birçok Amerikalı romancı yalnızca tek kitap yayımlayabiliyor.
Edebî zevkin şekillenmesi
🔹 Edebiyat ajanlarının kişisel tercihleri hangi eserlerin basılacağını doğrudan etkileyebiliyor.
🔹 ABD'deki ajan ve editörlerin büyük bölümünün New York'ta yaşaması nedeniyle 2000-2022 döneminde New York'ta geçen roman sayısı, ülkenin en kalabalık diğer 30 şehrinde geçen romanların toplamını aştı.
🔹 Yapay zekâ ve algoritmaların kültürel tercihleri giderek daha fazla etkilemesine rağmen, bireysel edebiyat ajanlarının kişisel değerlendirmelerinin yayıncılık sektöründe hâlâ büyük önem taşıdığı belirtiliyor.
🔹 New York, East River'daki Rikers Island hapishane kompleksinin yerine şehir merkezlerinde yükselecek dört dikey hapishane inşa ediyor.
🔹 Manhattan'da inşa edilen yeni hapishane yaklaşık 102 metre yüksekliğinde olacak ve Özgürlük Heykeli'nden daha uzun olacak.
🔹 Projenin toplam maliyetinin 16 milyar dolar olması beklenirken, inşaat takvimi yaklaşık beş yıl gecikmiş durumda ve tamamlanma tarihinin 2032 olması öngörülüyor.
Rikers Island'ın sorunları
🔹 Rikers Island'da yaklaşık 6.700 mahkûm bulunuyor ve bunların yaklaşık %85'i henüz yargılanmamış tutuklulardan oluşuyor.
🔹 Hapishane uzun yıllardır şiddet, kötü muamele ve ihmalle anılıyor; güç kullanımı son on yılda iki katından fazla arttı ve ölüm oranı nüfusa oranla %82 yükseldi.
🔹 Geçen yıl bir yargıç, hapishane yönetimini bağımsız federal bir denetçinin kontrolüne verdi.
Yeni tasarım anlayışı
🔹 Yeni hapishaneler beton kaleler yerine üniversite binalarını andıran tasarımlarla planlandı.
🔹 Alt katlarda ziyaret alanları, sağlık birimleri ve kamusal bölümler bulunurken, üst katlarda geniş teraslar, basketbol sahaları ve bitki alanları içeren yaşam bölümleri yer alacak.
🔹 Teraslar güvenlik ağıyla çevrilecek ve mahkûmların gökyüzünü görebilmesi sağlanırken dışarıyla doğrudan görsel temas sınırlandırılacak.
🔹 Tek kişilik odalar ve gardiyanların mahkûmlarla daha yakın çalışacağı açık düzenin şiddeti azaltabileceği düşünülüyor.
Tartışmalar ve zorluklar
🔹 Yeni hapishanelerin kapasitesi 4.160 kişiyle mevcut mahkûm sayısının yaklaşık %60'ına denk geliyor ve tutuklu nüfusunun azaltılması gerekiyor.
🔹 Bunun için özellikle yargılama süreçlerinin hızlandırılması ve mahkemeler, savcılar ile polis arasında daha güçlü koordinasyon kurulması gerektiği ifade ediliyor.
🔹 Dört yeni hapishanenin maliyeti ABD'deki benzer projelerin çok üzerinde bulunurken, asansörlere bağımlı yüksek yapılar nedeniyle işletme giderlerinin de yüksek olabileceği değerlendiriliyor.
🔹 Rikers Island geçmişte modern bir cezaevi projesi olarak tasarlanmış olsa da zamanla kötü koşullarıyla öne çıktı ve yeni "hapishane gökdelenleri" cezaevi reformu açısından önemli bir fırsat olarak görülüyor.
🔹 Dünyanın en büyük elektrikli otomobil üreticilerinden BYD, uzun yıllardır batarya teknolojisi ve dikey entegrasyon modeli sayesinde maliyet avantajı sağlayarak hızlı büyüme gösterdi.
Rekabet baskısı
🔹 Şirketin geliri son on yılda yaklaşık on kat artarak geçen yıl 116 milyar dolara ulaştı ve 2025 yılında Tesla'dan daha fazla otomobil sattı.
🔹 Buna rağmen 2025 yılında faaliyet kârı son dört yılın ardından ilk kez geriledi.
🔹 Nisan ayında satışlar yıllık bazda üst üste sekizinci ay düşüş gösterdi ve 2026'nın ilk iki ayında Geely kısa süreliğine Çin'in en büyük elektrikli araç satıcısı konumuna yükseldi.
Strateji değişen pazara uyum sağlamakta zorlanıyor
🔹 Çin'deki yoğun fiyat savaşı sektör genelinde kâr marjlarını baskılarken, tüketicilerin ilgisi giderek yazılım, yapay zekâ ve eğlence sistemlerine kayıyor.
🔹 Volkswagen, Huawei ve Geely gibi şirketler yapay zekâ ve otomotiv teknolojileri alanında dış ortaklıklar kurarken, BYD kritik teknolojileri kendi bünyesinde geliştirmeyi sürdürüyor.
🔹 Şirket, lityum işleme tesislerinden yarı iletken tasarımına ve yapay zekâ modellerine kadar birçok süreci kendi kontrolü altında yürütüyor.
Otonom sürüş ve batarya teknolojisi
🔹 BYD, otonom sürüş sistemlerini düşük fiyatlı modeller de dahil olmak üzere geniş ürün yelpazesine hızla entegre etti ancak rakipleri teknolojinin henüz yeterince olgunlaşmadığını savunuyor.
🔹 Şirket, otonom sürüş kaynaklı kazalarda oluşacak zararları karşılayacağını açıklayarak bu alandaki güvenini göstermeye çalıştı.
🔹 BYD'nin yeni hızlı şarj teknolojisi elektrikli araçların yaklaşık 10 dakikada yüksek doluluk seviyesine ulaşmasını sağlayabiliyor.
🔹 Şirket batarya teknolojisindeki üstünlüğünü korumaya çalışsa da rakiplerin benzer çözümler geliştirmesi nedeniyle yalnızca batarya avantajıyla rekabette öne çıkmanın giderek zorlaştığı değerlendiriliyor.
🔹 Cilt yaşlanması zamanın etkisi ile ultraviyole ışınları, hava kirliliği ve sigara gibi çevresel faktörlerin kolajen ve elastin liflerine zarar vermesi sonucu ortaya çıkıyor.
🔹 Beyaz tenli kişilerde cilt yaşlanmasının yaklaşık %80'i güneş kaynaklı ultraviyole maruziyetinden kaynaklanırken, koyu tenlerde melanin belirli ölçüde koruma sağlıyor.
Bilimsel desteği en güçlü içerikler
🔹 Kırışıklıkları azaltmada en güçlü bilimsel desteğe sahip bileşenlerden biri A vitamini türevi olan tretinoin olarak öne çıkıyor.
🔹 Tretinoin cildin dış tabakasını kalınlaştırabiliyor, ince çizgilerin görünümünü azaltabiliyor ve alt tabakalarda kolajen üretimini artırarak cildin yapısal desteğinin kısmen yeniden oluşmasına yardımcı olabiliyor.
🔹 Tretinoin genellikle reçeteyle satılıyor ve cilt tahrişine yol açabildiği için dikkatli kullanılması gerekiyor.
🔹 Reçetesiz satılan retinol ve retinal gibi daha hafif retinoidler cilt tarafından zamanla tretinoine dönüştürülüyor ve daha düşük konsantrasyonlarla başlanması öneriliyor.
Diğer bileşenler
🔹 C vitamini başta olmak üzere bazı antioksidanların kolajen üretimini destekleyebildiği, kırışıklıkları ve cilt lekelerini azaltmaya yardımcı olabildiğine dair bilimsel bulgular bulunuyor.
🔹 C vitamini kararsız bir molekül olduğu için uygun şekilde saklanmayan ürünlerde zamanla etkisini kaybedebiliyor.
🔹 Peptitler farklı mekanizmalarla kolajen üretimini artırabiliyor, kolajen yıkımını azaltabiliyor veya yüz kaslarını gevşetebiliyor ancak bu konudaki çalışmaların önemli bir kısmı kozmetik şirketleri tarafından yürütülüyor veya finanse ediliyor.
Korunma daha etkili
🔹 Dermatologlar aynı cilt bakım rutinine birkaç ay boyunca devam edilmesini ve sonuçların daha sonra değerlendirilmesini tavsiye ediyor.
🔹 Bu bileşenler yaşlanma belirtilerini kısmen azaltabilse de, güneşten korunmanın kırışıklık oluşumunu önlemede en etkili yöntem olduğu vurgulanıyor.
🔹 Japonya’da seks sektörünün yıllık büyüklüğünün 2 ila 5 trilyon yen arasında olduğu tahmin ediliyor ve yüz binlerce kadın bu alanda çalışıyor.
🔹 2022 tarihli bir araştırmaya göre Japon erkeklerinin %48’i hayatlarının bir döneminde ücret karşılığı cinsel hizmet satın aldığını belirtirken, bu oran Britanya’da %11 seviyesinde kaldı.
🔹 Sektörde çalışan bazı kadınlar daha yüksek gelir elde etmek amacıyla sağlık, hizmet veya diğer mesleklerden seks sektörüne yöneliyor.
Tartışmayı büyüten gelişmeler
🔹 Geçen yıl 12 yaşındaki Taylandlı bir kız çocuğunun insan kaçakçılığıyla Japonya’ya getirilip Tokyo’daki bir seks işletmesinde çalıştırılmasının ortaya çıkması kamuoyunda büyük tepki yarattı.
🔹 Tokyo’daki Okubo Parkı çevresinde kadınların açık şekilde müşteri beklemesi kamuoyunda görünürlüğü artırdı ve sokakta müşteri aramak Japonya’da yasa dışı kabul ediliyor.
🔹 Zayıf yen nedeniyle bazı yabancı turistlerin bu bölgeye yönelmesi ve görüntülerinin sosyal medyada yayılması tartışmaları daha da büyüttü.
Hukuki tartışmalar
🔹 Polis son dönemde Okubo Parkı çevresindeki kadınları gözaltına almaya ve tutuklamaya başladı.
🔹 Kadın hakları savunucuları, yalnızca kadınların cezalandırıldığını ve hizmet satın alan erkeklerin çoğu zaman yaptırıma uğramadığını savunuyor.
🔹 Başbakan, mevcut uygulamaların yeniden incelenmesi ve olası reformların değerlendirilmesi için Adalet Bakanlığına talimat verdi.
Reform önerileri
🔹 Bazı feminist gruplar İsveç modeline benzer şekilde seks satın alanların suç sayılmasını, seks işçilerinin ise cezalandırılmamasını savunuyor.
🔹 Bazı kesimler ise bunun sektörü yer altına iterek kadınları daha fazla şiddet riskiyle karşı karşıya bırakabileceğini düşünüyor ve Almanya ile Hollanda benzeri tam yasal düzenleme öneriyor.
🔹 Japonya’daki "soapland" gibi müşterilerin görünürde banyo hizmeti satın aldığı ancak cinsel ilişkinin çoğunlukla görmezden gelindiği uygulamalar, sektördeki yasal boşlukların ve seçici denetimin örnekleri arasında gösteriliyor.
🔹 Adalet Bakanlığının şimdilik yalnızca sokak fuhşuna odaklandığı, ülkenin geniş kapalı seks sektörünü kapsayan kapsamlı bir reformun ise kısa vadede beklenmediği belirtiliyor.
🔹 Dünya Kupası 48 takımın 104 maç oynayacağı altı buçuk haftalık bir organizasyon olacak ve tarafsız izleyiciler için birçok karşılaşmanın sıkıcı geçebileceği savunuldu.
Oyun kuralları önerileri
🔹 Bir takım topu üç kez direğe veya üst direğe gönderirse bunun bir gol sayılması önerildi ve hücum futbolunun daha fazla ödüllendirilmesi amaçlandı.
🔹 Dünya Kupası'na katılamayan ülkelerin en iyi futbolcularından oluşacak tarafsız bir takımın turnuvaya eklenmesi önerildi.
🔹 Maç ilerledikçe kalecinin kullanabileceği uzuvların azaltılması ve uzatma dakikalarında yalnızca yüzüyle kurtarış yapabilmesi fikri ortaya atıldı.
🔹 Sakatlık numarası yaptığı tespit edilen oyunculara yapılacak sonraki faulün cezalandırılmaması önerilerek rol yapmanın azaltılması hedeflendi.
Taraftar ve oyun içi yenilikler
🔹 İlk yarıda on dakikalık bir bölümde tribünden rastgele seçilecek bir kişinin her takım adına oyuna dahil edilmesi önerildi.
🔹 Kornerlerde sahadaki tüm oyuncuların ve korneri kullanacak futbolcunun gözlerinin bağlanması fikri mizahi bir öneri olarak sunuldu.
🔹 ABD'de oynanan maçlarda rakibini çalımlayan futbolculara yeşil kart verilmesi ve bunun daimi oturma izni sağlaması önerildi.
Eğlenceyi artırma fikirleri
🔹 Yaratıcı gol sevinçlerinin teşvik edilmesi için hakemin etkileyici kutlamalar yapan futbolcuların daha önce gördüğü sarı kartı iptal edebilmesi önerildi.
🔹 Aynı anda sahada iki top kullanılmasıyla hakemler ve yorumcular açısından daha kaotik ve eğlenceli bir ortam oluşturulabileceği savunuldu.
🔹 VAR hakemlerinin aşırı sıkıcı oynayan takımlar aleyhine penaltı kararı verebilmesi önerildi ve sürekli yan pas yapan ekiplerin bu şekilde cezalandırılması fikri dile getirildi.
🔹 Bu önerilerin Dünya Kupası başlamadan uygulanmasının zor olduğu ifade edilirken, yine de turnuvanın golf izlemekten daha eğlenceli olacağı esprili şekilde vurgulandı.
🔹 Hindistan’ın toplam doğurganlık oranı kadın başına 1,9 çocuğa geriledi ve nüfusun uzun vadede sabit kalması için gereken yaklaşık 2,1 seviyesinin altına düştü.
🔹 Tamil Nadu ve Batı Bengal eyaletlerinde doğurganlık oranı 1,3’e inerken Maharashtra’da bu oran 1,4 seviyesine ulaştı.
🔹 Hindistan’ın toplam nüfusu bir süre daha artmaya devam edecek olsa da doğum sayısı 2001 yılındaki zirvesine göre yaklaşık yüzde 20 azaldı.
🔹 Tamil Nadu’da öğrenci yetersizliği nedeniyle geçen yıl 1.200 okul kapatıldı ve okula giden çocukların önemli bölümü kardeşsiz büyüyor.
Küresel eğilim
🔹 Dünya genelindeki ülkelerin üçte ikisinden fazlasında doğurganlık oranı nüfusun yenilenme seviyesinin altına indi.
🔹 Brezilya, İran, Tayland ve Türkiye uzun süredir bu seviyenin altında bulunurken Sri Lanka’da oran 1,3, Tunus’ta 1,6 seviyesine geriledi ve Fas da yenilenme seviyesinin altına düştü.
🔹 Birçok ülkede evliliklerin yaygın olmasına ve kadınların önemli bölümünün kayıtlı işlerde çalışmamasına rağmen doğum oranları hızla düşmeye devam ediyor.
Düşüşün nedenleri
🔹 Çocuk ölümlerinin azalması ve özellikle kız çocuklarının eğitime erişiminin artması doğurganlığın gerilemesinde temel etkenler arasında gösteriliyor.
🔹 Eğitim seviyesinin yükselmesiyle aileler her çocuk için daha fazla yatırım yapmayı tercih ediyor ve daha az çocuk sahibi olmayı seçiyor.
🔹 Akıllı telefonlar ve dijital medya sayesinde küçük aile modeli ve şehir yaşamına ilişkin beklentiler daha geniş kesimlere yayılıyor.
Geleceğe etkileri
🔹 Birleşmiş Milletler’in küresel nüfus tahminlerinin doğurganlıktaki hızlı düşüşü tam olarak yansıtmayabileceği ve dünya nüfusunun zirve noktasına beklenenden daha erken ulaşabileceği değerlendiriliyor.
🔹 Hindistan nüfusunun yaklaşık 20 yıl içinde 1,6 milyar civarında zirve yapmasının ve yüzyıl sonunda 1 milyarın altına gerilemesinin mümkün olduğu öngörülüyor.
🔹 Düşük doğurganlık nedeniyle Hindistan ve benzer ülkelerin emeklilik sistemi ile yaşlı bakımına beklenenden daha erken kaynak ayırmak zorunda kalabileceği belirtiliyor.
🔹 Kız çocuklarının eğitimi, çocuk ölümlerinin azalması ve bireylerin tercihleri olumlu gelişmeler olarak görülse de demografik dönüşümün ekonomik ve sosyal sonuçlarının önemli politika değişikliklerini beraberinde getirmesi bekleniyor.
🔹 Küresel petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki artış, Çin'in deniz üstü enerji mühendisliği ekipmanları sektöründe güçlü bir talep artışı yarattı.
🔹 Yüzer petrol platformları, derin deniz sondaj sistemleri ve rüzgâr türbini kurulum gemileri üreten Çinli şirketlerin gelirleri, deniz üstü enerji yatırımlarındaki canlanmayla birlikte yükseldi.
🔹 Çin Gemi İnşa Sanayi Birliği'nden Ding Zhicheng, Çin tersanelerinin tam kapasite çalıştığını ve bu nedenle yeni sipariş artışının henüz tam olarak yansımadığını söyledi.
Çin'in küresel konumu
🔹 Çin, derin deniz sondaj ekipmanlarından özel destek gemilerine kadar uzanan deniz üstü mühendislik ekipmanlarında dünyanın en büyük üreticisi konumunda bulunuyor.
🔹 Çin şirketleri son yıllarda küresel deniz üstü mühendislik ekipmanları pazarının yüzde 50'sinden fazlasını oluşturdu.
🔹 Küresel deniz üstü ekipman siparişleri 2021-2025 döneminde yıllık ortalama 22 milyar dolara ulaştı ve önceki beş yıllık döneme göre yaklaşık iki katına çıktı.
Yeni yatırımlar
🔹 Çin'de yılın ilk çeyreğinde yeni deniz üstü mühendislik sözleşmeleri geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 36,4 arttı, toplam sipariş hacmi ise yüzde 8,9 büyüdü.
🔹 Devlete ait China Oilfield Services, deniz üstü petrol ve doğal gaz aramalarını hızlandırma hedefi kapsamında 57 yeni destek gemisi inşa etmeyi planladığını açıkladı.
🔹 Projenin ihale süreci devam ederken, Çin tersanelerinin 2030 yılına kadar ticari gemi siparişleri nedeniyle tamamen dolu olduğu belirtildi.
Talebi artıran etkenler
🔹 Derin deniz üretim teknolojilerindeki gelişmeler, üretim maliyetlerini varil başına 60 doların altına düşürerek Güney Amerika ve Afrika gibi bölgelerde yeni projeleri ekonomik hale getirdi.
🔹 Dünyada hizmet veren 13 binden fazla deniz üstü gemisinin yüzde 37'sinden fazlasının 20 yaşın üzerinde olması nedeniyle önümüzdeki yıllarda büyük bir yenileme ihtiyacı oluşması bekleniyor.
🔹 Daha sıkı çevre düzenlemeleri ve derin deniz faaliyetlerinin artması, gemi sahiplerini filolarını yenilemeye veya modernize etmeye yönlendiriyor.
🔹 Pekin merkezli METiS TechBio, yapay zekâ kullanarak hücrelerde biriken genetik hataları okuyup yeniden programlayarak yaşlanmayı tersine çevirmeyi veya yavaşlatmayı hedefliyor.
🔹 Şirket, yaşlanmayla işlevini kaybeden T hücreleri gibi bağışıklık hücrelerini yeniden programlamanın kanser ve diğer hastalıklara karşı direnci artırabileceğini değerlendiriyor.
🔹 METiS TechBio, belirli hücre ve organlara ilaç taşıyabilen yapay zekâ destekli nano taşıma platformları geliştiriyor ve mayıs ayında Hong Kong'daki halka arzında 269,5 milyon dolar kaynak sağladı.
Longevity pazarı
🔹 ABD, hücresel yeniden programlama ve yaşlanma karşıtı biyoteknolojide küresel lider konumunu koruyor ve dünya genelindeki longevity şirketlerinin yüzde 57'sine ev sahipliği yapıyor.
🔹 Küresel longevity sektörüne yapılan yatırım 2024 yılında 8,49 milyar dolara ulaştı. Longevity pazarının büyüklüğünün 2026 yılında yaklaşık 610 milyar dolara ulaşması öngörülüyor.
🔹 Çinli biyoteknoloji şirketleri ve araştırma kurumları yapay zekâ destekli hücresel yeniden programlama teknolojileriyle bu pazardan daha büyük pay almayı hedefliyor.
Hastalık tahmini
🔹 ABD merkezli Human Longevity, genom verileri, biyobelirteçler ve sağlık kayıtlarını yapay zekâ ile birleştirerek kalp krizi, felç, demans, kanser, diyabet ve böbrek yetmezliği gibi hastalık risklerini yıllar öncesinden tahmin etmeye çalışıyor.
🔹 Şirket, gelecekte 50 bin potansiyel hastalık için yapay zekâ tabanlı tahmin modelleri geliştirmeyi planlıyor ve Çin'deki faaliyetlerini genişletmeyi hedefliyor.
Uzman görüşleri
🔹 Onkoloji uzmanı Antoine Yver, mevcut bilgiler ışığında insan ömrünün 120 yılın üzerine çıkmasının olası görünmediğini belirtiyor.
🔹 Yver, yalnızlığın 65 yaş üzerindeki bireylerde hayatta kalmayı etkileyen en önemli faktörlerden biri olduğunu ve sosyal bağların birçok tıbbi tedaviden daha güçlü etkiye sahip olabileceğini söylüyor.
🔹 Nobel Kimya Ödülü sahibi Michael Levitt ise uzun yaşam için aşırı alkol tüketmemek, bol su içmek, fazla yememek, düzenli egzersiz yapmak ve yeterli uyumanın temel kurallar olduğunu ifade ediyor.
🔹 Filistin Sağlık Bakanlığı, İsrail askerlerinin işgal altındaki Batı Şeria'da bir araca ateş açması sonucu 7 aylık Filistinli Sam Fahd Abu Haikal'ın hayatını kaybettiğini açıkladı.
🔹 Olay, cuma akşamı El Halil kentinin güneyindeki Tel Rumeida bölgesinde meydana geldi. Bebeğin anne ve babası da saldırıda yaralandı.
🔹 WAFA haber ajansına göre bebek, annesini yaralayan aynı merminin çenesine isabet etmesi sonucu ağır yaralandı ve daha sonra yaşamını yitirdi.
Yaralanan aile
🔹 Babanın, Beytüllahim Üniversitesi öğretim görevlisi Fahd Abdul Aziz Abu Haikal olduğu ve elinden vurulduğu bildirildi.
🔹 Ailenin Beytüllahim'den El Halil'deki yakınlarını ziyaret etmek için seyahat ettiği sırada askerlerin ateş açtığı aktarıldı.
🔹 Bebeğin cenazesinin cumartesi günü defnedilmesinin beklendiği belirtildi.
İsrail ordusunun açıklaması
🔹 İsrail ordusu, El Halil bölgesinde askerlerin üzerine doğru hızlandığı değerlendirilen bir araca ateş açıldığını açıkladı.
🔹 Açıklamada askerlerin tekli atışlarla karşılık verdiği, üç Filistinlinin yaralandığı ve tedavi için tahliye edildiği ifade edildi.
🔹 İlk incelemede yaralananların siviller olduğunun anlaşıldığı, olayla ilgili soruşturmanın sürdüğü bildirildi.
Arka plan
🔹 İsrail ordusu, 7 Ekim 2023 saldırılarının ardından Batı Şeria'daki askerî operasyonlarını genişletti.
🔹 Mart ayında da Batı Şeria'nın kuzeyinde bir aileyi taşıyan araca açılan ateş sonucu iki çocuk dahil dört Filistinli yaşamını yitirmişti.
🔹 İsrailli insan hakları kuruluşu Yesh Din'in verilerine göre 2016-2024 döneminde İsrail askerleri hakkında yapılan 2.427 şikâyetin yüzde 1'inden daha azında iddianame düzenlendi.
🔹 Çin merkezli savunma teknolojisi şirketi Jingan Technology, ABD'nin Küba'ya askerî müdahalede bulunması halinde bunun en olası zaman diliminin bu yaz ayları olabileceğini öne sürdü.
🔹 Şirket, olası bir operasyonun geniş çaplı işgal yerine rejim değişikliğini hedefleyen hızlı bir "liderliği etkisiz hale getirme ve felç etme" harekâtı şeklinde gerçekleşmesinin daha muhtemel olduğunu değerlendirdi.
🔹 Analiz, yapay zekâ destekli veri analizi ve ABD'nin Küba çevresindeki askerî hareketliliğinin son aylardaki seyri ile siyasi takvim dikkate alınarak hazırlandı.
Gerekçeler
🔹 Jingan Technology, ABD-İran çatışmasının kritik aşamaya yaklaşmasıyla Washington'un Batı Yarımküre'de düşük maliyetli ancak sembolik stratejik bir başarı arayabileceğini öne sürdü.
🔹 Şirket, kasım ayında yapılacak ABD ara seçimlerinin Donald Trump yönetimini hızlı bir dış politika başarısı aramaya yöneltebileceğini iddia etti.
🔹 Buna karşın ABD-İran savaşındaki belirsizliklerin Orta Doğu'ya askerî kaynak aktarımını artırabileceği ve Küba'ya yönelik olası bir operasyon ihtimalini azaltabileceği belirtildi.
Askerî hareketlilik
🔹 Şirketin "Jingqi" adlı durumsal farkındalık platformuna göre nisan ortasından bu yana P-8A ve MQ-4C keşif uçaklarının Küba çevresindeki faaliyetleri arttı.
🔹 ABD'nin bölgeye çeşitli deniz unsurları konuşlandırdığı ve USS Nimitz uçak gemisi taarruz grubunun Jamaika'nın Kingston kentine ulaştığı ifade edildi.
🔹 Şirket, ABD'nin coğrafi yakınlığı ve mevcut üsleri sayesinde büyük çaplı ön konuşlandırmaya ihtiyaç duymadan hızlı ilk saldırı kapasitesine sahip olduğunu değerlendirdi.
Olası senaryo
🔹 Analize göre askerî müdahale gerçekleşirse ilk aşamada siber saldırılar ve elektronik harp faaliyetleri yürütülebilir, ardından Küba yönetimine yönelik liderlik hedefli operasyonlar veya baskı adımları gelebilir.
🔹 Şirket, ABD ile Küba arasında arka kapı diplomasisinin önemli ilerleme sağlaması halinde askerî seçeneğin zayıflayabileceğini ancak bu ihtimali düşük gördüğünü belirtti.
🔹 Çinli sivil şirketlerin son dönemde açık kaynak istihbaratı ve veri platformları kullanarak ABD'nin yurt dışındaki askerî faaliyetlerini daha yakından takip ettiği, özellikle İran bağlantılı gelişmelerin bu çalışmaları hızlandırdığı ifade edildi.
🔹 Çin Halk Kurtuluş Ordusu (PLA) denetim heyeti, 2-3 Haziran tarihlerinde Rusya Doğu Askerî Bölgesi’ndeki çeşitli tesisleri, Uzak Doğu’daki Yahudi Özerk Bölgesi'nde bulunan bir hava savunma füze birimi dahil olmak üzere ziyaret etti.
🔹 Ziyaret, Çin, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan arasında imzalanan 1996 ve 1997 sınır güven artırıcı anlaşmaları kapsamında gerçekleştirilen rutin doğrulama faaliyeti olarak düzenlendi.
🔹 Rus tarafı, denetim sırasında uluslararası yükümlülüklerini tamamen yerine getirdiğini ve oluşturulan denetim mekanizmalarının etkinliğinin Çin heyeti tarafından takdir edildiğini açıkladı.
Çin-Rusya askerî işbirliği
🔹 Çin heyetine başkanlık eden Kıdemli Albay Liu Jinsong, denetim mekanizmalarının şeffaflığını ve Rus tarafının organizasyonel desteğini övdü.
🔹 Liu Jinsong, iki ülke arasındaki dostluğun ve beş ülke anlaşması kapsamındaki karşılıklı faydaya dayalı işbirliğinin daha da güçlendirileceğini söyledi.
🔹 Çin heyeti ziyaret kapsamında Rusya Doğu Askerî Bölgesi'ndeki Ebedi Ateş Anıtı'na da çelenk bıraktı.
Putin’in açıklamaları
🔹 Vladimir Putin, Çin ile ilişkilerin tarihte görülmemiş seviyeye ulaştığını ve iki ülkenin “doğal müttefikler ve ortaklar” olduğunu söyledi.
🔹 Putin, Çin ile askerî ve askerî-teknik işbirliğinin herhangi bir üçüncü ülkeye karşı yürütülmediğini, iki ülkenin kendi çıkarları doğrultusunda birlikte çalıştığını ifade etti.
🔹 Kremlin danışmanı Yuri Uşakov, Putin’in St. Petersburg Uluslararası Ekonomi Forumu kapsamında Çin Devlet Başkan Yardımcısı Han Zheng ile bir araya gelerek ikili ilişkilerin geleceğini görüşeceğini açıkladı.
🔹 Çinli bilim insanları, kuantum bilgisayarlar için dünyanın ilk süper hızlı kuantum rastgele erişimli belleğini (QRAM) geliştirdiklerini açıkladı.
🔹 Teknoloji, kuantum bilgisayarların klasik verileri yüksek hızda okuyabilmesini sağlayan temel bileşenlerden biri olarak görülüyor.
🔹 Gelişmenin ilaç keşfi, finansal dolandırıcılık tespiti ve büyük veri analizleri gibi alanlarda pratik kuantum hesaplamanın önünü açabileceği belirtiliyor.
Teknik başarı
🔹 Zhejiang Üniversitesi liderliğindeki ekip, QRAM mimarisini süper iletken kuantum işlemcisi üzerinde başarıyla uyguladı.
🔹 Sistem, işlemcilerin verileri süperpozisyon durumunda aynı anda okuyup geri çağırmasına olanak tanıyor.
🔹 Araştırma ekibi, ilk kez 4 bit ve 8 bit veriye erişebilen QRAM prototipini süper iletken kuantum çip üzerinde çalıştırmayı başardı.
Büyük veri uygulamaları
🔹 QRAM, kuantum algoritmalarının aynı anda çok sayıda veri noktasını işlemesini sağlayarak klasik veri erişimindeki darboğazı ortadan kaldırmayı hedefliyor.
🔹 İlaç geliştirme çalışmalarında yüz milyonlarca molekül verisini eş zamanlı inceleyerek yeni ilaç geliştirme süresini önemli ölçüde kısaltabilir.
🔹 Finans sektöründe büyük işlem kayıtlarını analiz ederek dolandırıcılık faaliyetlerinin tespitinde kuantum algoritmalarının etkinliğini artırabilir.
Yapay zekâya katkısı
🔹 Teknoloji, kuantum destekli yapay zekâ sistemlerinin doğal dil işleme ve görüntü tanıma gibi büyük veri gerektiren görevlerde klasik sistemlerin ötesinde performans göstermesine yardımcı olabilir.
🔹 Araştırmacılar, yüksek hızlı veri erişimi olmadan birçok kuantum algoritmasının teorik düzeyde kaldığını, QRAM teknolojisinin bu engeli aşmada kritik rol oynayacağını belirtiyor.
🔹 Çinli araştırmacılar, ev robotlarının gerçek yaşam ortamlarında eğitilmesini kolaylaştıran Kairos-HomeWorld adlı yeni bir yapay zekâ platformu geliştirdiklerini açıkladı.
🔹 Platform, kısa metin komutlarıyla simülasyona hazır, tutarlı ve ayrıntılı ev ortamları oluşturabilen ilk birleşik sistem olarak tanıtıldı.
🔹 Çalışma, Hong Kong borsasında işlem gören SenseTime destekli Ace Robotics, Hong Kong Çin Üniversitesi Multimedya Laboratuvarı ve Shenzhen Loop Area Institute tarafından yürütüldü.
Robot eğitiminde yeni yaklaşım
🔹 Kairos-HomeWorld, tek odalı sahnelerle sınırlı geleneksel sistemlerin aksine tüm ev ölçeğinde ve nesne seviyesinde eğitim ortamları oluşturabiliyor.
🔹 Platform, kat planı oluşturma, iki boyutlu tasarımları üç boyutlu ortamlara dönüştürme, mobilya yerleşimi ve nesne üretimi olmak üzere dört aşamalı bir süreç izliyor.
🔹 Oluşturulan her ev ortamında ortalama 15'ten fazla etkileşimli nesne bulunuyor ve bunlar robot eğitiminde kullanılabiliyor.
Veri altyapısı
🔹 Sistem, gerçek emlak ilanlarından elde edilen 300 bin kat planı, 5 bin tamamen döşenmiş simülasyon evi ve fiziksel etkileşim özelliklerine sahip 50 bin nesneden oluşan açık kaynaklı veri kümesini kullanıyor.
🔹 Veri kümesi, 30 metrekarelik stüdyo dairelerden 200 metrekarenin üzerindeki konutlara kadar Çin’deki farklı ev tiplerini kapsıyor.
🔹 Kullanıcı tek cümlelik komutlarla belirli büyüklükte ve tasarım tarzında bir ev oluşturabiliyor, sistem daha sonra yerleşim planını, mobilyaları ve fiziksel etkileşim özelliklerini otomatik olarak hazırlıyor.
Robot sektörüne etkisi
🔹 Araştırmacılar, platformun gerçek dünya verisi toplama maliyetini azaltarak ev robotlarının eğitim sürecini önemli ölçüde hızlandırabileceğini belirtiyor.
🔹 Huawei de aynı gün robot geliştiricilerine yönelik veri üretimi, model eğitimi ve simülasyon süreçlerini kapsayan yeni bir "embodied intelligence" platformunu tanıttı.
🔹 Huawei, akıllı robotların geliştirilmesi, eğitilmesi ve dağıtılması için gerekli bulut altyapısını sağlayacak CloudRobo platformunun haziran ayı sonunda halka açık testlerine başlayacağını duyurdu.
🔹 Çin, Pekin’de devlet destekli Uzay Akıllı Hesaplama Araştırma Enstitüsü’nü kurarak uzay tabanlı yapay zekâ hesaplama alanındaki yatırımlarını hızlandırdı.
🔹 Girişim, yapay zekâ veri merkezlerinin enerji kısıtları nedeniyle ABD ile Çin arasındaki teknoloji rekabetinin uzaya taşındığını gösteren önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
🔹 Enstitü, Pekin Ekonomik-Teknolojik Kalkınma Bölgesi'nde faaliyet gösterecek ve uzay hesaplama teknolojilerine odaklanacak.
Araştırma hedefleri
🔹 Enstitü, uzay hesaplama çipleri, uydular arası lazer haberleşmesi, uzay enerjisi ve uzay güvenliği standartları üzerine ileri teknoloji araştırmaları yürütecek.
🔹 Kuruluş, 2028 sonuna kadar deneysel bir hesaplama uydusu geliştirmeyi ve uzaya göndermeyi hedefliyor.
🔹 Projede GalaxySpace, LandSpace ve çeşitli yarı iletken şirketleri yer alarak test, doğrulama ve ticarileştirme platformları geliştirecek.
Çin’in uzay stratejisi
🔹 Çin nisan ayında uzay hesaplama alanında standartlar oluşturmak ve sektör ekosistemini geliştirmek amacıyla ilk Uzay Hesaplama Komitesi'ni kurdu.
🔹 Taslak 15. Beş Yıllık Plan, uzay ve yer tabanlı iletişim ile hesaplama altyapısını bütünleştiren bir hizmet sistemi oluşturulmasını öngörüyor.
🔹 Şanghay, küresel uzay tabanlı akıllı hesaplama ağı oluşturmayı amaçlayan Star Hub projesini başlatırken, Guangzhou da havacılık ve uzay sektörünü desteklemek için 20 milyar yuanlık yatırım fonu oluşturdu.
ABD ile rekabet
🔹 Çin’in uzay hesaplama yatırımları, SpaceX’in yapay zekâ altyapısını genişletmek amacıyla halka arz gelirlerinin önemli bölümünü uzay tabanlı veri merkezlerine yönlendirme planlarıyla aynı döneme denk geldi.
🔹 Uzmanlar, güneş enerjisiyle çalışan uzay tabanlı hesaplama sistemlerinin, Dünya’daki veri merkezlerinin enerji ihtiyacına alternatif çözüm olarak öne çıktığını belirtiyor.
🔹 Huawei'nin de yer aldığı bir araştırma ekibi, Ascend 910C çipleriyle DeepSeek-V4-Pro modelinin tam parametreli son eğitim aşamasını başarıyla tamamladı.
🔹 Çalışma, Çin yarı iletken sektörünün yapay zekâ çıkarımından (inference) daha karmaşık model eğitim süreçlerine geçişinde önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
🔹 Araştırmacılar, 1,6 trilyon parametreye sahip DeepSeek’in en büyük modelini en az 1.000 Huawei çipinden oluşan bir hesaplama kümesi üzerinde çalıştırdı.
Teknolojik gelişme
🔹 Ekip, modelin tüm mimarisini güncelleyerek tam parametreli son eğitim gerçekleştirdi ve eğitim sürecinde herhangi bir kesinti veya hata yaşanmadığını açıkladı.
🔹 Model, 1.500'den fazla eğitim iterasyonunu kesintisiz tamamladı ve matematiksel yeteneklerinde gelişme sağladı.
🔹 Son eğitim süreci, modele insan talimatlarını, güvenlik kurallarını ve belirli görevleri daha iyi yerine getirme becerisi kazandırmayı amaçlıyor.
Çin’in çip bağımsızlığı
🔹 Proje, Huawei, Shenzhen Loop Area Institute, Harbin Teknoloji Enstitüsü Shenzhen Kampüsü ve Shenzhen Büyük Veri Araştırma Enstitüsü tarafından ortak yürütüldü.
🔹 ABD’nin gelişmiş Nvidia ve AMD çiplerine yönelik ihracat kısıtlamaları, Çinli şirketleri yerli çiplerle model eğitimi geliştirmeye yöneltti.
Yerli ekosistem genişliyor
🔹 Baidu geçen ay Ernie 5.1 modelinin önemli bir sürümünü Kunlunxin çip kümesi üzerinde eğittiğini açıklamıştı.
🔹 Çinli Meituan da tamamen yerli çiplerle eğitildiği belirtilen trilyon parametreli yeni bir yapay zekâ modelini test etmeye başladı.
🔹 Huawei Cloud, eğitim ve çıkarım işlemleri için hesaplama kaynaklarını yöneten yeni "Agentic Infra" altyapısını tanıttı ve bunun kaynak kullanımını yüzde 30’dan fazla artırabildiğini duyurdu.
🔹 ABD Ticaret Bakanlığı, Çin veya Makao merkezli şirketlerin yurt dışındaki iştiraklerine gelişmiş yapay zekâ çiplerinin ihracatı için de lisans gerektiğini yeniden hatırlatan bir kılavuz yayımladı.
🔹 Çin Ticaret Bakanlığı, ABD’yi ihracat kontrollerini kötüye kullanmak ve küresel yarı iletken tedarik zincirini bozmakla suçladı.
🔹 Hukuk uzmanları, yayımlanan belgenin yeni bir yasak getirmediğini, Kasım 2023'te yürürlüğe giren düzenlemelerin kapsamını netleştirdiğini belirtti.
Çinli şirketlere etkisi
🔹 Çinli teknoloji şirketleri, Nvidia’nın en gelişmiş çiplerine erişemediği için Güneydoğu Asya’daki veri merkezlerini kullanarak yapay zekâ modellerini eğitmeye yönelmişti.
🔹 Yeni açıklama, Çin merkezli şirketlerin yurt dışındaki iştirakleri üzerinden gelişmiş yapay zekâ çiplerine lisanssız erişemeyeceğini yeniden teyit etti.
🔹 Uzmanlar, bir şirketin "Çin merkezli" sayılmasının yalnızca ortaklık yapısına değil, yönetim ve karar alma merkezinin bulunduğu yere de bağlı olduğunu belirtiyor.
Düzenlemenin kapsamı
🔹 Bazı ABD'li uzmanlar, önceki uygulamalardaki belirsizlik nedeniyle Çinli şirketlerin yurt dışındaki iştiraklerinin Nvidia Blackwell çiplerini lisans olmadan satın alabildiğini, yeni kılavuzun bunu açık şekilde yasakladığını savunuyor.
🔹 Bazı piyasa analistleri ise Çinli şirketlerin yabancı bulut hizmetleri üzerinden gelişmiş hesaplama gücüne erişmeye devam edebileceğini ve dolaylı üretim kanallarının tamamen kapanmadığını değerlendiriyor.
Nvidia H200 belirsizliği
🔹 Nvidia H200 çiplerinin Çin’e satışı için lisans başvuruları ABD tarafından vaka bazında inceleniyor.
🔹 Nvidia, H200 satışlarından henüz gelir elde etmediğini ve sevkiyatlara izin verilip verilmeyeceğinin belirsiz olduğunu açıkladı.
🔹 Çinli yapay zekâ şirketleri hem Çin içine doğrudan çip ithalatında hem de yurt dışındaki iştirakleri üzerinden gelişmiş ABD çiplerine erişimde lisans ve düzenleyici engellerle karşı karşıya bulunuyor.
🔹 Donald Trump, İran savaşı nedeniyle yükselen gübre ve yakıt fiyatlarından etkilenen çiftçilere yeni destek ödemeleri yapılabileceğini söyledi.
🔹 Trump, savaşın sona ermesiyle birlikte gübre fiyatlarının birkaç ay önceki seviyelerine hızla gerileyeceğini ifade etti.
🔹 Gübre fiyatları bu yıl yüzde 25'ten fazla arttı. Basra Körfezi bölgesi küresel kimyasal gübre ticaretinin yaklaşık yüzde 30'unu gerçekleştiriyor.
🔹 Etkinliğe katılan çiftçiler artan fiyatlar, tarifeler ve tarım sektöründeki şirket birleşmelerinin kendilerini olumsuz etkilediğini dile getirdi.
Destek ödemeleri ve siyasi mesajlar
🔹 Trump, ilk başkanlık döneminde uygulanan tarife desteklerine benzer yeni yardım programlarının değerlendirildiğini açıkladı.
🔹 Enerji ve gübre fiyatlarındaki artışın yapay nedenlerden kaynaklandığını söyleyen Trump, bu kayıpların telafi edilmesi için seçeneklerin incelendiğini belirtti.
🔹 Etkinlikte Cumhuriyetçi adaylar Derrick Van Orden ve Tom Tiffany’ye destek veren Trump, yönetiminin çiftçilerin gelirini korumak için çalıştığını söyledi.
Muhalefetin eleştirileri
🔹 Demokrat aday Rebecca Cooke, İran savaşının dizel ve gübre maliyetlerini artırdığını, bunun çiftçilerin beklentilerinin tersine sonuçlar doğurduğunu savundu.
🔹 Demokratlar, sağlık hizmetleri maliyetlerinin yükseldiğini ve kırsal bölgelerde sağlık tesislerinin kapanmaya devam ettiğini öne sürdü.
Ekonomi ve seçim gündemi
🔹 Trump, mayıs ayında ABD’de 172 bin yeni istihdam yaratılmasını memnuniyetle karşılarken, iyi ekonomik veriler açıklanmasına rağmen borsaların düşmesini eleştirdi.
🔹 Wisconsin’de düzenlenen etkinlikte Trump, yönetiminin her gün çiftçilerin işlerini ve geçim kaynaklarını korumak için mücadele ettiğini söyledi.
🔹 NASA, Uluslararası Uzay İstasyonu’nda tespit edilen yeni bir sızıntının onarımı sırasında astronotların tedbir amacıyla geçici olarak güvenli bölmeye geçmesini istedi.
🔹 İstasyondaki beş astronot, Rus kozmonotlar sızıntıyı onarırken istasyona kenetlenmiş SpaceX kapsülüne geçti.
🔹 NASA, kararın tamamen ihtiyati tedbir amacıyla alındığını açıkladı.
🔹 Onarım çalışmalarına ara verilmesinin ardından mürettebat kapsülden çıkarak normal görev faaliyetlerine geri döndü.
🔹 Sızıntının bulunduğu Rus bölümünde geçmiş yıllarda da çatlaklar ve hava kaçakları yaşanmıştı.
🔹 Rus uzay ajansı Roscosmos, yeni sorunların tespit edilmesi üzerine daha kapsamlı bir onarım çalışması başlattı.
🔹 NASA ve Roscosmos, istasyondaki çatlakların ve sızıntıların nedenini belirlemek için ortak çalışmalarını sürdürüyor.
🔹 ABD’de yaklaşık 60 yıl sonra ilk kez Teksas’ta Yeni Dünya kurt sineği (New World screwworm) vakası tespit edildi.
🔹 Parazit, Zavala County’de üç haftalık bir buzağının göbek bölgesinde bulundu. Yetkililer başka vaka tespit edilmediğini ve yayılımı önlemek için çalışmaların sürdüğünü açıkladı.
🔹 Yeni Dünya kurt sineği, açık yaralara veya vücut boşluklarına yumurta bırakan parazitik bir sinek türü olarak biliniyor. Yumurtalardan çıkan larvalar canlı dokularla besleniyor.
🔹 Parazit başta Güney Amerika ve Karayipler’de görülürken, 2023’ten bu yana Orta Amerika ve Meksika üzerinden kuzeye doğru yayılmaya başladı.
🔹 ABD bu zararlıyı 1966 yılında ortadan kaldırmıştı. Son büyük salgın 2016-2017 döneminde Florida’da görülmüş ve ağırlıklı olarak geyikleri etkilemişti.
🔹 ABD Tarım Bakanlığı, Meksika üzerinden yayılımı önlemek amacıyla bir yıldan uzun süredir çeşitli önlemler uyguluyor ve steril sinek üretimini artırarak parazitin çoğalmasını engellemeye çalışıyor.
🔹 Şubat ayında Teksas’ta steril sineklerin dağıtımı için yeni bir tesis hizmete açıldı. Dişi sineklerin yaşamları boyunca yalnızca bir kez çiftleşmesi nedeniyle bu yöntem popülasyonu azaltmayı hedefliyor.
🔹 ABD Tarım Bakanlığı, gıda arzı açısından herhangi bir risk bulunmadığını ve et, kümes hayvanı ürünleri ile yumurta tedarikinin güvenli olduğunu açıkladı.
🔹 Teksas Tarım Komiseri Sid Miller, mevcut önlemlerin yetersiz kaldığını savunarak Başkan Donald Trump’a tüm federal kaynakların seferber edilmesi çağrısında bulundu.
🔹 Yetkililer bölgede gözetimi artırırken, hayvan sahiplerinden evcil hayvanlarını ve çiftlik hayvanlarını larva belirtileri açısından kontrol etmeleri ve şüpheli durumlarda yetkililere haber vermeleri istendi.
🔹 Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, 8-9 Haziran tarihlerinde Kuzey Kore’ye resmi ziyaret gerçekleştirecek. Bu, Şi’nin yedi yıl sonraki ilk Kuzey Kore ziyareti olacak.
🔹 Ziyaret, Kim Jong Un’a Batı tarafından dışlansa da Çin gibi güçlü bir müttefike sahip olduğunu gösterme fırsatı sunuyor.
🔹 Görüşme, Kuzey Kore’nin Rusya ile askerî iş birliğini artırdığı ve Çin’in Pyongyang ile ilişkilerini güçlendirmeye çalıştığı bir dönemde gerçekleşiyor.
🔹 Çin, Kuzey Kore’nin en büyük ekonomik destekçisi konumunu korurken Pyongyang’ın yeni yatırım ve ekonomik anlaşmalar için Pekin’e yönelmesi bekleniyor.
🔹 Zirve, Çin’in İran savaşı ve küresel gelişmeler sonrasında kendisini uluslararası istikrar sağlayıcı güç olarak öne çıkarmaya çalıştığı döneme denk geliyor.
🔹 Donald Trump ikinci döneminde Kim Jong Un ile yeniden görüşmeye açık olduğunu açıkladı. Kuzey Kore ise ABD’nin düşmanca politikalarını sona erdirmesi ve nükleer statüsünü kabul etmesi halinde müzakerelere dönebileceğini belirtiyor.
🔹 Kuzey Kore bu hafta yeni bir uranyum zenginleştirme tesisi olduğu değerlendirilen bir tesisi tanıttı ve nükleer silah programını genişletmeye devam ettiğini gösterdi.
🔹 Uzman tahminlerine göre Kuzey Kore yaklaşık 90 nükleer savaş başlığı üretebilecek seviyede silah yapım malzemesine sahip bulunuyor ve yaklaşık 50 savaş başlığı üretmiş olabilir.
🔹 Çin, Kuzey Kore’nin nükleer programına mesafeli yaklaşsa da son yıllarda Rusya ile birlikte Birleşmiş Milletler yaptırımlarının gevşetilmesini destekleyen tutum sergiliyor.
🔹 Şi Cinping’in ziyareti, iki ülke arasındaki 1961 Dostluk Antlaşması’nın 65. yıl dönümüne denk geliyor ve Çin ile Kuzey Kore’nin Batı merkezli uluslararası düzene karşı yakın iş birliğini pekiştirme mesajı taşıyor.
🔹 Trump yönetiminin, çoğu yeşil kart başvuru sahibinin başvurularını kendi ülkelerinden yapmasını öngören yeni politikası teknoloji ve iş dünyasında büyük tepkiyle karşılaştı.
🔹 Teknoloji şirketleri, sektör kuruluşları ve büyük şirket yöneticileri Beyaz Saray ile İç Güvenlik, Çalışma ve Dışişleri bakanlıkları nezdinde yoğun ancak kamuoyuna yansımayan girişimlerde bulundu.
🔹 ABD Ticaret Odası ve teknoloji sektörü temsilcileri, yeni uygulamanın iş gücü üzerinde ciddi olumsuz etkiler yaratacağı uyarısında bulunarak daha fazla açıklık talep etti.
🔹 Girişimlerin ardından yönetimin tutumu değişti. USCIS yetkilileri özel görüşmelerde çoğu çalışma vizesi sahibinin etkilenmeyeceği güvencesini verdi.
🔹 USCIS ayrıca çoğu kişinin kalıcı oturum başvurusu için ABD dışına çıkmasının gerekmeyeceğini açıkladı, ancak bu konuda henüz resmi bir rehber yayımlanmadı.
🔹 İş dünyası aylardır göçmen iş gücünü kısıtlayan politikalar konusunda Trump yönetimine itirazlarını iletiyor ve özellikle iş dünyasına yakın isimlerle temas kuruyordu.
🔹 Bazı göçmenlik avukatları, başvurusu etkilenen kişilere uygulamanın yeni talimatlar gelene kadar fiilen durdurulduğunun bildirildiğini söyledi.
🔹 Beyaz Saray, politikanın mevcut yasaların tekrarından ibaret olduğunu ve kurallara uyan nitelikli çalışanlar üzerinde büyük bir etkisinin olmayacağını savundu.
🔹 Kongrede de konu gündeme geldi. Senatör Bill Cassidy, yasal göçmenler açısından uygulamayı fiilen geri çevirecek bir değişiklik önergesi sundu.
🔹 Yönetimin resmi uygulama kılavuzu yayımlamaması nedeniyle şirketler ve hukuk büroları belirsizliğin devam ettiğini, süreci bekleyip izlemeyi tercih ettiklerini belirtiyor.
🔹 Standart bir elektrik prizine bağlanarak eve enerji sağlayan “plug-in solar” (balkon tipi güneş enerjisi sistemi) ABD’de giderek daha fazla eyalette yasal hale geliyor.
🔹 Sistemler şebeke elektriği kesildiğinde otomatik olarak devreden çıkıyor ve elektrik çalışanları için güvenlik riski oluşturmamak üzere tasarlanıyor.
🔹 Almanya’da 1 milyondan fazla balkon tipi güneş sistemi kuruldu. Her sistemin üretim kapasitesi sınırlı olsa da toplam üretim büyük bir elektrik santraline eşdeğer seviyeye ulaşıyor.
🔹 Teknolojinin özellikle elektrik fiyatlarının yüksek olduğu bölgelerde daha ekonomik olduğu belirtiliyor. Elektrik fiyatının kilovatsaat başına 20 centin altında olduğu yerlerde yatırımın geri dönüşü zorlaşabiliyor.
🔹 EcoFlow’un ABD’de sattığı iki 400 watt panel ve bataryadan oluşan sistem yaklaşık 2.300 dolar seviyesinde bulunuyor. Daha küçük başlangıç paketleri ise yaklaşık 500 dolardan başlıyor.
🔹 Kaliforniya ve Hawaii gibi elektrik fiyatlarının yüksek olduğu eyaletlerde bu sistemlerin maliyetini yaklaşık üç yıl içinde enerji tasarrufuyla geri ödeyebileceği öngörülüyor.
🔹 Sistemlerin amacı evin tüm elektrik ihtiyacını karşılamak değil, tüketimin bir bölümünü azaltmak. Bazı apartman dairelerinde elektrik kullanımının yarısından fazlasını karşılayabilecek seviyeye ulaşabiliyor.
🔹 Bataryalı modeller elektrik kesintilerinde telefon, buzdolabı ve bazı tıbbi cihazların çalıştırılmasına da imkân sağlayabiliyor.
🔹 Avrupa deneyimi, izin süreçlerinin ve kurulum maliyetlerinin azaltılmasının bu sistemlerin yaygınlaşmasını hızlandırdığını gösteriyor. Taşınabilir yapıları nedeniyle kiracılar tarafından da kullanılabiliyor.
🔹 1920’lerde otomobil, radyo, uçak, sinema ve elektriğin hızla yayılması ABD toplumunda bugün yapay zekânın yarattığına benzer büyük bir dönüşüm dalgası oluşturdu.
🔹 Yeni teknolojiler aile yapısı, tüketim alışkanlıkları ve sosyal yaşamı değiştirse de toplum zamanla bu dönüşüme uyum sağladı ve yeniliklerin sağladığı kolaylıklar geniş kabul gördü.
🔹 Teknolojik sıçramalar yalnızca eski işleri ortadan kaldırmadı; sinema, otomotiv ve elektrikleşme gibi sektörlerin büyümesiyle tamircilerden elektrikçilere, yol yapımından sinema işletmeciliğine kadar çok sayıda yeni meslek ortaya çıktı.
🔹 Yapay zekânın uzun vadede istihdamı azaltıp azaltmayacağı bilinmese de geçmiş teknolojik dönüşümler yeni ekonomik fırsatlar ve yeni iş alanları oluşturdu.
🔹 1920’lerde elektriğin yaygınlaşması ev aletleri, radyo ve yeni iletişim araçlarıyla günlük yaşamı dönüştürdü; yapay zekânın da sağlık, eğitim, ulaşım ve diğer alanlarda benzer geniş etkiler oluşturabileceği değerlendiriliyor.
🔹 Yeni teknolojiler ilk ortaya çıktığında güvenlik sorunları da yaşandı. Otomobil ve havacılık sektörlerinde yüksek kaza oranları zamanla düzenlemeler, standartlar ve teknik iyileştirmelerle önemli ölçüde azaltıldı.
🔹 Makale, yapay zekâ ve diğer yeni teknolojiler için de güvenlik standartları ve düzenleyici mekanizmaların zaman içinde gelişebileceğini, geçmiş deneyimlerin bu konuda iyimserlik için temel oluşturduğunu savunuyor.
🔹 ABD'de kilo verme amacıyla kullanılan GLP-1 ilaçlarının yaygınlaşması, giyim sektöründe ürün iadelerinin belirgin şekilde artmasına yol açıyor.
🔹 Tüketiciler aynı ürünün birden fazla bedenini sipariş edip uygun olmayanları iade ediyor veya kilo verdikçe büyük bedenleri daha küçük bedenlerle değiştiriyor.
🔹 Narvar verilerine göre daha küçük bedenle değişim yapılan giyim ürünü iadelerinin oranı son üç yıl üst üste artarak 2025'te yüzde 14,6 ile rekor seviyeye ulaştı.
🔹 Perakendeciler için kargo, depolama ve yeniden satış maliyetleri nedeniyle iadeler kârlılığı önemli ölçüde azaltıyor. Yüzde 5-10 puanlık ek iade artışı, 1 milyar dolarlık bir şirketin brüt marjını yaklaşık 20 milyon dolar düşürebiliyor.
🔹 Uzmanlara göre GLP-1 kullanan kişiler en yoğun kilo verme döneminde ayda yaklaşık bir kıyafet bedeni küçülebiliyor ve bu durum özellikle kot pantolon, iç giyim, spor giyim ve üst giyim alışverişlerini etkiliyor.
🔹 Levi Strauss, Costco ve Walmart gibi büyük perakendeciler tüketici bedenlerindeki bu değişimin satışlar ve stok yönetimi üzerindeki etkilerini analiz ediyor.
🔹 Perakendeciler artan iadeleri azaltmak için beden tablolarını daha ayrıntılı sunuyor, küçük beden stoklarını artırıyor ve bazı şirketler yeniden stoklama ücretlerini yükseltiyor.
🔹 Bazı satıcılar, kilo verme sürecindeki müşterilere etkinlik tarihine daha yakın alışveriş yapmalarını önererek veya beden ölçülerini önceden doğrulayarak iade oranlarını düşürmeye çalışıyor.
🔹 ABD yollarındaki araçların ortalama yaşı yaklaşık 13 yıla ulaşarak tarihî zirveye çıktı.
🔹 Araçların ortalama yaşı son on yılda yaklaşık yüzde 10 arttı ve eğilim özellikle Covid-19 sonrası yükselen fiyatlar ile tedarik zinciri sorunlarının ardından hızlandı.
🔹 Yüksek araç fiyatları, faiz oranları ve ekonomik belirsizlikler birçok sürücünün yeni otomobil almak yerine mevcut aracını kullanmaya devam etmesine yol açıyor.
🔹 Ortalama yeni otomobil fiyatı yaklaşık 50 bin dolara yükseldi ve on yılın başına göre yaklaşık 10 bin dolar arttı.
🔹 Otomobil üreticileri ve bayiler, yeni araç satışlarından ziyade ikinci el araçlar, yedek parça ve bakım hizmetlerine daha fazla yatırım yapmaya başladı.
🔹 Ford, müşterilerini yetkili servislerde bakım yaptırmaya yönlendirmek için mobil servis hizmetleri ve bağlantılı araç verilerini kullanan yeni uygulamalar başlattı.
🔹 Sertifikalı ikinci el araç programları Hyundai, General Motors ve diğer üreticiler tarafından genişletiliyor ve daha uzun garanti kapsamı sunuluyor.
🔹 Bağımsız tamir servisleri ve bakım zincirleri, garanti kapsamındaki araç sahiplerini de çekmeye başlayarak yetkili servislerle rekabeti artırıyor.
🔹 Araç bakım ve servis hizmetleri, bayilerin toplam brüt kârının yaklaşık yarısını oluşturuyor ve otomotiv sektöründe giderek daha önemli gelir kaynağı haline geliyor.
🔹 Vladimir Putin'e yakın isimler, Batı yaptırımlarına rağmen Batı yapımı lüks özel jetleri kullanmaya devam ediyor.
🔹 İncelemeler, çeşitli şirket ağlarının Batılı üreticilerden veya ikinci el piyasasından uçak satın alarak bunları yeni ülkelerde kaydettirdiğini ve yaptırım altındaki Rus isimlerin kullanımına sunduğunu gösteriyor.
🔹 Uçaklar Birleşik Arap Emirlikleri, Umman, Kazakistan ve Güney Afrika gibi Rusya yaptırımlarını uygulamayan ülkelerde tescil ediliyor.
Putin'e yakın isimler
🔹 Rostec CEO'su Sergey Çemezov, yaklaşık 75 milyon dolar değerindeki Bombardier Global 7500 tipi özel jeti Dubai, Türkiye ve Güneydoğu Asya seyahatlerinde kullandı.
🔹 Arkadi Rotenberg, 2022 sonundan itibaren iki Bombardier Global tipi özel jet kullanmaya başladı ve bu uçaklarla Birleşik Arap Emirlikleri ile Azerbaycan gibi ülkelere sık seyahat etti.
🔹 Silah sanayisiyle bağlantılı oligark Igor Kesayev, 2023 yılında Bombardier Global Express XRS tipi özel jet ithal etti.
Yaptırımların etkisi
🔹 Ukrayna savaşının başlamasının ardından Rus elitleri Avrupa'daki seyahatlerini azaltarak Birleşik Arap Emirlikleri, Türkiye ve Azerbaycan gibi ülkelere yöneldi.
🔹 Rus oligarkları savaş öncesinde Avrupa merkezli şirketler tarafından yönetilen özel jetleri kullanırken, yaptırımlar sonrasında aracı şirketler ve brokerler üzerinden yeni yöntemler geliştirdi.
🔹 Bazı Avrupa merkezli şirketlerin uçakları üçüncü taraflara satarak dolaylı biçimde Rusya'ya ulaştırdığı iddia ediliyor.
Değerlendirmeler
🔹 Alman yaptırım hukuku uzmanı Felix Helmstädter, bazı iş jeti transferlerinin hem Rusya'ya yönelik ihracat yaptırımlarını hem de yaptırım altındaki kişilere yönelik kısıtlamaları ihlal edebileceğini söyledi.
🔹 Bombardier, şirketin yaptırımlar ve ihracat kontrollerine uyum sağlamak için kapsamlı denetim programları uyguladığını açıkladı.
🔹 Eski ABD Hazine Bakanlığı Yabancı Varlıkları Kontrol Ofisi Direktörü John Smith, Trump yönetiminin yaptırım uygulamalarına öncelik vermemesi nedeniyle Rusya'nın Batı ürünlerine erişimini artırabildiğini söyledi.
🔹 ABD ile İran arasında savaşı sona erdirmeye yönelik ön anlaşma görüşmeleri haftalardır sürüyor ancak taraflar İran'ın nakit talebi nedeniyle uzlaşma sağlayamıyor.
🔹 İran, ilk anlaşmanın imzalanmasıyla birlikte 12 milyar dolar, ardından başlayacak 60 günlük müzakere sürecinde toplam 24 milyar dolarlık dondurulmuş varlığa erişim talep ediyor.
🔹 ABD yönetimi, anlaşmanın başında İran'a nakit veya belirli miktarda varlık serbest bırakılmasına sıcak bakmıyor.
Trump yönetiminin yaklaşımı
🔹 Donald Trump, 2015 nükleer anlaşmasını ve Barack Obama döneminde İran'a yapılan nakit ödemeleri yıllarca eleştirmişti.
🔹 Marco Rubio, İran'ın nükleer programını sınırlandıracak adımlar atmadan ve zenginleştirilmiş uranyum stoklarını devretmeden yaptırım kaldırılması veya varlıkların serbest bırakılmasının gündemde olmadığını söyledi.
🔹 Marco Rubio, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasının tek başına ekonomik taviz verilmesi için yeterli olmayacağını ifade etti.
İran'ın talepleri
🔹 İran, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılmasını diplomasiye güven duyulması için gerekli ilk adım olarak görüyor.
🔹 İran'ın ABD yaptırımları nedeniyle erişemediği yaklaşık 100 milyar dolarlık varlığı bulunduğu tahmin ediliyor.
🔹 İran, yaptırımların kaldırılmasının yanı sıra petrol ihracatına yönelik kısıtlamaların gevşetilmesini de istiyor.
Olası seçenekler
🔹 Olası seçenekler arasında Katar, Umman ve Irak'ta bulunan İran fonlarının insani amaçlarla kullanılmasına izin verilmesi değerlendiriliyor.
🔹 ABD'nin Çin'e yapılan İran petrolü ihracatı için yaptırım muafiyeti sağlaması da gündeme gelen seçenekler arasında yer alıyor.
🔹 İran ile ABD arasındaki mali anlaşmazlık, taraflar arasındaki güven sorununun çözümünde en önemli başlıklardan biri olmayı sürdürüyor.
🔹 Trump yönetiminin çoğu yeşil kart başvuru sahibinin başvurularını kendi ülkelerinden yapmasını öngören yeni uygulamasının ardından iş dünyası Beyaz Saray'a itirazlarını iletti.
🔹 Teknoloji ve yapay zekâ sektöründeki şirketler ile çeşitli iş dünyası kuruluşları, politikanın iş gücüne zarar vereceği uyarısında bulundu.
🔹 ABD Ticaret Odası ve teknoloji şirketleri, yönetimden uygulamaya ilişkin daha fazla açıklık talep etti.
Politika değişikliği
🔹 ABD Vatandaşlık ve Göçmenlik Hizmetleri, özel görüşmelerde iş dünyası temsilcilerine çalışma vizelerinin büyük bölümünün yeni uygulamadan etkilenmeyeceği güvencesini verdi.
🔹 Kurum, kalıcı oturum izni başvurusunda bulunan göçmenlerin büyük kısmının ABD'den ayrılmak zorunda kalmayacağını da açıkladı.
🔹 Resmî uygulama rehberi ise hangi kişilerin yeni düzenlemeden etkileneceğine ilişkin ayrıntılı şekilde henüz yayımlanmadı.
Lobi faaliyetleri
🔹 İş dünyası temsilcileri aylardır Ticaret Bakanı Howard Lutnick, Kushner ailesi üyeleri ve Beyaz Saray yetkilileriyle göç politikalarının ekonomik etkilerini görüşüyor.
🔹 Göçmenlik avukatları, bazı yeşil kart başvuru sahiplerine yeni uygulamanın ek talimatlar gelene kadar durdurulduğunun bildirildiğini söyledi.
🔹 ABD Ticaret Odası, bazı başvuru sahiplerinin ülkelerine dönme zorunluluğuyla karşılaşmadığı yönünde bilgiler aldığını açıkladı.
Tartışmalar
🔹 Beyaz Saray, yeni politikanın mevcut yasaların tekrarından ibaret olduğunu ve nitelikli çalışanlar üzerinde büyük bir etki oluşturmasının beklenmediğini bildirdi.
🔹 İş dünyası temsilcileri, resmî uygulama rehberi yayımlanana kadar belirsizliğin devam ettiğini belirtiyor.
🔹 Bazı eleştirmenler, yönetimin hem göçmen topluluklarında belirsizlik oluşturduğunu hem de iş dünyasına esneklik mesajı verdiğini savunuyor.
🔹 Donald Trump, ABD hükümetinin önde gelen yapay zekâ şirketlerinde hisse sahibi olmasını değerlendirdiğini açıkladı.
🔹 Donald Trump, büyük yapay zekâ şirketlerinin yöneticilerinin gelecek hafta Beyaz Saray'da bu konuyu görüşmek üzere bir araya gelebileceğini söyledi.
🔹 Donald Trump, böyle bir ortaklığın Amerikan halkının yapay zekâ sektörünün başarısından doğrudan faydalanmasını sağlayacağını ifade etti.
Halka arzlar
🔹 SpaceX, Anthropic ve OpenAI önümüzdeki aylarda hisselerini halka arz etmeye hazırlanıyor.
🔹 Bu halka arzların yeni trilyon dolarlık şirketlerin ortaya çıkmasına yol açması bekleniyor.
Kamu payı önerileri
🔹 OpenAI CEO'su Sam Altman, ikinci Trump döneminin başından bu yana hükümetin yapay zekâ şirketlerinde pay sahibi olması fikrini Beyaz Saray yetkilileriyle görüştü.
🔹 Sam Altman'ın önerisi, OpenAI'ın belirli bir bölümünün kamu fonuna aktarılması ve diğer yapay zekâ şirketlerinin de benzer şekilde katkı sağlamasını içeriyor.
🔹 OpenAI, nisan ayında yapay zekâ sektörünün büyümesinden yatırım yapma imkânı olmayan vatandaşların da faydalanabilmesi amacıyla "Kamu Varlık Fonu" kurulmasını önerdi.
Tartışmalar
🔹 Bernie Sanders, ABD hükümetinin yapay zekâ şirketlerinde önemli hisseler edinmesini ve şirket yönetim kurullarında temsil edilmesini öngören bir egemen varlık fonu kurulmasını teklif etti.
🔹 Yapay zekânın geniş çaplı iş kayıplarına yol açabileceği endişeleri nedeniyle sektörün büyümesinden kamuoyunun pay almasına yönelik öneriler Washington'da daha fazla destek görmeye başladı.
🔹 Eski Beyaz Saray yapay zekâ danışmanı David Sacks, yapay zekâ şirketlerinin kamulaştırılmasının devlet ile şirketler arasındaki birleşmeyi hızlandıracağını ve Çin benzeri sansür ile gözetim uygulamalarına yol açabileceğini savundu.
🔹 Eski CIA üst düzey yetkilisi David J. Rush'ın, milyonlarca doları kişisel kullanımına aktarmak amacıyla sahte ve çok gizli bir istihbarat programı oluşturduğu iddia edildi.
🔹 Soruşturmaya göre David J. Rush, yalnızca özel yetkilendirmeyle erişilebilen "özel erişim programı" statüsünde sahte bir istihbarat projesi kurdu.
🔹 David J. Rush'ın iki CIA çalışanını bu sahte programa dahil ettiği ve onları farkında olmadan sürece ortak ettiği öne sürüldü.
🔹 David J. Rush'ın sahte bir devlet sözleşmesi hazırlayarak milyonlarca doların programa aktarılmasını sağladığı iddia edildi.
Gözaltı ve deliller
🔹 David J. Rush geçen ay kamu parasını çalmak suçlamasıyla tutuklandı.
🔹 Hakim, David J. Rush'ın kaçma riski taşıdığına hükmederek yargılama öncesinde tutuklu kalmasına karar verdi.
🔹 FBI'ın 18 Mayıs'ta düzenlediği operasyonda David J. Rush'ın evinde yaklaşık 40 milyon dolar değerinde 303 külçe altın, 2 milyon dolar nakit para ve 35 lüks saat ele geçirildi.
CIA ve güvenlik
🔹 CIA ile FBI soruşturmaları sürerken CIA bünyesinde görev yapan bazı yetkililer idari izne çıkarıldı.
🔹 İddialara göre David J. Rush, aynı zamanda ABD'nin en gizli istihbarat programlarından birinde görev yapıyordu.
🔹 Soruşturma kapsamında yabancı bir devlet adına casusluk yapıldığına ilişkin herhangi bir kanıt bulunmadığı belirtildi.
Diğer iddialar
🔹 Soruşturma dosyasına göre David J. Rush, üniversite eğitimi ve ABD Donanması geçmişi hakkında CIA'ya yanlış bilgi verdi.
🔹 FBI, David J. Rush'ın beyan ettiği üniversitelerde eğitim aldığına veya donanmada pilot olarak görev yaptığına ilişkin kayıt bulamadı.
🔹 Temsilciler Meclisi İstihbarat Komitesi'nin kıdemli Demokrat üyesi Jim Himes, olayın istihbarat kurumlarındaki denetim mekanizmalarına ilişkin ciddi sorular doğurduğunu söyledi.
🔹 İran liderinin askerî danışmanı Muhsin Rızai, ABD ile olası barış anlaşmasının dondurulmuş 24 milyar dolarlık İran varlığının serbest bırakılmasına bağlı olduğunu söyledi.
🔹 Muhsin Rızai, müzakerelerin çıkmaza girdiğini ve bu çıkmazı aşması gereken tarafın Donald Trump olduğunu ifade etti.
🔹 İran, geçici anlaşmanın imzalanmasının ardından 12 milyar doların, daha sonraki aşamada ise ilave 12 milyar doların serbest bırakılmasını talep ediyor. ([The Times of India][1])
İran'ın mesajları
🔹 Muhsin Rızai, ABD'nin yeniden askerî saldırılara başlaması halinde "karanlık bir koridora gireceğini" söyledi.
🔹 Muhsin Rızai, görüşmelerin başarısız olması durumunda İran'ın olası bir ABD kara harekâtına hazır olduğunu ve ülkenin kara gücünün füze kapasitesinden çok daha büyük olduğunu savundu.
🔹 Muhsin Rızai, İran'ın mevcut çatışmada tarihindeki ilk büyük savaş zaferini elde ettiğini öne sürdü.
Güvenlik ve bölgesel gerilim
🔹 Muhsin Rızai, Donald Trump'ın 2015 nükleer anlaşmasından çekilmesini ve müzakerelerde izlediği yaklaşımı gerekçe göstererek yeni bir anlaşmanın kalıcılığı konusunda şüphe duyduğunu ifade etti.
🔹 İran, ABD ile yürütülen görüşmeler sürerken bölgesel gerilimin yeniden tırmanması halinde çatışmaların daha geniş bir savaşa dönüşebileceği mesajını veriyor. ([The Times of India][1])
[1]: https://timesofindia.indiatimes.com/world/middle-east/24-billion-trust-test-for-trump-khamenei-aide-seeks-frozen-assets-warns-war-could-take-another-dimension/articleshow/131545174.cms?utm_source=chatgpt.com "$24 billion 'trust test' for Trump? Khamenei aide seeks frozen assets, warns war could take 'another dimension'"
🔹 Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Aoun, İran'ın Lübnan'ı ABD ile yürüttüğü müzakerelerde pazarlık kozu olarak kullandığını söyledi.
🔹 Joseph Aoun, Lübnan halkının İsrail ile Hizbullah arasındaki savaşlardan bıktığını ve barış içinde yaşamak istediğini ifade etti.
🔹 Joseph Aoun, İran Devrim Muhafızları'na seslenerek Lübnan'ın İran'ın değil Lübnan halkının ülkesi olduğunu söyledi.
🔹 Joseph Aoun, İran'ın kendi çıkarları uğruna Lübnan halkını bedel ödemeye zorladığını ve iki ülkenin çıkarlarının örtüşmediğini dile getirdi.
Barış girişimi
🔹 Joseph Aoun, Lübnan hükümetinin İsrail ile savaşı sona erdirecek doğrudan ateşkes anlaşmaları için müzakereye hazır olduğunu açıkladı.
🔹 Joseph Aoun, Lübnan ile İsrail'in düşmanlık dönemini sona erdirmek ve iki halkın güven içinde yaşamasını sağlamak için önemli bir fırsata sahip olduğunu söyledi.
🔹 Joseph Aoun, İsrail ve Lübnan halklarının 1948'den bu yana süren çatışmalardan yorulduğunu ifade etti.
Hizbullah ve silahsızlanma
🔹 Hizbullah lideri Naim Kasım, Lübnan ile İsrail arasındaki görüşmeleri "teslimiyet" olarak nitelendirdi ve ateşkes girişimini reddetti.
🔹 Joseph Aoun, farklı mezheplerden Lübnanlılarla yaptığı görüşmelerde birçok kişinin Hizbullah'ın İsrail ile savaşından bıktığını söylediğini aktardı.
🔹 Joseph Aoun, Hizbullah'ın ancak Lübnan devleti tarafından ele alınabilecek bir mesele olduğunu ve İsrail'in askerî operasyonlarla hedeflerine ulaşamayacağını söyledi.
🔹 Joseph Aoun, Hizbullah'ın silahsızlandırılması konusunda müzakere ve diyalog yolunu tercih ettiğini, zamanla örgütün ikna edilebileceğini ancak bunun yüksek bir bedeli olacağını ifade etti.
🔹 FIFA, 2026 Dünya Kupası'nda takımların ve futbolcuların sosyal medyada maruz kaldığı hakaret ve istismar içeriklerini azaltmak amacıyla yapay zekâ destekli koruma sisteminin kullanımını genişletiyor.
🔹 FIFA, 2022 Dünya Kupası sonrasında geliştirdiği sosyal medya koruma hizmetini turnuvaya katılan tüm futbol federasyonlarına ücretsiz olarak sundu.
🔹 İngiltere Futbol Federasyonu, sistemi kullanıp kullanmayacağı konusunda henüz kararını açıklamadı.
İçerik denetimi
🔹 Yapay zekâ sistemi, takımların ve futbolcuların sosyal medya hesaplarında 30 bin anahtar kelime üzerinden hakaret ve saldırgan içerikleri iki saniyeden kısa sürede gizliyor.
🔹 Hakaret içeren paylaşımı yapan kullanıcı mesajını görmeye devam ediyor ancak paylaşımın gizlendiğinden ve incelemeye alındığından haberdar olmuyor.
🔹 Hakaret içerikleri paylaşan kişiler FIFA maçlarından veya kulüplerin karşılaşmalarından bilet satın alma yasağıyla karşılaşabiliyor.
🔹 Sistem Facebook, Instagram, YouTube, TikTok ve Threads platformlarında çalışıyor ancak X platformunda kullanılmıyor.
Kulüpler ve oyuncular
🔹 Tottenham ve Arsenal, futbolculara yönelik ırkçı, homofobik ve kadın düşmanı içerikleri filtrelemek amacıyla Respondology adlı yapay zekâ platformuyla iş birliği yapıyor.
🔹 Respondology, Bukayo Saka, Marcus Rashford ve Jadon Sancho'nun 2020 Avrupa Şampiyonası finali sonrası maruz kaldığı ırkçı saldırıların ardından futbol alanındaki çalışmalarını genişletti.
🔹 Respondology, küresel futbolda şimdiye kadar yaklaşık 15 milyon ırkçı ve homofobik yorumu kaldırdığını açıkladı.
Dünya Kupası beklentisi
🔹 ABD'de 78 maçın oynanacağı Dünya Kupası sırasında spor bahislerinin yaygınlığı nedeniyle futbolculara yönelik sosyal medya istismarının önemli ölçüde artması bekleniyor.
🔹 Respondology CEO'su Erik Swain, teknolojinin futbolcuların ruh sağlığını koruduğunu ve maç sonrasında sosyal medyadaki nefret içeriklerine maruz kalmalarını önlediğini söyledi.
🔹 Ermenistan, pazar günü yapılacak parlamento seçimlerine Başbakan Nikol Paşinyan'ın Avrupa'ya yönelme politikalarının gölgesinde gidiyor.
🔹 Seçimler, Ermenistan'ın bağımsızlığından bu yana en önemli dış politika yönelimlerinden biri olarak değerlendirilen Avrupa entegrasyonu sürecinin önemli bir sınavı olacak.
🔹 Nikol Paşinyan, Rusya ile ilişkileri tamamen koparmak yerine dış ortaklıkları çeşitlendirmeyi hedeflediğini açıkladı.
Rusya ile gerilim
🔹 Vladimir Putin, Ermenistan'ın Avrupa ile bütünleşme hedeflerini sürdürmesi halinde ülkenin "Ukrayna senaryosu" ile karşılaşabileceği uyarısında bulundu.
🔹 Dmitriy Medvedev, Nikol Paşinyan'ın Lev Troçki ile benzer bir kader yaşayabileceğini ima etti.
🔹 Rusya, son dönemde Ermenistan'dan konyak, çiçek, balık ve meyve ithalatına çeşitli ticaret kısıtlamaları getirdi.
🔹 Ermenistan ekonomisi ihracatının yaklaşık yüzde 40'ını Rusya'ya gerçekleştiriyor.
Siyasi gelişmeler
🔹 Azerbaycan'ın 2023 yılında Dağlık Karabağ'ın kontrolünü ele geçirmesinin ardından Ermenistan ile Rusya arasındaki ilişkiler belirgin şekilde zayıfladı.
🔹 Ermenistan geçen yıl Rusya öncülüğündeki Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü'ndeki üyeliğini askıya aldı.
🔹 Donald Trump, Nikol Paşinyan'a kamuoyu önünde destek verdi, JD Vance ve Marco Rubio da Erivan'ı ziyaret etti.
🔹 Kremlin'in Paşinyan'ın başlıca rakibi Samvel Karapetyan'a destek verdiği değerlendiriliyor. Karapetyan, iktidarı ele geçirme çağrılarıyla bağlantılı suçlamalar nedeniyle ev hapsinde bulunuyor.
Beklentiler
🔹 Kamuoyu yoklamaları, Paşinyan'ın Sivil Sözleşme Partisi'nin oyların yaklaşık yüzde 30'unu alarak seçimin en büyük siyasi gücü olmaya devam edeceğini gösteriyor.
🔹 Avrupa Birliği, Ermenistan'ın Rusya kaynaklı ticaret baskılarına karşı ekonomisini desteklemek amacıyla ilk aşamada 50 milyon avroluk ekonomik destek paketi açıkladı.
🔹 Rus yetkililer, Ermenistan'ın ekonomisi için kritik öneme sahip düşük fiyatlı doğal gaz tedarikinin yeniden değerlendirilebileceği mesajını verdi.
🔹 ABD ile Avrupa ülkeleri arasında Bosna-Hersek'in yeni Yüksek Temsilcisinin seçimi konusunda görüş ayrılığı yaşandı.
🔹 ABD, İtalyan diplomat Antonio Zanardi Landi'yi desteklerken Birleşik Krallık, Fransa, Almanya ve çoğu Avrupa ülkesi Fransa'nın Batı Balkanlar Özel Temsilcisi René Troccaz'ın adaylığını destekledi.
🔹 ABD Büyükelçiliği, Avrupa ülkelerinin ortak aday üzerinde uzlaşamaması nedeniyle Bosna-Hersek'teki uluslararası varlıktaki rolünü yeniden değerlendirebileceğini açıkladı.
ABD'nin tutumu
🔹 Trump yönetimi, Dayton Barış Anlaşması'nın uygulanmasını denetleyen Yüksek Temsilcinin yetkilerinin azaltılmasını savundu.
🔹 ABD Büyükelçiliği, Avrupa'daki anlaşmazlıkların Barış Uygulama Konseyi'nin görevini yerine getirmesini engellediğini ve Washington'u mevcut rolünü yeniden değerlendirmeye zorladığını açıkladı.
🔹 Barış Uygulama Konseyi'nin ay sonunda yeniden toplanarak Yüksek Temsilci konusunda uzlaşı araması bekleniyor.
Siyasi tartışmalar
🔹 Bazı Avrupalı yetkililer, Trump yönetiminin niyetleri konusunda artan şüpheler nedeniyle ABD'nin bölgedeki rolünün azalmasının faydalı olabileceğini değerlendirdi.
🔹 Trump yönetimi geçen yıl Moskova destekli Bosnalı Sırp lider Milorad Dodik'e yönelik yaptırımları kaldırdı.
🔹 ABD, görevden ayrılacak Yüksek Temsilci Christian Schmidt'in Dayton Anlaşması'nı zayıflattığı gerekçesiyle Milorad Dodik'e yaptırım uygulamasının ardından Schmidt üzerinde istifa baskısı kurdu.
Değerlendirmeler
🔹 Balkan uzmanı Jasmin Mujanović, ABD yönetiminin Avrupa ülkelerinin tutumunu yanlış hesapladığını ve aday belirleme sürecinde müttefikleriyle yeterli istişare yapmadığını söyledi.
🔹 Demokratization Policy Council kurucu ortağı Kurt Bassuener, Washington'un Bosna-Hersek politikasında ideolojik hedeflerin yanı sıra ticari çıkarların da etkili olduğunu savundu.
🔹 Hindistan Yüksek Mahkemesi Başkanı Surya Kant'ın işsiz gençleri "hamamböcekleri" ve "parazitler" olarak nitelemesinin ardından sosyal medyada "Hamamböceği Halk Partisi" (CJP) adlı protesto hareketi ortaya çıktı.
🔹 Hareket, Narendra Modi'nin 12 yıllık iktidarı dönemindeki en büyük çevrim içi gençlik protestolarından biri haline geldi ve Instagram'da 22 milyon takipçiye ulaştı.
🔹 CJP'nin kurucusu Abhijeet Dipke, ABD'den Hindistan'a dönerek Yeni Delhi'deki ilk sokak gösterisine liderlik etmeye hazırlanıyor.
Tepkilerin nedeni
🔹 Hareket, özellikle kamu sınavlarındaki soru sızıntıları, değerlendirme hataları ve teknik aksaklıkların ardından gençler arasında büyüyen memnuniyetsizliği gündeme taşıyor.
🔹 Abhijeet Dipke, işsizlik, eğitim sistemindeki sorunlar ve kamu sınavlarındaki krizlerin gençleri kırılma noktasına getirdiğini söyledi.
🔹 Dünya Bankası verilerine göre 15-24 yaş grubundaki işsizlik oranı geçen yıl yaklaşık yüzde 16 seviyesinde gerçekleşti.
🔹 Azim Premji Üniversitesi'nin araştırmasına göre 20-29 yaş arasındaki işsizlerin yüzde 67'sini üniversite mezunları oluşturuyor.
Talepler
🔹 CJP, Eğitim Bakanı Dharmendra Pradhan'ın istifasını talep ediyor.
🔹 Abhijeet Dipke, hükümetin sınav krizleri konusunda sorumluluk üstlenmediğini ve gençlerin geleceğini korumadığını savundu.
Siyasi görünüm
🔹 Narendra Modi'nin partisi BJP, 12 yılı aşkın süredir ülkenin en güçlü siyasi hareketi olmayı sürdürüyor.
🔹 Morning Consult araştırmasına göre Narendra Modi'nin görev onay oranı mart ayında yüzde 68 olarak ölçüldü.
🔹 Sivil toplum temsilcisi Yogendra Yadav, CJP'nin mevcut aşamada bir protesto hareketinden çok toplumsal hoşnutsuzluğu yansıtan bir an olduğunu söyledi.
🔹 Abhijeet Dipke, gençlerin kendilerini mevcut siyasi sistem tarafından temsil edilmemiş hissettiğini ve geleneksel partilerin gençleri yalnızca seçim dönemlerinde oy deposu olarak gördüğünü savundu.
🔹 Anthropic, gelişmiş yapay zekâ sistemlerinin beklenenden çok daha hızlı ilerlediğini ve yakında insan müdahalesi olmadan kendi kendini geliştirebileceğini savundu.
🔹 Anthropic, toplumun ve güvenlik araştırmalarının teknolojiye yetişebilmesi için ileri düzey yapay zekâ geliştirme çalışmalarının yavaşlatılması veya geçici olarak durdurulmasına imkân sağlayacak bir mekanizma oluşturulmasını istedi.
🔹 Şirket, yapay zekâ sistemlerinin anlaşılması ve kontrol edilmesine yönelik kapasitenin teknolojideki ilerlemenin gerisinde kaldığını değerlendirdi.
🔹 Anthropic, şirket içinde yapay zekâ sistemlerinin yalnızca kod yazmadığını, başka yapay zekâ sistemlerini yönlendirdiğini ve kendi araştırmalarını yürüttüğünü açıkladı.
Rekabet ve güvenlik
🔹 OpenAI, mevcut sistemlerde kendi kendini geliştirme sürecinin erken işaretlerinin görüldüğünü açıkladı.
🔹 OpenAI, bu gelişmenin şirketler ve ülkeler arasındaki rekabet baskısını artırabileceğini ve mevcut kurumların yönetmekte zorlanacağı yeni yönetişim sorunları oluşturabileceğini belirtti.
🔹 Anthropic CEO'su Dario Amodei, ABD'nin yapay zekâ çalışmalarını yavaşlatmasının Çin'in avantaj kazanmasına yol açabileceğini söyledi.
🔹 Yapay zekâ laboratuvarları, gelecek nesil modellerin teröristlerin biyolojik silah geliştirmesine yardımcı olabilecek seviyeye ulaşmasından endişe duyuyor.
ABD ve Çin
🔹 Yapay zekâ geliştirme çalışmalarının küresel düzeyde yavaşlatılabilmesi için ABD ile Çin arasında hükümet düzeyinde anlaşma yapılması gerektiği değerlendiriliyor.
🔹 Şi Cinping, Çin'in yapay zekâ alanında erken avantaj elde etmesi ve rekabet üstünlüğü sağlaması gerektiğini söyledi.
🔹 Trump yönetimi, ABD'nin yapay zekâ alanında küresel üstünlük yarışında bulunduğunu açıkladı.
🔹 Beyaz Saray, Mythos adlı gelişmiş yapay zekâ sistemi konusunda endişelerini dile getirdi ve Donald Trump yapay zekâ modellerinin yayımlanmadan önce incelenmesini öngören bir başkanlık kararnamesi imzaladı.
🔹 Çin yönetimi, yapay zekâyı denetlemek amacıyla küresel bir yönetişim çerçevesi oluşturulması çağrısında bulundu.
🔹 ABD, Umman kıyısından kaldırdığı helikopterlerle ticari gemilerin Hürmüz Boğazı'nı gizli şekilde geçmesine destek sağlıyor.
🔹 Çok sayıda ticari gemi, İran radarları ve devriye botlarına yakalanmamak için transponderlerini kapatarak ve çoğunlukla gece karanlığında seyrederek boğazdan geçiriliyor.
🔹 ABD ve İran'ın karşılıklı ablukaları sürmesine rağmen iki taraf da küresel piyasalardaki etkileri sınırlamak amacıyla tanker geçişlerine fiilen yardımcı oluyor.
ABD'nin rolü
🔹 ABD ordusu son haftalarda günde dört ticari gemiye kadar güvenli geçiş sağladı.
🔹 ABD güçleri İran kıyılarından gelebilecek küçük bot, füze veya İHA tehditlerini izleyerek gemilere iletişim ve durumsal farkındalık desteği veriyor.
🔹 ABD, resmî askerî eskort görevi yürütmüyor ve savaş gemilerini tankerlerin korumasına tahsis etmek yerine iletişim ve tehdit takibi desteği sağlıyor.
🔹 ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, Hürmüz Boğazı'ndan güvenli geçiş yapmak isteyen ticari gemilerle iletişim ve koordinasyonu sürdürdüklerini açıkladı.
Geçiş düzeni
🔹 Gemiler İran sularından mümkün olduğunca uzak kalabilmek için Umman kıyısına yakın rotaları tercih ediyor.
🔹 Uzmanlar, ABD desteğinden öncelikle ABD bayraklı gemiler ile Japonya ve Güney Kore bağlantılı gemilerin yararlandığını değerlendiriyor.
🔹 Çin, Hindistan ve Pakistan gibi ülkeler İran ile ayrı geçiş düzenlemeleri oluşturdu ve İran kendi kontrolündeki güvenli koridoru kullanıma açtı.
🔹 Bazı tankerlerin Hürmüz Boğazı'ndan geçebilmek için milyonlarca dolar ödeme yaptığı ifade ediliyor.
Görünüm
🔹 ABD desteğiyle boğazdan geçen gemi sayısı, savaş öncesinde günlük yaklaşık 135 gemilik trafiğin yalnızca küçük bir bölümünü oluşturuyor.
🔹 Birçok ülke tedarik zincirlerini yeniden düzenleyerek alternatif güzergâhlara yöneldi.
🔹 Uzmanlar, İran'ın gelecekte boğazı yeniden kapatma ihtimali nedeniyle savaş öncesindeki deniz trafiği seviyelerine dönülmeyebileceğini değerlendiriyor.
🔹 Türk bayraklı Duru 67 adlı balıkçı teknesi Karadeniz'in kuzeyinde Kırım'daki Sivastopol'un batısında saldırıya uğrayarak battı.
🔹 Saldırıda beş denizci yaralandı ve yaralılar Burak Kaya adlı başka bir balıkçı teknesi tarafından kurtarıldı.
🔹 Yaralılardan biri Türkiye'ye dönüş yolunda hayatını kaybetti.
🔹 Türk Sahil Güvenlik Komutanlığı'na bağlı sağlık ekibi taşıyan bir gemi, İnebolu Limanı'nın 115 deniz mili kuzeyinde Burak Kaya teknesine ulaştı ve yaralıları teslim aldı.
🔹 Yaklaşık 15 saat süren dönüş yolculuğunun ardından yaralılar Kastamonu'daki hastaneye sevk edildi.
🔹 Kastamonu İl Sağlık Müdürü Fevzi Yavuzyılmaz, yaralıların şarapnel yaraları bulunduğunu ve bir yaralının Sahil Güvenlik gemisinde küçük bir ameliyat geçirdiğini söyledi.
🔹 Fevzi Yavuzyılmaz, iki yaralının hafif, iki yaralının ise daha ciddi durumda olduğunu açıkladı.
🔹 Saldırıyı üstlenen herhangi bir taraf olmadı.
🔹 Ukrayna açıklarındaki Karadeniz suları, Rusya'nın 2022 yılında Ukrayna'ya savaş açmasından bu yana deniz taşımacılığına yönelik düzenli saldırılara sahne oluyor.
🔹 Kim Jong Un, geçen yılki başarısız denize indirme girişiminin ardından onarılan 5 bin tonluk Kang Kon destroyerinin deniz denemelerini izledi.
🔹 Kim Jong Un, nükleer caydırıcılıkta daha büyük rol oynayacak deniz kuvvetlerinin hızla geliştirilmesi çağrısı yaptı.
🔹 Kim Jong Un, yeni beş yıllık savunma planının 10 bin ton sınıfı daha büyük destroyerlerin inşasını ve belirtilmeyen su altı silah sistemlerinin geliştirilmesini içerdiğini söyledi.
Çin ziyareti
🔹 Kuzey Kore ve Çin devlet medyası, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in pazartesi günü Kuzey Kore'yi ziyaret edeceğini doğruladı.
🔹 Şi'nin ziyareti, Çin'in Pyongyang ile ilişkilerini güçlendirme çabalarının son işareti olarak değerlendiriliyor.
🔹 Son yıllarda Kim Jong Un, Ukrayna savaşında Moskova'ya asker ve askerî teçhizat göndererek Rusya ile ilişkilerine öncelik verdi.
Nükleer program
🔹 Kuzey Kore, Güney Kore ordusunun yeni bir uranyum zenginleştirme tesisi olarak değerlendirdiği bir tesisi kamuoyuna tanıttı.
🔹 Kim Jong Un, ülkenin nükleer kuvvetlerini katlanarak büyüteceklerini açıkladı.
Kang Kon destroyeri
🔹 Kang Kon, Kuzey Kore'nin geçen yıl tanıttığı iki yeni destroyerden ikincisi oldu.
🔹 Kuzey Kore devlet medyası, geminin hava savunma sistemleri, gemisavar silahları ile nükleer başlık taşıyabilen balistik ve seyir füzelerini taşıyabilecek şekilde tasarlandığını açıkladı.
🔹 Kim Jong Un, geçen yıl başarısız denize indirme töreninde hasar gören Kang Kon'un onarımının ardından yeniden hizmete alındığını duyurdu ve iki adet daha 5 bin tonluk destroyer inşa edilmesi talimatını verdi.
🔹 Notre Dame Katedrali'nin ön meydanında yürütülen arkeolojik kazılar, Paris'in yaklaşık 2.000 yıl önceki Roma dönemine kadar uzanan katmanlarını ortaya çıkarıyor.
🔹 Kazılar, 2019 yangınının ardından yeniden inşa edilen katedralin önündeki meydanın ağaçlandırılması ve düzenlenmesi projesi öncesinde başlatıldı.
🔹 Fransız basını çalışmaları "yüzyılın kazısı" olarak nitelendiriyor.
Buluntular
🔹 Kazılarda şimdiye kadar yüzlerce eser gün yüzüne çıkarıldı.
🔹 Buluntular arasında İmparator Konstantin'in portresini taşıyan 4. yüzyıla ait bir Roma sikkesi yer alıyor.
🔹 Orta Çağ dönemine ait bazı seramik parçalarının iç yüzeyinde uzmanların henüz çözemediği kırmızı renkli işaretler bulundu.
🔹 Eski tuvalet çukurlarından çok sayıda sağlam testi, bardak ve günlük kullanım eşyası çıkarıldı.
Paris'in geçmişi
🔹 Arkeologlar, dört metre derinlikte Orta Çağ Paris'i, Merovenj ve Karolenj dönemleri ile Roma dönemine ait yerleşim katmanlarını üst üste tespit etti.
🔹 Kazı alanında Roma dönemine ait büyük bir yapıdan sökülerek ters çevrilmiş ve yol döşemesinde kullanılmış bir taş kapı eşiği bulundu.
🔹 Arkeologlar, Roma döneminden daha eski Gal yerleşimlerine ulaşabilmek için kazıları daha derine indirmeyi hedefliyor.
Gelecek planları
🔹 Notre Dame Meydanı'nın 2028 yılına kadar 160 yeni ağaç, gölgelik alanlar ve serinletici su yüzeyleriyle yeniden düzenlenmesi planlanıyor.
🔹 Kazı çalışmaları tamamlandıktan sonra eski yeraltı otoparkının Sen Nehri'ne bakan bir ziyaretçi merkezine dönüştürülmesi planlanıyor.
🔹 Küresel petrol stokları hızla azalırken Hürmüz Boğazı'ndaki tanker trafiğinin yeniden açılmasına yönelik anlaşmaya henüz ulaşılamadı.
🔹 Enerji sektörü yöneticileri ve analistler, önümüzdeki haftalarda petrol fiyatlarında yeni ve sert bir yükseliş yaşanabileceği uyarısında bulundu.
🔹 Exxon Mobil Kıdemli Başkan Yardımcısı Neil Chapman, stokların daha da düşmesi halinde Brent petrol fiyatının varil başına 150-160 dolara yükselebileceğini söyledi.
🔹 Uluslararası Enerji Ajansı, mevcut stok erimesinin sürmesi halinde küresel petrol rezervlerinin yaz aylarındaki talep zirvesiyle birlikte kritik seviyelere gerileyebileceğini açıkladı.
Ekonomik etkiler
🔹 Rosenberg Research'ten Mehmet Beceren, stok tamponlarının tükenmesi halinde fiyatların yükselmek zorunda kalacağını, bunun da tüketicilerin daha fazla ödeme yapmasına veya talebin düşmesine yol açabileceğini söyledi.
🔹 JPMorgan analistleri, Hürmüz Boğazı'ndaki akış savaş öncesi seviyelere dönmezse haziran ayının ikinci yarısında petrol fiyatlarının hızla yükselebileceğini öngördü.
🔹 Dubai merkezli petrol yatırımcısı Shohruh Zukhritdinov, ikinci fiyat şokunun Hürmüz Boğazı'nın kapanmasından değil, petrol stok tamponlarının tükenmesinden kaynaklanabileceğini söyledi.
ABD ve piyasalar
🔹 ABD Enerji Enformasyon İdaresi verilerine göre stratejik rezervler dahil ABD ham petrol stokları 29 Mayıs itibarıyla Şubat 2024'ten bu yana en düşük seviyeye geriledi.
🔹 ABD ham petrol stokları savaşın başlamasından bu yana yaklaşık 64 milyon varil azaldı ve üst üste sekiz haftadır düşüş gösterdi.
🔹 ABD, Uluslararası Enerji Ajansı koordinasyonunda toplam 400 milyon varillik küresel rezerv kullanımının parçası olarak stratejik rezervlerinden 172 milyon varil petrol piyasaya sürüyor.
Piyasa görünümü
🔹 Northern Trust Asset Management, Hürmüz Boğazı'nın kalıcı bir jeopolitik darboğaz haline geldiğini ve savaş öncesindeki 70 doların altındaki petrol fiyatlarına dönüşün düşük ihtimal olduğunu değerlendirdi.
🔹 Vanguard, petrol fiyatının bir yıl boyunca yaklaşık 120 dolar seviyesinde kalması halinde ABD ekonomik büyümesinin yaklaşık 0,4 puan yavaşlayabileceğini hesapladı.
🔹 Osaic Baş Piyasa Stratejisti Phil Blancato, yüksek petrol fiyatlarının üç ay daha sürmesi halinde tüketici harcamalarının daha da zayıflayabileceğini ve bunun ekonomi üzerinde belirgin etkiler oluşturabileceğini söyledi.
🔹 Shield AI'ın yaklaşık 1 milyon dolar değerindeki V-BAT insansız hava aracının güvenliğiyle ilgili ciddi endişeler gündeme geldi.
🔹 Romanya Deniz Kuvvetleri'nden bir görevlinin eli, 12 Mayıs'ta Teksas açıklarında düzenlenen bir eğitim sırasında V-BAT pervanesine sıkıştı ve iki parmağı koptu, üçüncü parmağı ise kırıldı.
🔹 Romanya Savunma Bakanlığı olayla ilgili soruşturma başlattı ve sorumluluk konusunda henüz sonuca varılmadığını açıkladı.
Şirket içi iddialar
🔹 Reuters'in görüştüğü eski çalışanlar, sektör yöneticileri ve yatırımcılara göre V-BAT son 18 ayda 50'den fazla kez düştü.
🔹 İhbarcı Jacob Miller, Shield AI'ın teknik sorunları askerî müşterilerden gizlediğini ve güvenlik kaygılarını dile getirdiği için işten çıkarıldığını öne sürdü.
🔹 Jacob Miller, bazı kaza raporlarındaki verilerin değiştirilerek V-BAT performansının gerçekte olduğundan daha olumlu gösterildiğini iddia etti.
Şirketin yanıtı
🔹 Shield AI, V-BAT'ın hizmetteki en fazla operasyon tecrübesine sahip dikey iniş-kalkış İHA'larından biri olduğunu ve 2019'dan bu yana 18 bin saatten fazla uçuş gerçekleştirdiğini açıkladı.
🔹 Şirket, 12 Mayıs'taki kazanın ürün kusurundan değil, belirlenmiş güvenlik prosedürlerinin ihlalinden kaynaklandığını savundu.
🔹 Shield AI, ihbarcı tarafından öne sürülen iddiaların dayanaksız olduğunu düşündüğünü ve hukuki süreçte kendisini güçlü şekilde savunacağını açıkladı.
Gelecek projeler
🔹 Shield AI, savaş uçaklarıyla birlikte görev yapacak X-BAT adlı yeni nesil insansız hava aracını geliştiriyor.
🔹 Pentagon Savunma İnovasyon Birimi, X-BAT programı için Shield AI'a sözleşme verdi.
🔹 ABD güçleri, İran'ın Hürmüz Boğazı yönüne gönderdiği insansız hava araçlarını düşürdükten sonra İran'ın Goruk ve Keşm Adası'ndaki kıyı radar ve gözetleme tesislerini vurdu.
🔹 ABD ordusu, düşürülen dört İran İHA'sının bölgedeki deniz trafiğini hedef aldığını değerlendirdi.
🔹 İran Devrim Muhafızları, ABD saldırılarına karşılık bölgedeki ABD üslerine füze saldırıları düzenlediğini ve izinsiz geçmeye çalışan dört tankeri hedef aldığını açıkladı.
🔹 Kuveyt hava savunma sistemleri füze ve İHA saldırılarını önledi, Bahreyn'de sirenler çaldı ve halka sığınaklara gitmeleri çağrısı yapıldı.
🔹 İran, Kuveyt ve Bahreyn'deki ABD üslerini balistik füzelerle vurduğunu açıkladı. ABD ordusu altı füzenin önlendiğini ve yedinci füzenin hedefine ulaşmadığını duyurdu.
Diplomasi
🔹 ABD ve İran, yaklaşık üç aydır süren savaşı durduracak geçici bir anlaşma için dolaylı müzakerelerini sürdürüyor.
🔹 Tahran, olası bir anlaşma kapsamında petrol gelirlerine erişim, ham petrol ihracatına yönelik yaptırım muafiyetleri, limanlara uygulanan ABD ablukasının kaldırılması ve Hürmüz Boğazı üzerindeki etkisini korumayı talep ediyor.
🔹 İran, İsrail'in Güney Lübnan'dan çekilmesini İsrail ile Hizbullah arasında sağlanacak ateşkesin ve Washington ile yapılacak barış anlaşmasının şartlarından biri olarak desteklediğini açıkladı.
Açıklamalar
🔹 Donald Trump, İran'ın füze ve İHA üretim tesislerinin büyük bölümünün yok edildiğini ancak ülkenin füze stokunun yaklaşık yüzde 21-22'sini koruduğunu söyledi.
🔹 Donald Trump, İran yönetiminin güçlü ve gururlu olduğunu, anlaşma yapmak zorunda kalacağını ancak bunun zaman alacağını ifade etti.
🔹 İran lideri danışmanı Muhsin Rızai, barış anlaşmasının ABD'nin 24 milyar dolarlık İran varlığının üzerindeki blokeyi kaldırmasına bağlı olduğunu söyledi ve ABD'nin saldırıları yeniden başlatması halinde ağır sonuçlarla karşılaşacağını uyardı.
Lübnan cephesi
🔹 Hizbullah, Güney Lübnan'da İsrail birliklerine yönelik iki saldırı düzenlediğini açıkladı.
🔹 Lübnan güvenlik kaynakları, İsrail'in Güney Lübnan'daki birçok yerleşim yerine hava saldırıları düzenlediğini bildirdi.
🔹 Lübnan Meclis Başkanı Nebih Berri, İsrail birliklerinin aynı anda çekilmesi halinde Hizbullah'ın Güney Lübnan'dan çekilmesini kabul edeceğini söyledi.
🔹 Arnavutluk'ta Jared Kushner'in Sazan Adası ve Vlora yakınındaki Zvërnec kıyısında lüks tatil köyü geliştirme planına karşı son günlerde protestolar düzenlendi.
🔹 Protestolar, flamingoların önemli yaşam alanlarından biri olan bölgenin korunması talebiyle sivil toplum kuruluşları ve uluslararası medya tarafından "flamingo devrimi" olarak adlandırıldı.
🔹 Çevre örgütleri, projenin flamingolar, 200'den fazla göçmen kuş türü, Akdeniz fokları ve deniz kaplumbağalarının yaşam alanlarına zarar vereceğini savunuyor.
Edi Rama'nın açıklamaları
🔹 Arnavutluk Başbakanı Edi Rama, projenin ülkenin turizm sektörünü geliştirmek amacıyla yabancı yatırım çekme politikasının bir parçası olduğunu söyledi.
🔹 Edi Rama, "Eğer Jared olmasaydı Arnavutluk'ta yaşananlarla kimse ilgilenmezdi" dedi ve protestoların Donald Trump karşıtları tarafından büyütüldüğünü savundu.
🔹 Edi Rama, Kushner ve Ivanka Trump'ın protestolar başladıktan sonra kendisiyle temas kurmadığını söyledi.
🔹 Edi Rama, projede Katar merkezli Power Holding dahil başka yatırımcıların da bulunduğunu ifade etti.
Tartışmalar
🔹 Arnavutluk'ta 2024 yılında koruma altındaki alanlara turizm yatırımlarını kolaylaştıran yasa değişikliği yapıldı.
🔹 Tartışmalı tatil köyü projesi çevresel etki değerlendirmesinden geçmedi.
🔹 Edi Rama, İran'ın proje hakkında antisemitizm temelli dezenformasyon yayarak hibrit savaş yürüttüğünü öne sürdü ve Gazze'den Filistinlilerin bölgeye yerleştirileceğine ilişkin iddiaları sahte haber olarak nitelendirdi.
AB süreci
🔹 Edi Rama, çevresel tartışmaların Arnavutluk'un 2030 yılı için hedeflediği AB üyelik sürecini olumsuz etkilemeyeceğini söyledi.
🔹 Edi Rama, gelecekte Avrupa liderlerinin flamingolar ile turizm yatırımlarının birlikte var olabildiğini kendi gözleriyle göreceğini ifade etti.
🔹 AB liderleri, aday ülkelere tam üyelik süreci tamamlanmadan önce üyeliğin bazı ekonomik ve siyasi avantajlarını sunacak bir plan üzerinde uzlaşı arıyor.
🔹 Fransa ve Almanya tarafından hazırlanan öneri, Batı Balkan aday ülkelerine AB kurumlarında gözlemci statüsü verilmesini ve Tek Pazar'a sınırlı erişim sağlanmasını içeriyor.
🔹 AB liderleri, aday ülkelerin birliğe katılım sürecinin önemli ölçüde hızlandırılması gerektiği konusunda da görüş birliğine vardı.
Destek ve değerlendirmeler
🔹 Estonya Başbakanı Kristen Michal, Avrupa'nın verdiği sözleri tutması gerektiğini söyledi ve reformların somut sonuç vermesinin aday ülkelerin motivasyonunu artıracağını ifade etti.
🔹 Avrupa Konseyi Başkanı António Costa, genişleme sürecini hızlandıracak yeni bir reform paketinin görüşüldüğünü açıkladı.
🔹 AB'de konu üzerinde çalışan üst düzey bir yetkili, planın olumlu karşılandığını ve şimdi ayrıntılar ile ortak uzlaşı oluşturulmasına odaklanılacağını söyledi.
Aday ülkelerin tutumu
🔹 Arnavutluk, Bosna-Hersek, Karadağ, Kuzey Makedonya ve Sırbistan uzun süredir AB üyelik sürecinin tamamlanmasını bekliyor.
🔹 Karadağ Başbakanı Milojko Spajić, ülkesinin tüm yükümlülüklerini yerine getirdiğini ve tam üyeliğin tüm hak ve sorumluluklarını üstlenmeye hazır olduğunu söyledi.
🔹 Arnavutluk Başbakanı Edi Rama, kademeli entegrasyon yaklaşımını desteklediğini daha önce açıklamıştı.
Endişeler
🔹 Bazı aday ülkeler, planın Brüksel'den karar alan ancak karar süreçlerinde tam temsil edilmeyen ikinci sınıf ülkeler oluşturabileceği endişesini taşıyor.
🔹 Ukrayna'nın AB Büyükelçisi Vsevolod Chentsov, üyelik yerine sınırlı entegrasyon modeli sunulmasının aday ülkeler arasında iki farklı kategori oluşturma riski taşıdığını söyledi.
🔹 Kristen Michal, nihai hedefin her zaman tam üyelik olması gerektiğini ve gerekli kriterleri karşılayan ülkelerin AB üyesi olması beklentisinin korunması gerektiğini ifade etti.
🔹 Ivanka Trump, Akdeniz'deki 1.400 hektarlık özel bir ada ile Arnavutluk kıyısındaki yaklaşık sekiz kilometrelik sahil şeridini otel ve tatil köylerine dönüştürmeyi hedefleyen emlak projesini tanıttı.
🔹 Jared Kushner'in desteklediği proje, ada karşısındaki koruma altındaki doğal kıyı alanında da yapılaşma planlarını içeriyor.
🔹 Projenin ilk ayağı, komünist dönemden kalma eski bir askerî üs olan ıssız Sazan Adası'nı kapsıyor.
🔹 İkinci proje alanı olan Pishë Poro-Narta sahili, foklar, deniz kaplumbağaları, flamingolar ve pelikanlar dahil 200'den fazla kuş türüne ev sahipliği yapan Vjosa–Narta Koruma Alanı içinde bulunuyor.
Tepkiler
🔹 Proje, başkent Tiran'da geniş katılımlı protestolara yol açtı ve göstericiler flamingo figürleri taşıyarak doğal yaşam alanlarının tehdit altında olduğunu savundu.
🔹 Çevreciler, mayıs ayı başında bölgede iş makineleri, kamyonlar ve yol çalışmaları gördüklerini, alanda izin veya ruhsat bilgisi gösteren herhangi bir tabela bulunmadığını söyledi.
🔹 PPNEA, kumul ekosistemindeki zararın bir bölümünün geri döndürülemez hale geldiğini ve Narta Lagünü'nü denize bağlayan iki açıklıktan birinin kapatıldığını açıkladı.
Resmî açıklamalar
🔹 Arnavutluk Başbakanı Edi Rama, henüz ortada kesinleşmiş bir proje bulunmadığını ve çevresel etki değerlendirmesi çalışmalarının sürdüğünü söyledi.
🔹 Edi Rama, projenin flamingoların yaşam alanlarını yok etmeyeceğini ve doğal yaşam ile kalkınmanın birlikte var olabileceğini savundu.
🔹 Sazan Real Estate Development LLC Yönetim Kurulu Başkanı Asher Abehsera, yatırımın çevresel iyileştirme, istihdam oluşturma ve yerel topluluklara uzun vadeli değer sağlamaya odaklandığını söyledi.
Hukuki süreç
🔹 Arnavutluk'un yolsuzlukla mücadele özel savcılığı SPAK, projeyle bağlantılı bir soruşturma başlattı.
🔹 Avrupa Komisyonu, koruma altındaki bölgede planlanan proje nedeniyle çevresel etkiler konusunda Arnavutluk hükümetine kaygılarını iletti.
🔹 Avrupa Komisyonu, Arnavutluk Çevre Bakanlığı'nın inşaat çalışmalarının durdurulduğu yönünde taahhütte bulunduğunu açıkladı.
🔹 Çevre örgütleri, Arnavutluk hükümetinin Avrupa Birliği mevzuatına uyum sağlanmadan önce bu proje ve benzer yatırımları ilerletmeye çalıştığını savunuyor.
🔹 Anthropic, yapay zekâ modellerinin çok hızlı geliştiğini ve yakında insan müdahalesi olmadan kendi kendilerini geliştirebilecek seviyeye ulaşabileceğini savundu.
🔹 Anthropic Institute Başkanı Marina Favaro ve Anthropic kurucu ortaklarından Jack Clark, tam özyinelemeli kendini geliştiren yapay zekâ sistemlerinin bilim ve sağlık alanında büyük faydalar sağlayabileceğini ancak insanlık için ciddi riskler de oluşturabileceğini yazdı.
🔹 İnsanların yapay zekâ sistemleri üzerindeki kontrolünü kaybetme riski, sistemlerin kendi haleflerini tamamen geliştirebilmesi durumunda artabilir.
Güvenlik önlemleri
🔹 Anthropic, teknoloji şirketlerinin kendi kendini geliştiren yapay zekânın toplumsal etkilerinin daha iyi anlaşılabilmesi için ileri düzey yapay zekâ geliştirme çalışmalarını yavaşlatmayı veya durdurmayı değerlendirebileceğini savundu.
🔹 Araştırmacılar, yapay zekâ sistemlerinin kontrolden çıkması durumunda insanların müdahale edebilmesini sağlayacak mekanizmalar geliştirebilir.
🔹 Jack Clark, yapay zekâ sektörünün bir "fren pedalı" geliştirmesi gerektiğini söyledi ve mevcut durumda yalnızca gelişimi hızlandıran araçlara sahip olduklarını ifade etti.
Sektör ve iş birliği
🔹 Jack Clark, yapay zekâ davranışlarının doğrulanamaması, denetlenememesi ve güvenilirliğinin sağlanamamasının geliştirme sürecindeki en büyük risklerden biri olduğunu söyledi.
🔹 Anthropic halka arz başvurusu yaptı ve yapay zekâ altyapısını hızlandırmak için yatırımcılardan on milyarlarca dolar toplamayı hedefliyor.
🔹 Jack Clark, yapay zekâ şirketlerinin güvenlik önlemleri geliştirmek için birlikte çalışabileceğini savundu ve Soğuk Savaş döneminde nükleer silah yarışını sınırlamaya yönelik uluslararası iş birliklerini örnek gösterdi.
🔹 ABD Başkanı Donald Trump'ın temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner, Tennessee eyaletindeki Oak Ridge Ulusal Laboratuvarı'nda İran'la yürütülebilecek nükleer müzakerelerde görev alabilecek teknik uzmanlarla görüştü.
🔹 Beyaz Saray, İran'la savaşı sona erdirecek ve kapsamlı nükleer müzakereleri başlatacak bir mutabakat zaptına ulaşmayı hedefliyor ve görüşmeler başlaması halinde uzman ekibi hazır tutuyor.
Diplomasi
🔹 Steve Witkoff ve Jared Kushner, geçen hafta İranlı muhataplarıyla ateşkesi 60 gün uzatacak, Hürmüz Boğazı'nı yeniden açacak, İran'ın petrol satmasına izin verecek ve zenginleştirilmiş uranyum stokları ile gelecekteki zenginleştirme faaliyetlerini kapsayan görüşmeleri başlatacak bir mutabakat zaptının şartları üzerinde anlaşmaya vardı.
🔹 Müzakerelerin ikinci aşamaya geçmesi halinde teknik uzmanlar İran'ın nükleer materyallerinin tasfiyesi, uranyum zenginleştirme programının daha da sınırlandırılması ve anlaşmaya uyumun doğrulanmasına ilişkin plan hazırlayacak.
Sürecin Görünümü
🔹 ABD'li yetkililer, Beyaz Saray'ın İranlı müzakerecilerden olumlu işaretler aldığını değerlendiriyor.
🔹 ABD'li yetkililer, Tahran yönetimi içinde sürecin nasıl ilerletileceği konusunda görüş ayrılıkları bulunduğunu düşünüyor.
🔹 Dört Hintli denizci, Ağustos 2025’ten bu yana İstanbul açıklarında Marmara Denizi’nde demirli bulunan Moğolistan bayraklı AZRA C adlı konteyner gemisinde mahsur kaldı.
🔹 Denizciler, geminin uluslararası denizcilik kuralları gereği mürettebatlı tutulması zorunluluğu nedeniyle gemiden ayrılamıyor.
🔹 Gemi personeli, 10 aydır süren bekleyiş nedeniyle umutlarını kaybettiklerini, artan psikolojik baskı ve sağlık sorunları yaşadıklarını söyledi.
🔹 Geminin sahibi olduğu belirtilen Ahmed al-Masri ve Semra al-Masri, ocak ayında uluslararası bir uyuşturucu kaçakçılığı ve kara para aklama soruşturması kapsamında tutuklandı.
🔹 Geminin geleceği ve mürettebatın durumu, sahiplerinin tutuklanmasının ardından belirsizliğe sürüklendi.
🔹 Türkiye’deki International Transport Workers’ Federation temsilcisi Selahattin Polat, güvenlik gerekçesiyle mürettebatın mümkün olan en kısa sürede tahliye edilmesini istedi.
🔹 Polat, geminin diğer gemilerin seyir rotasında bulunduğunu ve deniz güvenliği açısından ciddi risk oluşturduğunu söyledi.
🔹 Yerel gemi acenteleri, ücretlerini alamadıkları için gemiye temel ihtiyaç ve hizmet sağlamayı durdurdu.
🔹 Gemide yakıt ve erzak sıkıntısı yaşanıyor.
🔹 Denizciler aylardır maaş alamıyor ve yerlerine yeni mürettebat gelene kadar gemiyi terk edemiyor.
🔹 Türk makamları ve ilgili kuruluşlar, mürettebatın gemiden ayrılabilmesi için hukuki süreç başlattı.
🔹 İstanbul Başsavcılığı, Ocak 2026’da İspanya açıklarında ele geçirilen 10 ton kokainle bağlantılı soruşturmada 12 kişinin tutuklandığını açıkladı.
🔹 Türk basınında yer alan bilgilere göre AZRA C gemisinin söz konusu uyuşturucu sevkiyatında kullanılması planlandı ancak gemide meydana gelen arıza nedeniyle plan uygulanmadı.
🔹 ITF verilerine göre 2025 yılı, 6.233 denizcinin 410 gemide terk edilmesiyle kayıtların tutulmaya başlandığı dönemden bu yana en kötü yıl oldu.
🔹 2025 yılında en fazla terk edilmiş gemi vakası Türkiye’de görüldü ve toplam 61 vaka kaydedildi.
🔹 Bu yıl şimdiye kadar dünya genelinde 151 gemi terk edilme vakası yaşandı.
🔹 Marmara Denizi’nde halen terk edilmiş durumda sınıflandırılan 15 yabancı bayraklı gemi bulunuyor.
🔹 Hindistan Konsolosluğu, denizcilerin ülkelerine geri gönderilebilmesi için girişimlerde bulunuyor.
🔹 ITF ve Deniz Çalışanları Dayanışma Derneği, mahsur kalan mürettebata içme suyu ve temel ihtiyaç malzemeleri ulaştırıyor.
🔹 Mürettebat üyelerinden biri, kurtarılacaklarına dair umutlarının çok az kaldığını söyledi.
🔹 Beyaz Saray’dan bir yetkili, İran Milli Takımı oyuncularının ABD’ye giriş vizelerini aldığını açıkladı.
🔹 Vizeler, İran’ın Los Angeles’ta oynayacağı ilk Dünya Kupası maçına 10 gün kala verildi.
🔹 İran’ın Meksika Büyükelçisi Abolfazl Pasandideh, perşembe günü takımın henüz ABD vizelerini almadığını söylemişti.
🔹 Beyaz Saray yetkilisine göre vizeler gece saatlerinde onaylandı.
🔹 İran Futbol Federasyonu sözcüsüne konu hakkında ulaşılamadı.
🔹 İran, vize sorunları ve takımın ABD’de mümkün olduğunca az bulunması yönündeki görüşlerin güçlenmesi nedeniyle kamp merkezini Arizona’dan Meksika’nın Tijuana kentine taşıdı.
🔹 İran kafilesinin pazar sabahı erken saatlerde Tijuana’ya ulaşması planlanıyor.
🔹 İran, G Grubu’ndaki ilk maçını 15 Haziran’da Los Angeles’ta Yeni Zelanda’ya karşı oynayacak.
🔹 Takım daha sonra 21 Haziran’da Los Angeles’ta Belçika ile karşılaşacak.
🔹 İran, grup aşamasındaki son maçını 26 Haziran’da Seattle’da Mısır’a karşı oynayacak.
🔹 Büyükelçi Pasandideh, ABD’nin İran takımının kendi topraklarında bulunmasını istemediğine dair resmî bir açıklama yapmadığını söyledi.
🔹 ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran heyetinde İslam Devrim Muhafızları Ordusu ile bağlantılı kişilerin yer almasına izin verilmeyeceğini açıkladı.
🔹 İran kadrosundaki bazı futbolcular, İran Devrim Muhafızları bünyesinde zorunlu askerlik hizmetini tamamladı.
🔹 Türkiye’de yıllık enflasyon mayıs ayında yüzde 32,6’ya yükseldi. Nisan ayında yıllık enflasyon yüzde 32,4 seviyesindeydi.
🔹 Bloomberg anketine katılan ekonomistlerin medyan beklentisi yüzde 32,5 düzeyindeydi.
🔹 Aylık enflasyon nisan ayındaki yüzde 4,2 seviyesinden mayısta yüzde 1,7’ye geriledi.
🔹 Aylık fiyat artışlarında giyim ve ayakkabı grubu en büyük katkıyı yaptı.
🔹 Gıda ve alkolsüz içecek fiyatları mayıs ayında sınırlı gerileme gösterdi.
🔹 Verilerin ardından beş yıllık devlet tahvili faizi 11 baz puan, on yıllık tahvil faizi ise 4 baz puan yükseldi.
🔹 Türk lirası dolar karşısında yüzde 0,1 değer kaybetti.
🔹 MUFG Bank Türkiye Hazine Direktörü Onur Ilgen, büyüme verileri ve kredi kısıtlamalarının ek parasal sıkılaştırma ihtiyacını azalttığını belirterek faizlerin sabit tutulabileceğini söyledi.
🔹 Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Para Politikası Kurulu, nisan ayında politika faizini yüzde 37 seviyesinde bıraktı.
🔹 İran savaşı sonrasında Merkez Bankası 28 Şubat’tan itibaren yüzde 37’lik politika faizinden fonlamayı durdurarak yüzde 40 seviyesindeki gecelik fonlama kanalını kullanmaya başladı.
🔹 Bloomberg Economics ekonomisti Selva Bahar Baziki, yıl sonu enflasyonunun Merkez Bankası’nın yüzde 26’lık tahmininin üzerinde kalarak yüzde 30’un biraz altında gerçekleşmesini beklediklerini belirtti.
🔹 Baziki, İran savaşı ve Türk lirasına yönelik zayıf piyasa algısının enflasyon üzerinde yukarı yönlü risk oluşturduğunu söyledi.
🔹 Borsa İstanbul’da hisse senetleri verilerin ardından geriledi.
🔹 Borsa İstanbul Bankacılık Endeksi gün içinde yüzde 2,2’ye kadar düştü ve sabah işlemlerinde yüzde 1,3 ekside işlem gördü.
🔹 İran savaşı nedeniyle yükselen enerji fiyatları, petrol ve doğal gaz ithalatçısı olan Türkiye üzerinde ekonomik baskı oluşturdu.
🔹 Artan enerji maliyetleri Türkiye’deki dezenflasyon sürecinin tersine dönmesine katkı sağladı.
🔹 Merkez Bankası geçen ay yüksek belirsizlik nedeniyle yıl sonu enflasyon tahmin aralığını kullanmayı askıya aldı.
🔹 Banka, Türk lirasındaki oynaklığı sınırlamak amacıyla döviz ve altın rezervlerinden milyarlarca dolar harcadı.
🔹 Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan, enflasyon görünümünün savaşın süresine bağlı olduğunu ve politika yapıcıların çatışmanın ikincil etkilerini yakından izlediğini söyledi.
🔹 Commerzbank Gelişmekte Olan Piyasalar Ekonomisti Tatha Ghose, petrol fiyatlarının yüksek kalması halinde faiz artırımı sinyali verilmemesinin Türk lirası üzerindeki baskıyı artırabileceğini söyledi.
🔹 Ghose, bu durumda rezerv kayıplarının hızlanabileceğini ve piyasalarda düzensiz gelişmeler yaşanma riskinin yükselebileceğini belirtti.
🔹 Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye’nin üç kamu katılım bankasının birleşeceğini açıkladı.
🔹 Ziraat Katılım, Vakıf Katılım ve Halk Katılım’ın birleşmesiyle oluşacak yeni yapının katılım bankacılığı sektörüne farklı bir ivme kazandırması hedefleniyor.
🔹 Erdoğan, İstanbul’da düzenlenen İslami ekonomi etkinliğinde yaptığı konuşmada katılım bankacılığının finans sistemindeki payının artırılmasına yönelik yeni bir girişim başlattıklarını söyledi.
🔹 Dördüncü kamu katılım bankası olan Emlak Katılım’ın da halka arz yoluyla hisselerini satışa sunacağı açıklandı.
🔹 Katılım bankaları, yüksek faiz yasağı dahil olmak üzere şeriat prensiplerine uygun faaliyet gösteriyor.
🔹 Erdoğan, “Faizin olduğu yerde refah olmaz. Sömürünün, adaletsizliğin ve etik dışı rekabetin olduğu yerde refah bulunamaz” dedi.
🔹 Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası verilerine göre katılım bankalarının ticari krediler içindeki payı 2026 yılının ilk çeyreğinde yüzde 7,4’e ulaştı.
🔹 Katılım bankalarının ticari kredilerdeki payı 2016 yılına göre iki kattan fazla artış gösterdi.
🔹 Katılım bankalarının bankacılık sistemindeki toplam varlık payı yüzde 9,5’e yükseldi.
🔹 Bu oran 2016 yılında yüzde 4,9 seviyesindeydi.
🔹 Ziraat Katılım, T.C. Ziraat Bankası bünyesinde faaliyet gösteriyor.
🔹 Halk Katılım, Türkiye Halk Bankası çatısı altında faaliyet yürütüyor.
🔹 Vakıf Katılım ise Türkiye Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yönetiliyor.
🔹 Türkiye, NATO’nun yakıt güvenliğini artırmayı amaçlayan 28 milyar dolarlık altyapı genişleme programı kapsamında yer altı yakıt boru hatlarını birbirine bağlamaya çalışıyor.
🔹 Proje, Trakya’daki Çorlu yakınlarındaki boru hattı sistemi ile Mersin ve İncirlik Hava Üssü yakınındaki güney hattını birbirine bağlamayı hedefliyor.
🔹 Bağlantının tamamlanması, NATO’nun Soğuk Savaş döneminden kalan ve askeri çatışmalarda ittifak kuvvetlerine yakıt sağlayan boru hattı ağını büyütecek.
🔹 Proje aynı zamanda Türkiye’nin enerji altyapısını da güçlendirecek.
🔹 Sivil kullanıma yönelik bölümlerin maliyetini Türkiye karşılayacak.
🔹 ABD-İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaş ve Rusya-Ukrayna savaşı nedeniyle yaşanan enerji tedarik sorunları NATO’nun yakıt lojistiğini güçlendirme çalışmalarını hızlandırdı.
🔹 Türkiye, İran’a komşu olması ve Karadeniz üzerinden Ukrayna’ya yakınlığı nedeniyle her iki çatışma bölgesine de yakın konumda bulunuyor.
🔹 NATO’nun onay verdiği projelerin bir kısmının, 7-8 Temmuz’da Ankara’da düzenlenecek NATO zirvesinde resmen desteklenmesi bekleniyor.
🔹 Proje altyapısının finansmanı NATO’nun ortak bütçesinden ayrılan 28 milyar dolarlık kaynaktan karşılanacak.
🔹 Projelerin bakım maliyetleri ise inşa edildikleri ülkeler tarafından üstlenilecek.
🔹 NATO’nun yaklaşık 10 bin kilometre uzunluğundaki mevcut yakıt hattı ağı, 12 ülkede askeri üsleri, sivil havaalanlarını, depoları ve diğer altyapıları birbirine bağlıyor.
🔹 Sistem, özellikle hava taşımacılığı ve havada yakıt ikmali operasyonlarında ortaya çıkan yüksek yakıt talebini karşılamak için kullanılıyor.
🔹 Değerlendirilen diğer projeler arasında NATO boru hattı ağının Doğu Avrupa’daki müttefik ülkelere doğru genişletilmesi de bulunuyor.
🔹 Türkiye ile Romanya arasında yaklaşık 1,2 milyar dolar maliyetle doğrudan askeri yakıt hattı kurulması da gündemde yer alıyor.
🔹 Ankara, Türkiye-Romanya hattının yalnızca askeri amaçlarla kullanılacağını ve Yunanistan veya Romanya’nın batısından geçecek alternatif güzergâhlardan daha düşük maliyetli olacağını savunuyor.
🔹 Algebris Investments, İran savaşı nedeniyle Türkiye ekonomisi üzerindeki baskıların arttığını değerlendirerek Türk tahvillerine karşı temerrüt riskine karşı koruma sağlayan kredi temerrüt takasları (CDS) almaya başladı.
🔹 Milano merkezli Algebris’te 3,7 milyar avroluk fon yöneten Gabriele Foà, Türkiye’nin ekonomik görünümünün kötüleşen cari açık, yükselen enerji fiyatları ve düşük döviz rezervleri nedeniyle kırılganlaştığını söyledi.
🔹 Foà, mevcut tahvil getirilerinin önümüzdeki yıllarda ortaya çıkabilecek riskleri karşılayacak düzeyde olmadığını belirterek “Türkiye almak yerine satma zamanı geldiğine inanıyoruz” dedi.
🔹 Algebris Global Credit Opportunities Fund son beş yılda benzer fonların yüzde 98’inden daha yüksek getiri elde etti.
🔹 Merkez Bankası verilerine göre yabancı yatırımcıların TL cinsi tahvil varlıklarının değeri, İran savaşının başladığı şubat sonundan bu yana yaklaşık yüzde 40 geriledi.
🔹 Türk lirası tahvilleri 2026 yılında yatırımcılara yüzde 3,2 zarar yazarken gelişmekte olan piyasa tahvilleri ortalama yüzde 1,1 getiri sağladı.
🔹 Dolar cinsinden Türk devlet tahvilleri yıl başından bu yana yüzde 0,3 kayıp verirken gelişmekte olan ülke devlet tahvillerinin ortalama getirisi yüzde 1,5 oldu.
🔹 Türkiye’nin brüt döviz rezervleri 29 Mayıs itibarıyla 53 milyar dolara gerileyerek Haziran 2021’den bu yana en düşük seviyeye indi.
🔹 Foà, Türkiye CDS primlerinin yaklaşık 250 baz puan seviyesinde işlem gördüğünü, risklerin artması halinde bunun 350, 450 hatta 550 baz puana yükselebileceğini söyledi.
🔹 Foà, Türkiye’de temerrüt yaşanmasının zor olduğunu ancak tamamen dışlanamayacağını belirtti.
🔹 Türkiye CDS’leri Temmuz 2022’de Fitch’in not indirimi sonrasında 900 baz puanın üzerine çıkarak sıkıntılı borç seviyelerine yaklaşmıştı.
🔹 Haziran 2023’te Mehmet Şimşek’in ekonomi yönetimine gelmesinin ardından Türkiye faiz artırımlarıyla yatırımcı güvenini yeniden kazanmaya çalıştı.
🔹 Foà, İran kaynaklı çatışmanın büyümesi halinde Türkiye’nin en kırılgan ülkelerden biri olabileceğini söyledi.
🔹 Bloomberg verilerine göre Türkiye’nin cari açığının milli gelire oranı 2024 Eylül ayından bu yana her çeyrekte artarak bu yıl yüzde 2,44’e ulaştı.
🔹 Foà, petrol fiyatının varil başına 150 dolara yükselmesi halinde cari açığın milli gelirin yüzde 4-5’ine çıkabileceğini ve bunun CDS piyasasında sert fiyatlamalara yol açabileceğini ifade etti.
🔹 Algebris geçen yılın ilk yarısının sonunda Türk tahvillerindeki pozisyonlarını kapattı.
🔹 Foà, “2024 ve 2025 Türkiye işlemi için mükemmel yıllardı ancak Türkiye ekonomik programının sınırlarına ulaştı ve şu aşamada kenarda beklemek daha iyi” dedi.
🔹 ABD’deki küçük işletme sahipleri, OpenClaw adlı yazılım aracılığıyla e-posta, müşteri hizmetleri, muhasebe, araştırma ve operasyon yönetimi gibi görevleri yerine getiren yapay zekâ ajanları kullanmaya başladı.
🔹 OpenClaw, kullanıcıların dosyalarına, çevrim içi hesaplarına ve iş akışlarına erişerek büyük dil modelleri üzerinden görevleri otomatik olarak yerine getiren yapay zekâ ajanları oluşturuyor.
🔹 Kaliforniyalı iflas avukatı Scott Bell, beş yapay zekâ ajanı kurarak mahkeme bildirimlerini takip etmeye, müvekkillerle iletişim kurmaya ve hukuki analizler hazırlamaya başladı.
🔹 Bell’in ajanları mahkeme belgelerini okuyabiliyor, müvekkillere İngilizce veya İspanyolca mesaj gönderebiliyor ve hukuki savunma taslakları hazırlayabiliyor.
🔹 Havacılık sektöründe çalışan Sean Chuplis, yan iş olarak yürüttüğü havacılık ekipmanı şirketinin müşteri desteği, sipariş yönetimi, reklam kampanyaları ve içerik üretimini yapay zekâ ajanlarına devretti.
🔹 Chuplis, daha önce ayda yaklaşık 20 saat ayırdığı işletmesini artık haftada yaklaşık bir saatlik kontrolle yönetebildiğini söyledi.
🔹 Bazı kullanıcılar, yapay zekâ ajanlarının yeni ürün özellikleri geliştirme, pazarlama fikirleri üretme ve müşteri taleplerine uygun çözümler önerme gibi görevleri bağımsız şekilde gerçekleştirdiğini belirtti.
🔹 Yapay zekâ ajanları zaman zaman dosya bulamama, yanlış karar verme veya beklenmedik şekilde çalışmayı durdurma gibi sorunlar da yaşayabiliyor.
🔹 Kullanıcılar, ajanların çalışabilmesi için büyük dil modellerine yapılan her sorgu nedeniyle önemli maliyetlerle karşılaşabiliyor.
🔹 Güvenlik uzmanları, yapay zekâ ajanlarının kurumsal verilere erişebilmesi nedeniyle bilgi sızıntısı ve siber saldırı riskleri taşıdığı uyarısında bulunuyor.
🔹 Meta’nın yapay zekâ güvenliği ekibinde görev yapan Summer Yue, bir OpenClaw ajanının kritik e-postaları silmeye başlaması üzerine sistemi acil olarak durdurmak zorunda kaldığını söyledi.
🔹 Siber güvenlik uzmanları, saldırganların doğal dil kullanarak ajanlardan şirket sırlarını elde etmeye çalıştığı “prompt injection” saldırılarını önemli bir tehdit olarak değerlendiriyor.
🔹 Connecticut’taki emlak işletmecisi Tom Gelman, bakım talepleri, takvim yönetimi ve muhasebe işlemlerini otomatikleştirdikten sonra uzaktan çalışan bir asistanıyla yollarını ayırdı.
🔹 Bazı kullanıcılar yapay zekânın küçük işletmeleri daha verimli hale getireceğini savunurken, bazı uzmanlar çok sayıda beyaz yakalı görevin otomasyon nedeniyle ortadan kalkabileceği görüşünde.
🔹 MIT profesörü ve Nobel ödüllü ekonomist Simon Johnson, yapay zekânın verimlilik artışı sağlarken gelir eşitsizliğini artırabileceğini ve birçok işi daha düşük ücretli pozisyonlara dönüştürebileceğini söyledi.
🔹 OpenClaw’ın geliştiricileri ve kullanıcıları, sistemlerin hâlen hatalara açık olduğunu ancak yapay zekâ ajanlarının iş dünyasında giderek daha yaygın hale gelmesini bekliyor.
🔹 Trump yönetiminin Küba ekonomisine yönelik yeni yaptırım politikaları sonrasında üç uluslararası otel zinciri ve Visa ile Mastercard işlemlerini yöneten bir banka ülkedeki faaliyetlerini sonlandırdı.
🔹 Yabancı şirketlere, Küba ordusuna bağlı işletmelerle ortaklıklarını sona erdirmeleri için cuma gününe kadar süre verildi.
🔹 ABD, Küba Silahlı Kuvvetleri dahil olmak üzere yeni bir grup Kübalı yetkili ve kuruluşa yaptırım uyguladığını açıkladı.
🔹 ABD kurallarını ihlal eden şirket yöneticileri ABD vizelerini kaybetme ve mal varlıklarının dondurulması riskiyle karşı karşıya bulunuyor.
🔹 Şirketler de Amerikan bankacılık sistemine erişimlerini kaybetmek dahil çeşitli yaptırımlarla karşılaşabilir.
🔹 Küba Merkez Bankası, Visa ve Mastercard işlemlerini yöneten bir bankanın ABD yaptırımlarına uyum amacıyla faaliyetlerini durdurduğunu duyurdu.
🔹 Küba hükümeti bu kararı Küba halkını ekonomik olarak boğmaya yönelik bir stratejinin parçası olarak nitelendirdi.
🔹 İspanyol otel işletmecisi Iberostar, Küba ordusuna bağlı turizm şirketi Gaviota için işlettiği 12 otelin yönetiminden çekileceğini açıkladı.
🔹 Bir diğer İspanyol şirket olan Meliá, işlettiği 15 otelden ayrılacağını duyurdu.
🔹 Kanadalı Blue Diamond da Küba’daki onlarca otel operasyonunu sonlandıracağını bildirdi.
🔹 Endonezya merkezli Archipelago International da Küba’daki faaliyetlerini durdurdu.
🔹 Trump yönetiminin hedef aldığı GAESA adlı askerî holding, Küba ekonomisinin yaklaşık yarısını kontrol ediyor.
🔹 Yeni yaptırımlar yabancı şirketleri ve finans kuruluşlarını da kapsayan ikincil yaptırım mekanizmasına dayanıyor.
🔹 Trump, Küba’nın “çökme noktasına geldiğini” söyledi ve İran savaşı sonrasında Küba konusuna odaklanacağını belirtti.
🔹 ABD’nin uyguladığı petrol kısıtlamaları ve ekonomik baskılar Küba’daki elektrik kesintilerini, yakıt sıkıntısını ve gıda krizini ağırlaştırdı.
🔹 ABD Dışişleri Bakanlığı, Küba Devlet Başkanı Miguel Díaz-Canel ve ailesini de yeni yaptırım listesine ekledi.
🔹 Hükümet destekli Mahalle Devrim Savunma Komiteleri ile Küba’nın altın madenciliği girişimi de yaptırımların kapsamına alındı.
🔹 Almanya ve Fransa merkezli iki büyük deniz taşımacılığı şirketi daha önce Küba operasyonlarını sonlandıracaklarını açıklamıştı.
🔹 Birleşmiş Milletler Dünya Gıda Programı, nakliye çözümü bulamadığı için Küba’ya yaklaşık 3.000 ton gıda gönderme planını erteledi.
🔹 Kuruluş ayrıca Visa ve Mastercard sistemlerinin kullanılamaması nedeniyle yakıt ödemelerinde alternatif yöntemler arıyor.
🔹 Küba Devlet Başkanı Miguel Díaz-Canel, GAESA’nın belirli kişileri zenginleştirmek için değil ABD baskılarına karşı direnmek amacıyla faaliyet gösterdiğini savundu.
🔹 Küba’daki turizm sektörü son yıllarda ciddi daralma yaşarken, yakıt sıkıntısı nedeniyle bazı havayolları da ülkeye uçuşlarını azaltmıştı.
🔹 ABD Dışişleri Bakanlığı, şirketlerin Küba’dan çekilmesinin yaptırımların temel amaçlarından biri olduğunu açıkladı.
🔹 Bakanlık, yaptırımların Küba ordusunun uluslararası yatırımlardan gelir elde etmesini engellemeyi hedeflediğini belirtti.
🔹 Hizbullah’ın fiber optik kabloyla yönlendirilen patlayıcı dronları son haftalarda İsrail zırhlı araçlarını, tanklarını ve hava savunma sistemlerini hedef aldı.
🔹 İsrail ordusuna göre her gün birden fazla drone saldırısı gerçekleşiyor ve son bir haftada üç İsrail askeri öldü.
🔹 Saldırılar İsrail’in güney Lübnan’daki operasyonlarında kullandığı güvenlik kuşağı stratejisinin etkinliğini sorgulattı.
🔹 Fiber optik dronlar radyo sinyalleri yerine kabloyla kontrol edildiği için elektronik karıştırma sistemlerinden etkilenmiyor.
🔹 İsrailli yetkililer, ordunun 2024 yılında Hizbullah’ın bu tür dronları kullanabileceği yönünde uyarıldığını ancak gerekli hazırlıkların yeterince yapılmadığını söyledi.
🔹 İsrail birlikleri nisan ayından bu yana günlük drone saldırılarıyla karşı karşıya kalırken, Ukrayna’da yaygın kullanılan bazı basit koruma yöntemleri sahada uygulanmamıştı.
🔹 Hizbullah, ABD-İsrail’in İran’a yönelik savaşının başlamasının ardından İsrail’e karşı roket ve drone saldırılarını artırdı.
🔹 İsrail ordusu saldırıları durdurmak amacıyla Lübnan’ın güneyinde daha fazla köyü kontrol altına aldı ve geniş çaplı yıkım operasyonları yürüttü.
🔹 Lübnan Sağlık Bakanlığı verilerine göre çatışmalarda 3.400’den fazla kişi hayatını kaybetti ve 1 milyondan fazla kişi yerinden edildi.
🔹 Nisan ayından bu yana Hizbullah’ın drone saldırılarında en az 10 İsrail askeri ve bir sivil öldü.
🔹 Hizbullah mayıs ayında İsrail askerleri ve askerî hedeflerine yönelik drone saldırılarını gösteren 30’dan fazla video yayımladı.
🔹 İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, drone tehdidine karşı çözüm geliştirmek amacıyla özel bir uzman ekibi kurulması talimatı verdiğini açıkladı.
🔹 Netanyahu, yeni önlemler için bütçe sınırlaması uygulanmayacağını söyledi.
🔹 Fiber optik dronların temel savunma yöntemi vurulmaları veya kontrol kablolarının koparılması olarak görülüyor.
🔹 İsrailli yetkililere göre Hizbullah’ın kullandığı fiber optik dronların menzili yaklaşık 19 kilometreye ulaşıyor.
🔹 Ukraynalı askerî yetkililer 2025 yılında İsrail’e giderek Rus dronlarına karşı geliştirdikleri yöntemleri anlattı.
🔹 Son haftalarda İsrail, Ukrayna’dan yeni bir uzman heyeti göndermesini istedi.
🔹 Ukrayna yönetimi, ikinci ziyaret için İsrail’in Ukrayna hava savunmasına desteğini artırmasını şart koştu.
🔹 Güvenlik uzmanları, Ukrayna’nın cep telefonu şebekeleri üzerinden yüzlerce kilometre uzaklıktan yönlendirdiği saldırı dronlarının gelecekte Hizbullah tarafından da kullanılabileceği uyarısında bulundu.
🔹 Eski İsrailli güvenlik yetkilileri, dikkatlerin İran’ın balistik füze programına yönelmesi nedeniyle Hizbullah’ın drone kapasitesinin yeterince ciddiye alınmadığını söyledi.
🔹 Eski hava savunma komutanı Shachar Shochat, dronların stratejik değil taktik bir tehdit oluşturduğunu ancak askerlerin moraline zarar verebileceğini belirtti.
🔹 Hizbullah’ın fiber optik kabloyla yönlendirilen patlayıcı dronları son haftalarda İsrail zırhlı araçlarını, tanklarını ve hava savunma sistemlerini hedef aldı.
🔹 İsrail ordusuna göre her gün birden fazla drone saldırısı gerçekleşiyor ve son bir haftada üç İsrail askeri öldü.
🔹 Saldırılar İsrail’in güney Lübnan’daki operasyonlarında kullandığı güvenlik kuşağı stratejisinin etkinliğini sorgulattı.
🔹 Fiber optik dronlar radyo sinyalleri yerine kabloyla kontrol edildiği için elektronik karıştırma sistemlerinden etkilenmiyor.
🔹 İsrailli yetkililer, ordunun 2024 yılında Hizbullah’ın bu tür dronları kullanabileceği yönünde uyarıldığını ancak gerekli hazırlıkların yeterince yapılmadığını söyledi.
🔹 İsrail birlikleri nisan ayından bu yana günlük drone saldırılarıyla karşı karşıya kalırken, Ukrayna’da yaygın kullanılan bazı basit koruma yöntemleri sahada uygulanmamıştı.
🔹 Hizbullah, ABD-İsrail’in İran’a yönelik savaşının başlamasının ardından İsrail’e karşı roket ve drone saldırılarını artırdı.
🔹 İsrail ordusu saldırıları durdurmak amacıyla Lübnan’ın güneyinde daha fazla köyü kontrol altına aldı ve geniş çaplı yıkım operasyonları yürüttü.
🔹 Lübnan Sağlık Bakanlığı verilerine göre çatışmalarda 3.400’den fazla kişi hayatını kaybetti ve 1 milyondan fazla kişi yerinden edildi.
🔹 Nisan ayından bu yana Hizbullah’ın drone saldırılarında en az 10 İsrail askeri ve bir sivil öldü.
🔹 Hizbullah mayıs ayında İsrail askerleri ve askerî hedeflerine yönelik drone saldırılarını gösteren 30’dan fazla video yayımladı.
🔹 İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, drone tehdidine karşı çözüm geliştirmek amacıyla özel bir uzman ekibi kurulması talimatı verdiğini açıkladı.
🔹 Netanyahu, yeni önlemler için bütçe sınırlaması uygulanmayacağını söyledi.
🔹 Fiber optik dronların temel savunma yöntemi vurulmaları veya kontrol kablolarının koparılması olarak görülüyor.
🔹 İsrailli yetkililere göre Hizbullah’ın kullandığı fiber optik dronların menzili yaklaşık 19 kilometreye ulaşıyor.
🔹 Ukraynalı askerî yetkililer 2025 yılında İsrail’e giderek Rus dronlarına karşı geliştirdikleri yöntemleri anlattı.
🔹 Son haftalarda İsrail, Ukrayna’dan yeni bir uzman heyeti göndermesini istedi.
🔹 Ukrayna yönetimi, ikinci ziyaret için İsrail’in Ukrayna hava savunmasına desteğini artırmasını şart koştu.
🔹 Güvenlik uzmanları, Ukrayna’nın cep telefonu şebekeleri üzerinden yüzlerce kilometre uzaklıktan yönlendirdiği saldırı dronlarının gelecekte Hizbullah tarafından da kullanılabileceği uyarısında bulundu.
🔹 Eski İsrailli güvenlik yetkilileri, dikkatlerin İran’ın balistik füze programına yönelmesi nedeniyle Hizbullah’ın drone kapasitesinin yeterince ciddiye alınmadığını söyledi.
🔹 Eski hava savunma komutanı Shachar Shochat, dronların stratejik değil taktik bir tehdit oluşturduğunu ancak askerlerin moraline zarar verebileceğini belirtti.
🔹 ABD Temsilciler Meclisi, Ukrayna’ya yeni yardım ve Rusya’ya yönelik ek yaptırımlar içeren tasarıyı 195’e karşı 226 oyla kabul etti.
🔹 Tasarı, Ukrayna’ya 8 milyar dolar kredi ve 1,8 milyar dolar askerî ve güvenlik yardımı sağlanmasını öngörüyor.
🔹 Oylamada 18 Cumhuriyetçi vekil parti yönetimine karşı çıkarak Demokratlarla birlikte tasarıya destek verdi.
🔹 Tasarı, Rusya’nın savaş ekonomisini destekleyen şirket ve kişilere yeni yaptırımlar getiriyor.
🔹 Rusya’ya destek amacıyla yaptırımları aşmaya çalışan yabancı şirketler, kuruluşlar ve bireyler de yaptırımların kapsamına alınacak.
🔹 Tasarı şimdi Senato’ya gönderilecek.
🔹 Donald Trump daha önce Rusya’ya yönelik benzer yaptırım girişimlerine karşı çıkmıştı.
🔹 Tasarının Kongre’den geçmesi halinde Trump’ın veto etmesi bekleniyor.
🔹 Tasarı destekçileri oylamanın Ukrayna’ya yönelik Kongre desteğinin sürdüğünü gösterdiğini söyledi.
🔹 Bu hafta Cumhuriyetçi bazı vekiller, İran savaşı konusunda da Trump yönetimine karşı çıkarak Kongre onayı şartı getirmeyi amaçlayan bir tasarıya destek vermişti.
🔹 Tasarının mimarı New York Temsilcisi Gregory Meeks oldu.
🔹 Meeks, Cumhuriyetçi liderliğin engellemelerini aşmak için özel bir usul yöntemi kullanarak tasarıyı doğrudan Genel Kurul gündemine taşıdı.
🔹 Nebraska Temsilcisi Don Bacon ve Pensilvanya Temsilcisi Brian Fitzpatrick, Cumhuriyetçi Parti çizgisinden ayrılarak tasarıya destek veren isimler arasında yer aldı.
🔹 Oylama, Temsilciler Meclisi’nin iki yıldan uzun süredir Ukrayna için kabul ettiği ilk büyük mali destek paketi oldu.
🔹 Son büyük Ukrayna yardım paketi yaklaşık 60 milyar dolarlık güvenlik desteğini içeriyordu.
🔹 Tasarı destekçileri yardımın büyük bölümünün doğrudan kredi şeklinde yapılandırıldığına dikkat çekti.
🔹 Don Bacon, oylama öncesinde Ukrayna’ya desteğin demokrasi ve özgürlüklerin savunulması anlamına geldiğini söyledi.
🔹 Cumhuriyetçi muhalifler tasarının Trump’ın savaşın sona erdirilmesine yönelik müzakere girişimlerini zorlaştırabileceğini savundu.
🔹 Iowa Temsilcisi Zach Nunn tasarıyı “taktiksel hata” olarak nitelendirdi.
🔹 Trump, Beyaz Saray’da yaptığı açıklamada Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’nin Vladimir Putin ile doğrudan görüşme çağrısından memnuniyet duyduğunu söyledi.
🔹 Trump, Ukrayna ve Rusya arasındaki diplomatik temaslarda ABD’nin önemli rol oynadığını ifade etti.
🔹 Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, 9-10 Haziran’da Kuzey Kore’ye giderek Kim Jong-un ile iki günlük zirve gerçekleştirecek.
🔹 Xi’nin Kuzey Kore’ye son ziyareti 2019’da gerçekleşmişti.
🔹 Kim Jong-un, son yıllarda Rusya ile geliştirdiği ilişkiler sayesinde Çin’e olan ekonomik bağımlılığını azalttı.
🔹 Rusya, Ukrayna savaşı karşılığında Kuzey Kore’ye petrol, gıda, ekonomik destek ve askerî teknoloji sağladı.
🔹 Kuzey Kore ise Rusya’ya asker ve mühimmat gönderdi.
🔹 Xi Jinping’in ziyaret sırasında Çin ile Kuzey Kore arasındaki ittifakı ve Batı karşısındaki ortak duruşu vurgulaması bekleniyor.
🔹 Çin, Kuzey Kore üzerindeki etkisini korumaya ve Pyongyang’ın Moskova’ya fazla yaklaşmasını engellemeye çalışıyor.
🔹 Analistler, Pekin’in Kuzey Kore’nin Rusya ile giderek yakınlaşmasından rahatsız olduğunu belirtiyor.
🔹 Çin mart ayında Pekin-Pyongyang arasındaki tren ve uçak seferlerini yeniden başlattı.
🔹 Kim Jong-un, Çin’den daha fazla ekonomik destek ve taviz elde etmeye çalışıyor.
🔹 Kuzey Kore yönetimi Çinli turistleri çekmek amacıyla sahil turizmi ve kaplıca projelerine yatırım yaptı.
🔹 Xi Jinping, Kuzey Kore’nin hâlâ en büyük ekonomik destekçisinin Çin olduğunu hatırlatmak istiyor.
🔹 Çin, ABD ile eşit düzeyde küresel güç olduğunu göstermek amacıyla Kuzey Kore ile ilişkilerini öne çıkarıyor.
🔹 Xi, son dönemde Pekin’de Donald Trump ve Vladimir Putin ile zirveler gerçekleştirdi.
🔹 Donald Trump ikinci başkanlık döneminde Kim Jong-un ile yeniden görüşme isteğini birkaç kez dile getirdi.
🔹 Kim Jong-un, nükleer programın müzakere konusu yapılacağı herhangi bir görüşmeye sıcak bakmıyor.
🔹 Kuzey Kore yönetimi nükleer silahları rejim güvenliğinin temel unsuru olarak görüyor.
🔹 Trump yönetiminin İran’a yönelik saldırıları, Pyongyang’ın nükleer caydırıcılık konusundaki yaklaşımını daha da güçlendirdi.
🔹 Rusya 2024 yılında Kuzey Kore ile karşılıklı savunma anlaşması imzaladı.
🔹 Vladimir Putin, Kuzey Kore’nin savunma kapasitesini güçlendirme hakkına sahip olduğunu söyledi.
🔹 Kuzey Kore’nin yaklaşık 50 nükleer savaş başlığına sahip olduğu tahmin ediliyor.
🔹 Pyongyang kıtalararası balistik füze teknolojilerini geliştirmek için daha ileri askerî teknolojilere ulaşmaya çalışıyor.
🔹 Çin resmî olarak nükleer silahlı bir Kuzey Kore’yi desteklemese de son yıllarda Pyongyang ile ilişkilerini güçlendirmeye öncelik veriyor.
🔹 Eylül 2025’te Pekin’de yapılan Xi-Kim görüşmesinin resmî açıklamalarında ilk kez Kore Yarımadası’nın nükleer silahlardan arındırılması hedefi yer almadı.
🔹 Beyaz Saray geçen ay Trump ve Xi’nin Kuzey Kore’nin nükleer silahlardan arındırılması konusunda ortak hedefi teyit ettiğini açıkladı.
🔹 Çin tarafının açıklamasında ise yalnızca Kore Yarımadası konusunun görüşüldüğü belirtildi.
🔹 Analistler, Kuzey Kore’nin hem Çin hem de Rusya ile dengeli ilişkiler kurabilmesinin Kim Jong-un’a daha geniş hareket alanı sağlayabileceğini değerlendiriyor.
🔹 Çin Devlet Konseyi bu hafta, yurt dışına yatırım yapmak isteyen Çinli şirketler için ulusal güvenlik incelemesini zorunlu kılan yeni kurallar açıkladı.
🔹 Yeni düzenleme, nisan ayında yürürlüğe giren ve yabancı şirketlerin tedarik zincirlerini Çin dışına taşıma girişimlerine müdahale edilmesine izin veren kuralları takip etti.
🔹 Pekin, teknoloji ve tedarik zincirleri etrafında daha korunaklı bir ekonomik yapı oluşturmayı hedefliyor.
🔹 Yeni kurallar Çinli şirketlerin yurt dışındaki faaliyetlerini de ulusal güvenlik çerçevesine dahil ediyor.
🔹 Çinli şirketlerin dış yatırımları “teşvik edilen”, “kısıtlanan” ve “yasaklanan” kategorilerine ayrılarak değerlendirilecek.
🔹 Yetkililer belirli sektörlerde sermaye, teknoloji, yetenek ve fikri mülkiyetin ülke dışına çıkmasını engellemeyi amaçlıyor.
🔹 Düzenlemeler, ulusal güvenlik gerekçesiyle yatırımcıların hisselerini satmaya zorlanmasına veya yatırımların durdurulmasına izin veriyor.
🔹 Kurallar ayrıca yabancı hükümetlerin Çin yatırımlarına yönelik kısıtlamalarına karşı misilleme yapılabilmesi için yeni hukuki zemin oluşturuyor.
🔹 Pekin, gerekli gördüğü durumlarda yabancı şirketlerin Çin’de faaliyet göstermesini veya yatırım yapmasını engelleyebilecek.
🔹 Çin son yıllarda ihracat kontrolleri, yaptırımlar ve ticari karşı önlemlerden oluşan geniş bir araç seti oluşturdu.
🔹 Pekin daha önce Meta’nın Çinli mühendisler tarafından kurulan yapay zekâ şirketi Manus’u satın alma girişimini engelledi.
🔹 Çin ayrıca ABD yaptırımlarına maruz kalan rafinerilere bu yaptırımlara uymamaları talimatını verdi.
🔹 Devlet destekli bir güvenlik ekipmanı şirketine Avrupa Birliği soruşturmalarıyla iş birliği yapmaması yönünde talimat verildi.
🔹 Çin son yıllarda şirketlerini yurt dışında üretim tesisleri kurmaya ve yeni pazarlara açılmaya teşvik ediyordu.
🔹 Yeni güvenlik incelemeleri bu genişleme stratejisinin uygulanmasını daha karmaşık hale getirebilir.
🔹 Çin bireylerin yurt dışına çıkarabileceği para miktarını yıllık 50 bin dolar ile sınırlandırmaya devam ediyor.
🔹 ABD 2024 yılında Çin’in yarı iletken, kuantum bilişim ve yapay zekâ sektörlerine yönelik bazı yatırımları kısıtlamıştı.
🔹 Avrupa Birliği de üye ülkelerine aynı hassas sektörlerdeki yatırımları gözden geçirme çağrısı yaptı.
🔹 Çin ise ulusal güvenlik kavramını ABD ve Avrupa’ya kıyasla çok daha geniş tanımlıyor.
🔹 Çinli yetkililer yeni düzenlemeleri yurt dışı yatırımlar açısından bir “dönüm noktası” olarak nitelendiriyor.
🔹 Hukuk ve ticaret uzmanları, dünyanın büyük ekonomilerinde sermaye, teknoloji ve ticaret akışlarını kısıtlayan yeni bir dönemin hızla şekillendiğini belirtiyor.
🔹 Bilim insanları, akciğer kanseri teşhisinden beş yıldan daha uzun süre önce risk artışını gösterebilen 14 kan proteini tespit etti.
🔹 Araştırmacılar ayrıca mevcut bir iltihap önleyici ilacın, bu protein seviyeleri yüksek kişilerde akciğer kanseri riskini önemli ölçüde azaltabileceğine dair erken bulgular elde etti.
🔹 Çalışma sonuçları Cell dergisinde yayımlandı.
🔹 Akciğer kanseri dünya genelinde en sık teşhis edilen kanserlerden biri olmaya devam ediyor ve teşhis alan hastaların üçte birinden azı beş yıldan uzun yaşayabiliyor.
🔹 Araştırmaya Birleşik Krallık’taki Francis Crick Enstitüsü’nden Charles Swanton liderlik etti.
🔹 Ekip, UK Biobank’tan alınan 48 bin kan örneğini makine öğrenmesi kullanarak analiz etti.
🔹 Araştırmacılar akciğer kanseri gelişimiyle ilişkili 14 protein belirledi.
🔹 Bu proteinler yaş, sigara kullanımı ve akciğer hastalığı geçmişiyle birlikte değerlendirildiğinde mevcut risk değerlendirme modellerinden daha doğru tahminler sağladı.
🔹 Protein imzası, sigara içmeyen kişilerin de yer aldığı sekiz farklı uluslararası veri setinde doğrulandı.
🔹 Araştırmacılar bu proteinlerin belirli bir iltihaplanma yolunun aktif hale gelmesiyle arttığını gösterdi.
🔹 Sigara kullanımı ve hava kirliliği bu iltihaplanma yolunu tetikleyebiliyor.
🔹 Bulgular, akciğer kanserinin yalnızca genetik mutasyonlardan değil, mutasyonlar ile iltihabın birlikte etkisinden kaynaklanabileceğini gösteriyor.
🔹 Aynı protein imzası daha sonra kronik obstrüktif akciğer hastalığı ve akciğer fibrozisi geliştiren kişilerde de yüksek bulundu.
🔹 Araştırmacılar daha sonra aynı iltihaplanma yolunu hedefleyen canakinumab adlı ilacın verilerini inceledi.
🔹 Daha önce yapılan randomize kontrollü bir çalışmada yer alan 4.650 hastanın verileri analiz edildi.
🔹 Protein seviyeleri yüksek olan yaklaşık 2.300 kişide canakinumab kullanımı akciğer kanseri riskini yaklaşık yarı yarıya azalttı.
🔹 Araştırmacılar bu biyolojik göstergenin kanser alanında kolesterol için kullanılan LDL ölçümüne benzer bir rol oynayabileceğini belirtti.
🔹 Bulguların klinik uygulamaya geçebilmesi için protein imzasının ek çalışmalarla doğrulanması gerekiyor.
🔹 Bilim insanları ayrıca canakinumabın akciğer kanserini gerçekten önleyip önlemediğini gösterecek yeni klinik çalışmalar yapılması gerektiğini söyledi.
🔹 Canakinumab enfeksiyon ve sepsis riskinde artış gibi ciddi yan etkilere yol açabiliyor.
🔹 Uzmanlar aynı biyolojik yolu hedefleyen daha güvenli ilaçların geliştirilebileceğini belirtti.
🔹 Protein testi, düşük doz bilgisayarlı tomografi ile yapılan akciğer kanseri taramalarından en fazla fayda görecek kişilerin belirlenmesine de yardımcı olabilir.
🔹 Kan testi, mevcut tarama kriterlerini karşılamayan ancak yüksek risk taşıyan kişilerin tespit edilmesini de sağlayabilir.
🔹 Özellikle hiç sigara içmemiş kişilerde akciğer kanserinin erken belirlenmesi için yeni yöntemlere ihtiyaç duyuluyor.
🔹 Araştırmacılar, akciğer kanserinin en erken aşamada tespit edilmesinin veya tamamen önlenmesinin hastalıkla mücadelede en büyük kazanımı sağlayacağını belirtti.
🔹 Columbia Üniversitesi araştırmacıları, insan embriyolarının DNA’sında daha önce görülmemiş hassasiyetle gen düzenlemesi gerçekleştirdi.
🔹 Çalışmada CRISPR’ın daha yeni bir versiyonu olan “base editing” yöntemi kullanıldı.
🔹 Yöntem, DNA dizilerindeki tekil genetik harflerin değiştirilmesini sağlarken klasik CRISPR uygulamalarında görülen büyük DNA hasarlarını büyük ölçüde önledi.
🔹 Araştırmacılar teknolojinin gelecekte kalıtsal hastalıklara yol açan mutasyonların embriyo aşamasında düzeltilmesine imkân verebileceğini belirtti.
🔹 Teknoloji aynı zamanda belirli özelliklere sahip bebeklerin tasarlanabilmesi ihtimalini gündeme getirerek etik tartışmaları yeniden alevlendirdi.
🔹 Araştırmaya liderlik eden genetikçi Dieter Egli, embriyo DNA’sının değiştirilmesinin yararları ve riskleri konusunda geniş bir toplumsal tartışma yürütülmesi gerektiğini söyledi.
🔹 Ekip daha önce körlüğe yol açan EYS genindeki mutasyonları CRISPR ile düzeltmeye çalışmıştı.
🔹 O çalışmada bazı embriyolarda uzun DNA parçaları kayboldu ve bazı durumlarda ilgili kromozom tamamen zarar gördü.
🔹 Egli, önceki CRISPR deneylerinde ortaya çıkan sonuçları “felaket düzeyinde” olarak nitelendirdi.
🔹 Yeni çalışmada araştırmacılar PCSK9 ve HBG adlı iki farklı geni hedef aldı.
🔹 PCSK9 genindeki bazı mutasyonlar kötü kolesterol seviyelerini yükselterek kalp hastalığı riskini artırabiliyor.
🔹 HBG geni ise fetüslerde hemoglobin üretimini düzenliyor.
🔹 Araştırmacılar döllenmiş yumurtalara ve iki hücreli embriyolara base editing molekülleri yerleştirdi.
🔹 Çalışmada klasik CRISPR uygulamalarında görülen büyük kromozomal hasarlara rastlanmadı.
🔹 Araştırmacılar bazı embriyolarda iki gen üzerinde aynı anda başarılı düzenlemeler gerçekleştirdi.
🔹 Buna rağmen düzenlemeler tamamen kusursuz olmadı.
🔹 Bazı hücrelerde düzenleme başarılı olurken diğerlerinde genler değişmeden kaldı.
🔹 Bunun sonucunda aynı embriyo içinde farklı genetik yapılara sahip hücrelerin bulunduğu “mozaik” embriyolar oluştu.
🔹 Uzmanlar mozaik yapının gelişim sürecinde sağlık sorunlarına yol açabileceğini belirtiyor.
🔹 Oregon Health & Science Üniversitesi’nden Paula Amato yöntemin umut verici olduğunu söyledi.
🔹 Wake Forest Üniversitesi’nden biyoetik uzmanı Ana Iltis, bazı zararlı etkilerin doğumdan sonra ortaya çıkabileceği uyarısında bulundu.
🔹 Nucleus Genomics şirketi araştırmanın sonraki aşamalarını finanse edecek.
🔹 Şirket halen tüp bebek embriyolarını binlerce genetik hastalık açısından tarıyor ve kalp hastalığı, diyabet, boy uzunluğu ve zekâ gibi özelliklere ilişkin tahminler üretiyor.
🔹 Şirket daha önce New York metrosunda yayımladığı “en iyi bebeğinizi elde edin” reklamları nedeniyle tartışma yaratmıştı.
🔹 Eleştirmenler embriyo düzeyinde gen düzenleme çalışmalarının modern bir öjeni uygulamasına dönüşebileceği uyarısında bulunuyor.
🔹 Kaliforniya Üniversitesi’nden genetikçi Fyodor Urnov, mevcut tüp bebek uygulamalarında embriyoların zaten genetik açıdan taranabildiğini ve bunun daha güvenli bir yöntem olduğunu söyledi.
🔹 Araştırmacılar sonraki çalışmalarda mozaik embriyoların oluşumunu önlemeye ve yaklaşık 100 hücreli embriyolarda gen düzenleme testleri yapmaya hazırlanıyor.
🔹 Çalışma henüz hakem değerlendirmesinden geçmedi ve bilimsel bir dergide yayımlanmadı.
🔹 Çin’in üniversite giriş sınavı Gaokao pazar günü başlıyor ve yetkililer yapay zekâ destekli kopya girişimlerine karşı yeni önlemler uyguluyor.
🔹 Birçok eyalet, sınava giren öğrencileri akıllı gözlük kullanımı konusunda açık şekilde uyardı.
🔹 Akıllı gözlük takan öğrenciler sınav merkezlerine girişte özel kontrollerden geçirilecek ve gözlük çerçevelerinin boyutu ile özellikleri incelenecek.
🔹 Hubei eyaleti sınav salonlarını gerçek zamanlı izlemek için yapay zekâ destekli gözetim sistemi kullanacak.
🔹 Sistem fısıldaşma, etrafa bakma, komşu öğrenciden kopya çekme, sınav başlamadan cevap verme ve süre dolduktan sonra yazmaya devam etme gibi davranışları otomatik olarak tespit edecek.
🔹 Şüpheli davranışlar anında insan gözetmenlere bildirilecek ve ihlal tespit edilen öğrenciler cezalandırılacak.
🔹 Çin’de her yıl 10 milyondan fazla öğrenci seçkin üniversitelere girebilmek için Gaokao sınavına katılıyor.
🔹 Birçok sınav merkezinde öğrenciler girişte yüz tanıma sistemiyle kimlik doğrulaması yapıyor.
🔹 Öğrenciler ayrıca cep telefonu, akıllı saat ve diğer yasaklı cihazları tespit edebilen akıllı güvenlik kapılarından geçiriliyor.
🔹 Sınav salonlarının girişlerinde el tipi metal dedektörlerle ek kontroller yapılıyor.
🔹 Geçmiş yıllarda bazı kopya vakalarında ücretli kişilerin öğrencilerin yerine sınava girdiği tespit edildi.
🔹 Başka yöntemlerde ise öğrenciler sınav sorularının fotoğraflarını çekerek dışarıdaki kişilere gönderiyor ve cevapları geri alıyordu.
🔹 Kopya çekerken yakalanan öğrenciler üç yıla kadar sınava girme hakkını kaybedebiliyor.
🔹 Organize kopya faaliyetlerine karışan kişiler yedi yıla kadar sınavlardan men edilebiliyor.
🔹 Çin Eğitim Bakanlığı, sosyal medyada yayılan yapay zekâ destekli “sınav sorusu tahmini” hizmetlerine karşı da uyarıda bulundu.
🔹 Bakanlık, yapay zekâ modelleri veya sözde uzmanların sınav sorularını doğru şekilde tahmin edebileceği iddialarının gerçekçi olmadığını açıkladı.
🔹 Bu yıl Gaokao’ya 12,9 milyon öğrenci kayıt yaptırdı. Bu sayı geçen yılki 13,35 milyon seviyesinin altında kaldı.
🔹 Çin’de 2026 yılında üniversitelerden mezun olacak öğrenci sayısının 12,7 milyona ulaşması ve geçen yıla göre 480 bin artması bekleniyor.
🔹 Yapay zekâ bir yandan sınav güvenliğinde kullanılırken, diğer yandan yeni mezunların rekabet ettiği giriş seviyesi iş pozisyonları üzerinde baskı oluşturuyor.
🔹 ABD merkezli veri analiz şirketi Palantir’in teknolojileri Japonya’da sağlık, afet yönetimi, sigortacılık, enerji, finans ve kamu hizmetlerinde kullanılıyor.
🔹 Kanagawa eyaleti, COVID-19 salgını sırasında test sonuçları, hastane kapasitesi, aşılama oranları ve insan hareketliliği verilerini birleştiren tahmin sistemi geliştirmek için Palantir teknolojisinden yararlandı.
🔹 2024 Noto Yarımadası depreminden sonra tahliye merkezlerindeki depremzedelerin durumları, Suica ulaşım kartları ve Palantir destekli sistemlerle takip edildi.
🔹 Palantir Technologies Japan, Palantir ile Sompo Holdings’in yüzde 50’şer ortak olduğu bir girişim olarak faaliyet gösteriyor.
🔹 Şirket ayrıca Fujitsu ile iş birliği yaparak kamu kurumları ve özel sektördeki veri entegrasyonu ve verimlilik projelerinde yer alıyor.
Vergi Kredisi ve Veri Entegrasyonu
🔹 Başbakan Sanae Takaichi’nin planladığı geri ödemeli vergi kredisi sisteminin uygulanması için gelir ve varlık bilgilerinin farklı veri tabanlarından bir araya getirilmesi gerekebilir.
🔹 Bağımsız politika danışmanları Nisan 2025’te merkezi bir devlet veri merkezi kurulmasını önerdi.
🔹 Palantir’in mevcut sistemleri değiştirmeden farklı veri kaynaklarını birleştirme yeteneği, böyle bir projede kullanılabilecek bir araç olarak görülüyor.
Mahremiyet Endişeleri
🔹 ABD’de Palantir’in bir amaç için toplanan verilerin farklı amaçlarla kullanılmasına imkân tanıdığı yönünde eleştiriler bulunuyor.
🔹 ABD Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı verilerinin göçmenlik uygulamalarında kullanılması, “amaç kayması” tartışmalarını gündeme getirdi.
🔹 Almanya’daki bazı polis teşkilatları, Fransa iç istihbarat servisi ve Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Sistemi de Palantir teknolojilerini kullanıyor.
🔹 Japonya’da geri ödemeli vergi kredisi tartışmalarında kişisel verilerin korunmasına ilişkin yeterli güvencelerin bulunmadığı yönünde endişeler dile getiriliyor.
Avrupa Modeli
🔹 Avrupa Birliği’nin Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR), veri toplama amacının önceden belirlenmesini ve verilerin yalnızca bu amaç doğrultusunda kullanılmasını şart koşuyor.
🔹 GDPR kapsamında gereksiz verilerin silinmesi, hatalı bilgilerin düzeltilmesi ve kullanıcıların verilerinin nasıl kullanıldığını görebilmesi gerekiyor.
🔹 Yazıda, Japonya’nın kişisel verilerin korunması konusunda Avrupa’daki kadar köklü bir yaklaşım geliştirmediği belirtiliyor.
🔹 Kamu hizmetlerinin özel sektör platformları üzerine inşa edildiği yeni dönemde, demokratik ülkeler bürokratik verimlilik ile bireysel özgürlükler arasındaki dengeyi kurma sorunuyla karşı karşıya bulunuyor.
🔹 ABD Başkanı Donald Trump, kömür sektörünü canlandırmak amacıyla 800 milyon doların üzerinde kaynak ayrıldığını açıkladı.
🔹 Plan kapsamında Alaska ve Batı Virginia’da yeni kömür santralleri kurulacak, Maryland ve Arizona dahil 11 eyalette faaliyet gösteren 14 kömür santraline destek sağlanacak.
🔹 Program, 42 kömür madenine destek verilmesini ve Kaliforniya'nın Oakland kentindeki büyük bir ihracat terminalinin genişletilmesini de içeriyor.
Enerji ve Altyapı
🔹 Trump yönetimi, kömür ihracatını artırmak amacıyla ABD kömürünün Asya’ya sevkiyatını destekleyecek yeni yatırımlar planlıyor.
🔹 Finansmanın bir bölümü Savunma Üretim Yasası kapsamında sağlanacak kaynaklardan karşılanacak.
🔹 Yönetim ayrıca Biden döneminde temiz enerji teknolojileri için ayrılan 350 milyon dolarlık fonun bir kısmını kullanmayı planlıyor.
🔹 Trump, “14 kömür santralini ve 42 kömür madenini koruyacağız, iki yeni kömür santrali ve büyük bir ihracat terminali inşa edeceğiz” dedi.
Yapay Zekâ ve Elektrik Talebi
🔹 Trump yönetimi, ekonomik olarak zorlanan kömür santrallerinin çalışmaya devam etmesini ve yeni santraller kurulmasını artan elektrik talebi nedeniyle gerekli görüyor.
🔹 Yönetim yetkilileri, yapay zekâ veri merkezlerinin ihtiyaç duyduğu elektrik kapasitesinin hızla artırılmaması halinde ABD’nin yapay zekâ yarışında geride kalabileceğini savunuyor.
🔹 Trump daha önce kapatılması planlanan bazı kömür santrallerinin faaliyetlerini sürdürmesi için acil durum kararları yayımlamıştı.
Eleştiriler
🔹 Enerji uzmanları, kömürün günümüzde elektrik üretiminin en pahalı yöntemlerinden biri olduğunu ve yeni sübvansiyonların ekonomik açıdan rasyonel olmadığını söyledi.
🔹 ABD’de 2013 yılından bu yana büyük ölçekli yeni bir kömür santrali inşa edilmedi.
🔹 Biden yönetiminde görev yapan eski Enerji Bakanlığı yetkilisi Noah Deich, kömür santrallerinin artan enerji fiyatlarına rağmen rekabet edemediğini ve bu nedenle kamu desteğine ihtiyaç duyduğunu söyledi.
🔹 Bazı uzmanlar, temiz enerji projeleri için ayrılan fonların kömür sektörüne yönlendirilmesinin yasal itirazlarla karşılaşabileceğini belirtiyor.
🔹 Trump, temiz enerji programlarını eleştirerek söz konusu fonların başlangıçta ayrıldığı programları “Green New scam” olarak nitelendirdi ve bu dönemin sona erdiğini söyledi.
🔹 FIFA, ABD, Kanada ve Meksika’daki 16 Dünya Kupası stadyumunda oyunculara mümkün olduğunca aynı oyun yüzeyini sunmak için yaklaşık beş yıldır hazırlık yürütüyor.
🔹 Turnuva sahaları için Tennessee Üniversitesi ve Michigan State Üniversitesi’nden çim uzmanlarıyla ortak çalışma yapıldı.
🔹 Sekiz stadyumda mevcut yapay çimlerin yerine veya üzerine geçici doğal çim sahalar kuruldu. Beş stadyum ise kubbeli veya kapalı yapıya sahip.
🔹 FIFA, farklı iklim ve stadyum koşullarına rağmen topun sekmesi, yuvarlanması ve oyuncuların zemine basış hissinin tüm sahalarda benzer olmasını hedefliyor.
Çim Üretimi ve Taşınması
🔹 Dünya Kupası için kullanılacak çimler ABD’de altı, Kanada’da iki ve Meksika’da bir olmak üzere dokuz farklı çim çiftliğinde yetiştirildi.
🔹 Sıcak bölgelerde Bermuda çimi, serin bölgelerde ise Kentucky bluegrass ve perennial ryegrass karışımı tercih edildi.
🔹 Bazı çimler yaklaşık bir yıl boyunca özel plastik yüzeyler üzerinde yetiştirildi ve kök sistemleri korunarak hasat edildi.
🔹 Çim ruloları soğutmalı kamyonlarla stadyumlara taşındı. Finalin oynanacağı New York New Jersey Stadyumu’nun çimi Kuzey Carolina’dan getirildi.
Stadyum Teknolojileri
🔹 Bazı stadyumlarda sahalar beton zemin üzerine drenaj sistemleri, kum tabakaları, sulama altyapısı ve güçlendirilmiş doğal çim katmanları kullanılarak inşa edildi.
🔹 Kapalı stadyumlarda doğal güneş ışığının yerine gelişmiş büyütme ışıkları ve havalandırma sistemleri kullanılıyor.
🔹 FIFA’nın saha standartları yüzde 100 doğal çim kullanımını ve kayma, sprint ve sert mücadelelere dayanabilecek güçlendirilmiş yüzeyleri içeriyor.
Oyun Kalitesi
🔹 Araştırmacılar futbol toplarını saatte 55 kilometre hızla çime fırlatarak sekme yüksekliği ve yüzey davranışını test etti.
🔹 Amaç, uzun pasların ve sekmelerin tüm stadyumlarda benzer davranış göstermesi ve zeminin oyunun kalitesini etkilememesi.
🔹 Dünya Kupası sahalarının en büyük sınavlarından biri, final maçına ev sahipliği yapacak New York New Jersey Stadyumu’nda yaşanacak.
🔹 Projede görev alan uzmanlar, turnuva boyunca sahaların dikkat çekmeyecek kadar iyi performans göstermesini hedefliyor.
🔹 Heineken’in büyük hissedarları, şirketin yeni CEO seçiminde geleneksel iç terfi uygulamasını terk ederek dışarıdan bir yönetici atamasını talep etti.
🔹 Eski CEO Dolf van den Brink, görevden ayrılacağını açıklamasından yaklaşık altı ay sonra geçen ayın sonunda şirketten ayrıldı.
🔹 Heineken henüz Van den Brink’in yerine geçecek kişiyi açıklamadı.
🔹 İlk 10 hissedar arasında yer alan First Eagle Investments’tan Julien Albertini, yönetim kurulunun şirkete “yeni bir bakış açısı” getirecek dışarıdan bir isim seçmesi gerektiğini söyledi.
🔹 Heineken hissedarı Artisan Partners’ın portföy yöneticisi Daniel J. O’Keefe de dışarıdan bir CEO atanmasını desteklediğini açıkladı.
🔹 O’Keefe, aile kontrolündeki şirket yapısı ve ücret politikaları nedeniyle Heineken’in üst düzey ve istisnai yeteneklere sahip yöneticileri çekmekte zorlanabileceğini söyledi.
🔹 Heineken, De Carvalho-Heineken ailesinin kontrolünde bulunuyor. Aile çoğunluk hisselerine sahip ve holding yönetim kurulundaki sekiz koltuğun beşini elinde tutuyor.
🔹 Şirketin halka açık olduğu son 87 yılda CEO pozisyonuna hiçbir zaman tamamen dışarıdan bir isim atanmadı.
🔹 Heineken tarihinde yalnızca bir kez Hollandalı olmayan bir CEO görev yaptı.
🔹 Yönetim kurulunda yeni CEO’nun içeriden mi yoksa dışarıdan mı seçileceği konusunda görüş ayrılığı bulunuyor.
🔹 Van den Brink’in ayrılığının yönetim kurulunu hazırlıksız yakaladığı ve kurulun onun iki ila üç yıl daha görevde kalmasını beklediği belirtildi.
🔹 İç adaylar arasında Asya-Pasifik operasyonlarını yöneten Jacco van der Linden ile Avrupa operasyonlarının başındaki Glenn Caton öne çıkıyor.
🔹 Bazı yönetim kurulu üyeleri iç adayların henüz CEO’luk için yeterince hazır olmadığını düşünüyor.
🔹 Şirket, CEO arayışını yürütmek için Russell Reynolds danışmanlık şirketiyle çalışıyor.
🔹 Yeni CEO konusundaki belirsizlik Heineken hisseleri üzerinde baskı oluşturdu ve şirket hisseleri yıl başından bu yana yaklaşık yüzde 5 değer kaybetti.
🔹 Deutsche Bank geçen hafta Heineken hisselerine ilişkin tavsiyesini “al” seviyesinden “tut” seviyesine düşürdü ve gerekçeler arasında yönetim değişimine ilişkin belirsizliği gösterdi.
🔹 Heineken geçen hafta yaptığı açıklamada CEO seçim sürecinin “yakın zamanda” tamamlanacağını duyurdu.
🔹 Şirket, Batı ülkelerinde bira tüketiminin düşmesi ve maliyetlerin yükselmesi nedeniyle zorlu piyasa koşullarıyla karşı karşıya bulunuyor.
🔹 Alkol sektöründe yaşanan baskılar Diageo ve Rémy Cointreau gibi şirketlerde de üst düzey yönetici değişikliklerine yol açtı.
🔹 O’Keefe, en uygun adayın bulunabilmesi için küresel çapta bir arama yapılması ve seçilecek yöneticiye kendi stratejisini uygulama özgürlüğü verilmesi gerektiğini söyledi.
🔹 O’Keefe, Heineken ailesinin böyle bir yetki devrine sıcak bakmayabileceğini ifade etti.
🔹 Tahran’da uzun süredir durgun seyreden konut piyasası, ABD ve İsrail’in şubat sonunda başlayan saldırılarından bu yana yeniden canlandı.
🔹 Tahran Emlakçılar Birliği, savaşın başlamasından bu yana konut fiyatları ve kiraların yaklaşık yüzde 80 arttığını tahmin ediyor.
🔹 İşlem hacimleri düşük kalmasına rağmen yatırımcılar ve hanehalkları enflasyona karşı korunmak için yeniden gayrimenkule yöneliyor.
🔹 İran’da yıllık enflasyon yaklaşık yüzde 84 seviyesine ulaşarak son on yılların en yüksek düzeyine çıktı.
🔹 Bu yıl altın fiyatlarının tarihi zirvelerden gerilemesi, yatırımcıların alternatif değer saklama araçları aramasına yol açtı.
🔹 Bir Tahran emlakçısına göre savaş öncesinde 30 milyar tümen değerindeki bir daire bu hafta 58 milyar tümen seviyesinden satıldı.
🔹 Satıcılar fiyatların daha da yükseleceği beklentisiyle satışları ertelerken, alıcılar nakit varlıklarının enflasyon karşısında değer kaybetmesini önlemek için gayrimenkule yöneliyor.
🔹 Tahran çevresindeki kırsal bölgelerde ve savaş sırasında sığınak olarak tercih edilen Hazar Denizi kıyısındaki tatil kentlerinde de konut fiyatlarında sert artışlar yaşandı.
🔹 İran’da gelişmiş bir mortgage sistemi bulunmadığı için konut alımları büyük ölçüde peşin ödeme veya kısa vadeli taksitlerle gerçekleştiriliyor.
🔹 İran ekonomisi uzun süredir yüksek enflasyon, para politikası dengesizlikleri, kırılgan bankacılık sistemi ve yolsuzluk sorunlarıyla mücadele ediyor.
🔹 İran riyali son bir yılda açık piyasada dolar karşısında yaklaşık yüzde 53 değer kaybetti.
🔹 Gıda fiyatlarında üç haneli artışlar görüldü. Resmî verilere göre bitkisel yağ fiyatları yüzde 354, yumurta yüzde 343, tavuk yüzde 287 ve ithal pirinç yüzde 223 yükseldi.
🔹 Bazı süt ürünlerinde yıllık fiyat artışı yüzde 139’a ulaştı.
🔹 Son resmî savaş öncesi verilere göre İran genelinde konut fiyatları yıllık bazda yaklaşık yüzde 35 yükselmişti ve bu artış enflasyonun gerisinde kalmıştı.
🔹 İş danışmanı Siamak Ghassemi, emlak, otomobil, altın veya döviz yatırımlarının bu yıl hanehalklarını enflasyona karşı tam olarak koruyamayabileceğini söyledi.
🔹 Anthropic, gelişmiş yapay zekâ modeli Mythos’un ABD Ulusal Güvenlik Ajansı (NSA) tarafından saldırı amaçlı siber operasyonlarda kullanılmasına destek veriyor.
🔹 Şirket, teknolojinin kullanımını yönlendirmek ve belirli uygulamalar için özelleştirmek amacıyla yaklaşık altı mühendisi NSA bünyesinde görevlendirdi.
🔹 Anthropic mühendislerinin doğrudan aktif operasyonlara katılıp katılmadığı netlik kazanmadı.
🔹 Konuya yakın kaynaklar, Mythos’un Çin ve İran gibi ülkelerin ağlarına sızma operasyonlarında faydalı olabileceğini söyledi.
🔹 Anthropic ile Pentagon arasında, Claude modellerinin kitlesel gözetim ve ölümcül otonom silah sistemlerinde kullanılmasına ilişkin anlaşmazlık nedeniyle devam eden bir hukuki süreç bulunuyor.
🔹 Pentagon, Anthropic’i “tedarik zinciri riski” olarak sınıflandırdı. Şirket bu karara karşı dava açtı.
🔹 Anthropic, nisan ayında Mythos’u tanıttıktan sonra modelin yazılım açıklarını tespit etme ve istismar etme kapasitesi nedeniyle hükümetler, finans kuruluşları ve teknoloji şirketlerinde endişeler oluştu.
🔹 Şirket bu hafta Mythos’un erişimini 15 ülkedeki 150 kuruluşa genişleteceğini duyurdu.
🔹 Anthropic kısa süre önce halka arz başvurusunda bulundu. Şirketin değerlemesinin 1 trilyon doların üzerine çıkabileceği belirtiliyor.
🔹 OpenAI de Mythos’a benzer yeteneklere sahip bir model yayımladı.
🔹 Uzmanlar, gelişmiş yapay zekâ modellerinin hem bilgisayar sistemlerine yönelik saldırıları kolaylaştırabileceğini hem de savunma amaçlı güçlü araçlar olarak kullanılabileceğini değerlendiriyor.
🔹 Şirket ve ABD Savunma Bakanlığı konu hakkında yorum yapmadı.
🔹 Financial Times’ın şubat ayında yayımladığı habere göre Pentagon, Çin’deki kritik altyapı hedeflerini belirlemek amacıyla yapay zekâ destekli siber araçlar geliştirmeye çalışıyor.
🔹 ABD Başkanı Donald Trump, yapay zekâ şirketlerinin yeni modellerini kamuya açmadan önce gönüllü güvenlik incelemelerine sunabilmesine yönelik bir başkanlık kararnamesi imzaladı.
🔹 Kararname, federal kurumlara yapay zekâ sistemlerinin siber yeteneklerini değerlendirecek yöntemler geliştirme ve bilgi paylaşımını artıracak bir “yapay zekâ siber güvenlik merkezi” kurma talimatı veriyor.
🔹 Rusya ve İran, Avrupa ve Orta Doğu’da casusluk, sabotaj ve şiddet eylemleri için gençleri ve çocukları çevrim içi platformlar üzerinden hedef alıyor.
🔹 Hollanda’da 17 yaşındaki bir genç, Telegram üzerinden Rus ajanları tarafından işe alındığı ve Lahey’deki güvenlik kurumlarına yönelik Wi-Fi dinleme faaliyetlerine katıldığı iddiasıyla yargılanmayı bekliyor.
İşe alım yöntemleri
🔹 Gençlere Telegram, TikTok, Snapchat, Facebook, Discord ve oyun platformları üzerinden ulaşılıyor ve görevler karşılığında çoğunlukla kripto para teklif ediliyor.
🔹 World of Tanks gibi çevrim içi oyunlar potansiyel hedeflere ulaşmak için kullanılıyor, temas kurulan gençler daha sonra Telegram gibi uygulamalara yönlendiriliyor.
🔹 Rus ajanları bazı görevleri çevrim içi oyunlardaki “görev” veya “quest” mantığıyla sunarak gençleri gerçek dünyadaki sabotaj faaliyetlerine çekiyor.
Ukrayna örneği
🔹 Ukrayna istihbaratına göre 2025 yılında Rusya ile iş birliği suçlamasıyla yakalanan kişilerin yüzde 21’i gençlerden oluştu.
🔹 Harkiv’de 15 ve 16 yaşındaki gençler, Rus istihbaratı adına hava savunma sistemlerinin fotoğraflarını çekerek bilgi topladı; bu bilgiler daha sonra saldırılarda kullanıldı.
🔹 Ukrayna Güvenlik Servisi, Rusya’nın zaman zaman 11 yaşındaki çocukları bile araç yakma ve elektrik kutularını ateşe verme gibi eylemler için kullandığını belirtiyor.
🔹 Bazı gençler propaganda dağıtımından kundaklamaya, ardından patlayıcı yapımına kadar uzanan aşamalı görev zincirlerine yönlendiriliyor.
🔹 2025’te Ivano-Frankivsk’te iki genç tarafından hazırlanan bombanın erken patlaması sonucu bir genç öldü, diğeri ağır yaralandı.
Avrupa ve İsrail’e yayılması
🔹 Avrupa polis ve istihbarat kurumları, Rusya ve İran bağlantılı faaliyetlerde yer alan gençlerin sayısında artış gözlemliyor.
🔹 İngiltere’de ulusal güvenlik soruşturmalarında gözaltına alınan kişilerin önemli bir bölümünü 17 yaş ve altındaki gençler oluşturuyor.
🔹 Tel Aviv’de 14 yaşındaki bir çocuk, İran bağlantılı kişilerden aldığı görevler kapsamında askerî tesis görüntüleri toplamak ve propaganda faaliyetleri yürütmekle suçlandı.
🔹 İngiltere, Fransa ve Hollanda’daki bazı antisemitik saldırı ve kundaklama soruşturmalarında da genç şüpheliler öne çıktı.
Güvenlik kurumlarının uyarıları
🔹 Europol, gençlerin çevrim içi platformlarda kolayca bulunup yönlendirilebildiğini ve bunun en hızlı büyüyen güvenlik tehditlerinden biri olduğunu değerlendiriyor.
🔹 İngiliz ve İsveçli yetkililer, oyun platformlarının hem terör örgütleri hem de yabancı devletler tarafından işe alım amacıyla kullanıldığını belirtiyor.
🔹 Ukrayna’da güvenlik kurumları okullarda bilinçlendirme programları yürütürken, Avrupa’da birçok aile çocuklarının yabancı istihbarat servisleri tarafından hedef alınabileceğinin farkında değil.
🔹 Güvenlik yetkilileri, gençlerin çevrim içi anonimlik ve kripto para ödemeleri nedeniyle faaliyetlerin sonuçlarını yeterince değerlendiremediğini ve kolay hedef haline geldiğini söylüyor.
🔹 Yapay zekânın yeteneklerine yönelik inkâr azalırken tartışma, teknolojinin ne kadar ekonomik değer ürettiği sorusuna kaydı.
🔹 MIT’den Mert Demirer ve çalışma arkadaşlarının araştırması, yazılım geliştiricilerinin yapay zekâ araçlarını kullanmaya başlamadan önceki ve sonraki performanslarını inceledi.
🔹 Araştırma, yapay zekâ kullanan geliştiricilerin oluşturduğu veya düzenlediği dosya sayısının yaklaşık yüzde 300 arttığını gösterdi.
🔹 İnceleme için gönderilen bağımsız iş parçalarının sayısındaki artış yaklaşık yüzde 150 seviyesinde kaldı.
🔹 Nihai yazılım sürümlerinin sayısındaki artış ise yaklaşık yüzde 30 oldu.
Üretkenlik ve değer farkı
🔹 Araştırma, görev bazındaki büyük üretkenlik artışlarının nihai ürün çıktısına aynı ölçüde yansımadığını ortaya koydu.
🔹 Kod yazma hızındaki artışlar, inceleme süreçleri ve üretim aşamalarındaki insan kaynaklı darboğazlar nedeniyle önemli ölçüde azaldı.
🔹 Yüzde 30’luk yazılım sürümü artışı önemli görülse de ilk aşamadaki üretkenlik artışlarının çok altında kaldı.
Talep tarafı
🔹 Araştırmacılar, yapay zekâ destekli yazılım üretimindeki artışın tüketim tarafında benzer bir büyüme yaratıp yaratmadığını da inceledi.
🔹 Son bir yılda mobil uygulama sürümlerinde belirgin artış görülmesine rağmen indirme sayılarında kayda değer yükseliş tespit edilmedi.
🔹 Yeni uygulamaların büyük bölümü anlamlı bir kullanıcı kitlesine ulaşamadı.
Şirketlerin yaklaşımı
🔹 Uber Üst Yöneticisi Dara Khosrowshahi, şirketin 2026 yılı için ayrılan yapay zekâ bütçesini bir çeyrekte tükettiğini açıkladı.
🔹 Uber, daha düşük maliyetli modelleri daha geniş kullanım için değerlendirmeyi, en gelişmiş modelleri ise özel durumlarla sınırlandırmayı planlıyor.
🔹 Hukuk alanında yapılan yeni bir araştırma, düşük maliyetli açık kaynaklı yapay zekâ sistemlerinin zaman zaman üst düzey modellerle desteklenmesinin daha düşük maliyetle daha iyi sonuç verebildiğini gösterdi.
Teknolojik dönüşüm
🔹 Araştırmacılar, mevcut şirket yapılarının ve iş süreçlerinin yapay zekânın sunduğu verimlilik kazanımlarını tam olarak değerlendiremediğini savundu.
🔹 Geçmiş teknolojik dönüşümlerde de en büyük verimlilik artışlarının mevcut şirketlerden değil, yeni şirketlerden ve yeni iş modellerinden geldiği belirtildi.
🔹 Elektrifikasyon döneminde fabrikalar yalnızca buhar motorlarını elektrik motorlarıyla değiştirdiğinde verimlilik kazanımları sınırlı kaldı.
🔹 Daha büyük sıçrama, üretim hatlarının ve iş süreçlerinin elektrik teknolojisine göre yeniden tasarlanmasıyla gerçekleşti.
Yapay zekâ şirketleri
🔹 Anthropic ve OpenAI gibi yapay zekâ merkezli şirketlerde kullanım, gelir ve üretkenlik artışlarının çok daha hızlı gerçekleştiği belirtildi.
🔹 Bu şirketlerin ürünlerinin büyük ölçüde yapay zekâ tarafından geliştirilmesi ve gözden geçirilmesi, yeni teknolojiye uygun organizasyon yapılarının avantaj sağlayabileceğine işaret ediyor.
🔹 Araştırmacılara göre günümüzde yapay zekâ harcamalarının bir bölümü verimsiz kullanılıyor olsa da mevcut kurumsal darboğazlar zamanla azaldıkça teknolojinin etkisi daha belirgin hale gelebilir.
🔹 Çin, Hürmüz Boğazı krizi nedeniyle yaşanan küresel enerji sıkışıklığına rağmen büyük miktarda rüzgâr ve güneş enerjisini kullanamıyor.
🔹 Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi (CREA), sorunun şebeke altyapısı eksikliğinden değil, kömür santralleri ve elektrik şebekesinin esnek olmayan yönetiminden kaynaklandığını belirtti.
Enerji üretimi
🔹 Çin’in elektrik talebi 2026’nın ilk çeyreğinde yıllık bazda yüzde 5,2 arttı.
🔹 Aynı dönemde ülkenin yeni güneş ve rüzgâr kapasitesi geçen yılın aynı dönemine göre ilave 160 teravat-saat elektrik üretebilecek seviyeye ulaştı.
🔹 Nükleer ve hidroelektrik kaynaklar da dahil edildiğinde potansiyel ek temiz enerji üretimi 170 teravat-saate çıkabiliyordu.
🔹 Bu miktar, aynı dönemde Fransa’nın toplam elektrik üretimini aşabilecek büyüklükteydi.
🔹 Buna rağmen temiz enerji üretimindeki fiili artış yalnızca 60 teravat-saat oldu.
Yenilenebilir enerjide darboğaz
🔹 Rüzgâr enerjisi kapasitesi yüzde 23, güneş enerjisi kapasitesi ise yüzde 33 artmasına rağmen rüzgâr üretiminde neredeyse hiç büyüme gerçekleşmedi.
🔹 Güneş ve rüzgâr santrallerinin kapasite kullanım oranları düştü ve önemli miktarda yenilenebilir enerji üretimi şebekeye verilemedi.
🔹 CREA, bunun sonucunda kömür ve doğal gazla elektrik üretiminin arttığını belirtti.
🔹 İlk çeyrekte kömür ve gaz kaynaklı elektrik üretimi yüzde 4 yükseldi.
🔹 Karbondioksit emisyonları da yıllık bazda yüzde 2 arttı.
Kömürün rolü
🔹 Çin’de kömür santralleri büyük ölçüde sabit miktarlı ve sabit fiyatlı uzun vadeli sözleşmelerle çalışıyor.
🔹 Bu yapı, kömür santrallerinin üretimi azaltarak güneş ve rüzgâr enerjisine yer açmasını teşvik etmiyor.
🔹 CREA’ya göre yenilenebilir enerjinin boşa gitmesinin temel nedeni bu işletme modeli oldu.
Hürmüz Boğazı etkisi
🔹 ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları sonrasında başlayan savaş nedeniyle Hürmüz Boğazı kapalı kalmaya devam ediyor.
🔹 CREA, yenilenebilir enerjinin kısıtlanmasının Çin’i kömür ve gaz kullanımına daha fazla bağımlı hale getirerek enerji güvenliği açısından daha kırılgan duruma düşürdüğünü belirtti.
🔹 Mart ayında Çin enerji sistemi, petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki yükselişe uyum sağlamak için petrol ithalatını ve elektrik üretimindeki gaz kullanımını azaltmaya başladı.
Uzun vadeli hedefler
🔹 Mart sonu itibarıyla yenilenebilir enerji Çin’in kurulu elektrik kapasitesinin yüzde 60,4’ünü oluşturdu.
🔹 Yenilenebilir kaynaklar yılın ilk çeyreğinde toplam elektrik üretiminin yaklaşık yüzde 37’sini sağladı.
🔹 Çin’in 15. Beş Yıllık Planı, yeşil enerji sisteminin hızla geliştirilmesini ve fosil yakıtların kademeli olarak ikame edilmesini öngörüyor.
🔹 CREA, mevcut kısıtlamaların yatırım risklerini artırdığını ve Çin’in enerji dönüşümünün hızını olumsuz etkilediğini belirtti.
🔹 Kurulu rüzgâr, güneş ve enerji depolama kapasitesinin tam kullanılması halinde temiz enerji arzının önemli ölçüde artabileceği ifade edildi.
🔹 Çin Devlet Gemi İnşa Şirketi’ne bağlı Jiangnan Shipyard, konteyner aktarma terminali ve gemi şarj istasyonu olarak görev yapacak nükleer enerjili dev bir yüzer ada konsepti tanıttı.
🔹 Proje, Yunanistan’da düzenlenen Posidonia Uluslararası Denizcilik Fuarı’nda duyuruldu.
Projenin yapısı
🔹 Yüzer kompleks, deniz taşımacılığı, liman hizmetleri, enerji üretimi ve yük aktarma faaliyetlerini tek bir sistemde birleştirmeyi amaçlıyor.
🔹 Şirket, projenin sıfır emisyonlu okyanus konteyner lojistiği için yeni bir ekosistem oluşturacağını belirtti.
🔹 Kompleks, kıtalararası deniz taşımacılığı, kıyı bağlantıları ve yük aktarma operasyonlarını destekleyecek.
Nükleer enerji sistemi
🔹 Tesisin enerji ihtiyacı, yakıt ve soğutucu olarak sıvılaştırılmış tuz kullanan gelişmiş erimiş tuz reaktörleriyle karşılanacak.
🔹 Reaktörler büyük miktarda ısı enerjisi depolayabiliyor ve çalışmak için suya ihtiyaç duymuyor.
🔹 Jiangnan Shipyard, erimiş tuz reaktörlerinin çekirdek erimesi riskini doğal olarak ortadan kaldırdığını ve yayılmayı önleyici özellikler taşıdığını belirtti.
🔹 Şirket, reaktörden çıkan erimiş tuzun çevre sıcaklığıyla temas ettiğinde hızla katılaştığını ve olası sızıntı riskini önemli ölçüde azalttığını açıkladı.
Sıfır karbon merkezi
🔹 Kompleksin merkezinde nükleer enerji ve yeşil yakıt üretim platformu yer alacak.
🔹 Bu platformda erimiş tuz reaktörü, güneş panelleri, rüzgâr türbini, hidrojen üretim tesisi, yeşil yakıt sentez modülü ve elektrik tedarik sistemi bulunacak.
🔹 Üretilen enerji ve amonyak gibi sıfır karbonlu yakıtlar, açık deniz terminalinin faaliyetlerinde ve elektrikli yük gemilerinin şarj edilmesinde kullanılacak.
🔹 Şirket, nükleer enerji ile yeşil yakıtın birlikte kullanılmasının enerji verimliliğini artıracağını ve sıfır emisyon sağlayacağını belirtti.
Daha önceki çalışmalar
🔹 Jiangnan Shipyard geçen yıl, toryum bazlı erimiş tuz reaktörüyle çalışacak ve 25 bin konteyner taşıyabilecek bir nükleer yük gemisi projesini duyurmuştu.
🔹 Çinli bilim insanları erimiş tuz reaktörleri üzerinde çeşitli testler yürütüyor.
🔹 Geçen yıl Çin Bilimler Akademisi’nden bir ekip, toryum bazlı erimiş tuz reaktöründe ilk kez toryumu uranyum yakıtına dönüştürmeyi başardı.
🔹 Toryum, uranyuma kıyasla daha bol bulunan ve erişimi daha kolay olan bir nükleer yakıt olarak değerlendiriliyor.
Küresel kullanım hedefi
🔹 Jiangnan Shipyard, modüler ve ölçeklenebilir tasarım sayesinde bu konseptin gelecekte diğer büyük limanlara ve uluslararası deniz ticaret ağlarına da uygulanabileceğini belirtti.
🔹 Çinli otomobil üreticileri BYD ve Chery, küresel elektrikli araç talebindeki artışın etkisiyle yurt dışı satışlarında yıllık bazda yaklaşık yüzde 80 büyüme kaydetti.
Chery’nin performansı
🔹 Çin’in en büyük otomobil ihracatçısı olan Chery, mayıs ayında yurt dışında 181.571 araç teslim etti.
🔹 Şirketin yurt dışı satışları bir yıl öncesine göre yüzde 81 arttı.
🔹 Yurt dışı satışlar, Chery’nin mayıs ayındaki toplam satışlarının yüzde 73’ünü oluşturdu.
🔹 Chery, mayıs ayında yurt dışında iç pazara kıyasla üç kat daha fazla araç sattı.
🔹 Ocak-mayıs döneminde şirketin yurt dışı teslimatları yüzde 70’e yakın artışla 752.755 adede ulaştı.
🔹 Bu araçların 361.800’ü tamamen elektrikli veya şarj edilebilir hibrit modellerden oluştu.
🔹 Chery International Başkanı Zhang Guibing, elektrikli araçların 2026 yılında şirketin toplam yurt dışı satışlarının yaklaşık yüzde 70’ini oluşturmasını beklediklerini söyledi.
🔹 Şirket, yıllık yurt dışı satışlarını 1,5 milyon araca çıkarmayı hedefliyor.
BYD’nin performansı
🔹 Dünyanın en büyük elektrikli araç üreticisi BYD’nin yurt dışı satışları mayıs ayında yıllık bazda yüzde 81 artarak 160.177 adede yükseldi.
🔹 Bu rakam BYD’nin toplam satışlarının yüzde 42’sine karşılık geldi.
🔹 Şirketin yurt dışındaki elektrikli araç satışları yılın ilk beş ayında yüzde 65 artışla 616.907 adede ulaştı.
🔹 Bu satışlar BYD’nin toplam teslimatlarının yüzde 44’ünü oluşturdu.
Küresel talep ve kârlılık
🔹 Analistler, ABD-İsrail ile İran arasındaki savaşın tetiklediği enerji krizinin dünya genelinde elektrikli araç talebini artırdığını belirtti.
🔹 Çinli üreticiler Avrupa ve Güneydoğu Asya gibi pazarlarda araçlarını iç pazara kıyasla daha yüksek fiyatlarla satabiliyor.
🔹 JPMorgan verilerine göre Çinli otomobil üreticilerinin araç başına ortalama net kâr marjı yaklaşık 5.000 yuan seviyesinde bulunuyor.
🔹 Aynı rakamın yurt dışı pazarlarda 20.000 yuana kadar çıkabileceği belirtiliyor.
Tedarik zinciri etkisi
🔹 JPMorgan, 2026 yılında seçili Çinli otomobil üreticilerinin gelirlerinin yüzde 30 ila 60’ının yurt dışı pazarlardan gelebileceğini öngörüyor.
🔹 Avrupa’nın en büyük baskılı devre kartı üreticisi Austria Technologie & Systemtechnik, Çinli elektrikli araç üreticilerinin küresel genişlemesinin yüksek teknoloji otomotiv elektroniği talebini artırdığını açıkladı.
🔹 Şirket, Çin, Malezya, Hindistan ve Avusturya’daki üretim ağıyla Çinli üreticilerin küresel büyümesini desteklediğini belirtti.
🔹 Çinli mobilite şirketi Navee, su yüzeyinin hemen üzerinde yer etkisi teknolojisiyle hareket eden WaveFly 5X adlı yolcu aracının ilk uçuşunu Jiangsu eyaletindeki Taihu Gölü’nde gerçekleştirdi.
🔹 Şirket, WaveFly 5X’i tüketicilere yönelik dünyanın ilk yer etkili araçlarından biri olarak tanımladı.
🔹 Araç, kanatları ile su yüzeyi arasında sıkışan hava yastığı üzerinde ilerliyor ve suyun 30 ila 50 santimetre üzerinde uçarak yüksek hızlara ulaşabiliyor.
Teknik özellikler
🔹 WaveFly 5X iki kişilik kapasiteye ve 140 kilogram taşıma kapasitesine sahip.
🔹 Araç saatte 85 kilometre hıza ulaşabiliyor ve tek şarjla 80 kilometre menzil sunuyor.
🔹 Hızlı değiştirilebilen bataryalar birkaç dakika içinde yeniden şarj edilebiliyor.
🔹 Havacılık sınıfı karbon fiberden üretilen araç pist gerektirmeden göller, rezervuarlar ve sakin su alanlarından kalkış ve iniş yapabiliyor.
🔹 Kullanıcıların pilot lisansı veya profesyonel uçuş eğitimi almasına gerek bulunmuyor. Araç, uçaktan çok tekne gibi kullanılacak şekilde tasarlandı.
Ticari planlar
🔹 WaveFly 5X’in satış fiyatı 99.999 dolar olarak açıklandı.
🔹 Araç ön siparişe açıldı ve müşteriler renk ile aksesuar seçeneklerini özelleştirebiliyor.
Yer etkisi teknolojisi
🔹 Yer etkili araçlar onlarca yıldır bilinse de kullanım alanları büyük ölçüde askerî projelerle sınırlı kaldı.
🔹 Sovyetler Birliği, Soğuk Savaş döneminde bu teknolojiyi geliştiren öncü ülkeler arasında yer aldı. Bunlar arasında 92 metre uzunluğundaki Caspian Sea Monster ekranoplanı da bulunuyordu.
🔹 Caspian Sea Monster, döneminin en büyük ve en ağır hava araçlarından biri olarak kabul ediliyordu ve 1980 yılında düştü.
Küresel gelişmeler
🔹 Hafif malzemeler, batarya teknolojileri ve navigasyon sistemlerindeki ilerlemeler yer etkisi araçlarına yönelik ilgiyi yeniden artırdı.
🔹 Geçen yıl Bohai Denizi’nde görüntülenen büyük bir Çin yer etkili aracı, olası askerî uygulamalar hakkında spekülasyonlara yol açtı.
🔹 ABD Savunma İleri Araştırma Projeleri Ajansı (DARPA), 2022’de askerî yük ve personel taşıyabilecek Liberty Lifter adlı büyük deniz uçağı programını başlattı.
🔹 ABD merkezli Regent Craft da 12 yolcu taşıyabilen Viceroy adlı yer etkili aracının su üzerindeki testlerine geçen yıl başladı.
Şirket hakkında
🔹 2021 yılında kurulan Navee, robot süpürge üreticisi Dreame Technology tarafından destekleniyor.
🔹 Şirket elektrikli scooter ürünleriyle tanınıyor ve ürünlerinin Kuzey Amerika, Avrupa ve Asya-Pasifik dahil 60’tan fazla pazarda 1 milyondan fazla kullanıcıya ulaştığını açıkladı.
🔹 ABD tarafından İran’a yardım ettiği iddiasıyla yaptırım uygulanan Çinli uydu şirketi Changguang Satellite, Kaliforniya’daki Nvidia ve Apple merkezlerinin yüksek çözünürlüklü uydu görüntülerini yayımladı.
🔹 Görüntüler, şirketin Jilin-1 uydu takımyıldızı tarafından çekildi ve Silikon Vadisi’nin ayrıntılı kuşbakışı görünümünü sundu.
🔹 Fotoğraflarda Nvidia’nın Santa Clara’daki Endeavour ve Voyager binaları ile Apple’ın Cupertino’daki Apple Park kampüsü yer aldı.
🔹 Santa Clara Üniversitesi’nin kampüsü, çevredeki yerleşim alanları ve bölgedeki ulaşım altyapısı da görüntülerde görüldü.
Şirketin açıklaması
🔹 Changguang Satellite, görüntülerin paylaşımını “rutin uydu haberleri” olarak nitelendirdi.
🔹 Şirket, Jilin-1 görüntülerinin kamuya açık olduğunu ve düzenli olarak dünyanın çeşitli bölgelerine ait uydu fotoğrafları yayımladığını belirtti.
🔹 Daha önce Çin’deki madenler ve hızlı tren istasyonları, Hindistan’daki sıcak hava dalgası, Hawaii’deki volkanik alanlar ve Kuzey Amerika’daki Dünya Kupası stadyumlarına ilişkin görüntüler de paylaşılmıştı.
Teknoloji ve yaptırımlar
🔹 ABD Hazine Bakanlığı, Aralık 2023’te Changguang Satellite’i Özel Olarak Belirlenmiş Vatandaşlar (SDN) listesine ekleyerek ABD kişi ve kurumlarının şirketle işlem yapmasını yasakladı.
🔹 ABD, Mayıs ayında Changguang Satellite, Earth Eye ve MizarVision şirketlerine İran’ın ABD güçlerine yönelik saldırılarına destek verdikleri gerekçesiyle yeni yaptırımlar uyguladı.
🔹 İran Devrim Muhafızları da nisan ayında 18 Amerikan teknoloji ve yapay zekâ şirketiyle bağlantılı kurumları meşru hedef ilan etmişti.
Jilin-1 uydu ağı
🔹 Jilin-1, 140’tan fazla uyduyla Çin’in en büyük ticari uzaktan algılama uydu takımyıldızı konumunda bulunuyor.
🔹 Sistem, 0,2 metreye kadar görüntü çözünürlüğü sağlayabiliyor ve Dünya üzerindeki herhangi bir noktayı günde yaklaşık 40 kez görüntüleyebiliyor.
🔹 Şirket ayrıca uzaydan yere saniyede 100 gigabit veri aktarım hızına ulaşan lazer haberleşme testini başarıyla tamamladı.
🔹 Yayımlanan görüntülerde bina detayları, otopark dolulukları ve tesislerdeki inşaat değişiklikleri net biçimde görülebiliyor.
🔹 Çin’in güneş enerjisi sektörü, yıllardır kârlılığı baskılayan kronik kapasite fazlası sorunundan çıkış yolu bulmakta zorlandığını kabul etmeye başladı.
🔹 Şanghay’da düzenlenen dünyanın en büyük güneş enerjisi konferansında sektör yöneticileri, büyümenin artık yeni alanlarda aranması gerektiği mesajını verdi.
🔹 Batarya depolama sistemleri ve uzay tabanlı enerji projeleri öne çıkan yeni hedefler arasında yer aldı.
Kapasite fazlası sorunu
🔹 Yoğun rekabet ve sürekli kapasite artırımı, küresel güneş paneli fiyatlarını düşürürken üreticilerin iki yıldan uzun süredir zarar etmesine yol açtı.
🔹 GCL Technology Holdings Başkanı Zhu Gongshan, üretim artırma, fiyat düşürme ve ölçek büyütmeye dayanan eski stratejinin sınırlarına ulaştığını söyledi.
🔹 Sektörün son yıllarda üretimi azaltmak ve fiyat tabanı oluşturmak için çeşitli girişimlerde bulunduğu ancak bunların kapasite fazlasını azaltamadığı belirtildi.
Batarya depolama alanına yöneliş
🔹 Birçok şirket enerji depolama sektörünü yeni büyüme alanı olarak görüyor.
🔹 Özellikle veri merkezlerinden gelen yüksek enerji talebinin batarya pazarını büyütmesi bekleniyor.
🔹 Longi Green Energy Technology, geçen yıl girdiği enerji depolama faaliyetlerinin yaklaşık beş yıl içinde güneş enerjisi iş koluyla aynı büyüklüğe ulaşmasını hedefliyor.
🔹 Ancak bazı yöneticiler, güneş enerjisinde yaşanan kapasite fazlasının batarya sektöründe de tekrarlanabileceği uyarısında bulundu.
🔹 Çin hükümeti de enerji depolama sektöründe aşırı kapasite oluşma riskine karşı daha önce uyarılar yapmıştı.
🔹 Suntech Power kurucusu Shi Zhengrong, güneş enerjisi şirketlerinin topluca enerji depolamaya yönelmesinin endişe verici olduğunu söyledi.
Uzay projeleri
🔹 Bazı şirketler daha uzun vadeli fırsatlar olarak uzay tabanlı güneş enerjisi projelerine odaklanıyor.
🔹 GCL, uzaydaki veri merkezlerine enerji sağlayabilecek yörünge tabanlı güneş enerjisi sistemlerinin önemli bir talep yaratabileceğini belirtti.
🔹 Daiwa Capital Markets analizine göre uzay tabanlı veri merkezleri önümüzdeki on yılda yaklaşık 200 gigavatlık güneş enerjisi talebi oluşturabilir.
🔹 Daha spekülatif senaryolarda Ay üzerindeki yapay zekâ tesislerinin 10.000 gigavatın üzerinde enerji talebi yaratabileceği öngörülüyor.
🔹 GCL, Trina Solar ve çeşitli araştırma kurumları konferans sırasında Uzay Enerjisi Geliştirme İttifakı'nı kurdu.
🔹 Çin Fotovoltaik Sanayi Birliği, uzay güneş enerjisi teknolojilerinin büyük bölümünün hâlâ laboratuvar veya erken test aşamasında olduğunu belirtti.
Piyasa görünümü
🔹 Çin’de polisilikon fiyatları yüksek stok seviyeleri nedeniyle bu hafta yeniden geriledi.
🔹 Güneş hücresi ve güneş paneli fiyatları ise geçen haftaya göre değişmedi.
🔹 Jinko Solar, konferans sırasında Çin, Filipinler, Bangladeş ve Pakistan’a panel tedariki için 10 anlaşma imzaladığını açıkladı.
🔹 Wall Street analistleri, SpaceX’in yapay zekâ faaliyetlerinden elde ettiği gelirin on yılın sonunda yaklaşık 100 kat büyümesini bekliyor.
🔹 Bu beklenti, şirketin hedeflenen yaklaşık 1,8 trilyon dolarlık değerlemesini destekleyen temel varsayımlardan biri olarak öne çıkıyor.
🔹 SpaceX, 75 milyar dolarlık halka arzıyla tarihin en büyük halka arzını gerçekleştirmeyi hedefliyor.
Gelir projeksiyonları
🔹 Evercore ISI, SpaceX’in yapay zekâ gelirinin 2025’teki 3,2 milyar dolardan 2031’de 755 milyar dolara çıkmasını öngörüyor.
🔹 Aynı kurum, şirketin toplam gelirinin 2025’teki 18,7 milyar dolardan 2031’de 1 trilyon doların üzerine çıkacağını tahmin ediyor.
🔹 Goldman Sachs, toplam gelirin 2030’da 474 milyar dolara ulaşacağını öngörüyor.
🔹 Goldman Sachs ve Evercore, 2030 yılı için yapay zekâ gelirlerini sırasıyla yaklaşık 322 milyar dolar ve 331 milyar dolar seviyesinde hesaplıyor.
İş kollarındaki değişim
🔹 Evercore, yapay zekânın SpaceX gelirlerindeki payının 2031’de yüzde 74’e yükseleceğini tahmin ediyor.
🔹 Uzay faaliyetlerinin gelir içindeki payının ise yüzde 20’nin üzerindeki seviyelerden yaklaşık yüzde 1’e gerilemesi bekleniyor.
🔹 Uydu internet hizmetlerini kapsayan bağlantı biriminin gelirinin 2025’teki 11,4 milyar dolardan 2030’da 140 milyar doların üzerine çıkacağı öngörülüyor.
🔹 Roket bölümünün gelirinin aynı dönemde yaklaşık iki kat artarak 8 milyar dolara ulaşması bekleniyor.
Yatırımlar
🔹 Analistler, SpaceX’in sermaye harcamalarının da çok hızlı büyümesini bekliyor.
🔹 Şirketin sermaye harcamalarının 2025’teki 20 milyar dolar seviyesinden 2030’da 360 milyar doların üzerine çıkacağı tahmin ediliyor.
🔹 Evercore, 2031’de sermaye harcamalarının 732 milyar dolara ulaşacağını öngörüyor.
🔹 Bu harcamaların yaklaşık 666 milyar dolarının yapay zekâ yatırımlarına yönelik olacağı hesaplanıyor.
Halka arz
🔹 SpaceX’in halka arz fiyatı hisse başına 135 dolar olarak belirlendi.
🔹 Şirketin halka arzının 11 Haziran’da fiyatlanması bekleniyor.
🔹 Hisseler Nasdaq ve Nasdaq Texas borsalarında “SPCX” koduyla işlem görecek.
🔹 Goldman Sachs, SpaceX için karşılaştırma grubu olarak Nvidia, Tesla, Palantir, CoreWeave, Nebius, AST SpaceMobile ve Rocket Lab gibi şirketleri kullanıyor.
🔹 S&P Dow Jones Indices, S&P 500 gibi ana endekslerdeki mevcut uygunluk kurallarını değiştirmeme kararı aldı.
🔹 Karar, Elon Musk’ın şirketi SpaceX gibi dev halka arzların borsaya açıldıktan kısa süre sonra endekslere girmesinin önünü kapattı.
🔹 S&P, yeni halka açılan şirketler için uyguladığı 12 aylık bekleme süresini korudu.
🔹 Şirket büyüklüğüne bakılmaksızın mevcut kârlılık ve halka açıklık oranı şartları da yürürlükte kalacak.
SpaceX etkisi
🔹 Karar, tarihin en büyük halka arzlarından biri olması beklenen SpaceX’i doğrudan etkiliyor.
🔹 SpaceX, halka arz sonrasında en az bir yıl boyunca S&P 500’e girmeye uygun olmayacak.
🔹 Şirketin ayrıca endeksin mevcut kârlılık ve halka açıklık kriterlerini de karşılaması gerekecek.
Endeks sağlayıcıları arasındaki ayrışma
🔹 S&P’nin kararı, rakip endeks sağlayıcılarının son dönemde attığı adımlardan farklı bir yaklaşım ortaya koydu.
🔹 [Nasdaq](https://www.nasdaq.com?utm_source=chatgpt.com), SpaceX’in Nasdaq 100 endeksine katılım süresini üç aydan 15 işlem gününe indirdi.
🔹 FTSE Russell ise bekleme süresini beş işlem gününe düşürdü.
Tartışmanın arka planı
🔹 Son yıllarda bazı şirketler halka açılmadan önce trilyon dolar seviyelerine ulaşan değerlemelere erişmeye başladı.
🔹 Daha hızlı endeks üyeliğini savunanlar, dev şirketlerin yatırımcıların sahip olduğu gerçek piyasayı daha doğru yansıtması gerektiğini belirtiyor.
🔹 Karşı görüşte olan yatırımcılar ise kârlılık, halka açıklık ve işlem geçmişi gibi kriterlerin spekülatif hareketleri filtrelemek için gerekli olduğunu savunuyor.
🔹 Eleştirmenlere göre halka arz edilen şirketlerin endekslere çok hızlı alınması, pasif fonları yeterince oluşmamış fiyatlardan hisse almaya zorlayabilir ve oynaklığı artırabilir.
🔹 Bloomberg Intelligence ETF analisti James Seyffart, S&P’nin kararının sürpriz olduğunu ancak piyasa lideri olarak sektör eğilimlerine karşı hareket edebildiğini söyledi.
🔹 Teknoloji, ilaç keşfi, finansal dolandırıcılık tespiti ve büyük veri analizi gibi alanlarda kuantum bilgisayarların pratik kullanımını mümkün kılabilecek temel bileşenlerden biri olarak görülüyor.
Kuantum bellek teknolojisi
🔹 Zhejiang Üniversitesi öncülüğündeki ekip, kuantum rastgele erişimli bellek (QRAM) mimarisini süper iletken kuantum işlemci üzerinde başarıyla uyguladı.
🔹 QRAM, kuantum bilgisayarların büyük miktardaki klasik verilere verimli şekilde erişmesini sağlıyor.
🔹 Sistem, verilerin süperpozisyon durumunda okunmasına olanak tanıyor ve aynı anda birden fazla veri noktasının işlenebilmesini mümkün kılıyor.
🔹 Ekip, ilk kez süper iletken kuantum çip üzerinde 4 bit ve 8 bit veriye erişebilen QRAM prototipini çalıştırdı.
Teknik önem
🔹 Geleneksel bilgisayarlarda bitler yalnızca 0 veya 1 değerini temsil ederken, kuantum bitleri olan kübitler aynı anda hem 0 hem de 1 durumunda bulunabiliyor.
🔹 Süperpozisyon ve kuantum dolaşıklığı özellikleri sayesinde kuantum bilgisayarlar bazı hesaplamaları klasik süper bilgisayarlardan kat kat hızlı gerçekleştirebiliyor.
🔹 Ancak büyük miktardaki klasik verilere erişim yavaş kaldığında kuantum sistemlerin avantajı önemli ölçüde azalıyor.
🔹 Araştırmacılar, QRAM olmadan birçok kuantum algoritmasının teorik düzeyde kalacağını belirtiyor.
Olası kullanım alanları
🔹 İlaç geliştirme çalışmalarında sistem, yüz milyonlarca molekül kaydının bulunduğu veritabanlarından gerekli bilgileri aynı anda çekebilecek.
🔹 Bu sayede yeni ilaçların geliştirilme süresi önemli ölçüde kısalabilecek.
🔹 Finans sektöründe kuantum algoritmalarının geçmiş işlem kayıtlarını analiz ederek dolandırıcılık faaliyetlerini tespit etmesine yardımcı olabilecek.
🔹 Yapay zekâ uygulamalarında doğal dil işleme ve görüntü tanıma gibi büyük veri gerektiren görevlerde kuantum sistemlerin kapasitesini artırabilecek.
Araştırma
🔹 Çalışma Mart ayında Nature Physics dergisinde yayımlandı.
🔹 Araştırma ekibinden Lu Liqiang, mevcut kuantum algoritmalarının büyük veri kümelerine hızlı erişim olmadan pratikte uygulanmasının zor olduğunu söyledi.
🔹 Geliştirilen sistem, kuantum bilgisayarların teorik avantajlarını gerçek dünya uygulamalarına taşıma yolunda önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
🔹 Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, Kuzey Kore lideri Kim Jong Un’un davetiyle 8-9 Haziran tarihlerinde Kuzey Kore’ye resmi ziyaret gerçekleştirecek.
🔹 Ziyaret, Xi’nin 2019’dan bu yana Kuzey Kore’ye yapacağı ilk ziyaret olacak.
🔹 Pekin ve Pyongyang, pandemi dönemindeki izolasyon, Çin’in nükleer silahsızlanma tutumu ve Kuzey Kore-Rusya yakınlaşmasının ardından ilişkilerini yeniden güçlendirmeye çalışıyor.
Çin-Kuzey Kore ilişkileri
🔹 Xi’nin ziyareti, geçen ay Pekin’de ABD Başkanı Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yaptığı zirvelerin ardından gerçekleşecek.
🔹 Trump, mayıs ayındaki Pekin ziyareti sırasında Xi’ye Kuzey Kore’nin nükleer silahsızlandırılmasına yönelik bir teklif sunduğunu açıkladı.
🔹 Çin ve Rusya, Trump’ın ziyaretinden sonra yayımladıkları ortak bildiride Kuzey Kore’ye yönelik diplomatik izolasyon, ekonomik yaptırım ve askerî baskı politikalarını eleştirdi.
🔹 İki ülke Kore Yarımadası’nda siyasi çözüm sürecini ilerletme ve bölgesel istikrarı koruma sözü verdi.
Son dönemdeki temaslar
🔹 Kim Jong Un, Eylül 2025’te Pekin’de düzenlenen İkinci Dünya Savaşı’nın sona erişinin 80. yılı törenlerine katıldı.
🔹 Xi, Kim ile görüşmesinde Çin’in Kuzey Kore ile geleneksel dostluğa büyük önem verdiğini ve bu yaklaşımın değişmeyeceğini söyledi.
🔹 Çin Başbakanı Li Qiang, Ekim 2025’te Kuzey Kore İşçi Partisi’nin kuruluşunun 80. yılı etkinliklerine katılmak üzere Pyongyang’ı ziyaret etti.
🔹 Çin’in üçüncü en üst düzey yetkilisi Zhao Leji de 2024 yılında Kuzey Kore’yi ziyaret etmişti.
Ekonomi ve ulaşım
🔹 Çin, Kuzey Kore’nin en büyük ekonomik ortağı olmaya devam ediyor ve ülkenin dış ticaretinin yüzde 90’dan fazlasını oluşturuyor.
🔹 Mart ayında iki ülke arasında demiryolu ulaşımı yeniden başlatıldı ve Air China doğrudan uçuşlara yeniden başladı.
🔹 Çinli turistlerin Kuzey Kore’ye girişi hâlâ yasak durumda.
🔹 Çin gümrük verilerine göre iki ülke arasındaki ticaret hacmi 2025 yılında yüzde 26 artışla 19,6 milyar yuana ulaştı ve pandemi öncesi seviyelere yaklaştı.
Bölgesel gelişmeler
🔹 Kim Jong Un son yıllarda Rusya ile ilişkileri derinleştirerek Çin’e olan bağımlılığı azaltmaya çalışıyor.
🔹 Kuzey Kore ve Rusya 2024 yılında karşılıklı savunma anlaşması imzaladı.
🔹 Pyongyang, Rusya’nın Ukrayna’daki savaşına destek amacıyla asker gönderirken ekonomik ve askerî destek aldı.
🔹 Kim, Güney Kore’yi resmen “en düşman devlet” olarak tanımladı ve Kuzey Kore’nin nükleer güç statüsünün “geri döndürülemez” olduğunu açıkladı.
🔹 Kim, ABD’yi “devlet destekli terörizm ve saldırganlık” yürütmekle suçladı ve ülkesinin her türlü senaryoya karşılık vermeye hazır olduğunu söyledi.
🔹 Trump ile Kim Jong Un arasında ilk Trump döneminde üç zirve gerçekleştirilmişti ancak yeni bir görüşme henüz yapılmadı.
🔹 Son dönemde stablecoin düzenlemeleri konusunda bankalar ile kripto şirketleri arasında görüş ayrılıkları yaşanıyor.
🔹 Bankalar, tokenleştirilmiş mevduatların mevcut mevduatları bankacılık sistemi içinde tutarak aynı kredi riski, muhasebe ve düzenleyici çerçeveye sahip olmasını avantaj olarak görüyor.
Kullanım alanları
🔹 İlk aşamada çok uluslu büyük şirketlerin sistemin başlıca kullanıcıları olması bekleniyor.
🔹 Programlanabilir nakit yönetimi işlemleri gerçekleştirilebilecek.
🔹 Gerçek zamanlı likidite yönetimi yapılabilecek.
🔹 Sınır ötesi ödemeler daha hızlı gerçekleştirilebilecek.
Bankaların mevcut çalışmaları
🔹 JPMorgan daha önce kendi özel blokzinciri üzerinde JPM Coin adlı tokenleştirilmiş mevduat sistemini kullanıyordu.
🔹 Banka daha sonra Coinbase bağlantılı Base blokzinciri üzerinde kurumsal müşterilere yönelik yeni bir mevduat tokeni başlattı.
🔹 Büyük bankalar geçen yıl ortak stablecoin girişimi oluşturma seçeneğini de değerlendirmişti.
🔹 Bankalar gelecekte talep oluşması halinde stablecoin ihraç etme seçeneğini masada tutuyor.
Wall Street’te tokenizasyon eğilimi
🔹 Hisse senetleri, tahviller ve fonların blokzincir üzerinde dijital tokenlere dönüştürülmesi Wall Street’te hız kazanıyor.
🔹 Büyük borsalar tokenleştirilmiş menkul kıymet platformları hazırlıyor.
🔹 Bankalar ve varlık yönetim şirketleri tokenleştirilmiş para piyasası fonlarını piyasaya sürmeye başladı.
🔹 Citigroup yöneticileri yeni ağın bankaların finansman, para yönetimi ve sermaye piyasalarındaki rolünü güçlendireceğini belirtiyor.
🔹 Ukrayna ordusu, ticari uydulardan gelen yüksek çözünürlüklü ve gerçek zamana yakın görüntüler sayesinde Rus hedeflerine yönelik insansız hava aracı saldırılarının hızını ve hassasiyetini önemli ölçüde artırdı.
🔹 Görüntüler doğrudan askerlerin telefonlarına, tabletlerine ve dizüstü bilgisayarlarına ulaştırılıyor.
🔹 Teknolojiyi kullanan birlikler, hedef tespitinden saldırıya kadar geçen sürenin yüzde 90’a kadar kısaldığını belirtiyor.
Yeni sistemin kullanımı
🔹 Güneydoğu Ukrayna’da görev yapan bir birlik, yoğun ağaç örtüsü altındaki bir binada Rus askeri faaliyetlerini tespit etti.
🔹 Keşif İHA’ları sınırlı görüntü sağlayınca askerler ticari uydu görüntülerini kullandı.
🔹 Uydu verileri, binanın çevresinde üst düzey Rus askeri yetkililerinin kullandığı zırhlı araçları ortaya çıkardı.
🔹 Üç günlük takip sonrasında binanın operasyon planlama merkezi olarak kullanıldığı sonucuna varıldı.
🔹 Ukrayna birlikleri daha sonra binayı ve araçları saldırı İHA’larıyla vurdu.
Teknolojinin sağladığı avantajlar
🔹 Sistem, ABD merkezli Vantor, Hollandalı Bravo1Alpha, ABD’li Persistent Systems ve Ukraynalı Burevii şirketlerinin ortak çalışmasıyla geliştirildi.
🔹 Ticari uydu görüntülerinin doğrudan cephedeki askerlere ulaştırıldığı ilk bilinen uygulama olduğu belirtiliyor.
🔹 Uydu görüntüleri askerlerin hedefleri ayrıntılı incelemesine ve eski görüntülerle karşılaştırmasına olanak tanıyor.
🔹 Yapay zekâ destekli yazılım, geniş alanları tarayarak hedeflerdeki değişiklikleri tespit ediyor.
🔹 Sistem ayrıca İHA’lar için en uygun uçuş rotalarını gösteren üç boyutlu modeller oluşturabiliyor.
Starfall II operasyonu
🔹 Ukrayna birlikleri ilkbaharda yürütülen Starfall II operasyonunda yaklaşık iki buçuk hafta içinde milyarlarca dolar değerinde Rus askeri varlığına zarar verdi.
🔹 Hedeflerden biri işgal altındaki bölgede bulunan bir mühimmat deposu oldu.
🔹 Askerler güncel uydu görüntülerini savaş öncesi fotoğraflarla karşılaştırarak tesisin artık tarımsal amaçla kullanılmadığını belirledi.
🔹 Yeni araç izleri ve altyapı değişiklikleri mühimmat faaliyetlerine işaret etti.
🔹 Ukrayna’nın 422. Tugayı saldırı İHA’larıyla tesisi hedef aldı.
İstihbarat zincirindeki değişim
🔹 Uydu görüntüleri hedef bilgilerini 15 dakika içinde doğrudan cephedeki birliklere ulaştırabiliyor.
🔹 Böylece Kiev’deki merkezi değerlendirme süreçleri atlanarak saatler veya günler süren gecikmeler ortadan kaldırılıyor.
🔹 Daha önce insan kaynaklı istihbaratın sahaya ulaşması en az iki gün sürebiliyordu.
🔹 Bazı durumlarda istihbarat bilgileri cepheye ulaştığında hedefler artık geçerliliğini yitiriyordu.
Sınırlamalar ve gelecek kullanım
🔹 Sistem yoğun bulutlu havalarda etkinliğini kaybediyor ve hareketli hedefleri sürekli takip edemiyor.
🔹 Vantor’un 10 uydusu günde yaklaşık 7 milyon kilometrekarelik alanı görüntülüyor.
🔹 Uydular aynı noktayı günde 12 ila 15 kez gözlemleyebiliyor.
🔹 ABD Özel Operasyonlar Komutanlığı da geçen yıl benzer şekilde ticari uydu görüntülerini askerlere gerçek zamana yakın ulaştıracak yazılımlar kullanmaya başladı.
🔹 ABD Ordusu, uydu verilerini üst düzey onay süreçlerinden bağımsız olarak sahadaki birliklere ulaştıracak yüksek hızlı bilgi sistemleri üzerinde çalıştığını açıkladı.
🔹 Bazı uzmanlar istihbarat zincirindeki aracıların azaltılmasının hızı artıracağını ancak yanlış bilgiyle hareket edilmesi riskini de yükselteceğini belirtiyor.
🔹 Apple’ın gelecek hafta düzenleyeceği geliştirici konferansında Siri’nin ChatGPT benzeri yeni bir sürümünü tanıtması bekleniyor.
🔹 Yeni Siri’nin Google’ın Gemini teknolojisi üzerine inşa edildiği ve mevcut sürümün yerini alacağı belirtiliyor.
🔹 Siri’nin geçmiş sorguları hatırlaması, cihazdaki verilere erişerek kişiselleştirilmiş yanıtlar vermesi ve daha gelişmiş bir arama deneyimi sunması bekleniyor.
🔹 Apple’ın ücretli seçenekler içeren bağımsız bir Siri uygulaması da hazırladığı belirtiliyor.
Apple’ın yapay zekâ stratejisi
🔹 Apple, üretken yapay zekâyı geniş kullanıcı kitlelerine ulaştırabilecek konumda olmasına rağmen rakiplerinin birkaç yıl gerisinde bulunuyor.
🔹 Eski Apple yöneticisi Ron Johnson, akıllı telefonların yapay zekâ kullanımında temel cihaz olacağını ve Apple’ın bu alanda avantajlı olduğunu söyledi.
🔹 Apple, geçmişte uygulama geliştiricilerinden ve Google’dan elde ettiği gelir modeline benzer şekilde yapay zekâ hizmetlerinde de yeni gelir kaynakları oluşturmayı hedefliyor.
🔹 Bank of America analisti Wamsi Mohan, gelecekte Apple’ın uygulama eylemleri için bir pazar yeri haline gelebileceğini değerlendirdi.
Yapay zekâ destekli telefonlar
🔹 Apple, gelecekte akıllı telefonların kullanıcı adına restoran rezervasyonu yapabilen, ulaşım çağırabilen ve çevrimiçi hizmetlerle doğrudan iletişim kurabilen dijital asistanlara dönüşeceğini öngörüyor.
🔹 iPhone’ların kullanıcıların takvim, adres ve ödeme bilgilerine zaten sahip olması Apple’a önemli avantaj sağlıyor.
🔹 Yapay zekâ modelleri geliştiren şirketlerin tüketicilere ulaşmak için Apple ekosistemine ihtiyaç duyabileceği değerlendiriliyor.
Karşılaşılan zorluklar
🔹 Apple iki yıl önce Siri’nin mesajlar, uygulamalar ve ekran içeriğiyle daha gelişmiş etkileşim kuracağını duyurmuştu.
🔹 Şirket daha sonra bu özellikleri sunamadığı gerekçesiyle açılan toplu davayı uzlaşmayla sonuçlandırdı.
🔹 Apple’ın yapay zekâ alanındaki başarısı, kullanıcıların gerçekten kullanacağı hizmetler geliştirebilmesine bağlı görülüyor.
🔹 Siri ilk olarak 16 yıl önce restoran rezervasyonu gibi görevleri yerine getiren bir yardımcı olarak tasarlanmıştı ancak Apple bu vizyonu hayata geçirmekte zorlandı.
Rekabet ve teknik sorunlar
🔹 OpenAI, Apple’a bağımlı kalmamak için eski Apple tasarımcısı Jony Ive ile kendi yapay zekâ cihazını geliştiriyor.
🔹 OpenAI geçen yıl kendi uygulama mağazası stratejisini başlattı ancak girişim şu ana kadar sınırlı ilgi gördü.
🔹 Körfez ülkeleri, Batılı silah tedarikçilerine bağımlılığı azaltmak amacıyla yerli savunma sanayilerini büyütüyor.
🔹 İran savaşı, bölgedeki savunma alanında kendi kendine yeterlilik hedeflerini daha da güçlendirdi.
🔹 Suudi Arabistan, 2030 yılına kadar savunma bütçesinin yarısını ülke içinde harcamayı ve Saudi Arabia Military Industries’i dünyanın en büyük 25 savunma şirketinden biri haline getirmeyi hedefliyor.
🔹 Katar’ın Barzan Holdings şirketi de savunma sanayisinde büyüme planları yürütüyor ancak ölçeği halen sınırlı kalıyor.
BAE’nin EDGE yükselişi
🔹 Birleşik Arap Emirlikleri’nde 2019 yılında yaklaşık 25 şirket birleştirilerek EDGE Group kuruldu.
🔹 EDGE, yabancı savunma şirketlerinde çoğunluk hisseleri satın aldı ve mayıs ayında İtalyan motor üreticisi Costruzioni Motori Diesel’in yüzde 80’ini satın alma anlaşması yaptı.
🔹 Şirket, İtalya’nın Leonardo ve Fincantieri şirketleriyle ortak girişimlere, Almanya’nın Rheinmetall şirketiyle hava savunma ortaklığına sahip bulunuyor.
🔹 EDGE, Kasım ayında ABD’li savunma teknolojisi şirketi Anduril ile BAE ve müttefikleri için insansız hava araçları üretmek üzere ortak girişim kurdu.
Büyüme ve ihracat
🔹 EDGE’in 2025 yılı gelirleri 5 milyar doların üzerine çıktı.
🔹 Şirket geçen yıl yaklaşık 8 milyar dolarlık yeni sipariş aldı ve toplam sipariş portföyü 20 milyar doları aştı.
🔹 EDGE yönetimi gelirlerin önümüzdeki iki yılda yaklaşık yüzde 20 artmasını bekliyor.
🔹 Şirket halihazırda dünyanın en büyük üç hassas güdümlü mühimmat üreticisinden biri olarak gösteriliyor.
🔹 Üretilen savunma ürünlerinin yaklaşık dörtte üçü Latin Amerika, Afrika ve Asya’daki ülkelere ihraç ediliyor.
İran savaşı ve savunma performansı
🔹 SIPRI verilerine göre BAE’nin küresel silah ithalatındaki payı 2016-2020 dönemindeki yüzde 3,5 seviyesinden 2021-2025 döneminde yüzde 2,7’ye geriledi.
🔹 İran savaşı sırasında İran’ın BAE’ye yönelik saldırıları Suudi Arabistan ve Katar’a kıyasla daha yoğun oldu.
🔹 BAE yetkililerine göre İran tarafından gönderilen Şahid tipi insansız hava araçlarının yaklaşık yüzde 80’i Emirlikler tarafından geliştirilen sistemlerle etkisiz hale getirildi.
🔹 EDGE’in elektronik harp sistemleri yaklaşan füze ve insansız hava araçlarını tespit ederek karıştırma ve aldatma faaliyetleri yürüttü.
🔹 Bu sistemler ABD’nin balistik füze savunma sistemleriyle birlikte çalıştı.
Gelecek planları
🔹 EDGE, tüm savunma üretimini yerelleştirmek yerine kritik sistemler ve tedarik zinciri riski taşıyan bileşenlere öncelik veriyor.
🔹 Şirket yalnızca teknolojinin sahibi olmayı değil, yeni teknolojiler geliştirmeyi de hedefliyor.
🔹 Ocak ayında Katar’ın Barzan Holdings şirketiyle ortak girişim anlaşması imzalandı.
🔹 EDGE ayrıca araç teknolojilerini lisanslayarak Suudi Arabistan Military Industries ile iş birliği yaptı.
🔹 Şirket yönetimi, son yıllarda savunma üretimini yerlileştirme yönünde atılan adımların mevcut güvenlik ortamında stratejik avantaj sağladığını belirtiyor.
🔹 Çin, ABD ile teknoloji yarışını hızlandırırken önde gelen bilim insanlarını Komünist Parti ve devlet yönetiminde daha üst pozisyonlara getiriyor.
🔹 Hong Kong Üniversitesi araştırmacılarının çalışmasına göre Çin’in seçkin bilim insanları grubu olan akademisyenlerden 29 kişi Komünist Parti Merkez Komitesi’nde görev yapıyor.
🔹 Bu sayı son on yılda yaklaşık iki katına çıktı.
Bilim insanlarının yükselişi
🔹 Mikroelektronik uzmanı Huang Ru, uzun yıllar Pekin Üniversitesi’nde görev yaptıktan sonra bu yıl Çin’in Devlet Planlama Kurumu olan Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonu’nun başkan yardımcılarından biri oldu.
🔹 Huang Ru, Çin’in yerli yarı iletken geliştirme çalışmalarını denetliyor.
🔹 Beidou uydu navigasyon sisteminin geliştirilmesinde rol alan Xiangli Bin de 2024 yılında aynı kurumun başkan yardımcılığına getirildi.
🔹 Eğitim Bakanı Huai Jinpeng, veri merkezleri ve ağ bağlantılı bilişim sistemleri alanında uzman bir bilim insanı olarak öne çıkıyor.
🔹 Eğitim Bakan Yardımcısı ise daha önce Zhejiang Üniversitesi’ni yöneten bir fizikçi olarak görev yaptı.
Teknolojik bağımsızlık hedefi
🔹 Çin yönetimi teknolojik kendi kendine yeterlilik hedefini devletin tüm kurumlarını kapsayan bir strateji olarak yürütüyor.
🔹 Bazı akademisyenlerin, 2023 yılında kurulan ve Çin’in inovasyon politikalarını doğrudan Parti kontrolüne bağlayan Merkezi Bilim ve Teknoloji Komisyonu’nda görev aldığı değerlendiriliyor.
🔹 Politbüro’da henüz tanınmış bir akademisyen bulunmuyor ancak 2022’de seçilen 24 üyeli Politbüro’nun beş üyesi önemli bilimsel kariyer geçmişine sahip.
Siyasi ve kurumsal boyut
🔹 Çin yönetimi, teknoloji alanında sonuç odaklı bir yaklaşım benimseyerek uzmanları karar alma süreçlerine daha fazla dahil ediyor.
🔹 Akademisyenlerin devlet içindeki siyasi ağlarının sınırlı olması, onları mevcut güç merkezleri açısından daha az tehdit oluşturur hale getiriyor.
🔹 2022 yılında Çin’in yarı iletken yatırımlarını finanse eden ve “Büyük Fon” olarak bilinen 343 milyar yuanlık yatırım fonunda yolsuzluk soruşturmaları yürütüldü.
🔹 Bu soruşturmaların ardından yarı iletken sanayi politikalarını yönetmek için yeni ekipler görevlendirildi.
2027’ye doğru
🔹 Komünist Parti, siyasi güvenilirlik ile teknik uzmanlığı bir araya getirebilecek kadrolar yetiştirmeye çalışıyor.
🔹 Xi Jinping’in 2027’de yapılacak parti kongresinde üst düzey kadrolarda yeni değişikliklere gitmesi bekleniyor.
🔹 Teknolojik bağımsızlık stratejisinin, bilim insanları için Çin’in yönetici elitine yükselmede yeni bir kariyer yolu oluşturabileceği değerlendiriliyor.
🔹 Cambridge Üniversitesi araştırmacıları, temel bileşeni tamamen yapay zekâ tarafından tasarlanan ve insanlarda test edilen yeni bir aşı geliştirdi.
🔹 Aşı, tüm Covid varyantları dahil olmak üzere koronavirüs ailesinin tamamına karşı koruma sağlamayı hedefliyor.
🔹 Araştırmacılar, aşının gelecekte hayvanlardan insanlara geçebilecek yeni koronavirüslere karşı da koruma sağlayabileceğini belirtiyor.
🔹 Çalışma henüz erken aşamada bulunuyor ancak ekip grip ve Ebola için de benzer aşılar geliştiriyor.
Yapay zekâ ile tasarım
🔹 Araştırmacılar, çeşitli koronavirüslerin genetik kodlarını yapay zekâya analiz ettirdi.
🔹 Yapay zekâ, bağışıklık sistemini koronavirüs ailesinin tamamına karşı eğitebilecek bir “süper antijen” tasarladı.
🔹 Antijenler, bağışıklık sisteminin tanıyıp saldırmayı öğrendiği aşı bileşenlerini oluşturuyor.
🔹 Prof. Jonathan Heeney, insanlarda test edilen ilk yapay zekâ tasarımı antijenin bu çalışma kapsamında kullanıldığını söyledi.
Klinik çalışmalar
🔹 İlk klinik çalışma 39 gönüllü üzerinde gerçekleştirildi ve aşının güvenliği değerlendirildi.
🔹 Yaklaşık 200 kişinin katıldığı ikinci çalışma, aşının bağışıklık sistemini ne ölçüde eğittiğini inceleyecek.
🔹 Journal of Infection dergisinde yayımlanan sonuçlara göre aşının bağışıklık sistemi üzerindeki etkisi şu aşamada “mütevazı” düzeyde bulundu.
🔹 Southampton Üniversitesi’nden Prof. Saul Faust, teknolojinin özellikle sürekli değişen virüslere karşı aşı geliştirmede önemli potansiyel taşıdığını söyledi.
Yeni hedefler
🔹 Cambridge ekibi, her yıl güncellenmesi gerekmeyecek evrensel grip aşıları üzerinde hayvan deneyleri yürütüyor.
🔹 Ekip ayrıca H5N1 kuş gribine karşı olası bir insan pandemisine yönelik aşı geliştiriyor.
🔹 Araştırmacılar Ebola türlerini de kapsayan viral hemorajik ateşlere karşı aşı çalışmaları yapıyor.
Uzman değerlendirmeleri
🔹 Oxford Vaccine Group Direktörü Prof. Andy Pollard, yöntemin hayvan çalışmalarında güçlü sonuçlar verdiğini söyledi.
🔹 Pollard, asıl sınavın insan deneylerinde ortaya çıkacağını ve insan bağışıklık sistemlerinin laboratuvar hayvanlarından daha karmaşık olduğunu belirtti.
🔹 Ulusal Sağlık ve Bakım Araştırmaları Enstitüsü Bilimsel Direktörü Prof. Marian Knight, çalışmanın geniş kapsamlı ve uzun süreli viral koruma geliştirme açısından önemli bir ilerleme olduğunu söyledi.
🔹 Prof. Jonathan Heeney, amaçlarının yalnızca mevcut virüslere değil, gelecekte ortaya çıkabilecek salgınlara karşı da koruma sağlamak olduğunu ifade etti.
🔹 Ulusal Denetim Ofisi’nin (NAO) kraliyet mülklerine ilişkin incelemesi, Andrew Mountbatten-Windsor’ın Windsor’daki Royal Lodge arazisinde bulunan üç evi alt kiraya vererek özel gelir elde ettiğini ortaya koydu.
🔹 Andrew, Crown Estate’e yalnızca sembolik düzeyde “peppercorn rent” olarak bilinen çok düşük bir kira ödüyordu.
🔹 Royal Lodge için 2003 yılında yapılan 75 yıllık kira sözleşmesi alt kiralamaya izin veriyordu.
🔹 Andrew’un alt kiralamalardan ne kadar gelir elde ettiği açıklanmadı.
Prenses Beatrice ve Eugenie’nin konutları
🔹 Kral Charles, Prenses Beatrice ve Prenses Eugenie’nin kraliyet saraylarındaki konutları için özel Duchy of Lancaster gelirlerinden piyasa değerinin altında ayarlanmış kira ödüyor.
🔹 Beatrice’in St James’s Palace’daki dairesinin kirası piyasa değerinin yüzde 68’i seviyesinde bulunuyor.
🔹 Eugenie’nin Kensington Palace’daki konutunun kirası ise piyasa değerinin yaklaşık yüzde 64’ü düzeyinde.
🔹 Kral Charles ayrıca Prens ve Prenses Michael of Kent’in Kensington Palace’daki dairesinin kirasını da ödüyor.
Galler Prensi ve Prensesi
🔹 Prens William ve Prenses Catherine’in Windsor’daki Forest Lodge konutu, taşınmalarından önce Crown Estate tarafından yaklaşık 400 bin sterlinlik onarımdan geçirildi.
🔹 Çift, Temmuz ayında 20 yıllık kira sözleşmesi imzaladı.
🔹 Yıllık kira bedeli 307.200 sterlin olarak belirlendi ve her beş yılda bir gözden geçirilecek.
🔹 Çift, iç tadilat ve değişikliklerin maliyetinden sorumlu olacak.
Royal Lodge ve tazminat
🔹 Andrew, Royal Lodge için kira sözleşmesini alırken 1 milyon sterlin peşin ödeme yaptı ve yaklaşık 7,5 milyon sterlinlik yenileme harcaması gerçekleştirdi.
🔹 Sözleşmeyi erken sonlandırması halinde 301 bin ila 488 bin sterlin arasında tazminat alma hakkı bulunabileceği belirtildi.
🔹 Ancak Crown Estate daha önce, mülkteki yıpranma ve bakım eksiklikleri dikkate alındığında herhangi bir tazminat ödenmeyebileceğini açıklamıştı.
Diğer kraliyet üyeleri
🔹 Edinburgh Dükü ve Düşesi, Windsor’daki Bagshot Park konutu için 5 milyon sterlin peşin ödeme yaptı.
🔹 Çift de sembolik kira ödüyor.
🔹 Bagshot Park’taki ahır bloğu 2020 yılına kadar kiraya verilerek gelir elde edildi.
Denetim bulguları
🔹 NAO, Crown Estate’in incelediği kira sözleşmelerinde genel olarak standart uygulamaları ve bağımsız piyasa değerlemelerini esas aldığını belirtti.
🔹 Kraliyet ailesinin yedi üyesi Crown Estate’e ait beş mülkü kiralıyor.
🔹 Buckingham Sarayı, raporun kraliyet mülklerine ilişkin uygulamalara açıklık getireceğini ve şeffaflık taahhüdüyle uyumlu olduğunu açıkladı.
🔹 Çin hükümetinin yurtdışına sermaye çıkışını sınırlamaya yönelik adımları, Londra merkezli büyük finans kuruluşlarının piyasa değerlerinde milyarlarca dolarlık kayba yol açtı.
🔹 Bazı Çin bankaları, anakara Çin vatandaşlarının Hong Kong’da banka hesabı açma imkânlarını sınırlandırmaya başladı.
🔹 Gelişmenin ardından Standard Chartered hisseleri yüzde 2, HSBC hisseleri yüzde 3 ve Prudential hisseleri yüzde 7,5 değer kaybetti.
Hong Kong hesapları
🔹 Hong Kong yatırım hesapları, yüksek gelirli Çinli yatırımcıların yurtdışına yatırım yapmasında önemli bir kanal haline gelmişti.
🔹 Hong Kong Menkul Kıymetler ve Vadeli İşlemler Komisyonu birkaç hafta önce hesap açılış kurallarında değişiklik yaptı.
🔹 Yeni kurallar, yatırım hesaplarında kullanılacak fonların anakara Çin dışından gelmesini şart koşuyor.
🔹 South China Morning Post’a göre bazı bankalar yeni düzenlemeler sonrasında Çinli müşterilerin Hong Kong’da hesap açmasını sınırlandırmaya başladı.
Sermaye çıkışlarını sınırlama çabası
🔹 Pekin yönetimi, vatandaşların yurtdışına para transferlerini kısıtlamaya yönelik daha geniş kapsamlı bir kampanya yürütüyor.
🔹 Çin’de kişi başına yıllık resmi sermaye çıkış limiti 50 bin dolar seviyesinde bulunuyor.
🔹 Yetkililer, emlak sektöründeki durgunluk nedeniyle yabancı varlıkların vergilendirilmesini de değerlendiriyor.
🔹 Çin’de yerel yönetimlerin önemli gelir kaynaklarından biri olan arsa satışları, emlak krizinin ardından sert şekilde geriledi.
Rekor sermaye çıkışı
🔹 Uluslararası Finans Enstitüsü verilerine göre Çinli hanehalkları, kurumlar ve şirketler geçen yıl yaklaşık 807 milyar doları ülke dışına çıkardı.
🔹 Bu rakam şimdiye kadar kaydedilen en yüksek yıllık sermaye çıkışı olarak gösteriliyor.
Finans şirketlerine etkisi
🔹 HSBC, Standard Chartered ve Prudential son yıllarda Çin’in büyüyen orta sınıfına yönelik finansal ürünlere odaklanmıştı.
🔹 HSBC’nin Hong Kong’daki müşteri sayısı Ocak 2023’ten bu yana yaklaşık üçte bir oranında arttı.
🔹 HSBC’nin yeni Hong Kong müşterilerinin yaklaşık üçte ikisini Hong Kong dışında yaşayan kişiler oluşturuyor.
🔹 Standard Chartered ve Prudential konuya ilişkin yorum yapmadı. HSBC ise yorum talebine yanıt vermedi.
🔹 Claude sohbet botunun geliştiricisi Anthropic, yapay zekâ geliştirme hızının yavaşlatılmasının dünya için faydalı olabileceğini söyledi.
🔹 Şirket, diğer öncü yapay zekâ laboratuvarlarının da aynı adımı atması halinde daha güçlü sistemler üzerindeki çalışmalarını durdurmaya hazır olduğunu açıkladı.
🔹 Anthropic yöneticileri, ileri düzey yapay zekâ gelişimini bir “silah kontrolü sorunu” olarak tanımladı.
Yapay zekâ riskleri
🔹 Şirket, yapay zekâ sistemlerinin kendi geliştirme süreçlerini üstlenebileceği bir dönemin yaklaştığını savundu.
🔹 “Özyinelemeli kendini geliştirme” olarak adlandırılan bu süreçte yapay zekâ sistemleri kendi kendilerini tasarlayıp test ederek geliştirebilir.
🔹 Anthropic, böyle bir gelişmenin yapay zekâ yeteneklerinde çok hızlı bir sıçramaya yol açabileceğini belirtti.
🔹 Şirket, bu senaryoda insanların sistemler üzerindeki kontrolünü kaybetme riskinin bulunduğunu söyledi.
Küresel koordinasyon sorunu
🔹 Anthropic, öncü yapay zekâ geliştirmelerinin gerektiğinde geçici olarak durdurulabilmesi seçeneğinin bulunmasının önemli olduğunu savundu.
🔹 Ancak ABD ve Çin arasındaki yoğun rekabet nedeniyle küresel ölçekte koordineli bir duraklamanın son derece zor olduğunu belirtti.
🔹 Şirket, yapay zekâ eğitim çalışmalarının füze üsleri gibi kolayca doğrulanamayacağını ve laboratuvarların gerçekten durup durmadığının denetlenmesinin güç olduğunu söyledi.
Anthropic’in yaklaşımı
🔹 Anthropic, en gelişmiş modeli olan Mythos’u kamuya açmadı.
🔹 Anthropic CEO’su Dario Amodei daha önce yapay zekâ gelişiminin çok kötü sonuçlanma ihtimalini yüzde 25 olarak değerlendirmişti.
Yapay zekâ geliştirme süreci
🔹 Anthropic, çalışanlarının 2021-2025 dönemine kıyasla bugün sekiz kat daha fazla kod ürettiğini açıkladı.
🔹 Şirket, yapay zekâ sistemlerinin yeni fikir üretme ve araştırma planlama konusunda giderek daha başarılı hale geldiğini belirtti.
🔹 Anthropic’e göre bu gelişmeler, kendi kendini geliştiren yapay zekâ sistemlerine doğru atılan adımlar arasında yer alıyor.
Piyasa etkisi
🔹 Haber, yarı iletken şirketi Broadcom’un beklentilerin altında kalan satış tahminlerinin ardından yapay zekâ çip hisselerinde sert satışların yaşandığı dönemde geldi.
🔹 Broadcom hisseleri yaklaşık yüzde 13 değer kaybederek şirketin piyasa değerinden yaklaşık 300 milyar dolar sildi.
🔹 Micron, SK Hynix ve Arm hisselerinde de düşüşler görüldü.
🔹 Satışlar, yapay zekâ yatırımlarında balon oluştuğuna yönelik tartışmaları yeniden gündeme getirdi.
🔹 İngiliz savunma şirketleri, Kanada öncülüğünde oluşturulması planlanan Savunma, Güvenlik ve Dayanıklılık Bankası’ndan (DSRB) finanse edilen projelerden dışlanma riskiyle karşı karşıya.
🔹 DSRB, NATO ülkelerinin yeniden silahlanmasını finanse etmek amacıyla kredi sağlayacak çok taraflı bir kurum olarak tasarlanıyor.
🔹 Kanada Başbakanı Mark Carney, İngiltere’nin projeye katılması için girişimlerde bulundu.
🔹 İngiltere Maliye Bakanı Rachel Reeves’in, kurucu üyelerden talep edilen 1 milyar euroluk başlangıç katkısı nedeniyle teklifi reddettiği belirtiliyor.
İngiliz şirketlerine etkisi
🔹 DSRB’nin taslak kuralları, banka tarafından finanse edilen alımların yalnızca üye ülkelerdeki şirketlerden yapılmasına izin veriyor.
🔹 İngiltere’nin üye olmaması halinde İngiliz savunma şirketleri DSRB destekli ekipman ihalelerine katılamayacak.
🔹 Make UK Defence Başkanı Andrew Kinniburgh, üye olmayan ülkelerin tedarikçi olarak değerlendirmeye alınmayacağını söyledi.
🔹 Durum, İngiltere’nin AB’nin 150 milyar euroluk SAFE savunma fonuna tam erişim sağlayamamasına benzetiliyor.
Savunma finansmanı
🔹 İngiliz hükümeti, Savunma Bakanlığı’nın ekipman planında bulunduğu belirtilen 28 milyar sterlinlik finansman açığını kapatmaya çalışıyor.
🔹 Maliye Bakanlığı'nın ek 12 milyar sterlin sağlamaya hazır olduğu, Savunma Bakanı John Healey’in ise en az 18 milyar sterlin talep ettiği bildirildi.
🔹 Make UK Defence, hükümete DSRB’ye katılarak ek finansman kaynaklarına erişim sağlama çağrısında bulundu.
🔹 DSRB üyeliğinin İngiliz şirketlerine milyarlarca sterlinlik yeni sözleşme fırsatı yaratabileceği belirtiliyor.
Alternatif planlar
🔹 İngiliz Hazine yetkililerinin Finlandiya ve Hollanda ile farklı bir finansman mekanizması üzerinde çalıştığı ifade ediliyor.
🔹 Savunma Bakanlığı içinde halka satılabilecek “savaş tahvilleri” çıkarılması fikri de değerlendiriliyor.
🔹 Hükümet kaynakları, Rachel Reeves’in mali kurallarının değişmeyeceğini ve şu anda savaş tahvili çıkarma planı bulunmadığını söyledi.
Özel sektör desteği
🔹 JPMorgan, Avrupa savunma sektörünü desteklemek amacıyla 1,5 trilyon dolarlık “güvenlik ve dayanıklılık girişimi” başlattı.
🔹 Program kapsamında Birleşik Krallık, Fransa, Almanya, İtalya ve Polonya’daki savunma ve havacılık şirketlerine finansman ve danışmanlık desteği sağlanacak.
🔹 JPMorgan CEO’su Jamie Dimon, Avrupa’nın savunma kapasitesini artırmak için zamanın sınırlı olduğunu ve geniş çaplı iş birliğine ihtiyaç duyulduğunu söyledi.
🔹 Nvidia CEO’su Jensen Huang, robotik sektörünün Güney Kore’deki bir sonraki büyük büyüme alanı olacağını söyledi.
🔹 Huang, Tayvan’dan Güney Kore’ye gelişinin ardından Gimpo Havalimanı’nda gazetecilere açıklamalarda bulundu.
Güney Kore temasları
🔹 Huang, ziyareti sırasında Hyundai, LG, SK, Samsung ve Naver yöneticileriyle görüşeceğini açıkladı.
🔹 Güney Kore’ye “çok iş getirdiğini” söyleyen Huang, ziyaret kapsamında bazı sürprizleri olduğunu da belirtti.
Robotik ve yapay zekâ işbirliği
🔹 Nvidia, Güney Koreli üretim şirketleriyle robotik ve yapay zekâ alanlarında ortaklık kuracak.
🔹 Huang, Güney Kore’nin dünyanın önemli üretim merkezlerinden biri olduğunu ve Nvidia’nın geliştirdiği robotik ile fiziksel yapay zekâ teknolojilerinin sanayide uygulanabileceğini söyledi.
🔹 Yarı iletken üretiminin gelecekte giderek daha fazla robotik ve yapay zekâ destekli hale geleceğini ifade etti.
🔹 Nvidia’nın Güney Kore’deki yarı iletken şirketleriyle bu alanda önemli işbirliği fırsatları gördüğünü söyledi.
🔹 Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, 8-9 Haziran tarihlerinde Kuzey Kore'yi ziyaret edecek.
🔹 Ziyaret, Şi'nin yaklaşık yedi yıl sonra Kuzey Kore'ye gerçekleştireceği ilk ziyaret olacak.
🔹 Kuzey Kore lideri Kim Jong Un'un daveti üzerine yapılacak ziyaret, Şi'nin bu yılki ilk yurt dışı seyahati olacak.
Çin-Kuzey Kore ilişkileri
🔹 Pekin, Covid-19 salgını sonrası zayıflayan ilişkileri yeniden güçlendirmeye çalışıyor.
🔹 Kuzey Kore, Rusya'nın Ukrayna savaşına destek amacıyla asker ve silah göndermesinin ardından Moskova ile ilişkilerini önemli ölçüde geliştirdi.
🔹 Çin, Kuzey Kore üzerindeki geleneksel nüfuzunu yeniden pekiştirmeyi hedefliyor.
🔹 Uzmanlar, ziyaretin Rusya’ya Çin’in Kuzey Kore konusunda hâlâ başlıca aktör olduğu mesajını verdiğini belirtiyor.
Bölgesel diplomasi
🔹 Şi, geçen ay Pekin'de ABD Başkanı Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile ayrı ayrı zirveler düzenledi.
🔹 Trump, ilk başkanlık döneminde Kim Jong Un ile üç kez görüşmüş ve yeniden görüşmeye açık olduğunu söylemişti.
🔹 Mart ayında Pekin ile Pyongyang arasındaki yolcu tren seferleri altı yıllık aranın ardından yeniden başladı.
🔹 Air China da iki başkent arasındaki uçuşlarını yeniden başlattı.
Kore Yarımadası
🔹 Şi, Ekim 2025'te Güney Kore'yi ziyaret etmiş ve burada Trump ile de görüşmüştü.
🔹 Uzmanlar, Şi'nin bir yıl içinde hem Güney Kore'yi hem de Kuzey Kore'yi ziyaret etmesinin Çin'in Kore Yarımadası'nda denge politikası izlediğini gösterdiğini belirtiyor.
🔹 Şi, Çin lideri olduktan sonra Kuzey Kore'yi yalnızca bir kez, Güney Kore'yi ise iki kez ziyaret etti.
Nükleer program
🔹 Kuzey Kore devlet medyası bu hafta Kim Jong Un'un yeni faaliyete geçen bir nükleer madde üretim tesisini ziyaret ettiğini duyurdu.
🔹 Kim, ülkenin nükleer cephaneliğinin “katlanarak” büyütülmesi çağrısında bulundu.
🔹 Uzmanlar, Kim'in nükleer tesis ziyaretini Şi Cinping'in yaklaşan ziyaretiyle bağlantılı görüyor.
🔹 Kim, Eylül 2025'te Pekin'e gitmeden önce yeni Hwasong-20 kıtalararası balistik füzesinin planlarını incelemişti.
🔹 Japonya Dijital Dönüşüm Bakanı Hisashi Matsumoto, ülkenin yapay zekâ geliştirme yarışında geri kalması halinde yeni bir sömürgecilik türüyle karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulundu.
🔹 Matsumoto, Japonya’nın yapay zekâ geliştirmede geri kalması durumunda bir “yapay zekâ kolonisine” dönüşebileceğini söyledi.
Veri yasası değişikliği
🔹 Matsumoto, yapay zekâ geliştiricilerinin tıbbi kayıtlar ve sabıka kayıtları gibi verileri bireylerin izni olmadan model eğitiminde kullanabilmesine olanak sağlayacak yasa değişikliğini savundu.
🔹 Bakan, yapay zekâ teknolojisinin çok hızlı ilerlediğini ve Japonya’nın geride kalmayı göze alamayacağını söyledi.
🔹 Muhalefet partilerinin bir bölümü veri sızıntısı riskleri nedeniyle tasarıya karşı çıkıyor.
🔹 Tasarı geçen hafta parlamentonun alt kanadında kabul edildi ve şu anda üst kanatta görüşülüyor.
Japonya'nın yapay zekâ stratejisi
🔹 Japon hükümeti, küresel teknoloji rekabetinin hızlanmasıyla birlikte yerli yapay zekâ geliştirmelerini desteklemek için teşviklerini artırdı.
🔹 Destekler arasında sübvansiyonlar, kamu alımları ve yasal düzenlemeler yer alıyor.
🔹 Japonya, ABD ile güvenlik işbirliği kapsamında Microsoft ve OpenAI gibi şirketlerden yatırım ve teknoloji erişimi sağlamaya çalışıyor.
🔹 Aynı zamanda SoftBank, Sakura Internet ve yerli çip üreticilerine destek vererek kendi yapay zekâ modellerini ve hesaplama altyapısını geliştirmeyi hedefliyor.
Küresel rekabet
🔹 Japonya’nın yapay zekâ alanındaki hamleleri, ülkelerin yabancı teknolojiye bağımlı hale gelme endişesinin bir parçası olarak görülüyor.
🔹 Avrupa Birliği de bu hafta yerli bulut bilişim, yapay zekâ ve yarı iletken sektörlerini güçlendirmeyi amaçlayan yeni bir teknoloji egemenliği paketini açıkladı.
🔹 Küresel yapay zekâ yarışında ABD ve Çin lider konumda bulunurken Japonya teknoloji bağımsızlığını korumaya yönelik adımlarını hızlandırıyor.
🔹 SpaceX, 75 milyar dolarlık halka arzında hisse başına 135 dolarlık fiyatı korumayı planladığını bankalara iletti.
🔹 Şirket, bu fiyatı çarşamba günü güncellenen halka arz başvurusunda açıklamıştı.
🔹 Kaynaklar, kararın halka arz gerçekleşene kadar değişebileceğini ancak şirketin mevcut fiyat konusunda kararlı göründüğünü belirtti.
Halka arz süreci
🔹 SpaceX perşembe günü yatırımcılarla halka arz tanıtım görüşmelerine başladı.
🔹 Normalde şirketler ve yatırım bankaları yatırımcı geri bildirimlerini topladıktan sonra nihai fiyatı işlem başlangıcından bir gün önce belirliyor.
🔹 SpaceX’in mevcut yaklaşımı, geleneksel Wall Street halka arz sürecinden farklı bir yöntem olarak değerlendiriliyor.
Yatırımcı talebi
🔹 Halka arz sürecine yakın üç kaynak yatırımcı talebini “doyumsuz” olarak nitelendirdi.
🔹 Halka arz üzerinde çalışan analistler günde yaklaşık 20 yatırımcı görüşmesi yürütüyor.
🔹 Yoğun talep gören halka arzlarda bu sayı genellikle günlük 10 ila 15 görüşme seviyesinde oluyor.
İşlem başlangıcı
🔹 SpaceX hisselerinin 12 Haziran Cuma günü işlem görmeye başlaması bekleniyor.
🔹 Halka arz, 75 milyar dolarlık büyüklüğüyle tarihin en büyük halka arzı olma özelliğini taşıyor.
🔹 Şirketin halka arz süreci, Elon Musk’ın Wall Street’in geleneksel fiyatlama uygulamalarından saparak kendi tercihleri doğrultusunda hareket ettiğini gösteren son örneklerden biri olarak değerlendiriliyor.
🔹 ABD’nin cuma günü yürürlüğe giren yeni yaptırımları, Küba’daki devlet bağlantılı kuruluşlarla iş yapan yabancı şirketleri hedef alıyor.
🔹 Yaptırımlar nedeniyle AB merkezli şirketler varlıklarının dondurulması ve ABD finans sistemine erişimlerini kaybetme riskiyle karşı karşıya kaldı.
🔹 Avrupa Birliği, Küba’nın en büyük ticaret ortağı ve en önemli yabancı yatırım kaynaklarından biri konumunda bulunuyor.
Turizm sektöründeki çıkışlar
🔹 İspanyol otel grupları Meliá ve Iberostar son haftalarda Küba’daki çok sayıda tesisin işletmesini ve markasını geri çekti.
🔹 Meliá kararın gerekçesi olarak değişen jeopolitik, sosyal, hukuki ve ekonomik koşulları gösterdi.
🔹 Yeni yaptırımlar özellikle Küba ordusunun kontrolündeki GAESA holdingiyle çalışan şirketleri hedef alıyor.
🔹 Küba’daki otellerin yarısından fazlası GAESA’nın turizm iştiraki Gaviota’ya ait bulunuyor.
Denizcilik ve ticaret
🔹 Fransız denizcilik şirketi CMA CGM ile Alman Hapag-Lloyd geçen ay Küba’ya yönelik faaliyetlerini süresiz olarak durdurdu.
🔹 İki şirket birlikte Küba’nın deniz taşımacılığı hacminin yaklaşık yüzde 60’ını oluşturuyordu.
🔹 Şirketler kararlarında ABD yaptırımı riskini gerekçe gösterdi.
🔹 Alman Ticaret ve Yatırım Teşvik Delegasyonu’nun Küba temsilcisi Daniel Bernbeck, özellikle orta ölçekli Avrupalı şirketlerin ciddi risk altında olduğunu söyledi.
Küba ekonomisine etkiler
🔹 Araştırmacı Susanne Gratius, yeni koşullarda Küba’da iş yapmanın risklerinin getirilerden daha ağır bastığını söyledi.
🔹 Küba ekonomisi halihazırda ciddi mali kriz, enerji sıkıntıları ve elektrik kesintileriyle mücadele ediyor.
🔹 Yıllık turist sayısı 2018’deki 4,7 milyondan geçen yıl 1,9 milyona geriledi.
🔹 Nisan 2026’da ülkeye gelen turist sayısı yalnızca 30 bin 551 olarak kaydedildi.
GAESA'nın rolü
🔹 ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, GAESA’nın Küba turizm sektörünün büyük bölümünü kontrol ettiğini söyledi.
🔹 GAESA; bankacılık, akaryakıt istasyonları, süpermarketler ve turizm sektöründe faaliyet gösteriyor.
🔹 Kuruluşun Küba ekonomisinin yaklaşık yüzde 40’ını kontrol ettiği tahmin ediliyor.
Avrupa'nın tepkisi
🔹 İspanya Ekonomi Bakanı Carlos Cuerpo hükümetin durumu yakından takip ettiğini açıkladı.
🔹 Fransa ve Almanya da gelişmeleri izlediklerini belirtmekle yetindi.
🔹 Uzmanlar Avrupa başkentlerinin Washington ile Küba konusunda doğrudan bir çatışmaya girmek istemediğini değerlendiriyor.
🔹 Avrupa Komisyonu, ABD ile Küba arasında “yapıcı diyalog” çağrısı yaptı.
🔹 İspanyol Avrupa Parlamentosu üyesi Leire Pajín, Avrupa Birliği’nin Küba’daki Avrupalı şirketleri koruması gerektiğini söyledi.
🔹 Fransız Avrupa Parlamentosu üyesi Leïla Chaibi, Brüksel’in tepkisinin yetersiz olduğunu savundu.
🔹 Uzmanlara göre yaptırımlar, ekonomik kriz içindeki Küba’nın uluslararası izolasyonunu daha da derinleştirebilir.
🔹 Türkiye, 7-8 Temmuz’da Ankara’da düzenlenecek NATO zirvesini ABD yaptırımları ve F-35 programına dönüş konusunda ilerleme sağlamak için fırsat olarak görüyor.
🔹 ABD, Türkiye’nin Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerini satın almasının ardından 2020’de CAATSA yaptırımları uyguladı ve Ankara’yı F-35 programından çıkardı.
🔹 Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, NATO zirvesi hazırlıklarını Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul ile görüştü. ABD’nin NATO Büyükelçisi Matthew Whitaker da Fidan ve Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler ile temaslarda bulundu.
S-400 ve yaptırımlar
🔹 ABD’nin Ankara Büyükelçisi Tom Barrack, S-400 meselesinin “yakında çözülebileceğini” söyledi.
🔹 ABD yasalarına göre Türkiye’nin F-35 programına dönebilmesi için S-400 sistemlerini artık işletmemesi ve elinde bulundurmaması gerekiyor.
🔹 S-400 sistemleri 2020’deki test atışlarının ardından aktif kullanılmadı ve gizli bir konumda depoda tutuluyor.
🔹 Değerlendirilen seçeneklerden biri, S-400’lerin Türkiye’nin Katar, Somali veya Kuzey Kıbrıs’taki askeri tesislerinden birine taşınması olarak öne çıkıyor.
F-35 ihtiyacı
🔹 Türkiye, yaşlanan F-16 filosu nedeniyle hava gücünü modernize etmeyi öncelikli görüyor.
🔹 Ankara, F-35 programına yeniden katılmak ve ayrıca 40 adet F-16 Block 70 savaş uçağı satın almak istiyor.
🔹 ABD 2024’te F-16 satışını onayladı ancak yaklaşık 23 milyar dolar olarak hesaplanan maliyet konusunda görüşmeler ilerlemedi.
🔹 Türkiye, F-35 programından çıkarılmadan önce programa yaklaşık 1,4 milyar dolar katkı yaptı ve Türkiye için üretilen altı uçak teslim edilmedi.
NATO boyutu
🔹 ABD Başkanı Donald Trump’ın Ankara’daki NATO zirvesine katılması bekleniyor. Bu ziyaret, bir ABD başkanının Türkiye’ye 2015’ten bu yana yapacağı ilk ziyaret olacak.
🔹 Uzmanlar, ABD Kongresi seçimleri öncesindeki dönemin yaptırımların kaldırılması konusunda Washington ve Ankara için önemli bir fırsat penceresi oluşturduğunu belirtiyor.
🔹 Washington Institute uzmanı Soner Çağaptay, NATO zirvesi döneminde S-400 meselesinde bir ilerleme ihtimali gördüğünü söyledi.
🔹 NATO zirvesinde Türkiye, hâlihazırda F-35 kullanan veya teslimat bekleyen çok sayıda NATO müttefikiyle aynı masada yer alacak.
🔹 Çin, invaziv beyin-bilgisayar arayüzü (BCI) alanında dünyanın klinik kullanım onayı alan ilk ürününü piyasaya sundu.
🔹 NEO adlı implant, Şanghay merkezli Neuracle Technology ve Pekin’deki Tsinghua Üniversitesi tarafından geliştirildi.
🔹 Mart 2026’da klinik denemelerin ötesinde kullanıma onay alan NEO, omurilik yaralanmasına bağlı felç yaşayan bazı hastalarda kullanılabilecek.
İlk hastalar
🔹 Henan eyaletinde yaşayan 39 yaşındaki Dong Hui, Kasım 2024’te NEO implantı takılan ilk kişilerden biri oldu.
🔹 Dong Hui, altı yıl önce geçirdiği trafik kazası sonrası boynundan aşağısı felç kalmıştı.
🔹 Beynine yerleştirilen implanttan gelen sinyaller bir bilgisayara aktarılıyor ve bilgisayar bu sinyalleri robotik bir eldiveni kontrol eden komutlara dönüştürüyor.
🔹 Rehabilitasyonun dokuzuncu gününde Dong Hui, robotik eldiven kullanmadan bir topu kavrayabildi.
🔹 Yaklaşık 11 aylık rehabilitasyonun ardından yeniden kalem tutarak adını ve kısa cümleler yazabildi.
Teknoloji
🔹 Madeni para büyüklüğündeki NEO cihazının sensörleri beyni koruyan dura mater tabakasının üzerine yerleştiriliyor.
🔹 Neuralink’in N1 çipi doğrudan beyin korteksine girerken, NEO koruyucu zarın üzerinde çalışıyor.
🔹 Uzmanlar, bu tasarımın kanama, doku hasarı ve uzun vadeli sinyal kaybı risklerini azaltabileceğini belirtiyor.
🔹 Daha düşük risk profili sayesinde NEO’nun düzenleyici onay süreci rakiplerinden daha hızlı ilerledi.
Çin’in stratejisi
🔹 Çin’in güçlü devlet desteği ve hızlandırılmış düzenleyici süreçleri onay sürecinin hızlanmasına katkı sağladı.
🔹 NEO için Ekim 2023’ten bu yana 36 klinik çalışma yürütüldü.
🔹 Bunların 32’si 2025 yılında gerçekleştirildi.
🔹 Çin’in yeni beş yıllık kalkınma planında beyin-bilgisayar arayüzleri kuantum teknolojileri ve insansı robotlarla birlikte stratejik sektörler arasında yer aldı.
🔹 Çin, NEO’yu sağlık sigortası sistemine dahil etmek için gerekli kodlama sürecini de başlattı.
Küresel rekabet
🔹 NEO, Elon Musk’ın şirketi Neuralink’in ürününden önce ticari kullanım onayı aldı.
🔹 Uzmanlar buna rağmen Çin ve ABD arasında doğrudan bir yarış olarak bakılmaması gerektiğini söylüyor.
🔹 Bazı araştırmacılara göre ABD en ileri performansa ulaşmayı hedeflerken Çin teknolojiyi daha geniş hasta kitlesine ulaştırmaya odaklanıyor.
🔹 Çin’deki birçok hasta ve aile yeni nöroteknolojilere daha açık yaklaşırken, Batı ülkelerinde insan vücudunda test edilen teknolojilere yönelik daha fazla çekince bulunuyor.
Gelecek planları
🔹 Çin’de NeuroXess, StairMed ve NeuCyber NeuroTech gibi şirketler de yeni beyin implantları geliştiriyor.
🔹 Pekin merkezli NeuCyber NeuroTech’in geliştirdiği Beinao-1 sisteminin omurilik yaralanmaları ve ALS hastalarına yardımcı olması hedefleniyor.
🔹 Uzmanlar, Çin’de yeni invaziv beyin-bilgisayar arayüzlerinin 2028’e kadar onay alabileceğini öngörüyor.
🔹 ABD ile Çin arasındaki jeopolitik gerilimlere rağmen nöroteknoloji alanında iki ülke arasında araştırma ve klinik işbirlikleri devam ediyor.
🔹 Sağcı aday Abelardo De La Espriella, Kolombiya’daki cumhurbaşkanlığı ikinci tur seçimlerinde solcu rakibi Ivan Cepeda ile karşı karşıya gelecek.
🔹 ABD Başkanı Donald Trump, bu hafta De La Espriella’ya destek verdi.
🔹 Cepeda, Trump’ın desteğini “yabancı hükümetlerin seçim yarışına müdahalesi” olarak nitelendirdi.
🔹 Trump’ın desteği birçok Kolombiyalı tarafından De La Espriella’nın seçim şansını artıran bir gelişme olarak değerlendirildi.
Çifte vatandaşlık tartışması
🔹 Abelardo De La Espriella, 2023 yılında ABD vatandaşlığı aldı.
🔹 De La Espriella aynı zamanda Kolombiya ve İtalya vatandaşlığına da sahip.
🔹 ABD hukukunda yabancı bir devlet başkanının ABD vatandaşlığından çıkmasını zorunlu kılan bir hüküm bulunmuyor.
🔹 ABD Yüksek Mahkemesi içtihatlarına göre bir kişinin ABD vatandaşlığını kaybetmesi için bunu açık şekilde istemesi gerekiyor.
🔹 Yabancı bir ülkede seçimlere katılmak veya kamu görevine aday olmak tek başına ABD vatandaşlığının kaybedilmesine yol açmıyor.
Hukuki durum
🔹 Eski Kolombiya’nın ABD Büyükelçisi Luis Gilberto Murillo, Kolombiya Anayasası’nın da cumhurbaşkanının ABD vatandaşlığından vazgeçmesini zorunlu kılmadığını söyledi.
🔹 Murillo, Kolombiya Cumhurbaşkanı Gustavo Petro’nun da İtalyan ve Kolombiya vatandaşlığına sahip olduğunu hatırlattı.
🔹 De La Espriella’nın seçimleri kazanması halinde ABD vatandaşlığından çıkıp çıkmayacağına ilişkin bir açıklama yapılmadı.
ABD ile ilişkiler
🔹 De La Espriella, ABD vatandaşlığının Washington ile ilişkilerde avantaj sağlayacağını savunuyor.
🔹 Seçim kampanyasında uyuşturucu kaçakçılarına karşı mücadele ve milliyetçi söylemler öne çıktı.
🔹 De La Espriella, kendisine yönelik olası saldırılar konusunda “Bir ABD vatandaşını hedef alan herkes Amerikan adaletinin tüm gücüyle karşılaşacaktır” mesajını paylaştı.
🔹 Florida’dan Cumhuriyetçi Temsilciler Meclisi üyesi Maria Elvira Salazar, De La Espriella’yı “ABD’nin dostu” olarak tanımladı.
Siyasi tepkiler
🔹 Ohio Senatörü Bernie Moreno, bir kişinin aynı anda hem ABD vatandaşı hem de başka bir ülkenin cumhurbaşkanı olmasının mantıklı görünmediğini söyledi.
🔹 Bazı Kolombiyalı siyasetçiler ve yorumcular, ABD vatandaşlığının savunma ve güvenlik politikalarında Washington’a aşırı nüfuz sağlayabileceği endişesini dile getirdi.
🔹 Cumhurbaşkanı Gustavo Petro, De La Espriella’yı Donald Trump’a aşırı yakın olmakla suçladı ve Kolombiya’nın ABD’nin bir “kolonisi” haline gelmesi riskine dikkat çekti.
🔹 Destekçileri ise De La Espriella’nın ABD’de yaşaması ve Amerikan sistemini yakından tanımasının iki ülke ilişkilerine katkı sağlayacağını savunuyor.
🔹 The Economist, günümüz ABD iş dünyasında en güçlü motivasyonlardan birinin kıyamet ve varoluşsal tehdit algısı olduğunu savundu.
🔹 Elon Musk’ın SpaceX’i, insanlığın karşı karşıya olduğu varoluşsal tehditlere karşı Mars’ta koloni kurmayı hedefleyen bir şirket olarak örnek gösterildi.
🔹 SpaceX’in halka arz hazırlığı yaptığı dönemde Anthropic ve OpenAI gibi yapay zekâ şirketleri de benzer şekilde geleceğe ilişkin büyük dönüşüm ve risk senaryolarını öne çıkarıyor.
🔹 OpenAI, yapay zekâ sonrasında oluşabilecek yeni toplumsal düzen hakkında planlar yayımladı.
🔹 Palantir CEO’su Alex Karp, Batı’nın geleceğinin yüksek teknoloji savunma şirketlerine bağlı olduğunu savundu.
🔹 Anduril kurucusu Palmer Luckey, Çin’in Tayvan’a saldırma ihtimaline sık sık dikkat çekiyor.
🔹 Kritik maden şirketleri de olası büyük çatışmalarda kaynak kıtlığı yaşanabileceği senaryolarını yatırımcılara sunuyor.
Finans dünyasında kıyamet algısı
🔹 Özel kredi fonlarından yaşanan para çıkışları sonrasında özel piyasalara yönelik güven sarsıldı.
🔹 Merkez bankalarının sistemik risk olarak tanımladığı finansal yeniliklerin sayısı arttı.
🔹 Kripto para sektörü, devlet kontrolüne ve para arzına karşı korunma iddiasıyla büyüyen alanlardan biri haline geldi.
🔹 Wall Street’te geçmiş kriz yılları yatırımcılar için referans noktalarına dönüştü.
🔹 1929, 1973, 1987, 1999 ve 2008 gibi yıllar piyasa analizlerinde sıkça kullanılan karşılaştırmalar arasında yer alıyor.
Teknoloji ve ulusal güvenlik
🔹 Yapay zekâ veri merkezleri ve izin süreçleri bazı siyasetçiler tarafından ulusal güvenlik meselesi olarak değerlendiriliyor.
🔹 Utah Valisi Spencer Cox, ABD’nin yapay zekâ yarışında Çin’e karşı geri kalmasının ülke açısından büyük sonuçlar doğurabileceğini söyledi.
🔹 Elon Musk, OpenAI yönetimiyle yaşadığı anlaşmazlık sırasında “medeniyetin kaderinin tehlikede olduğunu” yazdı.
Düzenleme tartışmaları
🔹 Teknoloji yatırımcısı Peter Thiel, yapay zekâ düzenlemelerinin otoriter sonuçlar doğurabileceğini savundu.
🔹 Papa XIV. Leo, yapay zekânın yalnızca düzenlenmesinin yeterli olmadığını, etkisiz hale getirilmesi gerektiğini yazdı.
🔹 Yapay zekâ konusunda teknoloji liderleri, siyasetçiler ve düşünce kuruluşları arasında giderek daha sert tartışmalar yaşanıyor.
Yatırımcı davranışı
🔹 Dergi, yatırımcıların giderek daha büyük sermaye toplama eğiliminde olduğunu ve bunun önemli ölçüde gelecekte yaşanabilecek köklü değişim beklentileriyle bağlantılı olduğunu savundu.
🔹 Yapay zekânın ekonomiyi dönüştüreceğine inananlarla bunun büyük zarar vereceğini düşünenlerin yatırım tercihlerinin çoğu zaman benzer olduğu belirtildi.
🔹 Teknoloji şirketlerinin yüksek değerlemelerinin arkasında yalnızca büyüme beklentileri değil, büyük dönüşüm ve kriz senaryoları da bulunuyor.
🔹 The Economist, dünyanın sonunu veya mevcut düzenin kökten değişeceğini öngören anlatıların yatırımcıları sermaye sağlamaya ikna etmekte güçlü bir araç haline geldiğini savundu.
🔹 Dergi, iş dünyasına yönelik güvensizlik ile elitler arasındaki kıyametçi düşüncenin birleşmesinin ekonomik ve siyasi açıdan istikrarsız sonuçlar doğurabileceğini belirtti.
🔹 Anthropic, yeni bir blog yazısında yapay zekâ gelişiminin insan müdahalesi olmadan kendi ilerlemesini sağlayabilecek noktaya hızla yaklaştığını belirtti.
🔹 Şirketin araştırmalarına göre “özyineli öz geliştirme” (recursive self-improvement) olarak adlandırılan süreç beklenenden daha erken ortaya çıkabilir.
🔹 Bu süreçte yapay zekâ sistemleri kendi yeni sürümlerini oluşturabilecek, test edebilecek ve geliştirebilecek.
🔹 Anthropic, yapay zekânın artık yalnızca insanların çalışma biçimini değil, yapay zekâ sistemlerinin geliştirilme yöntemlerini de değiştirmeye başladığını söyledi.
🔹 Anthropic’in politika sorumlularından Jack Clark, kamuoyunun ve karar vericilerin bu kavram hakkında önceden bilgilendirilmesini istediklerini söyledi.
🔹 Clark, şirketin önümüzdeki aylarda yasa yapıcılarla özyineli öz geliştirme konusunda görüşmeler yapacağını belirtti.
Gelişim süreci
🔹 Anthropic’e göre Claude sohbet botundaki gelişmeler, yapay zekâ kodlama araçlarının gelişmesini sağladı.
🔹 Kodlama araçlarındaki ilerlemeler de daha gelişmiş otonom yapay zekâ sistemlerinin ortaya çıkmasına katkıda bulundu.
🔹 OpenAI de daha önce yayımladığı çalışmalarda özyineli öz geliştirme konusunda benzer değerlendirmelerde bulunmuştu.
🔹 OpenAI, Aralık 2025’te yayımladığı bir yazıda araştırmacıların bilgi paylaşmaması halinde bu sürecin tehlikeli sonuçlar doğurabileceğini belirtmişti.
Sonuç
🔹 Anthropic, yapay zekânın kendi gelişimini hızlandıran sistemler oluşturma kapasitesinin ufukta göründüğünü ifade etti.
🔹 Şirket, bu dönüşümün dünya üzerindeki etkilerinin henüz net olmadığını ancak konu hakkında erken uyarı yapılmasının gerekli olduğunu savunuyor.
🔹 Donald Trump’ın ilk dönemindeki Ulusal Güvenlik Danışmanı John Bolton, gizli bilgileri yasa dışı şekilde elinde bulundurma suçlamasını kabul etmek için savcılarla anlaşmaya vardı.
🔹 Maryland’deki federal mahkeme kayıtlarına göre Bolton’un yeniden hâkim karşısına çıkacağı duruşma 26 Haziran’da yapılacak.
🔹 Anlaşma kapsamında Bolton’un gizli bilgilerin yasa dışı şekilde muhafaza edilmesine ilişkin tek bir suçlamayı kabul etmesi ve para cezası ödemesi planlanıyor.
🔹 Bolton hakkında ceza verilmesi halinde hiç hapis yatmamasından beş yıla kadar hapis cezasına kadar uzanan bir ceza aralığı bulunuyor.
🔹 Savcılar, Bolton’un Trump yönetimindeki görev süresini anlattığı kitabı için hazırladığı notlar sırasında gizli bilgileri uygunsuz şekilde kullandığını öne sürdü.
🔹 İddianamede Bolton’un kişisel e-posta hesabı ve bir mesajlaşma uygulaması aracılığıyla ulusal savunma bilgileri içeren 1.000’den fazla sayfalık notu güvenlik izni bulunmayan iki aile üyesiyle paylaştığı belirtildi.
🔹 Söz konusu aile üyelerinin Bolton’un eşi ve kızı olduğu bildirildi.
🔹 İddianameye göre Bolton’un bazı notlarında “İstihbarat brifinginde söylendi” ve “Durum Odası’nda öğrendim” gibi ifadeler yer aldı.
🔹 Trump yönetimi 2020’de yayımlanan “The Room Where It Happened” adlı kitabın basımını engellemeye çalışmış ancak başarılı olamamıştı.
🔹 Soruşturma yayımlanan kitaptan çok, Bolton’un özel notları ve yazışmalarına odaklandı.
🔹 Bolton gizli devlet belgelerini saklamakla değil, günlüklerinde ve e-postalarında ulusal güvenlik çalışmalarına ilişkin gizli ayrıntıları bulundurmakla suçlandı.
🔹 İddianamede Bolton’un e-posta hesabının daha sonra İran hükümetiyle bağlantılı olduğu belirtilen bir kişi tarafından ele geçirildiği de yer aldı.
🔹 Bolton daha önce davanın siyasi amaçlarla yürütüldüğünü ve Trump yönetiminin eleştirmenlerini susturmak için adalet sistemini kullandığını savunmuştu.
🔹 Dava, Trump’ın siyasi rakipleri ve eleştirmenlerine yönelik soruşturmalar arasında sonuç aşamasına ulaşan en önemli süreçlerden biri olarak görülüyor.
🔹 Jose Mourinho, Fenerbahçe teknik direktörlüğü döneminde aldığı disiplin cezaları nedeniyle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne başvurdu.
🔹 Türkiye Futbol Federasyonu disiplin kurulu, Kasım 2024’te oynanan bir maçın ardından rakip taraftarlara yönelik sportmenlik dışı davranışlar ve maç sonrası açıklamalar gerekçesiyle Mourinho’ya bir maç men cezası ve toplam yaklaşık 18 bin avro para cezası verdi.
🔹 Türkiye Futbol Federasyonu, Mourinho’nun açıklamalarının kurumu itibarsızlaştırdığını ve hakemlerin tarafsızlığı konusunda şüphe oluşturduğunu savundu.
🔹 Mourinho, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne yaptığı başvuruda disiplin ve itiraz kurullarının bağımsız olmadığını ileri sürdü.
🔹 Portekizli teknik adam, adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini iddia etti.
🔹 Mourinho, maç sonrası basın açıklamaları nedeniyle verilen para cezalarının ifade özgürlüğünü ihlal ettiğini savundu.
🔹 Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, yayımladığı belgeye göre taraflardan başvurudaki iddialara ilişkin görüş istedi.
🔹 Türkiye Futbol Federasyonu sözcüsü, bu tür başvuruların kendilerine Türkiye Adalet Bakanlığı aracılığıyla iletildiğini ve henüz konu hakkında resmi bilgi almadıklarını söyledi.
🔹 Mourinho, Ağustos 2025’te Fenerbahçe’nin UEFA Şampiyonlar Ligi’nden elenmesinin ardından görevden ayrıldı.
🔹 63 yaşındaki teknik direktör kariyeri boyunca “The Special One” lakabıyla tanındı ve yeniden Real Madrid’in başına geçmeye hazırlanıyor.
🔹 Birçok kişi wok, tava, ızgara tavası, sos tenceresi ve özel amaçlı pişirme ekipmanları dahil olmak üzere ihtiyaç duyduğundan çok daha fazla mutfak gereci bulunduruyor.
🔹 Profesyonel şeflerin kullandığı ekipmanlar ve üreticilerin çıkardığı özel koleksiyonlar, yeni mutfak gereçlerine olan ilgiyi artırıyor.
🔹 Pek çok mutfakta bazı tencere ve tavalar yıllarca kullanılmadan saklanıyor.
🔹 Yazarın kız arkadaşına ait paella tavası hiç paella yapmak için kullanılmadı.
🔹 Yazara annesinden kalan büyük çorba tenceresi ve buharlı pişirme aparatı da bugüne kadar hiç kullanılmadı.
🔹 Hong Kong’da çelik wok mutfakların en yaygın ekipmanlarından biri olmaya devam ediyor.
🔹 Birçok evde artık yapışmaz özelliğini kaybetmiş eski tavalar da kullanılmamasına rağmen saklanıyor.
🔹 Farklı boyutlardaki tavalar ve özel amaçlı ürünler, insanların gereğinden fazla ekipman satın almasına yol açıyor.
🔹 Yazar, zamanla daha fazla yemek pişirdikçe aslında iki tencere ve iki tavanın günlük ihtiyaçların büyük bölümünü karşılayabileceğini fark ettiğini söyledi.
🔹 Küçük mutfaklara sahip evlerde depolama alanı sınırlı olduğu için çok sayıda mutfak ekipmanı pratik sorunlar yaratabiliyor.
🔹 Tencere ve tava sayısı çoğu zaman ihtiyaçtan çok kişisel isteklerle belirleniyor.
🔹 Aynı durum ayakkabı, mücevher ve kıyafetler için de geçerli; mesele ihtiyaçtan ziyade sahip olma isteği olarak görülüyor.
🔹 Çinli yapay zekâ girişimi DeepSeek, ABD merkezli kurumsal harcama platformu Ramp’ın haziran ayı “yükselen yazılım tedarikçileri” listesinde ilk sıraya yükseldi.
🔹 Sıralama, şirketlerin bir yazılım sağlayıcısından ilk kez satın alma yapma eğilimlerini ölçüyor.
🔹 DeepSeek, etkinlik yönetim platformu PheedLoop ve açık kaynak model hizmet platformu Fireworks AI’ın önünde yer aldı.
Kurumsal talep artışı
🔹 Ramp Economics Lab Başekonomisti Ara Kharazian, bazı ABD şirketlerinin OpenAI ve Anthropic gibi daha pahalı çözümler yerine daha ucuz alternatiflere yöneldiğini söyledi.
🔹 ABD’li firmaların DeepSeek’e doğrudan ödeme yapması, verilerin Çin’de barındırılan DeepSeek sunucuları üzerinden gönderilip alındığını gösteriyor.
🔹 DeepSeek’in kurumsal kullanım oranı Ocak 2025’te yüzde 0,3’e yükselmiş, ardından yüzde 0,1 seviyesine gerilemişti.
🔹 Nisan 2026 itibarıyla DeepSeek’in kullanım oranı yüzde 0,1 seviyesinde bulunuyordu.
🔹 Aynı dönemde Anthropic yüzde 34,4, OpenAI ise yüzde 32,3 payla endekse liderlik etti.
Açık kaynak modeller yükseliyor
🔹 Haziran ayında Fireworks AI, Fal AI ve DeepInfra gibi açık kaynak odaklı platformlar da yükselen tedarikçiler listesine girdi.
🔹 Şirketler, daha düşük maliyetli açık kaynak modellerin kapalı ticari modellere yaklaşan performans göstermesi nedeniyle bu çözümlere yöneliyor.
🔹 Fireworks AI verilerine göre Zhipu AI’ın GLM 5.1 modeli, açık kaynak modeller arasında hukuk odaklı LAB testinde en yüksek performansı gösterdi.
🔹 Moonshot AI’ın Kimi K2.6 modeli ile DeepSeek V4 Pro modeli de GPT-5.5’e yakın sonuçlar elde etti.
DeepSeek’in büyümesi
🔹 DeepSeek geçen hafta amiral gemisi V4 Pro modelinin fiyatlarını kalıcı olarak düşürdü.
🔹 Artificial Analysis verilerine göre DeepSeek V4 Pro, “harcanan dolar başına zekâ performansı” sıralamasında dünyanın en güçlü modelleri arasında yer aldı.
🔹 Şirket ilk dış yatırım turunu tamamlamak üzere bulunuyor.
🔹 DeepSeek’in 50 milyar yuanın üzerinde yatırım topladığı ve şirket değerlemesinin 60 milyar doların hemen altında olduğu bildirildi.
🔹 Tencent ve CATL’nin yatırım turuna yaklaşık 30 milyar yuan katkı sağlamayı taahhüt ettiği belirtildi.
🔹 Letonya Genelkurmay Başkanı Orgeneral Kaspars Pudāns, Rusya’nın insansız hava araçları alanında NATO ülkelerine karşı avantaj elde ettiğini söyledi.
🔹 Pudāns, Rusya’nın üstünlüğünün teknolojiden değil, büyük ölçekli üretim yapabilmesi ve savaş koşullarında sistemlerini hızla geliştirebilmesinden kaynaklandığını belirtti.
🔹 Rusya’nın Avrupa’nın yeniden silahlanma sürecindeki yavaşlıktan yararlanarak 2028 sonuna kadar oluşabilecek bir fırsat penceresini değerlendirebileceği uyarısında bulundu.
Baltık ülkelerine yönelik riskler
🔹 Pudāns, Kremlin’de olsaydı herhangi bir adım atılacaksa bunun 2028 sonuna kadar yapılmasının mantıklı olacağını söyledi.
🔹 NATO’nun doğu kanadındaki savunma modernizasyon programlarının büyük bölümünün etkisinin 2029 civarında hissedilmesi bekleniyor.
🔹 Bölgedeki bazı savunma yetkilileri, Rusya’nın daha önce öngörülenden daha erken bir tarihte Baltık ülkelerini veya NATO’nun doğu sınırındaki başka ülkeleri test edebileceğinden endişe duyuyor.
🔹 Yetkililer, Avrupa ülkelerinin savunma harcamalarını hızla artırmasının Moskova açısından zaman baskısı oluşturabileceğini değerlendiriyor.
İHA savaşı ve Ukrayna deneyimi
🔹 Rusya ve Ukrayna cephede her gün binlerce insansız hava aracı kullanıyor.
🔹 Bu sistemler basit saldırı dronlarından yüzlerce kilometre gerideki hedefleri vurabilen uzun menzilli otonom platformlara kadar uzanıyor.
🔹 Pudāns, Rusya’nın Ukrayna’daki sürekli savaş deneyimi sayesinde yeni teknolojileri hızla test edip geliştirme avantajı kazandığını söyledi.
🔹 Rusya ve Ukrayna’nın yeni çözümleri geliştirme ve sahada deneme hızının NATO ülkelerinden daha yüksek olduğunu ifade etti.
NATO’nun karşılaştığı zorluklar
🔹 NATO geçen yıl savunma harcamalarının 2035 yılına kadar GSYH’nin yüzde 5’ine çıkarılmasını kabul etti.
🔹 Hedefin yüzde 3,5’i doğrudan askerî harcamalara, yüzde 1,5’i ise köprüler ve demiryolları gibi savunma amaçlı kullanılabilecek altyapıya ayrılacak.
🔹 Geçen ay Estonya senaryosu üzerine yapılan bir İngiliz ordusu tatbikatında komutanlar, savaş durumunda insansız hava araçlarının bir haftadan kısa sürede tükeneceğini varsaydı.
🔹 ABD Avrupa ve Afrika Kara Kuvvetleri Komutanı General Christopher Donahue, günümüz savaş ortamında geçmişteki uzun hazırlık süreçlerine dayanan harekât modellerinin işe yaramayacağını söyledi.
Mevcut tehdit değerlendirmesi
🔹 Pudāns, Rusya’nın Ukrayna’daki savaş devam ederken geniş çaplı bir işgal için gerekli kuvvetlere sahip olmadığını belirtti.
🔹 Buna karşın savaşın sona ermesi hâlinde Moskova’nın kısa sürede daha büyük bir askerî tehdit oluşturabileceğini söyledi.
🔹 Letonya’nın doğusunda yoğun Rusça konuşan nüfus bulunması uzun süredir güvenlik açısından hassasiyet olarak değerlendiriliyor.
🔹 Pudāns, sabotaj, siber saldırı ve dezenformasyon faaliyetleri gibi hibrit tehditlerin çok daha erken ortaya çıkabileceğini belirterek “Bir tür saldırganlığın bu gece bile gerçekleşebileceği varsayımıyla yaşıyoruz” dedi.
🔹 Nvidia, Computex fuarında tanıttığı RTX Spark çipiyle yapay zekâ destekli kişisel bilgisayar pazarına giriş yaptı.
🔹 Şirket, Dell, Lenovo ve Asus ile birlikte üçüncü çeyrekte piyasaya çıkması planlanan Windows tabanlı cihazlar üzerinde çalışıyor.
🔹 Nvidia CEO’su Jensen Huang, RTX Spark’ın gelecekte ortaya çıkacak yeni bir pazar için geliştirildiğini ve mevcut oyunculardan pazar payı alma amacı taşımadığını söyledi.
Yeni yapay zekâ bilgisayarları
🔹 RTX Spark, yapay zekâ ajanları olarak adlandırılan ve insan müdahalesi olmadan birden fazla programı çalıştırabilen sistemler için özel olarak tasarlandı.
🔹 Huang, gelecekte yapay zekâ destekli bilgisayarların e-posta yönetiminden ev ekipmanlarının kontrolüne kadar birçok görevi üstlenebileceğini söyledi.
🔹 Nvidia, yapay zekâ işlemlerinin doğrudan cihaz üzerinde çalıştırılmasını sağlayarak bulut sistemlerine olan bağımlılığı azaltmayı hedefliyor.
🔹 Şirket, veri merkezleri dışındaki yapay zekâ kullanım alanlarında da güçlü bir konum elde etmeye çalışıyor.
Rekabet ve stratejik önem
🔹 Nvidia, bu alanda Apple, Intel, AMD ve Qualcomm gibi yerleşik rakiplerle doğrudan rekabete giriyor.
🔹 Aynı hafta Intel de yıl sonuna kadar veri merkezlerine yönelik yeni bir yapay zekâ grafik işlemcisi geliştireceğini açıkladı.
🔹 Analistler, yapay zekâ işlemlerinin kullanıcı cihazlarına kaymasının Nvidia için hem fırsat hem de uzun vadeli stratejik risk oluşturduğunu belirtiyor.
🔹 Yerel cihazlarda daha fazla yapay zekâ işlemi yapılması, bulut bilişim altyapısına olan talebi kısmen azaltabilir.
Maliyet ve pazar beklentileri
🔹 Yapay zekâ iş yükleri yüksek bellek gerektirdiği için yeni bilgisayarların geleneksel modellere göre önemli ölçüde daha pahalı olması bekleniyor.
🔹 Yarı iletken danışmanı Ian Cutress, RTX Spark tabanlı bilgisayarların fiyatının 3.000 ila 4.000 dolar arasında olabileceğini tahmin ediyor.
🔹 Bu fiyat seviyesinin ürünü daha çok yapay zekâ geliştiricilerine ve profesyonel kullanıcılara yönelik niş bir segment hâline getireceği değerlendiriliyor.
🔹 İlk üretim hacimlerinin sınırlı olması beklenirken üreticiler Nvidia ile fiyat görüşmelerinin sürdüğünü belirtiyor.
Teknik zorluklar
🔹 RTX Spark, Intel ve AMD’nin kullandığı x86 yerine Arm mimarisi üzerine inşa edildi.
🔹 Arm tabanlı Windows bilgisayarlar geçmişte yazılım uyumluluğu sorunlarıyla karşılaşmıştı.
🔹 Analistler, Nvidia’nın kullanıcıların beklediği seviyede uyumluluk ve performansa ulaşmasının en az iki ila dört ürün nesli sürebileceğini öngörüyor.
🔹 Huang, Nvidia’nın yapay zekâ bilgisayar çipleri geliştirmeyi uzun yıllar sürdüreceğini ve yeni ürün ailesine uzun vadeli destek vereceğini söyledi.
🔹 ABD’de özel sektörün imalat tesisi inşaat harcamaları nisanda 15,2 milyar dolara geriledi ve Trump’ın ikinci döneminin başladığı tarihten bu yana yaklaşık yüzde 16 düştü.
🔹 Aynı dönemde imalat sanayi istihdamı 77 bin kişi azaldı.
🔹 Trump’ın Ocak 2025’te göreve başlamasından bu yana 84 şirket ABD’de üretimi genişletmek için toplam 900 milyar dolardan fazla yatırım açıkladı.
🔹 Açıklanan yatırımlar ile fiilen başlayan fabrika inşaatları arasındaki fark büyümeye devam ediyor.
Yatırım ve üretim görünümü
🔹 Beyaz Saray, hedefli tarifeler, deregülasyon ve yatırım dostu vergi indirimlerinin Amerikan sanayisini canlandırdığını savunuyor.
🔹 Sanayi üretimi ve temel sermaye malları siparişlerinde artış görülse de birçok ekonomist bunun kalıcı bir üretim dönüşümünü henüz göstermediğini belirtiyor.
🔹 KPMG Başekonomisti Diane Swonk, üretimin sınırlı ölçüde arttığını ancak otomasyon ve dış rekabet nedeniyle kaybedilen sanayi istihdamında belirgin bir geri dönüş işareti bulunmadığını söyledi.
🔹 S&P Global Başekonomisti Chris Williamson, son üretim artışlarının büyük ölçüde stok biriktirme faaliyetlerinden kaynaklandığını ifade etti.
Şirketlerin değerlendirmeleri
🔹 BNSF CEO’su Katie Farmer, çelik gibi bazı sektörlerde canlanma görüldüğünü ancak birçok endüstriyel alanda büyümenin durakladığını söyledi.
🔹 Farmer, küresel belirsizlikler ve tarifelerle ilgili soru işaretlerinin şirket yatırımlarını yavaşlattığını belirtti.
🔹 ABD genelinde üretim kapasitesinde henüz belirgin bir sıçrama görülmediğini ifade etti.
Indiana örneği
🔹 ABD’de imalat istihdamının en yüksek paya sahip olduğu eyalet olan Indiana’da yeni projeler ilerliyor ve bazı üreticiler tarifelerden fayda sağlıyor.
🔹 Jeff Bezos destekli Slate Automotive, Warsaw kentinde eski bir matbaa tesisini düşük maliyetli elektrikli pick-up üretim fabrikasına dönüştürüyor.
🔹 Şirket yıl sonuna kadar 30 bin doların altındaki elektrikli araçların ticari üretimine başlamayı planlıyor.
🔹 Bölgede otomotiv üretimi için gerekli iş gücü ve tedarik altyapısının bulunduğu belirtiliyor.
Pas kuşağındaki dönüşüm
🔹 Fort Wayne kentinde otomotiv parçaları, metaller, ortopedi ve askerî uydu üretimini kapsayan daha çeşitli bir sanayi yapısı oluştu.
🔹 Yerel iş dünyası temsilcileri büyümenin sürdüğünü ancak bunun ani bir sanayi patlaması değil, uzun yıllara yayılan kademeli bir dönüşüm olduğunu ifade ediyor.
🔹 Gary kentinde ABD çelik sektöründeki gerileme nedeniyle nüfus 1970’lerden bu yana yaklaşık yarıya düştü.
🔹 US Steel, Gary Works tesisindeki teneke üretim hattını yeniden devreye almak için 20 milyon dolara kadar yatırım yapmayı ve 225 yeni istihdam oluşturmayı planlıyor.
Yapısal sınırlar
🔹 Analistler, Trump’ın çelik tarifelerinin ABD çelik sektörünü ucuz ithalata karşı koruduğunu belirtiyor.
🔹 Buna rağmen modern üretim tesislerinin geçmişe göre çok daha az işçi çalıştırması nedeniyle yeni yatırımların eski sanayi istihdam seviyelerini geri getirmesi beklenmiyor.
🔹 Diane Swonk, 1950’lerin veya 1970’lerin üretim ve istihdam yapısına dönüşün mümkün olmadığını söyledi.
🔹 Açıklanan büyük yatırım projelerine rağmen ABD’de geniş tabanlı bir imalat canlanmasının henüz ortaya çıkmadığı değerlendiriliyor.
🔹 ABD ekonomisindeki büyüme tartışmalarına veri merkezleri ve yapay zekâ yatırımları yön verirken, tüketim odaklı birçok sektör düşük büyüme ve yoğun rekabetle karşı karşıya bulunuyor.
🔹 Bilgisayar ekipmanı yatırımları yılın ilk çeyreğinde yıllıklandırılmış reel GSYH büyümesine 0,9 puan katkı yaptı. Aynı dönemde toplam büyüme yüzde 1,6 oldu.
Tüketim ekonomisindeki baskılar
🔹 Coca-Cola, Procter & Gamble ve Hershey gibi büyük tüketim ürünleri şirketlerinin satış hacimleri son 18 çeyreğin 13’ünde geriledi.
🔹 S&P 500 ev ürünleri sektörü son beş yılda temettüler dahil yüzde 2 getiri sağlarken, gıda ürünleri sektörü yüzde 6 değer kaybetti.
🔹 Orta ve düşük gelirli tüketiciler üzerindeki baskı arttı; reel ücret büyümesi yeniden negatife döndü ve tüketim artış hızı yıl başından bu yana yavaşladı.
🔹 ABD otomobil satışları yıllık yaklaşık 16 milyon adet seviyesinde yatay seyrediyor ve pandemi öncesi seviyelerin altında kalıyor.
Şirketlerin karşılaştığı zorluklar
🔹 Göç sonrası nüfus artışının yavaşlaması ve GLP-1 zayıflama ilaçlarının yaygınlaşması bazı tüketim ürünlerine olan talebi azalttı.
🔹 Şirketlerin 2021-2022 enflasyon döneminde uyguladığı yüksek fiyat artışları birçok tüketicinin kabul sınırına ulaştı.
🔹 E-ticaret ve sosyal medya, yeni markaların pazara girişini kolaylaştırarak geleneksel şirketlerin rekabet baskısını artırdı.
🔹 Costco’nun Kirkland markası gibi market markalarına yönelik kalite algısı güçlenirken büyük markaların pazar payı baskı altına girdi.
Yeni markaların yükselişi
🔹 Bain & Company’ye göre ABD’de tüketici harcamalarındaki büyümenin yaklaşık yüzde 70’i mağaza markaları ve yeni yükselen markalar tarafından elde ediliyor.
🔹 Büyük tüketim şirketleri son yıllarda maliyet azaltma ve birleşmelere odaklanırken tüketici taleplerine uyum konusunda geride kaldı.
🔹 3G Capital’in öncülük ettiği agresif maliyet düşürme stratejileri Kraft Heinz ve AB InBev gibi şirketlerde başlangıçta başarı sağlasa da uzun vadeli büyüme yaratmadı.
🔹 Kimberly-Clark’ın Kenvue’yu ve McCormick’in Unilever’in gıda birimini satın alma planları yatırımcılar tarafından olumsuz karşılandı.
ABD ekonomisindeki ayrışma
🔹 Tüketim ürünleri ve perakende sektörlerinde fiyat ve inovasyon rekabeti yoğun şekilde devam ediyor.
🔹 Finansal yeniden yapılandırma ve birleşmelerin tek başına büyüme yaratmadığı görüşü güç kazandı.
🔹 Teknoloji ve yapay zekâ yatırımlarıyla büyüyen ekonomi ile tüketim odaklı sektörlerdeki zayıf büyüme arasındaki fark giderek açılıyor.
🔹 İstihdam verileri, tüketici güveni ve sektör anketleri arasındaki çelişkilerin önemli bölümü bu ekonomik ayrışmadan kaynaklanıyor.
🔹 Berkshire Hathaway CEO’su Greg Abel, mayıs sonunda 6,8 milyar dolarlık konut üreticisi Taylor Morrison satın alımını ve ardından 10 milyar dolarlık Alphabet hissesi alımını gerçekleştirdi.
🔹 Warren Buffett, Abel’in çalışma temposunu övdü ve bir günde kendisinin geçmişte başarabildiğinden daha fazla işi tamamladığını söyledi.
🔹 Anlaşmalar, Berkshire’ın son yıllardaki en büyük işlemleri arasında yer aldı ve Abel’in sermaye tahsisinde aktif rol üstlenmeye hazır olduğunu gösterdi.
Yatırım hamleleri
🔹 Taylor Morrison satın alımı, yüksek faizler ve pahalı konut fiyatları nedeniyle baskı altındaki ABD konut sektörüne yapılan büyük bir yatırım oldu.
🔹 Abel, konut sahipliğinin Amerikan rüyasının merkezinde yer almaya devam ettiğini ve yatırımın bu pazardaki faaliyetlerini genişleteceğini söyledi.
🔹 Berkshire geçen yılın üçüncü çeyreğinde Alphabet hisselerini portföyüne eklemeye başladı ve bu hafta yaklaşık 10 milyar dolarlık yeni alım gerçekleştirdi.
🔹 Alphabet işlemi sırasında Abel, Goldman Sachs ve Alphabet CEO’su Sundar Pichai ile doğrudan görüşerek anlaşmayı sonuçlandırdı.
Berkshire’ın yeni dönemi
🔹 Buffett’in Mayıs 2025’te görevi devredeceğini açıklamasından bu yana Abel, yatırımcılara Berkshire’ın fırsatçı satın alma stratejisini sürdüreceği mesajını veriyordu.
🔹 Bazı yatırımcılar Abel’in Buffett kadar güçlü bir sermaye dağıtıcısı ve büyük anlaşma yapıcısı olup olmadığı konusunda soru işaretleri taşıyordu.
🔹 Berkshire’ın A sınıfı hisseleri son bir yılda yüzde 6’dan fazla geriledi ve şirket 2026’da S&P 500’e karşı 1990’dan bu yana en kötü göreli performansını sergiledi.
🔹 Mart sonu itibarıyla Berkshire’ın nakit ve kısa vadeli varlıkları 380 milyar doların üzerine çıktı.
Yönetim yaklaşımındaki değişim
🔹 Abel, Taylor Morrison ile Berkshire bünyesindeki Clayton Homes’un faaliyetlerini ortak bir platform altında birleştirmeyi planlıyor.
🔹 Bu yaklaşım, Buffett dönemindeki yüksek özerklik modelinden farklı bir yönetim anlayışına işaret ediyor.
🔹 Berkshire son dönemde mücevher ve tüketici ürünleri gibi bazı iştiraklerinde de benzer organizasyonel birleşmeler gerçekleştirdi.
🔹 Analistler, Abel’in Berkshire’ın temel yapısını korurken şirketin işleyişinde kendi izlerini bırakmaya başladığını değerlendiriyor.
🔹 İran savaşı sonrasında Körfez ülkeleri, Hürmüz Boğazı’na bağımlılığı azaltmak için yeni petrol boru hatları, demiryolu bağlantıları ve enerji depolama merkezlerine milyarlarca dolar yatırım yapıyor.
🔹 Bölgedeki enerji ve ticaret akışları deniz taşımacılığından daha fazla kara taşımacılığı, demiryolu ve alternatif limanlara yönelmeye başladı.
🔹 Capital Economics’ten Hamad Hussain, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapatma tehdidinin gerçekleşmesinin ardından alternatif altyapı yatırımlarının kalıcı hale geleceğini söyledi.
Alternatif enerji koridorları
🔹 Yetkililer ve analistler, ABD ile İran arasında anlaşma sağlanıp boğaz yeniden açılsa bile alternatif ihracat ağlarının korunacağını belirtiyor.
🔹 Suudi Arabistan’ın savaş sırasında yedek ihracat hattını kullanabilmesi alternatif güzergâhların stratejik önemini ortaya koydu.
🔹 Birleşik Arap Emirlikleri ve Irak son haftalarda mevcut boru hatlarını genişletmeye yönelik yeni planlar açıkladı.
🔹 Uzmanlara göre yeni hatlar devreye girdikçe Hürmüz Boğazı’nın enerji akışını kesme aracı olarak kullanılması daha zor hale gelecek.
Suudi Arabistan ve BAE hamleleri
🔹 Suudi Arabistan, Kızıldeniz’e uzanan Doğu-Batı petrol boru hattını savaş öncesindeki günlük yaklaşık 2 milyon varilden tam kapasite olan 7 milyon varile çıkardı.
🔹 Suudi Arabistan’ın daha yüksek ihracat kapasitesine ulaşabilmesi için Yenbu Limanı’ndaki depolama ve yükleme altyapısını da genişletmesi gerekiyor.
🔹 Birleşik Arap Emirlikleri, Hürmüz Boğazı dışındaki Füceyre Limanı’na uzanan mevcut petrol hattını kullanarak ihracatının bir bölümünü yeniden yönlendirdi.
🔹 Abu Dabi, 2027’de devreye alınması planlanan ikinci bir boru hattıyla bu güzergâhtaki kapasiteyi iki katına çıkarmayı hedefliyor.
🔹 BAE ayrıca Asya’daki müşterilerine yönelik petrol depolama kapasitesini artırıyor ve stratejik stoklarını güçlendiriyor.
Bölgesel ticaret dönüşümü
🔹 Umman, Hürmüz Boğazı dışındaki limanlarını petrol depolama ve ihracat merkezi olarak öne çıkarmaya çalışıyor.
🔹 Körfez ülkeleri uzun süredir gündemde olan bölgesel demiryolu projesini hızlandırmayı değerlendiriyor.
🔹 Demiryolu taşımacılığı petrol sevkiyatında boru hatları ve tankerlerin yerini alamasa da enerji ve emtia taşımacılığı için ek seçenek sağlayabilir.
Zorluklar
🔹 Kara boru hatları da saldırılara açık olmaya devam ediyor. İran’a ait insansız hava araçları nisan ayında Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı hattını, geçen ay ise BAE’nin Füceyre enerji merkezini hedef aldı.
🔹 Yeni boru hatlarının inşası çok yıllı ve milyarlarca dolarlık yatırımlar gerektirirken güvenlik, finansman, arazi hakları ve uluslararası anlaşmalar gerektiriyor.
🔹 Avrupa Dış İlişkiler Konseyi’nden Cinzia Bianco, geçmişte gereksiz görülen Hürmüz’ü bypass eden yatırımların bugün stratejik açıdan son derece değerli hale geldiğini söyledi.
🔹 Rusya’nın Ukrayna’da savaşın gidişatını değiştirememesi nedeniyle Rus siyasi, askeri ve akademik çevrelerinde çatışmanın sona erdirilmesi yönündeki çağrılar güçlenmeye başladı.
🔹 Vladimir Putin’in savaşın başlangıcındaki hedeflerinden vazgeçmeye hazır olduğuna dair herhangi bir işaret bulunmuyor.
Rus şahinlerinden dikkat çeken çıkışlar
🔹 Kremlin’in 2022’de Kiev’de kurmayı planladığı Rusya yanlısı yönetimin adaylarından biri olan Oleg Tsaryov, Rus propagandasının kaçınılmaz zafer yanılsaması yarattığını söyledi.
🔹 Tsaryov, oluşturulan alternatif gerçeklik ile sahadaki gerçeklerin artık çatışmaya başladığını savundu.
🔹 Eski Kremlin yetkilisi ve drone savaş araştırmacısı Aleksey Chadaev, mevcut stratejinin zafer değil yenilgiye götürebileceğini belirterek savaşın durdurulmasını ve yeniden yapılanmayı önerdi.
🔹 Moskova Ekonomi Yüksek Okulu’ndan Vasily Kashin, Ukrayna’nın kalıcı olarak Batı yanlısı ve Rusya karşıtı bir ülke haline geldiğini, Kiev’de Rusya dostu bir yönetim kurma hedefinin artık gerçekçi olmadığını yazdı.
Kremlin içindeki görüş ayrılıkları
🔹 Kashin, Rusya’nın mevcut cephe hatlarında bir ateşkes sağlayabileceğini ve hayali hedefler uğruna insan ve teknoloji kapasitesini tüketmemesi gerektiğini savundu.
🔹 Bazı Kremlin çevreleri ve ekonomik kanat, savaşın sonlandırılarak daha normal bir düzene dönülmesini destekliyor.
🔹 Buna karşılık FSB’nin etkili unsurları ve savaş yanlısı çevreler çatışmanın sürdürülmesini ve Batı ile daha sert bir kopuşu savunuyor.
🔹 Carnegie Russia Eurasia Center Direktörü Alexander Gabuev, Rus elitleri arasında savaşın bir veya iki yıl daha sürmesinin müzakere pozisyonunu anlamlı biçimde güçlendirmeyeceği görüşünün yayılmaya başladığını söyledi.
Ukrayna cephesi
🔹 Avrupa Birliği Dış Politika Şefi Kaja Kallas, Rusya’nın müzakere masasında askerî olarak elde edemediği azami taleplerin ABD tarafından Ukrayna’ya kabul ettirilmesini beklediğini söyledi.
🔹 Putin son günlerde Kiev ve diğer Ukrayna şehirlerine yönelik füze saldırılarını yoğunlaştırdı. Pazartesi gecesi düzenlenen saldırılarda 22 kişi öldü, 100’den fazla kişi yaralandı.
🔹 Putin, Ukrayna’nın “çatışmanın yeni niteliğiyle” karşı karşıya kalacağını söyledi.
Sahadaki yeni gelişmeler
🔹 Ukrayna’nın yapay zekâ destekli orta menzilli saldırı dronları Rus işgali altındaki bölgelerde lojistik hatları hedef almaya başladı.
🔹 Yakıt kamyonları ve askerî konvoylara yönelik saldırılar nedeniyle Luhansk ve Donetsk’te yakıt kısıtlamaları uygulanırken Kırım’da bazı bölgelerde yakıt tükendi.
🔹 Rus askerî yorumcular Ukrayna’nın yeni bir saldırı hazırlığında olduğu uyarısında bulunuyor.
🔹 Ukrayna son haftalarda Rusya içindeki uzun menzilli saldırılarında daha fazla başarı elde etti ve St. Petersburg’daki bir petrol terminalini hedef aldı.
Sansür ve baskılar
🔹 Rusya’da savaşın çıkmaza girdiğini ima eden bazı yayınlar ve açıklamalar kısa süre sonra kaldırıldı veya geri çekildi.
🔹 Emekli General Andrey Gurulyov’un savaşın gidişatını eleştiren paylaşımının ardından hesabının “hacklendiği” açıklansa da birçok Rus yorumcu buna inanmadı.
🔹 OpenAI CEO’su Sam Altman, Anthropic CEO’su Dario Amodei ve Google DeepMind CEO’su Demis Hassabis, Kongre’ye biyolojik tehditlere karşı yeni yasal düzenleme çağrısı yapan mektubu imzaladı.
🔹 Mektup, sentetik DNA ve RNA siparişlerinde güvenlik kontrollerinin zorunlu hale getirilmesini talep ediyor.
🔹 Amaç, sentetik nükleik asit satan şirketlerin tehlikeli genetik kombinasyonları tespit ederek engellemesi ve sipariş veren müşterilerin kimliklerini doğrulaması.
Yapay zekâ ve biyolojik riskler
🔹 Mektupta yapay zekâ sistemlerinin hızla geliştiği ve bilim ile tıpta önemli faydalar sağladığı belirtildi.
🔹 Aynı zamanda yapay zekânın, biyolojik silah geliştirmeyi zorlaştıran bilgi engellerini aşındırabileceği ve kötü niyetli aktörlerin yeni patojenler üretmesini kolaylaştırabileceği uyarısı yapıldı.
🔹 Teknoloji odaklı iki düşünce kuruluşu tarafından organize edilen girişim, biyoteknoloji ve güvenlik çevrelerinde uzun süredir dile getirilen endişeleri yeniden gündeme taşıdı.
Washington’daki düzenleme tartışması
🔹 Donald Trump salı günü yapay zekâ modellerinin denetimi ve siber güvenliğe odaklanan yeni bir kararname imzaladı.
🔹 Kararname, Trump yönetiminin önceki daha serbest yaklaşımından kısmi bir politika değişikliğine işaret ediyor.
🔹 Sam Altman çarşamba günü Beyaz Saray yetkilileri ve Kongre üyeleriyle görüşerek model geliştiricilere yönelik daha güçlü güvenlik yükümlülükleri önerisini sundu.
🔹 OpenAI, bilim odaklı yapay zekâ modellerini kullanarak biyolojik riskleri önlemek amacıyla federal hükümetle iş birliği programı başlattığını açıkladı.
Destek ve itirazlar
🔹 Mektubu Microsoft’un yapay zekâ faaliyetlerinden sorumlu yöneticisi Mustafa Suleyman ve Meta’nın Yapay Zekâ Direktörü Alexandr Wang da imzaladı.
🔹 Trump, Biden dönemindeki gen sentezi tarama çerçevesini iptal etmişti ve Beyaz Saray henüz yeni bir tarama politikası yayımlamadı.
🔹 Düzenlemeyi destekleyenler, uygulamanın yalnızca gönüllü şirketleri değil tüm sentetik nükleik asit alıcılarını kapsaması için Kongre’nin yasa çıkarması gerektiğini savunuyor.
🔹 Muhalifler ise hangi genetik kombinasyonların tehlikeli kabul edileceğinin tartışmalı olduğunu ve uyum maliyetlerinin girişim şirketlerini zorlayabileceğini öne sürüyor.
🔹 Foundation for American Innovation’dan Dean Ball, biyolojik yaşam ve virüs üretiminde kullanılan materyallerin güvenlik taramasından geçirilmesinin toplum açısından makul bir zorunluluk olduğunu söyledi.
🔹 Donald Trump, İran’ın ABD askerlerini öldürmesi halinde ateşkesi sona erdirmeyi değerlendireceğini yardımcılarına özel olarak iletti.
🔹 Trump yönetimi, nisan başında yürürlüğe giren ateşkesin devam ettiğini ve son çatışmaların tam kapsamlı savaş anlamına gelmediğini savunuyor.
🔹 ABD ve İran, son günlerde bölgedeki ABD üsleri ve Kuveyt Uluslararası Havalimanı çevresinde şimdiye kadarki en yoğun çatışmalardan bazılarını yaşadı.
🔹 İran’ın füze ve İHA saldırıları sonucu en az bir kişi hayatını kaybetti.
Hürmüz Boğazı ve enerji krizi
🔹 İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki ticareti kısıtlaması ve ABD’nin İran limanlarına yönelik deniz ablukası küresel enerji piyasalarında ciddi aksamalara yol açtı.
🔹 Trump yönetimi, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını ve İran’la savaşın sona ermesini temel hedeflerden biri olarak görüyor.
🔹 Trump, New York Post’a verdiği röportajda ABD ablukasının İşçi Bayramı dönemine kadar sürmesinin düşük ihtimal olduğunu ancak mümkün olduğunu söyledi.
Müzakereler
🔹 ABD ve İran yaklaşık 60 günlük bir müzakere sürecini tanımlayacak mutabakat metni üzerinde çalışıyor.
🔹 Trump, İran’ın son teklifini reddederek Tahran’ın önceden ciddi tavizler vermesi gerektiğini savundu.
🔹 İran, nükleer program konusunda kapsamlı müzakerelere başlamadan önce ABD’nin dondurulan İran varlıklarını serbest bırakmasını veya ekonomik bir kazanım sağlamasını talep ediyor.
🔹 Trump, İran’ın nükleer faaliyetlerini sona erdirecek ve yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stoklarını ortadan kaldıracak bir anlaşmaya yakın olduklarını söylemeye devam ediyor.
İsrail ve Hizbullah boyutu
🔹 Trump, diplomatik süreci tehlikeye atabileceği gerekçesiyle İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’dan Beyrut’a yönelik planlanan saldırıları durdurmasını istedi.
🔹 İran, İsrail ile Hizbullah arasındaki çatışmaların sona ermesini ABD-İran ateşkesinin geleceğiyle bağlantılı görüyor.
🔹 İsrail ve Lübnan hükümetleri ABD ile yapılan görüşmelerin ardından ateşkesi yenileme konusunda anlaşmaya vardı.
🔹 Ateşkesin yürürlüğe girmesi Hizbullah ile çatışmaların sona ermesine bağlandı.
🔹 Hizbullah görüşmelere doğrudan katılmadı.
Trump üzerindeki baskı
🔹 Trump yönetimi savaşın 28 Şubat’ta başlamasının ardından çatışmaların altı haftadan uzun sürmeyeceğini savunmuştu.
🔹 Çatışmaların devam etmesi ve müzakerelerin yavaş ilerlemesi Trump üzerindeki siyasi ve diplomatik baskıyı artırıyor.
🔹 Trump, İran ile hızlı bir anlaşma yaparak savaşı sonlandırma veya ekonomik baskının zamanla sonuç vermesini bekleme seçenekleri arasında karar vermek zorunda kalabilir.
🔹 Brookings Institution’dan Suzanne Maloney, İran savaşının Trump yönetiminin kolayca sonlandıramadığı ilk büyük dış politika krizlerinden biri haline geldiğini söyledi.
🔹 Council on Foreign Relations uzmanı Steven Cook, İran’ın baskıya rağmen geri adım atmamasının Trump’ı zor bir konuma soktuğunu belirtti.
🔹 Ermenistan’da 7 Haziran’da yapılacak parlamento seçimleri ABD, Rusya, Çin ve diğer bölgesel güçler tarafından yakından izleniyor.
🔹 Seçimler, Güney Kafkasya’daki nüfuz mücadelesinin yanı sıra yeni ticaret koridorlarının geleceği açısından da önem taşıyor.
🔹 Başbakan Nikol Paşinyan’ın AB ile yakınlaşmayı savunan Sivil Sözleşme Partisi anketlerde önde görünüyor.
🔹 Son ankette seçmenlerin yüzde 44’ü kararsız olduğunu veya tercih belirtmediğini söyledi.
🔹 Reuters’a göre Rusya, seçmenleri Moskova’nın desteklediği adaylara yönlendirmek amacıyla Paşinyan karşıtı dezenformasyon kampanyaları yürüttü.
TRIPP ticaret koridoru
🔹 Ermenistan, Trump Uluslararası Barış ve Refah Koridoru (TRIPP) projesinin önemli bir parçası konumunda bulunuyor.
🔹 Koridor, Azerbaycan’ı Nahçıvan üzerinden Türkiye’nin Kars kentine bağlayarak Avrupa’ya uzanan Orta Koridor’un bir parçasını oluşturuyor.
🔹 Ermenistan üzerinden geçen güzergâh, Gürcistan rotasına göre daha kısa bir bağlantı sağlıyor.
🔹 ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, 26 Mayıs’ta Erivan’ı ziyaret ederek TRIPP iş birliğini ilerletmeye yönelik görüşmeler yaptı.
Azerbaycan ile barış süreci
🔹 ABD’nin arabuluculuğunda Ağustos 2025’te Azerbaycan ile Ermenistan arasında bir barış anlaşması imzalandı.
🔹 Paşinyan, 2022’de Dağlık Karabağ’ı resmen Azerbaycan toprağı olarak tanıma sürecini başlattı ve bu pozisyonunu 2023’te açık şekilde dile getirdi.
🔹 Azerbaycan, nihai barış anlaşması öncesinde Ermenistan Anayasası’nda değişiklik yapılmasını talep ediyor.
🔹 Uzmanlar, Paşinyan seçimleri kazansa bile gerekli anayasa değişikliklerini gerçekleştirmesinin zor olacağını değerlendiriyor.
🔹 Barış anlaşmasının imzalanabilmesi için Paşinyan’ın seçimlerden zaferle çıkmasının önemli bir ön koşul olduğu belirtiliyor.
Rusya ile ilişkiler
🔹 Ermenistan ile Rusya arasındaki ilişkiler, Azerbaycan’ın 2023’te Dağlık Karabağ’ın kontrolünü yeniden ele geçirmesinin ardından belirgin şekilde geriledi.
🔹 Erivan’da Rusya’nın artık güvenilir bir güvenlik garantörü olmadığı yönündeki görüş güç kazandı.
🔹 Kremlin, Ermenistan’ın Avrupa Birliği ile yakınlaşmasının Rusya öncülüğündeki Avrasya Ekonomik Birliği üyeliğiyle çeliştiğini savunuyor.
🔹 Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, seçim öncesinde Paşinyan’ı doğum günü nedeniyle arayarak tebrik etti.
Ekonomik boyut
🔹 Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden sonra on binlerce Rus vatandaş Ermenistan’a taşındı.
🔹 Rusya ile ticaret hacmi son yıllarda önemli ölçüde arttı.
🔹 Dünya Bankası verilerine göre Ermenistan’ın nominal GSYH’si 2021’de 13,9 milyar dolarken 2024’te yaklaşık 26 milyar dolara yükseldi.
🔹 Uzmanlar, Ermenistan’ın Rusya’dan tamamen kopmak yerine dış ilişkilerini çeşitlendirmeye çalıştığını belirtiyor.
Bölgesel güçlerin ilgisi
🔹 Hindistan son yıllarda Ermenistan’ın en büyük silah tedarikçilerinden biri haline geldi.
🔹 Çin, Ağustos 2025’te Erivan ile stratejik ortaklık anlaşması imzaladı.
🔹 İran, yeni koridor projelerinin bölgesel ticaretteki rolünü azaltmasından endişe duyuyor.
🔹 Türkiye ise Ermenistan ile ilişkilerin normalleşmesine daha açık bir yaklaşım sergiliyor.
Uzun vadeli beklentiler
🔹 Uzmanlar, ekonomik entegrasyonun Güney Kafkasya’da uzun vadeli istikrar için en güçlü fırsatlardan biri olduğunu değerlendiriyor.
🔹 Ermenistan’ın ticaret ve ulaşım ağlarına entegrasyonu ülkenin bölgesel önemini artırıyor.
🔹 Seçim sonuçları Ermenistan’ı kısa vadede bir ticaret merkezine dönüştürmeyecek olsa da mevcut diplomatik açılımın devam edip etmeyeceğini belirleyebilir.
🔹 İran’ın Kuzey Amerika’da düzenlenecek Dünya Kupası hazırlıkları savaş, diplomatik gerilim ve vize belirsizlikleri altında sürüyor.
🔹 İran, turnuvaya katılma hakkı kazanan ilk takımlardan biri olmasına rağmen vize süreçlerinde sorunlarla karşı karşıya kaldı.
🔹 İran Milli Takımı, Dünya Kupası öncesindeki kamp çalışmalarını Türkiye’de yürütüyor.
🔹 Turnuva 11 Haziran’da başlayacak, İran ilk maçını 15 Haziran’da Los Angeles’ta Yeni Zelanda’ya karşı oynayacak.
Kamp merkezi değişikliği
🔹 İran’ın kamp merkezi son anda ABD’nin Arizona eyaletindeki Tucson kentinden Meksika’nın Tijuana kentine taşındı.
🔹 Mehdi Tac, kararın FIFA ile birlikte alındığını ve takımın ABD’de geçireceği sürenin en aza indirilmesinin hedeflendiğini söyledi.
🔹 Tac, Tijuana’nın Los Angeles’a daha yakın olması, ulaşım kolaylığı ve iklim koşulları nedeniyle daha uygun olduğunu belirtti.
🔹 Meksika Devlet Başkanı Claudia Sheinbaum, FIFA’nın bu konuda Meksika’dan yardım istediğini açıkladı.
FIFA ile temaslar
🔹 Mehdi Tac, İran Futbol Federasyonu’nun yalnızca FIFA ile temas halinde olduğunu ve ABD makamlarıyla doğrudan görüşmediğini söyledi.
🔹 FIFA Başkanı Gianni Infantino mart ayında Türkiye’ye giderek İran takımına destek verdi.
🔹 FIFA Genel Sekreteri Mattias Grafström de geçen ay İranlı yetkililerle görüşmeler gerçekleştirdi.
🔹 FIFA, konuyla ilgili açıklama yapmadı.
Vize ve güvenlik sorunları
🔹 Mehdi Tac, İran kafilesinin vizelerinin hâlâ onaylanmamasından duyduğu hayal kırıklığını dile getirdi.
🔹 ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Devrim Muhafızları ile bağlantılı antrenör ve görevlilerin ABD’ye alınmayacağını açıkladı.
🔹 Tac, İran kadrosundaki bazı futbolcuların zorunlu askerlik hizmetlerini Devrim Muhafızları bünyesinde yaptığını söyledi.
🔹 Tac, yaşanan gelişmeler nedeniyle ABD’nin İran takımına ciddi zorluklar çıkarabileceğinden şüphelendiklerini ifade etti.
Mehdi Tac ve Kanada olayı
🔹 Mehdi Tac, Aralık ayında Washington’daki Dünya Kupası kura çekimi için akreditasyon alamadı.
🔹 Kanada makamları geçen ay Tac’ın Vancouver’daki FIFA toplantısına giderken kullandığı belgeleri iptal etti.
🔹 Tac, Toronto’da saatler süren görüşmelerin ardından İran heyetiyle birlikte ülkesine döndü.
🔹 Tac geçmişte İran Devrim Muhafızları bünyesinde görev yaptığını ancak artık örgütle ilişkisi bulunmadığını söyledi.
Belirsizlik sürüyor
🔹 İran ile ABD arasındaki savaş, Dünya Kupası tarihinde ilk kez ev sahibi ülkelerden birinin katılımcı bir ülkeyle savaş halinde olduğu bir ortam oluşturdu.
🔹 Tac, FIFA’nın tüm katılımcı ülkelere eşit davranılması ilkesini koruması gerektiğini söyledi.
🔹 İran’ın turnuvadaki ilk maçının planlandığı şekilde oynanıp oynanamayacağı konusunda kesin güvence vermedi.
🔹 İran kadrosu açıklandı ve takımın Dünya Kupası öncesinde Mali ile bir hazırlık maçı daha yapması planlanıyor.
🔹 ABD ile İran arasında nasıl bir anlaşma yapılırsa yapılsın, Hürmüz Boğazı üzerinden savaş öncesindeki enerji akışına kısa sürede dönülmesi beklenmiyor.
🔹 Mayınlar temizlense bile tanker işletmecileri güvenlik riskleri ve yükselen sigorta maliyetleri nedeniyle boğazı kullanmakta temkinli davranabilir.
Enerji Piyasalarındaki Uyum
🔹 ABD, Brezilya, Kanada, Kazakistan ve Venezuela petrol üretimlerini artırıyor.
🔹 ABD Stratejik Petrol Rezervi’nden yapılan ek satışlar arz açığını kapatmaya yardımcı oluyor.
🔹 Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, boru hatları üzerinden petrol sevkiyatını artırarak normal deniz taşımacılığının yaklaşık dörtte birine denk gelen kapasite sağlayabiliyor.
🔹 Trump yönetimi, enerji arzını artırmak amacıyla Rus petrolüne yönelik bazı yaptırımları gevşetti.
Ekonomik Etkiler
🔹 Katar, sıvılaştırılmış doğal gaz ihracatını yalnızca Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirebildiği için ekonomik büyümede ciddi kayıp riskiyle karşı karşıya bulunuyor.
🔹 Körfez ülkelerinin ekonomik büyüme tahminleri yarıdan fazla düşürüldü.
🔹 ABD’de ortalama benzin fiyatları yükseldi ve enerji maliyetleri küresel fiyatlama nedeniyle iç piyasayı da etkiledi.
🔹 Doğal gaz fiyatlarındaki artış Almanya’daki petrokimya üretimini baskıladı.
🔹 Körfez kaynaklı gübre arzındaki azalma, Mısır’dan Endonezya’ya kadar birçok ülkede gıda maliyetlerini artırdı.
Asya'nın Önlemleri
🔹 Çin birkaç hafta boyunca Körfez’den petrol ithalatını durdurdu.
🔹 Güney Kore kamu çalışanları için dönüşümlü araç kullanım uygulamaları başlattı.
🔹 Filipinler kamu çalışanlarına haftada dört gün ofis çalışması uygulaması getirdi ve klima kullanımına sınırlamalar koydu.
🔹 Avustralya, durumun kötüleşmesi halinde zorunlu enerji ve yakıt kısıtlamaları için plan hazırladı.
Alternatif Enerji Kaynakları
🔹 Çin, petrol ihtiyacının daha büyük bölümünü Rusya, Orta Asya ve ABD’den karşılamaya yöneldi.
🔹 Güney Kore, Malezya, Kazakistan ve Kanada’dan yeni enerji tedarik anlaşmaları arıyor.
🔹 Japonya stratejik rezervlerini kullanırken Kolombiya ve Meksika gibi alternatif tedarikçilerle ilişkilerini genişletiyor.
🔹 Japonya aynı zamanda nükleer enerji kapasitesini artırıyor.
Kazananlar ve Kaybedenler
🔹 ABD petrol ve doğal gaz üreticileri, oluşan arz açığından faydalanabilecek ülkeler arasında yer alıyor.
🔹 Nükleer enerji ve yenilenebilir enerji sektörleri de artan ilgi görüyor.
🔹 Brezilya ve Guyana gibi diğer petrol ihracatçılarının gelirlerinde artış yaşanabilir.
🔹 Rusya, yaptırım baskısının azalması halinde ek enerji gelirleri elde edebilir.
🔹 Körfez ülkeleri ise enerji ihracatı, turizm ve deniz taşımacılığı alanlarında uzun süreli kayıplarla karşı karşıya kalabilir.
Uzun Vadeli Sonuçlar
🔹 Şirketler ve ülkeler alternatif tedarik zincirleri oluşturmaya devam ediyor.
🔹 Hürmüz Boğazı yeniden açılsa bile enerji piyasalarında yaşanan yeniden yapılanmanın kalıcı etkiler bırakması bekleniyor.
🔹 Dünya ekonomisinin gelecekte Körfez bölgesinden gelen petrol ve doğal gaz arzına geçmişteki kadar bağımlı olmaması öngörülüyor.
🔹 Huang, yapay zekâya yapılan harcamaların kârlılığına yönelik endişeleri reddederek son altı ayda yatırım getirisi algısının tamamen değiştiğini ifade etti.
🔹 Taipei’de düzenlenen ve 300’den fazla yatırımcı ile aile ofisinin katıldığı kapalı toplantıda konuşan Huang, yapay zekânın trilyonlarca dolarlık değer yarattığını belirtti.
🔹 Huang, yapay zekâ yatırımlarının geri dönüşünü sorgulayan yatırımcıların artık “çılgın” göründüğünü söyledi.
Yapay zekâ yatırımları
🔹 Huang, yapay zekâ veri merkezlerine yönelik trilyonlarca dolarlık yatırımın ardından sektörün yüksek kârlılık dönemine girdiğini savundu.
🔹 Nvidia’nın yanı sıra Micron Technology, SK Hynix ve Taiwan Semiconductor Manufacturing Company gibi şirketlerin de yapay zekâ ekosisteminde önemli kazançlar elde ettiğini söyledi.
🔹 Huang, Marvell Technology’nin de gelecekte 1 trilyon dolar piyasa değerine ulaşabilecek şirketler arasında yer aldığını ifade etti.
Finansman ihtiyacı
🔹 Huang, yapay zekâ altyapısının büyümesi için arazi, enerji ve finansmana ihtiyaç duyulduğunu söyledi.
🔹 Emeklilik fonları ve bireysel yatırımcıların yanı sıra milyarder ailelerin de yapay zekâ finansmanında önemli rol oynayabileceğini belirtti.
🔹 Tayvan’daki teknoloji şirketleri, Nvidia, Microsoft ve OpenAI gibi şirketlerin tedarikçisi olabilmek için rekor seviyelerde borçlanmaya yöneliyor.
Piyasa tartışmaları
🔹 Huang’ın açıklamaları, küresel piyasalarda yapay zekâ kaynaklı bir balon oluşup oluşmadığı yönündeki tartışmaların sürdüğü dönemde geldi.
🔹 Bazı yatırımcılar ve analistler, yapay zekâ veri merkezlerine yapılan dev yatırımların uzun vadeli getirilerini sorgulamaya devam ediyor.
🔹 Huang ise yapay zekâ sektörünün yarattığı ekonomik değerin bu endişeleri geçersiz kıldığını savundu.
🔹 Huang, yapay zekâya yapılan harcamaların kârlılığına yönelik endişeleri reddederek son altı ayda yatırım getirisi algısının tamamen değiştiğini ifade etti.
🔹 Taipei’de düzenlenen ve 300’den fazla yatırımcı ile aile ofisinin katıldığı kapalı toplantıda konuşan Huang, yapay zekânın trilyonlarca dolarlık değer yarattığını belirtti.
🔹 Huang, yapay zekâ yatırımlarının geri dönüşünü sorgulayan yatırımcıların artık “çılgın” göründüğünü söyledi.
Yapay zekâ yatırımları
🔹 Huang, yapay zekâ veri merkezlerine yönelik trilyonlarca dolarlık yatırımın ardından sektörün yüksek kârlılık dönemine girdiğini savundu.
🔹 Nvidia’nın yanı sıra Micron Technology, SK Hynix ve Taiwan Semiconductor Manufacturing Company gibi şirketlerin de yapay zekâ ekosisteminde önemli kazançlar elde ettiğini söyledi.
🔹 Huang, Marvell Technology’nin de gelecekte 1 trilyon dolar piyasa değerine ulaşabilecek şirketler arasında yer aldığını ifade etti.
Finansman ihtiyacı
🔹 Huang, yapay zekâ altyapısının büyümesi için arazi, enerji ve finansmana ihtiyaç duyulduğunu söyledi.
🔹 Emeklilik fonları ve bireysel yatırımcıların yanı sıra milyarder ailelerin de yapay zekâ finansmanında önemli rol oynayabileceğini belirtti.
🔹 Tayvan’daki teknoloji şirketleri, Nvidia, Microsoft ve OpenAI gibi şirketlerin tedarikçisi olabilmek için rekor seviyelerde borçlanmaya yöneliyor.
Piyasa tartışmaları
🔹 Huang’ın açıklamaları, küresel piyasalarda yapay zekâ kaynaklı bir balon oluşup oluşmadığı yönündeki tartışmaların sürdüğü dönemde geldi.
🔹 Bazı yatırımcılar ve analistler, yapay zekâ veri merkezlerine yapılan dev yatırımların uzun vadeli getirilerini sorgulamaya devam ediyor.
🔹 Huang ise yapay zekâ sektörünün yarattığı ekonomik değerin bu endişeleri geçersiz kıldığını savundu.
🔹 Donald Trump, İran’ın Hürmüz Boğazı’na yerleştirdiği mayınların ticari deniz taşımacılığı için oluşturduğu tehdidi küçümsedi.
🔹 Trump, ABD güçlerinin boğazdaki mayınları temizlediğini ve büyük bölümünün etkisiz hale getirildiğine inandıklarını söyledi.
🔹 Trump, İran’ın çatışmaları sona erdirecek bir mutabakatı imzalaması halinde Hürmüz Boğazı’nın derhal yeniden açılacağını ifade etti.
🔹 İran, Trump yönetiminin sunduğu barış şartlarını henüz kabul etmedi.
Alternatif Deniz Yolu
🔹 Trump, bazı gemilerin Umman kıyıları boyunca kullanılan alternatif bir güzergâhtan yararlanabileceğini söyledi.
🔹 Bu güzergâhın gerektiğinde ABD ordusunun desteğiyle kullanılabileceğini belirtti.
🔹 Bloomberg daha önce bazı gemilerin bu rotayı sessiz şekilde kullanmaya başladığını bildirmişti.
Enerji Krizi
🔹 Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanması küresel enerji krizini tetikleyen gelişmelerden biri oldu.
🔹 Normal koşullarda dünya enerji akışının yaklaşık beşte biri bu boğazdan geçiyor.
🔹 Boğazın yeniden açılması Trump yönetiminin İran ile yürüttüğü müzakerelerde temel hedeflerden biri haline geldi.
ABD İç Siyaseti
🔹 Trump’ın açıklamalarından kısa süre sonra Temsilciler Meclisi İran savaşını durdurmayı amaçlayan kararı kabul etti.
🔹 Oylama, Washington’da savaşın siyasi ve ekonomik maliyetlerine ilişkin kaygıların arttığını gösterdi.
🔹 İran savaşı nedeniyle yükselen enerji fiyatları ve ekonomik baskılar Kongre’de tartışmaları yoğunlaştırdı.
Körfez Ülkeleri
🔹 Trump, Katar Emiri Şeyh Temim bin Hamed El Sani ile telefon görüşmesi gerçekleştirdi.
🔹 Katar Emiri, tüm taraflar arasında siyasi ve diplomatik çözümlere öncelik verilmesinin önemini vurguladı.
🔹 İran son dönemde Bahreyn’deki ana ABD deniz üssünü ve Kuveyt’teki Ali El Salem Hava Üssü’nü hedef aldı.
🔹 Ayrı bir saldırıda Kuveyt sivil havalimanı vuruldu, bir kişi hayatını kaybetti ve uçuşlar geçici olarak durduruldu.
Çatışmalar ve Müzakereler
🔹 ABD ordusu, salı günü İran’a giden boş bir petrol tankerini vurmasının ardından füze ve insansız hava aracı saldırılarına maruz kaldığını açıkladı.
🔹 ABD güçleri Hürmüz Boğazı yakınındaki Keşm Adası’nda bulunan bir iletişim kulesini hedef aldı.
🔹 ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran’ın boğazın geniş bölgelerine mayın döşediğini ve ticari gemilerin İran insansız hava araçlarından kaynaklanan risklerle karşı karşıya olduğunu söyledi.
🔹 Washington ve Tahran, ateşkesi iki ay uzatacak ve Hürmüz Boğazı’nı yeniden açacak genel bir çerçeve üzerinde uzlaştı.
🔹 Nihai anlaşma ayrıntıları üzerindeki görüşmeler devam ediyor.
İsrail ve Lübnan Boyutu
🔹 İsrail’in Lübnan’daki Hizbullah hedeflerine yönelik operasyonları müzakere sürecini karmaşıklaştırıyor.
🔹 Trump, pazartesi günü yaptığı telefon görüşmesinde İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’dan Beyrut’u bombalama planlarından vazgeçmesini istedi.
🔹 Trump, Netanyahu ile yaptığı görüşmede sert ifadeler kullandığını doğruladı.
🔹 Trump, Netanyahu’nun Lübnan ile sürekli çatışmasından rahatsız olduğunu söyledi.
🔹 Netanyahu ise Trump ile ilişkilerinde bir değişiklik olmadığını ve Trump’ın İsrail’in Beyaz Saray’daki en büyük dostu olduğunu ifade etti.
🔹 SpaceX, yeniden kullanılabilir roket teknolojileri, Starlink ağı ve devlet sözleşmeleri sayesinde yıllarca rakiplerine göre daha az sermayeyle büyüyebildi.
🔹 Şirket, Falcon roketleri ve Starlink için kuruluşundan bu yana yaklaşık 9 milyar dolar girişim sermayesi topladı.
🔹 Şubat ayında yapay zekâ şirketi xAI ile birleşmesinin ardından SpaceX’in sermaye ihtiyacı keskin şekilde arttı.
Yapay Zekâ Dönüşümü
🔹 SpaceX artık yalnızca uzay ve uydu şirketi değil, aynı zamanda yapay zekâ altyapısı ve veri merkezi şirketi olarak konumlanıyor.
🔹 Şirket, yeryüzünde ve gelecekte uzayda çalışabilecek yapay zekâ veri merkezleri kurmayı hedefliyor.
🔹 SpaceX ayrıca kendi çip üretim tesislerini kurarak TSMC ve Samsung gibi üreticilere olan bağımlılığını azaltmayı planlıyor.
🔹 Bu girişimlerin maliyetinin 100 milyar doların üzerine çıkabileceği değerlendiriliyor.
Harcamalar ve Finansal Durum
🔹 SpaceX'in kasasında Mart sonu itibarıyla yaklaşık 24 milyar dolar nakit ve kısa vadeli finansal varlık bulunuyordu.
🔹 Şirketin toplam borcu yaklaşık 29 milyar dolara ulaştı.
🔹 2025 yılında sermaye harcamaları 20 milyar doların üzerine çıktı.
🔹 Aynı yıl şirketin geliri 18,7 milyar dolar olarak gerçekleşti.
🔹 2026'nın ilk çeyreğinde sermaye harcamaları 10 milyar doları aştı.
🔹 İlk çeyrekteki sermaye harcamaları aynı dönemde elde edilen gelirin yaklaşık iki katına ulaştı.
🔹 Halka arz izahnamesi, gelecekte sermaye harcamalarının önemli ölçüde artacağını belirtiyor.
xAI ve Yapay Zekâ Yarışı
🔹 2023 yılında kurulan xAI, OpenAI ve Anthropic ile rekabet etmek için bugüne kadar 40 milyar doların üzerinde kaynak topladı.
🔹 xAI’ın Grok sohbet botu, OpenAI ve Anthropic'in modelleriyle rekabet etmeye çalışıyor.
🔹 SpaceX, boş veri merkezi kapasitesini kiralayarak yeni gelir kaynakları oluşturuyor.
🔹 Anthropic, SpaceX’e yapay zekâ hesaplama kapasitesi için aylık 1,25 milyar dolar ödeme yapmayı kabul etti.
🔹 Şirket, yapay zekâ eğitim kümelerini rakip veri merkezi şirketlerinden daha hızlı ve daha düşük maliyetle kurabildiğini savunuyor.
Halka Arz ve Değerleme
🔹 SpaceX’in halka arzında yaklaşık 1,8 trilyon dolar değerlemeye ulaşması hedefleniyor.
🔹 Bu değerleme, şirketin geçen yılki gelirinin 90 katından fazla bir seviyeye karşılık geliyor.
🔹 Şirket, halka açık bir şirket olduktan sonra yeni borç ve hisse finansmanı kaynaklarından yararlanmayı planlıyor.
🔹 SpaceX yatırımcıları, şirketin gelecekte yapay zekâ, veri merkezleri ve uzay teknolojilerinde büyük gelir fırsatları yaratacağına güveniyor.
Yatırımcı Endişeleri
🔹 Analistler, yapay zekâ yatırımlarının geri dönüş süresinin uzun olabileceğine dikkat çekiyor.
🔹 Şirket, yapay zekâ altyapısına yaptığı yatırımların kalıcı kârlılığa dönüşmesinin yıllar sürebileceğini belirtiyor.
🔹 OpenAI, Anthropic ve SpaceX’in aynı dönemde büyük ölçekli sermaye arayışında olması yatırımcı ilgisinin paylaşılmasına yol açabilir.
🔹 Bloomberg görüş yazısına göre SpaceX’in gelecekteki başarısı, yapay zekâ ve altyapı yatırımlarının beklenen gelirleri üretip üretemeyeceğine bağlı olacak.
🔹 ABD’de yaklaşık on yıl aradan sonra ilk kez bir hayvanda Yeni Dünya vida kurdu paraziti tespit edildi.
🔹 Vaka, Güney Teksas'ta üç haftalık bir buzağıda görüldü.
🔹 ABD Tarım Bakanı Brooke Rollins, mevcut durumda parazitin ülkede yaygın şekilde yerleşmeye başladığını gösteren bir işaret bulunmadığını söyledi.
Parazit Nasıl Etki Ediyor?
🔹 Yeni Dünya vida kurdu (Cochliomyia hominivorax), yumurtalarını sıcakkanlı hayvanların açık yaralarına bırakan parazitik bir sinek türü.
🔹 Yumurtalardan çıkan larvalar canlı dokuların içine girerek besleniyor.
🔹 Tedavi edilmezse ciddi doku hasarına ve ölüme yol açabiliyor.
🔹 Vakaların büyük bölümü sığırlar, yaban hayatı hayvanları ve evcil hayvanlarda görülüyor.
🔹 İnsanlar da enfekte olabiliyor.
🔹 Tedavi, larvaların yaradan çıkarılması ve yaranın dezenfekte edilmesini içeriyor.
Neden Endişe Yaratıyor?
🔹 Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü'ne göre parazit tedavi edilmediğinde yetişkin büyükbaş hayvanları bile yaklaşık 10 gün içinde öldürebiliyor.
🔹 ABD yetkilileri parazitin başka bölgelere yayıldığına dair bulgu olmadığını açıkladı.
🔹 Buna rağmen tek bir vaka bile daha geniş çaplı bir salgın ihtimaline ilişkin endişe yaratıyor.
🔹 ABD Tarım Bakanlığı'nın 2025 analizine göre 1970'lerdeki benzer büyüklükte bir salgın yalnızca Teksas ekonomisine 1,8 milyar dolara kadar zarar verebilir.
Hayvancılık Sektörüne Etkisi
🔹 ABD sığır sürüsü uzun süreli kuraklık ve yüksek yem maliyetleri nedeniyle son 75 yılın en düşük seviyesine geriledi.
🔹 Kırmızı et fiyatları son yıllarda önemli ölçüde yükseldi.
🔹 Yeni bir parazit salgını hayvancılık sektöründeki baskıyı artırabilir ve et fiyatlarını daha da yükseltebilir.
Geçmiş Salgınlar
🔹 ABD'deki yerel vida kurdu popülasyonu 1960'larda steril erkek sineklerin doğaya salınmasıyla büyük ölçüde ortadan kaldırılmıştı.
🔹 Parazit 1970'lerin başında yeniden ortaya çıkmış ve Teksas, Kaliforniya ile Arizona'ya yayılmıştı.
🔹 O dönemde yalnızca Teksas'ta yıllık ekonomik kayıpların 375 milyon dolara ulaştığı hesaplanmıştı.
🔹 ABD ana karasında son hayvan vakası 2016 yılında Florida'daki geyiklerde görülmüştü.
Meksika ve Orta Amerika'daki Yayılım
🔹 2023 yılında Panama ve Kosta Rika'da başlayan salgın daha sonra Meksika'ya yayıldı.
🔹 ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri verilerine göre 2 Haziran itibarıyla Meksika ve Orta Amerika'da hayvanlarda 171 binden fazla vaka kaydedildi.
🔹 Parazitin kuzeye doğru ilerlemesi ABD'nin sınır ötesi büyükbaş hayvan ithalatını zaman zaman durdurmasına yol açtı.
Alınan Önlemler
🔹 Teksas Valisi Greg Abbott, yetkililere daha geniş müdahale yetkisi vermek amacıyla afet ilan etti.
🔹 ABD hükümeti steril vida kurdu sinekleri üretip doğaya bırakacak yeni tesisler kuruyor.
🔹 Tespit edilen vakanın bulunduğu Zavala County çevresinde 20 kilometrelik karantina bölgesi oluşturuluyor.
🔹 Bölgede hayvan hareketleri sınırlandırılacak ve yoğun takip çalışmaları yürütülecek.
🔹 Suudi Arabistan, ekonomisini petrolden çeşitlendirme stratejisinde yapay zekâyı temel alanlardan biri olarak görüyor.
Geçmiş Gerilimler
🔹 Musk ile Suudi Kamu Yatırım Fonu arasında 2018 yılında Tesla’nın borsadan çıkarılması planı nedeniyle gerilim yaşanmıştı.
🔹 O dönemde Musk ile PIF Başkanı Yasir El Rumayyan arasında kamuoyuna yansıyan mesajlaşmalarda iş birliğinin sona erdiği görülmüştü.
🔹 İlişkiler sonraki yıllarda yeniden düzeldi.
🔹 Musk, 2024 yılında Riyad’daki Gelecek Yatırım Girişimi etkinliğine görüntülü bağlantıyla katıldı.
El Velid’in Serveti
🔹 El Velid, uzun yıllar boyunca Orta Doğu’nun en tanınmış yatırımcılarından biri olarak öne çıktı.
🔹 2017 yılında Veliaht Prens Muhammed bin Selman’ın yolsuzluk operasyonu kapsamında Riyad’daki Ritz-Carlton otelinde gözaltına alınan isimler arasında yer aldı.
🔹 83 gün sonra gizli bir anlaşmanın ardından serbest bırakıldı.
🔹 Serveti 2020 yılında 13 milyar doların altına gerilemişti.
🔹 SpaceX ve Musk şirketlerindeki hisseleri sayesinde serveti yeniden güçlü şekilde yükseldi.
🔹 El Velid, sosyal medya hesabında sık sık Elon Musk ile birlikte oluşturulan yapay zekâ görselleri paylaşıyor ve Musk’ı “dostu ve müttefiki” olarak tanımlıyor.
🔹 Çin yönetimi, 1989’daki demokrasi yanlısı Tiananmen Meydanı protestoları ve sonrasındaki askeri müdahaleye ilişkin bilgileri onlarca yıldır kamu hafızasından silmeye çalışıyor.
🔹 Yetkililer son dönemde yapay zekâ sistemlerini de kullanarak olaylara ilişkin içerikleri Çin internetinden kaldırıyor.
🔹 Tiananmen olayları Çin’de eğitim müfredatında büyük ölçüde yer almıyor ve işlendiği durumlarda genellikle “siyasi kargaşa” olarak tanımlanıyor.
🔹 Protestolarla bağlantılı kelime, görsel ve içerikler Çin internetinde filtreleniyor ve kaldırılıyor.
🔹 Çinli yapay zekâ modelleri de Tiananmen Meydanı ile ilgili sorulara yanıt vermekten kaçınıyor.
Gençlerin Bilgiye Ulaşması
🔹 Bazı genç Çinliler, yoğun sansüre rağmen olaylara ilişkin bilgilere farklı yollarla ulaşabiliyor.
🔹 Şubat ayında ABD adına olimpiyat altını kazanan artistik patinajcı Alysa Liu’nun babası Arthur Liu’nun 1989 protestolarına katıldığının gündeme gelmesi Çin sosyal medyasında yeni tartışmalar başlattı.
🔹 Arthur Liu, 1989’daki müdahalenin ardından ABD’ye gitmişti.
🔹 Wuhanlı 20 yaşındaki bir üniversite öğrencisi, sosyal medyada Arthur Liu’nun geçmişinin araştırılmasını tavsiye eden bir yorum yaptıktan kısa süre sonra yorumunun silindiğini söyledi.
🔹 Bazı Çinli kullanıcılar, Alysa Liu üzerinden Tiananmen olaylarını ilk kez araştırdıklarını ve protestoların büyüklüğü karşısında şaşkınlık yaşadıklarını belirtti.
Sansürün Yan Etkileri
🔹 Uzmanlar, aşırı sansürün zaman zaman gençlerde merak duygusunu artırdığını ve daha fazla araştırmaya yol açtığını söylüyor.
🔹 Eski Weibo sansür görevlisi Liu Lipeng, Çin’in teknoloji destekli gözetim kapasitesini sınırlarına kadar zorladığını ve bu noktadan sonra etkinliğin azalabildiğini söyledi.
🔹 California merkezli China Digital Times için çalışan Liu, bazı durumlarda sansür girişimlerinin insanların dikkatini daha fazla çekebildiğini belirtti.
🔹 Kaliforniya Üniversitesi'nden Margaret Roberts, siyasi içeriklerin eğlence içerikleriyle birleştiğinde sansürlenmesinin daha zor hale geldiğini ifade etti.
Tiananmen Olayları
🔹 Nisan 1989’da öğrenciler ve demokrasi yanlısı gruplar Pekin’deki Tiananmen Meydanı’nda protestolar başlattı.
🔹 3 Haziran gecesi Çin yönetimi orduyu bölgeye gönderdi.
🔹 Askerler protestoculara ateş açtı ve tanklar meydana girdi.
🔹 Çin’in resmi verilerine göre olaylarda 241 kişi hayatını kaybetti.
🔹 İnsan hakları savunucuları ve bazı araştırmacılar ölü sayısının binlerle ifade edilebileceğini belirtiyor.
Hong Kong ve Anma Faaliyetleri
🔹 Hong Kong uzun yıllar Tiananmen olaylarının açık şekilde anılabildiği yerlerden biri olarak öne çıktı.
🔹 2020 yılında yürürlüğe giren ulusal güvenlik yasasının ardından bu faaliyetler büyük ölçüde sona erdi.
🔹 4 Haziran anısına kurulan müze kapatıldı.
🔹 Victoria Park'ta düzenlenen geleneksel anma etkinliklerinin yerini “Yurtsever Memleket Pazarı” etkinlikleri aldı.
Gençlerin Tepkileri
🔹 Zhejiang eyaletinden bir öğrenci, 2022 yılında bir canlı yayının tank şeklindeki pasta gösterildikten sonra aniden kesilmesi üzerine olayları araştırmaya başladığını söyledi.
🔹 Öğrenci, sansürü aşarak ulaştığı bilgilerin yıllardır sahip olduğu dünya görüşünü değiştirdiğini ifade etti.
🔹 Tarihçi Rowena He, bazı Çinli öğrencilerin Tiananmen olaylarına ilişkin bilgileri ilk kez üniversite döneminde öğrendiğini belirtti.
🔹 Çinli gençlerin farklı yollarla Tiananmen olaylarını öğrenmeye devam ettiği ve sosyal medya tartışmalarının bu sürece yeni kapılar açtığı değerlendiriliyor.
🔹 ABD, Birleşik Krallık, Kanada, Avustralya ve Yeni Zelanda'dan oluşan Beş Göz istihbarat ittifakı, Çin'in LinkedIn ve diğer iş platformları üzerinden güvenlik personelini hedeflediğine dair ortak uyarı yayımladı.
🔹 İttifak, Çin askeri istihbarat servislerinin devlet görevlileri ve askeri personeli hedef almak için profesyonel ağ siteleri ve çevrim içi iş platformlarını giderek daha fazla kullandığını açıkladı.
🔹 Beş Göz ülkeleri, Çin'in ağ platformları üzerinden yürüttüğü faaliyetlere karşı ilk kez ortak kamuoyu uyarısı yayımladı.
Hedefleme Yöntemleri
🔹 Çinli görevliler, özel danışmanlık şirketleri, düşünce kuruluşları veya insan kaynakları firmalarının çalışanları gibi davranarak çevrim içi iş ilanları yayımlıyor.
🔹 Hedefler arasında askerler, istihbarat personeli ve gizli veya hassas bilgilere erişimi bulunan diğer kişiler yer alıyor.
🔹 Başvuru yapan kişiler, zamanla belirtilmeyen müşteriler adına kamuya açık olmayan bilgileri paylaşmaları için baskı altına alınıyor.
🔹 Çin istihbarat servislerine iletilen bilgiler karşılığında mali teşvikler ve çevrim içi ödemeler sunuluyor.
Güvenlik Endişeleri
🔹 Güvenlik yetkilileri, Çin'in yapay zekâ ve diğer yeni teknolojileri kullanarak sahte profiller ve iş teklifleri oluşturduğunu belirtiyor.
🔹 Çin'in bu yöntemlerle askeri, siyasi ve ekonomik istihbarat elde ederek stratejik ve taktik avantaj sağlamaya çalıştığı ifade edildi.
🔹 Birleşik Krallık'ta geçen ay bir sınır güvenliği görevlisi ile Hong Kong ticaret yetkilisi, yeni ulusal güvenlik yasası kapsamında Çin adına casusluk yapmaktan suçlu bulundu.
🔹 Beş Göz açıklaması, bazı kişilerin düşünce kuruluşları için rapor hazırladıklarını zannederken Çin güvenlik servislerine aktarılmak üzere bilgi topladıklarını belirtti.
🔹 Ortak açıklamaya göre bu faaliyetlere karışan bazı kişiler hakkında ceza davaları açıldı, işlerini kaybettiler ve güvenlik izinleri iptal edildi.
🔹 Trump yönetimi, yapay zekâ sohbet botları ve dijital sistemlerin teşhis koyduğu, reçete yazdığı ve sağlık hizmeti sunduğu bir modeli sağlık sistemine entegre etmeye hazırlanıyor.
🔹 ABD DOGE Servisi Başkanı Amy Gleason, Sağlık Bakanı Robert F. Kennedy Jr.'ın danışmanı olarak sağlık sisteminde yapay zekâ kullanımını yaygınlaştırma çalışmalarında görev alıyor.
🔹 Utah'ta başlatılan pilot program, yapay zekâ sohbet botlarının reçete yenilemesine izin veriyor. Programın ileride tamamen otonom hale getirilmesi planlanıyor.
🔹 Cicero Institute, eyaletlerin benzer yapay zekâ sağlık programları oluşturmasına izin verecek bir yasa tasarısını destekliyor.
🔹 Yönetim, kalp-damar hastalıkları alanında hizmet verebilecek konuşma tabanlı yapay zekâ sistemleri için 50 milyon doların üzerinde araştırma desteği sağlamayı planlıyor.
Yeni Düzenlemeler
🔹 FDA, yapay zekâ sohbet botları ve giyilebilir sağlık teknolojileri için hızlandırılmış düzenleyici süreç oluşturdu.
🔹 Medicaid ilk kez yapay zekâ destekli sağlık uygulamalarına geri ödeme yapabilecek.
🔹 Yönetim içinde bağımsız yapay zekâ doktorlarının düzenlenmesine yönelik çalışmalar yürütülüyor.
🔹 Medicare ve Medicaid Hizmetleri Merkezi Başkanı Mehmet Öz, yıl sonuna kadar tüm yararlanıcıların yapay zekâ ajanlarına erişebilmesini hedeflediklerini söyledi.
Şirketler ve Yatırımlar
🔹 Google DeepMind, OpenAI, Certuma ve Doctronic gibi şirketler tıbbi kayıtları analiz eden ve sağlık tavsiyesi veren yapay zekâ sistemlerine on milyonlarca dolar yatırım yapıyor.
🔹 Certuma, semptomları değerlendiren, teşhis koyan ve ilaç yazabilen ilk FDA onaylı bağımsız yapay zekâ doktoru olmayı hedefliyor.
🔹 Certuma ve Doctronic yöneticileri, birkaç yıl içinde özellikle birinci basamak sağlık hizmetlerinin önemli bölümünün bağımsız yapay zekâ sistemleri tarafından yürütülebileceğini düşünüyor.
🔹 Doctronic son bir yılda 65 milyon dolar yatırım topladı.
Tartışmalar ve Riskler
🔹 Çok sayıda doktor, yapay zekâ sistemlerinin yanlış teşhisler ve hatalı tıbbi kararlar üretebileceği uyarısında bulunuyor.
🔹 KFF verilerine göre Amerikalıların yaklaşık üçte biri sağlık tavsiyesi almak için sohbet botlarını kullanıyor.
🔹 Pennsylvania yönetimi, bir yapay zekâ sohbet botunun lisanslı sağlık çalışanı gibi davrandığı gerekçesiyle character.ai'a dava açtı.
🔹 Oxford Internet Institute araştırmasında yapay zekâ sistemleri tıbbi durumları yalnızca yüzde 34 doğrulukla tespit edebildi.
🔹 Duke Üniversitesi'nden Monica Agrawal, mevcut yapay zekâ sohbet botlarının yüz yüze sağlık hizmetlerinin güvenli bir alternatifi olmaktan uzak olduğunu söyledi.
🔹 Araştırmacılar, bir Doctronic sohbet botunu fentanil yazmayı kabul edecek noktaya kadar yönlendirebildi. Sistem daha sonra opioid taleplerini engellediği için reçete oluşturulmadı.
🔹 Robert Wachter, yapay zekâya hak ettiğinden fazla güven verilmesi halinde insanların zarar görebileceğini ve ölümlerin yaşanabileceğini söyledi.
🔹 Donald Trump’ın sağlık raporlarında, ilk başkanlık döneminde düzenli kullandığı belirtilen finasterid (Propecia) adlı saç dökülmesini önleyici ilaç artık yer almıyor.
🔹 Trump’ın üç eski doktoru, finasteridi başkanlığından önce ve ilk görev dönemi boyunca kullandığını açıklamıştı.
🔹 Beyaz Saray, Trump’ın finasterid kullanıp kullanmadığı veya ilacı bırakıp bırakmadığı konusunda yorum yapmayı reddetti.
🔹 Beyaz Saray, mevcut sağlık raporunun yalnızca klinik açıdan açıklanması gerekli görülen ilaçları içerdiğini ve Trump’ın görev yapma kapasitesini etkileyen gizlenmiş bir sağlık sorunu bulunmadığını açıkladı.
🔹 Columbia Üniversitesi'nden biyoetik uzmanı Robert Klitzman, finasterid kullanımına ilişkin şeffaflık eksikliğinin başkanın sağlık durumuyla ilgili başka bilgilerin de açıklanmıyor olabileceği sorusunu gündeme getirdiğini söyledi.
🔹 Klitzman, finasterid kullanımının depresyon riskinde artışla ilişkilendirildiğini ve bunun başkanlık performansı açısından önem taşıyabileceğini belirtti.
🔹 New York Üniversitesi'nden Arthur Caplan, Trump’ın geçmişte sağlık bilgilerini gizlemeye yönelik girişimlerini hatırlatarak Beyaz Saray tarafından yayımlanan sağlık raporlarına güvenmediğini söyledi.
Sağlık Tartışmaları
🔹 Trump, başkan seçilen en yaşlı kişi olarak sağlık durumu konusunda uzun süredir kamuoyu incelemesine konu oluyor.
🔹 Trump, Nisan 2025’ten bu yana ellerindeki morluklar ve bacaklarındaki şişliklerle ilgili soruların ardından Walter Reed Askerî Tıp Merkezi’ni üç kez ziyaret etti.
🔹 Trump’ın doktoru Sean Barbabella, son muayenenin ardından yayımlanan raporda Trump’ın “mükemmel sağlık durumunu koruduğunu” açıkladı.
🔹 ABD başkanlarının sağlık bilgilerinin tam olarak açıklanmamasına ilişkin geçmiş örnekler arasında Woodrow Wilson’ın felci ve John F. Kennedy’nin ağrı kesici kullanımı yer alıyor.
🔹 Joe Biden’ın görev süresinin son döneminde zihinsel yeterliliği tartışma konusu olmuş, Trump ise Biden’ın daha kapsamlı bilişsel testlerden geçmesi gerektiğini savunmuştu.
Finasterid ve PSA Tartışması
🔹 Finasterid hem erkek tipi saç dökülmesini yavaşlatmak hem de bazı prostat tedavilerinde kullanılan yaygın bir ilaç olarak biliniyor.
🔹 Trump’ın 2016’daki düşük PSA seviyeleri dikkat çekmiş, dönemin doktoru Harold Bornstein daha sonra bunun finasterid kullanımından kaynaklandığını açıklamıştı.
🔹 Trump’ın Beyaz Saray doktorlarından Ronny Jackson, 2018 yılında Trump’ın günde 1 miligram Propecia kullandığını söylemişti.
🔹 Trump’ın sonraki doktoru Sean Conley de 2020 yılında Trump’ın finasterid kullanmaya devam ettiğini açıklamıştı.
🔹 Son sağlık raporlarında finasterid yer almamasına rağmen Trump’ın PSA seviyeleri düşük kalmayı sürdürdü.
🔹 Dermatolog Adam Friedman, PSA seviyelerine veya fotoğraflara bakarak Trump’ın hâlâ finasterid kullanıp kullanmadığının güvenilir şekilde belirlenemeyeceğini söyledi.
🔹 Friedman, ilacı bırakan kişilerde belirgin saç dökülmesinin görülebileceğini ancak yalnızca saç görünümüne bakarak finasterid kullanımı hakkında sonuca varılamayacağını belirtti.
🔹 Trump yönetimi, yapay zekâ sohbet botları ve dijital sistemlerin teşhis koyduğu, reçete yazdığı ve sağlık hizmeti sunduğu bir modeli sağlık sistemine entegre etmeye hazırlanıyor.
🔹 ABD DOGE Servisi Başkanı Amy Gleason, Sağlık Bakanı Robert F. Kennedy Jr.'ın danışmanı olarak sağlık sisteminde yapay zekâ kullanımını yaygınlaştırma çalışmalarında görev alıyor.
🔹 Yönetim, kronik hastalıkların yaygınlaşması ve kırsal bölgelerde doktor eksikliği gibi sorunları yapay zekâ ile çözmeyi hedefliyor.
🔹 Utah'ta başlatılan pilot program, yapay zekâ sohbet botlarının reçete yenilemesine izin veriyor. Programın ileride tamamen otonom hale getirilmesi planlanıyor.
Yeni Düzenlemeler
🔹 Yönetim, kalp-damar hastalıkları alanında hizmet verebilecek konuşma tabanlı yapay zekâ sistemleri için 50 milyon doların üzerinde araştırma desteği sağlamayı planlıyor.
🔹 FDA, yapay zekâ sohbet botları ve giyilebilir sağlık teknolojileri için hızlandırılmış düzenleyici süreç oluşturdu.
🔹 Medicaid ilk kez yapay zekâ destekli sağlık ve yaşam tarzı uygulamalarına geri ödeme yapabilecek.
🔹 Yönetim içinde bağımsız yapay zekâ doktorlarının düzenlenmesine yönelik çalışmalar yürütülüyor.
🔹 Medicare ve Medicaid Hizmetleri Merkezi Başkanı Mehmet Öz, yıl sonuna kadar her yararlanıcının yapay zekâ ajanlarına erişebilmesini hedeflediklerini söyledi.
Teknoloji Şirketleri ve Girişimler
🔹 Google DeepMind, OpenAI, Certuma ve Doctronic gibi şirketler tıbbi kayıtları analiz eden ve sağlık tavsiyesi veren yapay zekâ sistemlerine on milyonlarca dolar yatırım yapıyor.
🔹 Certuma, semptomları değerlendiren, teşhis koyan ve ilaç yazabilen ilk FDA onaylı bağımsız yapay zekâ doktoru olmayı hedefliyor.
🔹 Certuma ve Doctronic yöneticileri, birkaç yıl içinde özellikle birinci basamak sağlık hizmetlerinin önemli bölümünün bağımsız yapay zekâ sistemleri tarafından yürütülebileceğini düşünüyor.
Tartışmalar ve Riskler
🔹 Birçok doktor, yapay zekânın sağlık hizmetlerine girmesinin yanlış teşhisleri artırabileceğini ve klinik karar kalitesini zayıflatabileceğini savunuyor.
🔹 KFF verilerine göre Amerikalıların yaklaşık üçte biri sağlık tavsiyesi almak için yapay zekâ sohbet botlarını kullanıyor.
🔹 Oxford Internet Institute tarafından yapılan bir çalışmada yapay zekâ sistemleri tıbbi durumları yalnızca yüzde 34 doğrulukla tespit edebildi.
🔹 Duke Üniversitesi'nden Monica Agrawal, mevcut yapay zekâ sohbet botlarının yüz yüze sağlık hizmetlerinin güvenli bir alternatifi olmaktan uzak olduğunu söyledi.
🔹 Araştırmacılar, bir Doctronic sohbet botunu fentanil yazmayı kabul edecek noktaya kadar yönlendirebildi. Sistem daha sonra opioid taleplerini engellediği için reçete oluşturulmadı.
🔹 Robert Wachter, yapay zekâya hak ettiğinden fazla güven verilmesi halinde insanların zarar görebileceğini ve ölümlerin yaşanabileceğini söyledi.
🔹 İran, dünyanın en önemli petrol geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı’nı sınırlı sayıda füze ve insansız hava aracıyla etkili şekilde abluka altına alabileceğini gösterdi.
🔹 Analistler, İran’ın boğaz üzerindeki nüfuzunun savaş sona erse bile devam edeceğini değerlendiriyor.
🔹 İran ile ABD arasında olası bir anlaşmanın Tahran’ın bu yeni kozunu tamamen ortadan kaldırması beklenmiyor.
🔹 Savaş öncesinde dünya petrolünün ve sıvılaştırılmış doğal gaz arzının yaklaşık beşte biri Hürmüz Boğazı üzerinden taşınıyordu.
Küresel Ekonomiye Etkiler
🔹 Hürmüz Boğazı’ndaki belirsizlik küresel enerji piyasalarında tarihi bir şoka yol açtı.
🔹 Gübre, jet yakıtı, helyum ve alüminyum gibi birçok ürünün tedarik zinciri de boğazdaki gelişmelerden etkileniyor.
🔹 Eurasia Group analisti Gregory Brew, İran’ın yoğun ABD ve İsrail saldırılarına rağmen boğazı kapatma kapasitesini koruduğunu söyledi.
🔹 Bazı uzmanlar, İran’ın etkisi altında olsa bile açık bir Hürmüz Boğazı’nın kapalı bir boğaza kıyasla küresel ekonomi için daha az zarar verici olduğunu düşünüyor.
İran'ın Yeni Düzenlemesi
🔹 İran geçen ay Hürmüz Boğazı geçişlerini denetlemek amacıyla Basra Körfezi Boğaz Otoritesi'ni kurdu.
🔹 Yeni sistem kapsamında bazı gemiler için İran makamlarının onayı ve geçiş ücretleri öngörülüyor.
🔹 ABD, bu kurumu yaptırım listesine aldı ve şirketlerin güvenli geçiş karşılığında İran ile anlaşma yapmasını yasakladı.
🔹 Buna rağmen bazı petrol tüccarları ve denizcilik şirketleri petrol akışını sürdürebilmek için İran ile düzenlemeler yaptı.
Petrol Fiyatları
🔹 Wood Mackenzie, Hürmüz Boğazı yıl sonuna kadar kapalı kalırsa Brent petrol fiyatının varil başına 200 dolara yaklaşabileceğini öngörüyor.
🔹 Şirket, böyle bir senaryonun enerji krizini küresel ekonomik krize dönüştürebileceğini belirtiyor.
🔹 Bazı tahminlere göre tanker başına yaklaşık 2 milyon dolarlık geçiş ücreti petrol fiyatına varil başına yaklaşık 1 dolar ek maliyet getirebilir.
🔹 Rystad Energy ise jeopolitik risk priminin varil başına 10 ila 20 dolar arasında olabileceğini hesaplıyor.
🔹 Rystad Energy, petrol fiyatlarının yakın dönemde yeniden 60 dolar seviyelerine dönmesinin beklenmediğini belirtiyor.
Alternatif Enerji Hatları
🔹 Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri petrol ihracatının bir bölümünü alternatif boru hatlarına yönlendirdi.
🔹 Birleşik Arap Emirlikleri, Hürmüz Boğazı’nı bypass edecek ikinci bir boru hattı üzerinde çalışıyor.
🔹 Kuveyt, Katar ve Bahreyn gibi ülkeler için alternatif güzergâhlar daha karmaşık ve maliyetli görülüyor.
🔹 Katar’ın alternatif bir çözüm geliştirebilmesi için yeni boru hatları ve ilave LNG tesisleri kurması gerekiyor.
🔹 Uzmanlar, yeni enerji altyapılarının da İran füze ve insansız hava aracı menzili içinde kalabileceğine dikkat çekiyor.
Uzun Vadeli Sonuçlar
🔹 Savaş, enerji güvenliği konusunu yeniden küresel gündemin merkezine taşıdı.
🔹 Birçok ülke enerji tedarikini Körfez bölgesi dışındaki kaynaklara çeşitlendirmeye çalışıyor.
🔹 Latin Amerika gibi yeni üretim bölgelerine ve yenilenebilir enerji yatırımlarına ilginin artması bekleniyor.
🔹 Buna rağmen Orta Doğu’nun küresel enerji arzındaki merkezi rolünün devam edeceği değerlendiriliyor.
🔹 Analistler, Hürmüz Boğazı’nın ve Basra Körfezi’nin güvenliğinin uzun vadede büyük ölçüde İran’ın alacağı kararlara bağlı olacağını belirtiyor.
🔹 ABD Temsilciler Meclisi, Trump’ın İran’daki savaş yetkilerini sınırlandırmayı amaçlayan kararı 215’e karşı 208 oyla kabul etti.
🔹 Dört Cumhuriyetçi milletvekili Demokratlarla birlikte oy kullanarak kararın geçmesini sağladı.
🔹 Kararın Senato’dan da geçmesi halinde Trump’ın İran’daki askeri faaliyetleri sürdürmek için Kongre onayı alması veya ABD güçlerini geri çekmesi gerekecek.
🔹 Temsilciler Meclisi Başkanı Mike Johnson, kararın Trump’ın müzakere gücünü zayıflatacağını ve tehlikeli olduğunu söyledi.
Cumhuriyetçi Parti İçindeki Rahatsızlık
🔹 Oylama, Cumhuriyetçi Parti içinde İran savaşına yönelik sabırsızlığın arttığını ortaya koydu.
🔹 Parti içindeki bazı isimler Trump’a savaşın sona erdirilmesi konusunda daha fazla baskı yapılmasını istiyor.
🔹 Kentucky Temsilcisi Thomas Massie, karara destek veren Cumhuriyetçiler arasında yer aldı.
🔹 Parti içindeki bazı senatörler de son dönemde Trump yönetimine yönelik daha eleştirel bir tutum sergilemeye başladı.
Siyasi Baskılar
🔹 Trump’ın kamuoyu desteği son dönemde geriledi.
🔹 Cumhuriyetçiler, kasım ayında yapılacak seçimlerde savaşın siyasi maliyet yaratmasından endişe duyuyor.
🔹 İran savaşı nedeniyle yükselen enerji fiyatları ve ekonomik baskılar iç siyasi tartışmaları artırıyor.
🔹 Kongre, son haftalarda Trump’ın bazı girişimlerine karşı daha bağımsız bir tutum sergilemeye başladı.
İran Savaşı
🔹 Trump, İran ekonomisini baskı altında tutarak Tahran’ı anlaşmaya zorlayabileceğine inanıyor.
🔹 İran tarafının Trump’ın taleplerini kabul etmeye hazır olduğuna dair güçlü işaretler bulunmuyor.
🔹 Trump son dönemde birkaç kez kapsamlı bir anlaşmanın yakın olduğunu söyledi.
🔹 Trump, çarşamba günü yaptığı açıklamada hafta sonuna kadar bir anlaşmaya varılabileceğini ifade etti.
🔹 İran ile ABD arasında ateşkese rağmen son günlerde yeni saldırılar yaşandı.
🔹 Temsilciler Meclisi’ndeki oylama, Kongre’de Trump’ın İran politikasına yönelik en dikkat çekici kısıtlama girişimlerinden biri olarak öne çıktı.
🔹 Senato’nun da benzer bir karar alması halinde Trump üzerindeki siyasi baskının daha da artması bekleniyor.
🔹 SpaceX, halka arz başvurusunda hisse başına 135 dolar fiyat hedeflediğini açıkladı.
🔹 Bu fiyat şirketin değerini yaklaşık 1,75 trilyon dolara çıkarıyor.
🔹 Şirket, 75 milyar dolar fon toplamayı hedefliyor.
🔹 Bu tutar gerçekleşirse tarihin en büyük halka arzı olacak.
🔹 Mevcut halka arz rekoru, 2019 yılında 25,6 milyar dolar toplayan Saudi Aramco’ya ait.
🔹 SpaceX hisselerinin 12 Haziran’da Nasdaq’ta işlem görmeye başlaması planlanıyor.
Olağan Dışı Süreç
🔹 SpaceX, hedef hisse fiyatını halka arzdan bir haftadan fazla süre önce açıklayarak alışılmış uygulamaların dışına çıktı.
🔹 Şirketler normalde hisse satış fiyatlarını işlem görmeye başlamadan bir gün önce duyuruyor.
🔹 Nihai fiyat yatırımcı talebine göre belirlenecek ve açıklanan seviyenin üzerinde veya altında oluşabilecek.
🔹 Şirketin değeri yılın başında yaklaşık 1,25 trilyon dolar olarak hesaplanıyordu.
Finansal Durum
🔹 SpaceX geçen yıl 18,6 milyar dolar gelir elde etti.
🔹 Şirket aynı dönemde 4,9 milyar dolar net zarar açıkladı.
🔹 Bu yılın ilk üç ayında satışlar 4,7 milyar dolar oldu.
🔹 İlk çeyrekte net zarar 4,3 milyar dolar olarak gerçekleşti.
🔹 Şirketin bilançosunda 102 milyar dolar varlık ve 60,5 milyar dolar borç bulunuyor.
Yapay Zekâ ve Yeni Faaliyetler
🔹 SpaceX yalnızca uzay taşımacılığı ve uydu internet hizmetlerine değil, yapay zekâ ve veri merkezi yatırımlarına da ağırlık veriyor.
🔹 Şirket bu yıl Elon Musk’ın yapay zekâ girişimi xAI’ı bünyesine kattı.
🔹 xAI, Grok sohbet botunu geliştiriyor.
🔹 Elon Musk, yapay zekâ altyapısının gelecekte uzay tabanlı sistemlerle desteklenmesi gerektiğini savunuyor.
🔹 Musk, yapay zekâ uyduları ve yörüngede veri merkezleri kurulmasına yönelik planlar ortaya koydu.
Değerleme Tartışmaları
🔹 Analistler, SpaceX’in değerlemesinin mevcut gelirlerine kıyasla oldukça yüksek olduğunu belirtiyor.
🔹 Mergermarket araştırma birimi yöneticisi Samuel Kerr, şirketin satışlarına göre oluşan değerleme oranının büyük teknoloji şirketlerinin çoğundan daha yüksek olduğunu söyledi.
🔹 Yatırımcıların önemli bir bölümü şirketi mevcut kârlılığına göre değil, gelecekteki gelir ve büyüme potansiyeline göre değerlendiriyor.
🔹 Lux Capital ortağı Laurence Pevsner, SpaceX’in artık yalnızca bir uzay şirketi değil, aynı zamanda bir yapay zekâ ve sosyal medya şirketi haline geldiğini söyledi.
🔹 Pevsner, yapay zekâ faaliyetlerinin şirket değerlemesini hızla yükselttiğini ve bunun hissedarlar açısından risk taşıyabileceğini ifade etti.
🔹 Elon Musk, SpaceX hisselerinin yüzde 80’den fazlasını kontrol ediyor.
🔹 Hisselerin hedeflenen seviyede satılması halinde SpaceX dünyanın en değerli şirketleri arasına girecek.
🔹 Five Eyes istihbarat ittifakı, Çin’in Batılı askerleri ve güvenlik iznine sahip kişileri gizli bilgi elde etmek amacıyla hedef aldığını açıkladı.
🔹 İttifak, Çin askeri istihbarat servislerinin ayrıcalıklı askeri, siyasi ve ekonomik istihbarat toplamak için operasyonlar yürüttüğünü bildirdi.
🔹 Five Eyes; Birleşik Krallık, ABD, Kanada, Avustralya ve Yeni Zelanda’dan oluşuyor.
🔹 İttifak ilk kez bu kapsamda ortak bir kamuoyu uyarısı yayımladı.
🔹 İstihbarat yetkilileri tehdidin boyutunu “benzeri görülmemiş” olarak nitelendirdi.
Yöntemler
🔹 Çin bağlantılı kişiler, savunma ve güvenlik alanlarında uzmanlığa sahip veya gizli bilgilere erişimi bulunan kişileri hedef alıyor.
🔹 Operasyonlarda LinkedIn, Indeed ve Upwork gibi profesyonel ağlar kullanılıyor.
🔹 Çin istihbarat görevlileri veya bağlantılı kişiler kendilerini danışmanlık şirketleri ya da insan kaynakları firmaları gibi tanıtıyor.
🔹 Hedef kişilere dış politika ve savunma analisti pozisyonları için iş teklifleri sunuluyor.
🔹 İlk aşamada savunma konularında zararsız görünen raporlar talep ediliyor.
🔹 Daha sonra kişilerden Çin hükümetiyle bağlantılı olduğu belirtilen müşteriler için kamuya açık olmayan bilgileri paylaşmaları isteniyor.
Ödemeler ve Hedefler
🔹 Bilgi sağlayan kişilere rapor başına birkaç yüz dolardan birkaç bin dolara kadar ödeme yapılıyor.
🔹 Bilginin hassasiyet seviyesi arttıkça ödenen miktar da yükseliyor.
🔹 Askerlerden görevleri, birlik faaliyetleri, üsleri veya görev yaptıkları gemiler hakkında bilgi vermeleri istenebiliyor.
🔹 İttifak, elde edilmeye çalışılan bazı bilgilerin cephedeki askerlerin hayatını tehlikeye atabileceğini belirtti.
🔹 Operasyonların Batılı ülkelerin ekonomik çıkarlarına ve demokratik süreçlerine zarar verebileceği uyarısı yapıldı.
Çin ve Hint-Pasifik Boyutu
🔹 Uyarı, Çin’in özellikle Hint-Pasifik bölgesine ilişkin istihbarat toplamaya çalıştığını ortaya koyuyor.
🔹 Çin’in Tayvan’a karşı askeri harekât ihtimali konusundaki endişeler operasyonların önemini artırıyor.
🔹 Uyarının yayımlanması, son aylarda Pekin’e yapılan üst düzey Batılı ziyaretlerin ardından gerçekleşti.
Sonuçlar ve Tepkiler
🔹 Uyarı, askeri birlikler ve ilgili devlet kurumları arasında da dağıtılacak.
🔹 Gizli veya hassas bilgileri paylaşan kişiler hakkında ceza soruşturması açılabileceği belirtildi.
🔹 Five Eyes ülkeleri daha önce bu faaliyetlere katılan bazı kişilerin yargılandığını, işlerini kaybettiğini ve güvenlik izinlerinin iptal edildiğini açıkladı.
🔹 Birleşik Krallık Güvenlik Bakanı Dan Jarvis, uyarının Five Eyes ortaklığının gücünü ve güvenlik servislerinin çalışmalarını gösterdiğini söyledi.
🔹 Çin’in Londra Büyükelçiliği ise casusluk suçlamalarının tamamen uydurma olduğunu savunarak iddiaları reddetti.
🔹 Büyükelçilik, Five Eyes ittifakını dünyanın en büyük istihbarat ağı olarak nitelendirdi ve küresel casusluk faaliyetleri yürütmekle suçladı.
🔹 Kim Jong-un, Kuzey Kore’nin nükleer silah programı için uranyum zenginleştirecek yeni bir tesisi hizmete açtı.
🔹 Devlet medyası, tesisin ülkenin nükleer kuvvetlerini katlanarak büyütme planının parçası olduğunu duyurdu.
🔹 Kim, nükleer caydırıcılığın güçlendirilmesinin aciliyet kazandığını ve bunun “en azılı düşmanlarla” yaşanan çatışmalardan kaynaklandığını söyledi.
🔹 Açıklamada işaret edilen ülkelerin ABD ve Güney Kore olduğu değerlendiriliyor.
Nükleer Program
🔹 Güney Kore istihbaratı tesisin uranyum zenginleştirme tesisi olduğunu doğruladı.
🔹 Seul yönetimi, faaliyetleri izlemek için Washington ile yakın iş birliği yürüttüğünü açıkladı.
🔹 Kuzey Kore son beş yılda nükleer silah üretim kapasitesini iki katından fazla artırdı.
🔹 Ülkenin bugüne kadar yaklaşık 50 nükleer savaş başlığı ürettiği tahmin ediliyor.
🔹 Kuzey Kore’nin yaklaşık 90 nükleer savaş başlığı üretmeye yetecek fisil maddeye sahip olduğu değerlendiriliyor.
Tesis ve Teknoloji
🔹 Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı daha önce Yongbyon ve Kangson bölgelerindeki zenginleştirme tesislerini rapor etmişti.
🔹 Yeni tesisin kesin konumu açıklanmadı.
🔹 Ajans mart ayında Yongbyon’da Kangson tesisine benzer özelliklere sahip yeni bir yapının inşa edildiğini bildirmişti.
🔹 Devlet medyasında yayımlanan görüntülerde Kim Jong-un’un silah sınıfı uranyum üretiminde kullanılan santrifüjlere benzeyen ekipmanları incelediği görüldü.
🔹 Yeni üretim hatlarının daha gelişmiş teknolojiye dayandığı açıklandı.
Bölgesel Gerilim
🔹 Kim Jong-un son üç yıl içinde üçüncü kez bir nükleer üretim tesisini ziyaret ederken görüntülendi.
🔹 Kim daha önce ABD ve Güney Kore tarafından provoke edilmesi halinde iki ülkeyi tamamen yok edeceği tehdidinde bulunmuştu.
🔹 Kuzey Kore, Güney Kore ile diyaloğu reddetmeye devam ediyor.
🔹 Devlet medyası, güvenlik tehditlerinin her geçen an daha ciddi hale geldiğini ve nükleer caydırıcılığın nicelik ve nitelik olarak hızla güçlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Diplomatik Boyut
🔹 Donald Trump ile Kim Jong-un ilk Trump döneminde üç kez bir araya gelmişti.
🔹 İki lider arasında yeni bir görüşme düzenlenmesine yönelik girişimler şu ana kadar sonuç vermedi.
🔹 Kuzey Kore, geçen yıl ABD ile görüşmelerin ancak Washington’ın ülkenin nükleer silahlardan vazgeçmesi yönündeki taleplerini bırakması halinde mümkün olacağını açıkladı.
🔹 Kim son dönemde diplomatik temaslarını Rusya ve Çin üzerinde yoğunlaştırdı.
🔹 Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in önümüzdeki haftalarda Kuzey Kore’yi ziyaret etmesi bekleniyor.
🔹 ABD Temsilciler Meclisi, Donald Trump’ın İran’a yönelik yeni askeri operasyonlar başlatabilmesi için Kongre onayı almasını zorunlu kılacak bir kararı kabul etti.
🔹 Karar, Trump’ın İran’daki askeri kampanyasına yönelik açık bir siyasi tepki niteliği taşıyor.
🔹 Oylama 215'e karşı 208 oyla kabul edildi.
🔹 Cumhuriyetçi milletvekilleri Thomas Massie, Tom Barrett, Warren Davidson ve Brian Fitzpatrick parti çizgisinin dışına çıkarak Demokratlarla birlikte oy kullandı.
🔹 Michigan Temsilcisi Tom Barrett, savaş ilan etme yetkisinin yalnızca Kongre’ye ait olduğunu söyledi.
Savaş ve Siyasi Baskı
🔹 Karar, Trump yönetimi üzerindeki savaşı sona erdirme baskısını artırdı.
🔹 Dört aydır süren çatışma ABD’ye milyarlarca dolara mal oldu ve küresel ekonomik dalgalanmalara yol açtı.
🔹 New York Times-Siena College anketine göre Amerikalıların yüzde 64’ü savaşa girme kararını yanlış buluyor.
🔹 Demokrat Temsilci Gregory Meeks, savaşın sonuçları düşünülmeden başlatıldığını ve çatışmadan çıkış yolunun diplomasi olduğunu söyledi.
🔹 Trump oylama sonucuna ilişkin henüz kamuoyuna açıklama yapmadı.
Sürecin Devamı
🔹 Kararın yürürlüğe girebilmesi için Cumhuriyetçilerin çoğunlukta olduğu Senato tarafından da kabul edilmesi gerekiyor.
🔹 1973 tarihli Savaş Yetkileri Yasası, Kongre tarafından onaylanmayan çatışmalarda başkanların ABD güçlerini 60 gün içinde geri çekmesini öngörüyor.
🔹 Trump yönetimi, 8 Nisan’daki ateşkes sonrasında çatışmaların sona erdiğini savunarak bu süre sınırını aşmıştı.
🔹 Çatışmaların başlamasının üzerinden 96 gün geçti.
🔹 Temsilciler Meclisi Başkanı Mike Johnson, kararın kabul edilmesinin Trump’ın başkomutan olarak hareket kabiliyetini zayıflatacağını söyledi.
Bölgedeki Gelişmeler
🔹 Trump, İran’ın ABD askerlerini öldürmesi halinde ateşkesi sona erdirmeyi değerlendireceğini özel görüşmelerde dile getirdi.
🔹 İran’a ait bir insansız hava aracının Kuveyt Uluslararası Havalimanı’na isabet etmesi sonucu bir kişi öldü, birkaç kişi yaralandı.
🔹 İsrail ve Lübnan yeni bir ateşkes konusunda anlaşmaya vardı.
🔹 Anlaşma kapsamında Lübnan’da Hizbullah’ın giremeyeceği güvenlik bölgeleri oluşturulacak ve bu alanların kontrolü Lübnan ordusuna bırakılacak.
🔹 Hizbullah kuzey İsrail’e yönelik saldırılarını durdurmayı kabul etti.
🔹 İsrail ordusu Beyrut’un güney banliyölerine saldırı düzenlememe taahhüdünde bulundu.
🔹 Buna rağmen çatışmalar tamamen sona ermedi ve İsrail’e ait bir saldırı Beyrut yakınlarında bir aracı hedef aldı.
🔹 Donald Trump, İran ile yürütülen müzakerelerin çok iyi ilerlediğini ve hafta sonuna kadar bir anlaşma sağlanabileceğini söyledi.
🔹 ABD ve İran müzakerecileri yaklaşık bir hafta önce ateşkesi 60 gün uzatacak ve İran’ın nükleer programına ilişkin yeni görüşmeleri başlatacak geçici bir mutabakata vardı.
🔹 Trump, anlaşmada bazı değişiklikler yapılmasını istiyor.
🔹 İran tarafı yeni taleplere boyun eğeceğine dair bir işaret vermiyor.
🔹 Bu hafta ABD ve İran arasında gerçekleşen karşılıklı saldırılar ateşkesin geleceğine ilişkin endişeleri artırdı.
🔹 Trump, ateşkes ihlallerinin önemini küçümseyerek bölgede ateşkesin daha sınırlı çatışmaların yaşandığı bir durum anlamına gelebileceğini söyledi.
Ekonomik Baskılar
🔹 Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını sağlayacak geçici bir anlaşmanın henüz sağlanamaması küresel enerji fiyatlarını yüksek seviyelerde tutuyor.
🔹 Üç aydır süren çatışma, gıda, yakıt ve diğer ürünlerin maliyetlerine ilişkin küresel kaygıları artırıyor.
🔹 Trump, müzakerelerin yavaşlaması halinde bunu önemsemediğini ve görüşmelerin sıkıcı hale geldiğini söyledi.
Washington’daki Tartışmalar
🔹 Yönetim içinde ve Trump’a yakın çevrelerde başkanın giderek daha zor bir pozisyona sürüklendiğine yönelik endişeler artıyor.
🔹 Demokratlar yükselen petrol fiyatlarını Trump’a karşı siyasi bir konu haline getiriyor.
🔹 Cumhuriyetçi Parti içindeki bazı şahin isimler ise çatışmadan erken çıkılmasının İran karşısında geri adım anlamına geleceğini savunuyor.
🔹 Pentagon yetkilileri, bazı Cumhuriyetçi siyasetçiler ve Körfez ülkelerindeki müttefikler yeni bir bombardıman kampanyasına dönülmesine karşı çıkıyor.
🔹 ABD’nin kullandığı bazı kritik mühimmat stoklarının yeniden doldurulmasının üç yıla kadar sürebileceği değerlendiriliyor.
🔹 Körfez ülkeleri, İran’ın altyapı ve enerji tesislerine misilleme yapmasından endişe duyuyor.
İsrail ve İran Boyutu
🔹 İsrail ve Washington’daki bazı şahin çevreler, mevcut aşamada yapılacak bir anlaşmanın İran’a taviz anlamına geleceğini savunuyor.
🔹 Trump, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile yaptığı gergin görüşmede İsrail’den geri adım atmasını istedi.
🔹 İsrail ve Lübnan yeni bir ateşkes sürecini yeniden başlatma konusunda anlaşmaya vardı.
🔹 Hizbullah, İsrail-Lübnan görüşmelerinin tarafları arasında yer almadı.
🔹 İran, savaş alanında ve müzakere masasında Trump’a siyasi bir zafer görüntüsü vermemekte kararlı görünüyor.
İç Siyaset
🔹 Temsilciler Meclisi, İran’a yönelik askeri faaliyetlerin durdurulmasını isteyen sembolik bir kararı kabul etti.
🔹 Karara dört Cumhuriyetçi milletvekili de destek verdi.
🔹 Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran’ın üst düzey kadrolarının ve ekonomisinin ağır darbe aldığını belirterek İran’ın güçlü durumda olduğu görüşünü reddetti.
🔹 Demokrat senatörler, savaşın ABD’de yaşam maliyetleri üzerindeki etkisinin yeterince dikkate alınmadığını savunuyor.
🔹 Kamuoyu araştırmacıları, savaşın uzamasının özellikle rekabetçi seçim bölgelerindeki Cumhuriyetçiler açısından siyasi risk oluşturduğunu değerlendiriyor.
🔹 ABD, Avrupa’daki NATO müttefikleri ve Kanada’dan ittifak savunma planlarına daha fazla insanlı ve insansız hava aracı ile savaş gemisi tahsis etmelerini istedi.
🔹 Talep, Washington’ın NATO’ya tahsis ettiği bazı askeri kabiliyetleri azaltma kararının ardından geldi.
🔹 Trump yönetimi, NATO Kuvvet Modeli kapsamında kriz dönemlerinde kullanılabilecek ABD askeri katkısını düşürme kararı aldı.
🔹 Donald Trump, Avrupa ülkelerinin kıtanın konvansiyonel savunmasında daha fazla sorumluluk üstlenmesi gerektiğini uzun süredir savunuyor.
Azaltılacak Kabiliyetler
🔹 Reuters’ın ulaştığı askeri verilere göre ABD; yakıt ikmal uçakları, savaş uçakları, insansız hava araçları ve savaş gemilerini kapsayan geniş bir alanda katkısını azaltmayı planlıyor.
🔹 NATO Avrupa Müttefik Kuvvetleri Komutanı Alexus Grynkewich, Avrupa ülkeleri ile Kanada’nın özellikle hava ve deniz unsurlarında kısa vadede devreye girebileceğini söyledi.
🔹 Grynkewich, NATO Kuvvet Modeli’nin ABD güçlerine aşırı derecede bağımlı hale geldiğini belirtti.
🔹 Aynı anda birden fazla bölgede çatışma yaşanması ihtimalinin bu değişimi gerekli kıldığını ifade etti.
NATO'nun Değerlendirmesi
🔹 NATO, Avrupa ülkelerinin ve Kanada’nın mevcut veya yakında sahip olacağı kabiliyetlerin ABD’deki azaltımları telafi edebileceğini düşünüyor.
🔹 NATO askeri karargâhı, savunma kapasitesinde boşluk oluşmasının beklenmediğini açıkladı.
🔹 Yetkililer, müttefik ülkelerin mevcut imkânlarını NATO’ya tahsis etmelerinin yeterli olacağını belirtti.
Muhtemel Etkiler
🔹 Plan kapsamında NATO’ya tahsis edilen ABD F-15 ve F-15E savaş uçaklarının sayısı yaklaşık üçte bir azalarak 99’a düşecek.
🔹 NATO’ya tahsis edilen MQ-4 ve MQ-9 Reaper insansız hava araçlarının sayısı da yarıya inerek 12 olacak.
🔹 Askeri kaynaklar, MQ-9 sayısındaki azalmanın NATO’nun gözetleme ve keşif kapasitesini olumsuz etkileyebileceğini söyledi.
🔹 Bazı Avrupa ülkeleri, ABD’nin NATO’ya olan askeri desteğini daha da azaltabileceği veya tamamen çekilebileceği ihtimalinden endişe duyuyor.
🔹 Eski Pentagon yetkilisi Jim Townsend, ABD’nin Avrupa’daki askeri varlığını ve NATO’ya tahsis ettiği kabiliyetleri azaltmasının müttefiklere ve Rusya’ya yanlış bir siyasi mesaj vereceğini söyledi.
🔹 SpaceX, halka arzında hisse başına fiyatı 135 dolar olarak açıkladı.
🔹 Şirket, fiyatı halka arzdan yaklaşık bir hafta önce duyurarak Wall Street'teki geleneksel fiyat belirleme sürecinin dışına çıktı.
🔹 Halka arzın 75 milyar dolar kaynak toplaması hedefleniyor.
🔹 Bu değerleme SpaceX’in piyasa değerini yaklaşık 1,75 trilyon dolara çıkaracak.
🔹 Halka arzın gerçekleşmesi halinde SpaceX, ABD borsalarında işlem gören en değerli 10 şirket arasına girecek.
🔹 Yatırımcı tanıtım turu 5 Haziran’da başlayacak, nihai fiyatlamanın 11 Haziran’da yapılması ve işlemlerin ertesi gün Nasdaq’ta başlaması planlanıyor.
Elon Musk’ın Yaklaşımı
🔹 Elon Musk, halka arz sürecinde bireysel yatırımcılara alışılmışın üzerinde pay verilmesini destekliyor.
🔹 Şirket, kurucu kontrolünü güçlü şekilde koruyacak bir yönetim yapısı oluşturmayı planlıyor.
🔹 SpaceX ayrıca önemli endekslere erken dahil olma olasılığı üzerinde çalışıyor.
🔹 Reuters’ın daha önce aktardığı bilgilere göre halka arzın yüzde 30’una kadar olan kısmı bireysel yatırımcılara ayrılabilir.
Değerleme Tartışmaları
🔹 Bazı yatırımcılar şirket için yaklaşık 1,5 trilyon dolarlık değerleme öngörürken SpaceX yaklaşık 1,75 trilyon dolarlık değerleme hedefliyor.
🔹 Analistler, şirketin gelirlerine göre oluşan değerleme çarpanlarının oldukça yüksek seviyelerde bulunduğunu belirtiyor.
🔹 GSMA Intelligence Araştırma Başkanı Tim Hatt, yaklaşık 90 katın üzerindeki gelir çarpanının olağan ölçütlere göre yüksek olduğunu söyledi.
🔹 Hatt, SpaceX’in faaliyet alanı ve iş modeli nedeniyle doğrudan karşılaştırılabilecek halka açık şirket bulunmadığını ifade etti.
Finansal Durum
🔹 SpaceX’in geliri 2025 yılında yüzde 33 artarak 18,67 milyar dolara yükseldi.
🔹 Şirket aynı yıl 4,94 milyar dolar net zarar açıkladı.
🔹 SpaceX; uzay teknolojileri, telekomünikasyon ve savunma alanlarında faaliyet gösteriyor.
Yatırımcı İlgisi
🔹 Wall Street’te çok sayıda yatırımcı ve finans kuruluşu halka arza katılmak için yoğun ilgi gösteriyor.
🔹 Büyük uluslararası bankalar, kendi ülkelerindeki varlıklı bireysel yatırımcıları halka arza dahil etmek için çalışıyor.
🔹 Geleneksel halka arzlarda ağırlık büyük fonlara verilirken SpaceX bireysel yatırımcı katılımını belirgin şekilde artırmayı hedefliyor.
🔹 Bazı yatırımcılar, halka arza olan yoğun ilginin önemli ölçüde Elon Musk’ın kişisel itibarı ve yatırımcılar üzerindeki etkisinden kaynaklandığını düşünüyor.
🔹 Tesla, Teksas'taki Austin metropol bölgesinde gözetimsiz robotaksi hizmetini kullanıma sunduğunu açıkladı.
🔹 Şirket, otonom yolcu taşıma operasyonlarını hızlandırmayı hedefliyor.
🔹 Robotaksi hizmetinin genişletilmesi ve Tam Otonom Sürüş (FSD) yazılımının yaygınlaşması Tesla'nın büyüme stratejisinin temel unsurları arasında yer alıyor.
🔹 Tesla'nın resmi robotaksi hesabı, hizmetin artık Austin metropol bölgesinin tamamında kullanılabildiğini duyurdu.
🔹 Robotaksi hizmeti Austin'de yaklaşık bir yıldır faaliyet gösteriyor.
🔹 Kullanıcılar zaman zaman 30 dakikayı aşan bekleme süreleriyle karşılaşıyor.
🔹 Austin yetkililerinin verilerine göre Tesla'nın şehirde yaklaşık 50 robotaksi aracı bulunuyor.
🔹 Aynı bölgede Alphabet'in Waymo birimi 250'den fazla araç işletiyor.
🔹 Elon Musk, insan güvenlik görevlisi bulunmayan tam otonom araçların bu yılın ilerleyen dönemlerinde ABD genelinde daha yaygın hale gelmesini beklediğini söyledi.
🔹 Tesla nisan ayında robotaksi hizmetini Dallas ve Houston'da da devreye almaya başladığını açıklamıştı.
🔹 Japonya Merkez Bankası'nın (BOJ) Orta Doğu’daki çatışmalarda ciddi bir tırmanış yaşanmaması halinde haziran ayında faiz artırması bekleniyor.
🔹 Piyasalar, 15-16 Haziran toplantısında kısa vadeli politika faizinin yüzde 0,75’ten yüzde 1’e çıkarılmasına yaklaşık yüzde 80 olasılık veriyor.
🔹 Faizin yüzde 1’e yükselmesi halinde BOJ politika faizi 1995’ten bu yana görülen en yüksek seviyeye ulaşacak.
🔹 BOJ Başkanı Kazuo Ueda, son konuşmasında enflasyonla mücadele vurgusunu güçlendirerek haziran ayında faiz artırımı beklentilerini artırdı.
🔹 Reuters’a konuşan kaynaklar, çatışmalarda ciddi bir tırmanış olmadığı sürece faiz artışının yüksek ihtimal olduğunu söyledi.
Enflasyon Baskısı
🔹 İran savaşı nedeniyle yükselen enerji maliyetleri Japonya’daki fiyat baskılarını artırıyor.
🔹 Toptan eşya enflasyonundaki yükseliş, şirketlerin maliyet artışlarını tüketicilere daha hızlı yansıttığı endişesini güçlendirdi.
🔹 Yetkililer, tüketici enflasyonunun BOJ’un yüzde 2 hedefinin üzerinde kalabileceğini değerlendiriyor.
🔹 Yenin yeniden değer kaybetmesi ithalat maliyetlerini artırarak enflasyonu daha da yukarı çekiyor.
🔹 BOJ Yönetim Kurulu üyeleri Kazuyuki Masu ve Junko Koeda, fiyat baskılarının arttığı uyarısında bulundu.
Hükümet ve Merkez Bankası
🔹 Başbakan Sanae Takaichi’den haziran ayında olası bir faiz artışına yönelik açık bir itiraz gelmedi.
🔹 Ueda, 22 Mayıs’taki görüşmede Takaichi’nin hükümetin artan yaşam maliyetlerinin etkisini hafifletmek için adımlar attığını hatırlattığını söyledi.
🔹 Eski BOJ Yönetim Kurulu üyesi Makoto Sakurai, Takaichi’nin haziran ayında faiz artışını fiilen kabul etmiş göründüğünü söyledi.
Tahvil Politikası
🔹 BOJ, bu ayki toplantıda Mart 2027’ye kadar uygulanacak yeni tahvil alım planını da değerlendirecek.
🔹 Banka, 2024’ten bu yana sürdürdüğü bilanço küçültme süreci kapsamında tahvil alımlarını azaltıyor.
🔹 Kaynaklar, BOJ’un piyasalarda aşırı oynaklık yaratmamak için gelecek mali yılda tahvil alımlarındaki azaltım hızını durdurmaya veya yavaşlatmaya eğilimli olduğunu söyledi.
🔹 Ueda, tahvil piyasasının işleyişinin alımların azaltılmasıyla birlikte istikrarlı şekilde iyileştiğini belirtti.
🔹 BOJ, Japon devlet tahvili piyasasında istikrarın korunmasının önemini vurguluyor.
🔹 Tayvan, 2029 başına kadar gemisavar füze envanterini 1.800’ün üzerine çıkarmayı hedefliyor.
🔹 Yeni kapasite, Çin’in olası ablukası veya işgal girişimine karşı caydırıcılığı artırmayı amaçlıyor.
🔹 Füzeler uçaklardan, savaş gemilerinden ve kara konuşlu mobil platformlardan ateşlenebiliyor.
🔹 Tayvan, Çin’in üstün ateş gücüne karşı daha düşük maliyetli ancak yüksek etkili silahlara dayanan asimetrik savunma stratejisini benimsiyor.
🔹 Bu strateji kısa menzilli füzeleri, deniz dronlarını ve hava dronu sürülerini de kapsıyor.
Savunma Stratejisi
🔹 Tayvan ordusu, olası bir Çin hava ve füze bombardımanının ilk aşamasından sağ çıkabilecek dayanıklı bir kuvvet yapısı oluşturmayı hedefliyor.
🔹 Amaç, saldırının ardından işgal filosuna veya ada çevresindeki abluka kuvvetlerine karşı karşı saldırı düzenleyebilmek.
🔹 Tayvanlı askeri yetkililer, Ukrayna’nın Karadeniz’de füze ve deniz dronlarıyla Rus gemilerine verdiği zararları önemli bir örnek olarak görüyor.
🔹 İran’ın yoğun saldırılara rağmen Hürmüz Boğazı ve bölgedeki hedeflere karşı operasyon kapasitesini koruması da Tayvan tarafından incelenen örnekler arasında yer alıyor.
Harpoon ve Hsiung Feng Füzeleri
🔹 Tayvan’ın gemisavar savunmasının omurgasını ABD yapımı Harpoon füzeleri ile yerli üretim Hsiung Feng II ve Hsiung Feng III füzeleri oluşturuyor.
🔹 Tayvan, bu sistemlerle Tayvan Boğazı’nda Çin çıkarma kuvvetlerine ağır kayıplar verdirmeyi amaçlayan bir “öldürme bölgesi” oluşturmayı planlıyor.
🔹 Tayvan’a şimdiye kadar 450 Harpoon füzesi teslim edildi.
🔹 ABD onaylı 2,4 milyar dolarlık anlaşma kapsamında ilave 400 Harpoon füzesinin teslimatına bu yıl başlanacak.
🔹 Teslimatların planlandığı şekilde ilerlemesi halinde Tayvan’ın Harpoon envanteri 2029 başında 850 adede ulaşacak.
🔹 Aynı dönemde Tayvan’ın yerli üretim gemisavar füze sayısının da yaklaşık 1.000 veya daha fazla olması bekleniyor.
🔹 Böylece toplam gemisavar füze envanteri yaklaşık 1.850 adede çıkacak.
ABD ve Çin Boyutu
🔹 Tayvan parlamentosu geçen ay ABD mühimmat alımları için savunma bütçesine ilave 25 milyar dolar kaynak ayırdı.
🔹 Tayvan ayrıca değeri 14 milyar dolara kadar ulaşabilecek yeni bir ABD silah paketinin onaylanmasını bekliyor.
🔹 Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile yaptığı görüşmenin ardından satış konusunda yakında karar vereceğini söyledi.
🔹 Şi, Tayvan konusunda yapılacak yanlış bir hamlenin ABD ile Çin arasında çatışmaya yol açabileceği uyarısında bulundu.
🔹 Pekin, Tayvan’ı kendi toprağı olarak görüyor ve adayı kontrol altına almak için güç kullanımından vazgeçmiş değil.
🔹 Tayvan ise geleceğine yalnızca ada halkının karar verebileceğini savunuyor.
Yeni Yapılanma
🔹 Tayvan ordusu 1 Temmuz’da kıyı radarlarını, gemisavar füzeleri ve dronları tek komuta altında toplayacak yeni bir Kıyı Muharebe Komutanlığı kuracak.
🔹 Tayvanlı askeri planlamacılar, olası bir işgal girişimine uzun süre direnerek müttefik güçlerin adaya yardım ulaştırabilmesi için zaman kazanmayı hedefliyor.
🔹 Tayvanlı savunma uzmanları, ülkenin uzun süreli ve yıpratma temelli bir savaşa hazırlıklı olması gerektiğini söylüyor.
🔹 ABD-İsrail savaşı İran İslam Cumhuriyeti’ni çökertmeyi hedefledi ancak taraflar geçici bir anlaşmaya doğru yaklaşıyor.
🔹 Ortaya çıkan anlaşma çerçevesinde İran’ın ekonomik olarak ağır hasar almış ve askeri-sanayi kapasitesi ciddi şekilde zayıflamış halde kalması bekleniyor.
🔹 Buna karşın İran’daki Devrim Muhafızları’nın ülke içindeki etkisi daha da güçlenebilir.
🔹 Diplomatik kaynaklar ve bölgesel analistler, olası anlaşmanın kalıcı bir çözümden çok geçici bir ateşkes niteliği taşıdığını düşünüyor.
Anlaşmanın İçeriği
🔹 Müzakerelerde şekillenen memorandum kapsamında İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki fiili ablukasını kaldırması öngörülüyor.
🔹 İran, dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması veya yaptırımların sınırlı ölçüde hafifletilmesi yoluyla mali rahatlama sağlamayı hedefliyor.
🔹 İran yönetimi, ekonomik baskıyı azaltmak ve kötüleşen ekonomik koşulların yarattığı iç riskleri kontrol altına almak için dar kapsamlı bir anlaşmayı zaman kazandıracak bir araç olarak görüyor.
🔹 İran’ın yaklaşık 12 milyar dolarlık dondurulmuş varlığının serbest bırakılması olası anlaşmanın temel unsurlarından biri olarak öne çıkıyor.
Çözülmeyen Sorunlar
🔹 İran uranyum zenginleştirme faaliyetlerinden vazgeçmiyor.
🔹 Washington, İran’a güvenlik garantileri vermeye yanaşmıyor.
🔹 İsrail, İran’ı varoluşsal bir tehdit olarak görmeye devam ediyor ve onu sınırlandırma politikasını sürdürüyor.
🔹 İran, gelecekteki saldırıları caydırabilmek için füze kapasitesini, bölgesel müttefik ağını ve Körfez enerji akışını etkileyebilme kabiliyetini korumak istiyor.
🔹 Eski ABD diplomatı Alan Eyre, tarafların bugün bir anlaşmaya varıp en zor meseleleri daha sonraki bir aşamaya bırakmaya çalıştığını söyledi.
ABD ve İsrail Boyutu
🔹 Donald Trump, Kasım ayında yapılacak ara seçimler öncesinde İran’ın nükleer programında ilerleme sağlandığını gösterecek bir anlaşma dili arıyor.
🔹 Görüşmeler hakkında bilgi sahibi iki bölgesel kaynak, Trump’ın kısa vadeli bir ateşkes ve yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum konusunda muğlak ifadeler içeren bir mutabakatla yetinmeye hazır göründüğünü söyledi.
🔹 Washington’ın İran’ın balistik füze programının tamamen ortadan kaldırılması hedefinden büyük ölçüde uzaklaştığı belirtiliyor.
🔹 İran, herhangi bir anlaşmanın İsrail’in Hizbullah’a yönelik saldırılarının durdurulmasıyla ilişkilendirilmesini talep ediyor.
🔹 Trump, Lübnan’daki çatışmanın genişlemesinin Hürmüz Boğazı konusunda yürütülen diplomatik çabaları tehlikeye atmasından endişe duyuyor.
Bölgesel Sonuçlar
🔹 Bölgesel analistler, olası bir ateşkesin Devrim Muhafızları’nın ülke içindeki konumunu daha da güçlendirebileceğini değerlendiriyor.
🔹 David Schenker, Devrim Muhafızları’nın geçmişte “tahtın arkasındaki güç” olduğunu, şimdi ise doğrudan güç haline geldiğini söyledi.
🔹 Dennis Ross, İsrail ile İran arasındaki mevcut savaş bölümünün sona erebileceğini ancak iki ülke arasındaki temel çatışmanın sona ermeyeceğini söyledi.
🔹 Hürmüz Boğazı yeniden açılsa bile İran’ın boğaz üzerindeki etkisinin devam etmesi bekleniyor.
🔹 Bulut yazılım şirketi Teradata, 5.100 çalışanına 2026 yılında yıllık maaş artışı beklememeleri gerektiğini bildirdi.
🔹 Şirket, maaş artışları için ayrılan bütçeyi yapay zekâ yatırımlarına yönlendirme kararı aldı.
🔹 CEO Steve McMillan, Teradata’nın 2026 hedefinin yapay zekâ alanında pazarda kazanmak olduğunu söyledi.
🔹 Şirket, yapay zekâ uzmanlığına ve yeni yeteneklere yönelik yatırımlarını artırmayı planlıyor.
🔹 Çalışanlar performansa dayalı primler ve hisse bazlı ödüller almaya devam edebilecek.
🔹 Karar, düzenleyici kurumların piyasa koşullarına uygun maaş güncellemesini zorunlu tutmadığı ülkelerde uygulanacak.
Şirketlerin Yapay Zekâ Harcamaları
🔹 Teradata, yapay zekâ yatırımlarını iş gücü yatırımlarının önüne koyduğunu çalışanlarına açıkça bildiren ikinci şirket oldu.
🔹 Teknoloji ve hizmet şirketi TTEC de ABD’deki çalışanları için emeklilik katkı payı eşleştirmelerini 2026 sonuna kadar durdurdu.
🔹 TTEC, bu tasarrufun yapay zekâ araçları, eğitimleri ve yeni yetkinliklerin finansmanında kullanılacağını açıkladı.
🔹 RBC Capital tarafından 117 bilgi teknolojileri profesyoneliyle yapılan ankette katılımcıların yüzde 90’ı 2026 yılında yapay zekâ harcamalarını artırmayı planladığını belirtti.
🔹 Yapay zekâ projelerinin maliyeti küçük ölçekli uygulamalarda on binlerce dolardan kurumsal dönüşümlerde milyonlarca dolara kadar çıkabiliyor.
Finansal Baskılar
🔹 Teradata’nın yıllık geliri son mali yılda yüzde 5 geriledi.
🔹 TTEC’in yıllık geliri aynı dönemde yüzde 3,2 düştü.
🔹 Enflasyon, gümrük tarifeleri ve tedarik zinciri sorunları birçok şirketin bütçeleri üzerinde baskı oluşturuyor.
🔹 Alphabet, yapay zekâ altyapı yatırımlarını finanse etmek için 80 milyar dolarlık hisse satışı planladığını açıkladı.
🔹 BCG’nin 2.360 küresel şirketi kapsayan AI Radar araştırmasına göre şirketler 2026 yılında gelirlerinin ortalama yüzde 1,7’sini yapay zekâya harcamayı öngörüyor.
İş Gücü Üzerindeki Etkiler
🔹 Oxford Üniversitesi Wellbeing Research Center Direktörü Jan-Emmanuel De Neve, daha fazla şirketin yapay zekâ yatırımları için benzer tercihleri gündeme getirebileceğini söyledi.
🔹 De Neve, çalışan ücretlerinin azaltılmasının iş gücüne gelecekteki konumlarının güvende olmadığı mesajını verebileceğini ifade etti.
🔹 Meta mayıs ayında çalışanlarının yüzde 10’unu işten çıkardı ve bu kararı verimlilik artışı ile yatırım ihtiyaçlarıyla ilişkilendirdi.
🔹 Snap, Cisco ve Salesforce da personel azaltımlarında yapay zekâ kaynaklı verimlilik kazanımlarını gerekçeler arasında gösterdi.
🔹 Uber CEO’su Dara Khosrowshahi, artan yapay zekâ yatırımlarının maliyetini daha az personel işe alarak karşılamayı planladıklarını söyledi.
🔹 Teradata’nın çalışan sayısı Aralık 2023’ten bu yana yüzde 21’den fazla azaldı ve şirket yaklaşık 1.400 kişilik küçülmeye gitti.
🔹 İnsan kaynakları ve iş hukuku uzmanları, çalışanlara yeterince yatırım yapılmamasının şirket içindeki güveni zayıflatabileceği uyarısında bulundu.
🔹 AB Dış İlişkiler Servisi, Rusya’nın Ukrayna savaşına destek verdikleri gerekçesiyle dört Çinli şirkete yaptırım uygulanmasını önerdi.
🔹 Şirketlerin Rusya’nın gölge filosuna destek sağladığı, Rus ordusuna kimyasal tedarik ettiği ve saldırı dronlarında kullanılan bileşenleri temin ettiği belirtiliyor.
🔹 Önerinin gelecek hafta yapılacak AB dışişleri bakanları toplantısında onaylanması beklenen yeni yaptırım paketine dahil edilmesi planlanıyor.
🔹 Paket, bireysel yaptırımları içeren sınırlı kapsamlı bir düzenleme niteliği taşıyor.
Çin ile Gerilim
🔹 Adım, Brüksel ile Pekin arasındaki gerilimi artırabilir.
🔹 Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Çin’in devlet destekli ihracatına karşı daha sert önlemler için AB ülkelerinin desteğini toplamaya çalışıyor.
🔹 Çin, AB’nin yeni ticaret kısıtlamaları getirmesi halinde kendi çıkarlarını korumak için kararlı karşı önlemler alacağını açıkladı.
🔹 AB daha önce de Çinli şirketlere yaptırım uygulamıştı ve yeni öneriler bu politikanın devam ettiğini gösteriyor.
Diğer Şirketler ve Hedefler
🔹 Taslak listede Birleşik Arap Emirlikleri’nde bulunan beş şirket, Türkiye’de bulunan üç şirket ve Azerbaycan’daki bir şirket de yer alıyor.
🔹 Bu şirketler Rusya’nın deniz taşımacılığı ve enerji satışlarına destek vermekle suçlanıyor.
🔹 Rus enerji şirketi Lukoil’in iştirakleri ile Moskova’nın savaş kapasitesine destek verdiği belirtilen çok sayıda kişi ve şirket için de yaptırım öneriliyor.
🔹 AB, Rusya’nın yaptırımlardan kaçınmak için kullandığı yöntemlerdeki değişimlere göre şirketleri listeye ekleyip çıkaran “sürekli güncellenen” bir yaptırım yaklaşımı izliyor.
Yeni Yaptırım Hazırlıkları
🔹 AB ülkeleri yaz aylarında kabul edilmesi beklenen 21’inci yaptırım paketinin içeriğini tartışmayı sürdürüyor.
🔹 Öne çıkan önerilerden biri Rus petrolü için uygulanan mevcut fiyat tavanının temmuz sonrasında da korunması.
🔹 Bazı AB ülkeleri, enerji fiyatlarındaki yükseliş nedeniyle Rusya’nın ek gelir elde etmesini önlemek için mevcut tavan fiyatın sabit tutulmasını istiyor.
🔹 İskandinav ve Baltık ülkelerinden oluşan bir grup, Lukoil, Gazprom, Novatek ve Rosneft dahil Rus enerji şirketlerine daha kapsamlı yaptırımlar uygulanmasını savunuyor.
🔹 Aynı grup, AB’nin Rus nükleer sanayisiyle yaptığı tüm sözleşmeleri sona erdirmesini öneriyor.
🔹 Avrupa Komisyonu, yeni yaptırım paketlerinin ayrıntıları hakkında yorum yapmadı ve hedeflerinin Rusya üzerindeki ekonomik baskıyı artırmak olduğunu açıkladı.
🔹 Bazı araştırmacılar, yapay zekânın yerli topluluklar ve beyaz olmayan gruplara ilişkin stereotipleri yeniden ürettiğini ve kültürel nüansları görünmez hâle getirdiğini savunuyor.
🔹 Ana akım yapay zekâ modellerinin büyük bölümü Batılı yazarların, özellikle de beyaz erkeklerin ürettiği içeriklerle eğitildi.
🔹 Modeller, bu kaynaklardaki değerleri, bakış açılarını, yazım tarzlarını ve önyargıları düzenli olarak yeniden üretebiliyor.
🔹 Yale Üniversitesi öğretim üyesi Julian Posada, sömürgeciliğin geçmişte kalmış bir olgu olarak sunulduğunu ancak veri üretimi ve emek ilişkilerinde etkilerinin sürdüğünü söyledi.
🔹 Büyük dil modellerinin çoğu Batılı, eğitimli, sanayileşmiş, zengin ve demokratik toplumlarda geliştiriliyor.
🔹 Bu modeller; sosyal medya, internet siteleri, haber arşivleri ve dijitalleştirilmiş kaynaklardan veri topluyor. Verilerin büyük bölümü Kuzey Amerika ve Avrupa kökenli içeriklerden oluşuyor.
🔹 Cornell Üniversitesi öğretim üyesi Aditya Vashistha, yapay zekâ modellerinin Hint mutfağını sıklıkla “zengin aromalı ve baharatlı” olarak tanımladığını, bunun ise Hint mutfağındaki çeşitliliği yansıtmadığını söyledi.
🔹 “Data Grab: The New Colonialism of Big Tech and How to Fight Back” kitabının ortak yazarı Nick Couldry, verilerin toplanmasının başlı başına sömürgeci bir eylem olduğunu söyledi.
🔹 Queen’s University araştırmacısı Michael Sherbert, büyük teknoloji şirketlerinin hızlı büyüme ve kâr elde etme baskısının bu sorunu derinleştirdiğini söyledi.
🔹 Birçok yerli topluluğun bilgisi sözlü geleneklerle kuşaktan kuşağa aktarılıyor. Bu bilgiler yazılı kaynaklarda yer almadığı için yapay zekâ modellerine yansımayabiliyor.
🔹 Bazı yerli topluluklar belirli bilgileri bilinçli olarak gizli tutuyor ve bu bilgiler kamuya açık veri kaynaklarında bulunmuyor.
🔹 Sherbert, sorunun yalnızca yanlış bilgi üretimiyle sınırlı olmadığını söyledi.
🔹 ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Başkan Donald Trump’ın 7-8 Temmuz’da Ankara’da düzenlenecek NATO liderler zirvesine katılacağını söyledi.
🔹 Rubio, Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi oturumunda Trump’ın bir sonraki NATO devlet ve hükümet başkanları toplantısına katılacağını açıkladı.
🔹 Trump’ın zirveye katılımı daha önce resmi olarak doğrulanmamıştı.
🔹 Trump yönetimi, NATO müttefiklerinin savunma harcamalarını artırmasını ve Ukrayna’nın Rus saldırılarına karşı savunmasında daha fazla sorumluluk üstlenmesini talep ediyor.
🔹 Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Bloomberg TV’ye verdiği röportajda Türkiye’nin Trump’ın katılımını beklediğini söyledi.
🔹 Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, bu ayın ilerleyen günlerinde Los Angeles’ta oynanacak Türkiye-ABD Dünya Kupası futbol maçı döneminde Trump ile görüşme ayarlamaya çalışıyor.
🔹 Erdoğan ile Trump arasında planlanan görüşme için temaslar sürüyor.
🔹 Ankara’daki zirve, Trump’ın ikinci başkanlık dönemindeki ilk NATO liderler toplantılarından biri olacak.
🔹 Bloomberg’in haberine göre Türkiye, 7-8 Temmuz’da Ankara’da düzenlenecek NATO Liderler Zirvesi öncesinde başkenti kapsamlı güvenlik önlemleriyle korumaya hazırlanıyor.
🔹 Hazırlıklar kapsamında 40 binden fazla güvenlik personelinin Ankara genelinde görev yapacağı belirtiliyor.
🔹 Yetkililer ayrıca insansız hava araçları, anti-drone sistemleri ve hava savunma unsurlarını devreye almayı planlıyor.
Hava Savunması Güçlendiriliyor
🔹 Türkiye’nin yerli kısa ve orta menzilli hava savunma sistemlerinin aktif hale getirileceği belirtiliyor.
🔹 Türk Hava Kuvvetleri’ne ait General Dynamics F-16 Fighting Falcon filosunun da yüksek alarm seviyesinde tutulacağı ifade ediliyor.
🔹 Hazırlıkların, İran savaşı sonrasında artan bölgesel güvenlik riskleri nedeniyle genişletildiği kaydediliyor.
İran Savaşı Etkisi
🔹 Zirve, ABD-İsrail ile İran arasında başlayan savaşın ardından gerçekleştirilecek ilk NATO liderler toplantısı olacak.
🔹 Bloomberg’e göre savaşın ilk ayında NATO’ya ait bölgesel füze savunma sistemleri Türkiye’yi hedef alan dört İran füzesini düşürdü.
🔹 Türkiye’nin İran sınırına yakınlığı ve geçmişte yaşadığı terör saldırıları güvenlik kaygılarını artırıyor.
6 Bin Katılımcı Bekleniyor
🔹 Zirveye yaklaşık 6 bin kişinin katılması bekleniyor.
🔹 NATO üyelerinin yanı sıra dört Hint-Pasifik ülkesi, dört Körfez ülkesi ve Ukrayna temsilcilerinin de toplantıya katılacağı belirtiliyor.
🔹 Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, ABD Başkanı Donald Trump’ın da zirveye katılmasının beklendiğini söylemişti.
Askerî Pist Yenileniyor
🔹 Habere göre Türkiye son 80 gün içinde Ankara’daki askerî bir hava pistinin modernizasyonuna 230 milyon dolardan fazla harcama yaptı.
🔹 Pist, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın külliyesine Ankara Esenboğa Havalimanı’ndan daha yakın konumda bulunuyor.
🔹 Böylece devlet başkanlarının şehir içindeki konvoy sürelerinin azaltılması hedefleniyor.
Esenboğa’ya Kısıtlama
🔹 Zirve sırasında Ankara Esenboğa Havalimanı’na yönelik uluslararası uçuşlarda çeşitli kısıtlamalar uygulanması planlanıyor.
🔹 Amaç hava trafiğini azaltmak ve güvenlik risklerini düşürmek.
Gösteri Yasağı Planı
🔹 Yetkililerin 1-15 Temmuz tarihleri arasında Ankara genelinde gösteri ve protestoları yasaklamayı planladığı belirtiliyor.
🔹 Ayrıca yabancı güvenlik kurumlarıyla iş birliği yapılarak daha önce yurtdışında protestolara katılmış kişilerin tespit edilmeye çalışılacağı ifade ediliyor.
İdari Tatil Hazırlığı
🔹 Bloomberg’e göre zirve döneminde şehirde yoğunluğu azaltmak amacıyla üç günlük idari tatil ilan edilmesi değerlendiriliyor.
🔹 Böylece trafik yükünün ve güvenlik risklerinin azaltılması amaçlanıyor.
Silah Mağazalarına Önlem
🔹 Zirve günlerinde Ankara’daki silah mağazalarının vitrinlerinde silah sergilemesine izin verilmeyeceği belirtiliyor.
🔹 Bu önlemin olası yağma ve güvenlik risklerine karşı alınacağı ifade ediliyor.
Kamera Ağı Genişliyor
🔹 Ankara’da kritik noktalara yaklaşık 100 yeni gelişmiş güvenlik kamerası kurulacak.
🔹 Bu sistemler şehir genelinde zaten mevcut olan 30 binden fazla kameraya eklenecek.
NATO İçindeki Rol
🔹 Türkiye, ABD’den sonra NATO’nun en büyük ikinci ordusuna sahip ülke konumunda.
🔹 Son yıllarda büyüyen Türk savunma sanayisi de NATO’nun ortak savunma kapasitesinde giderek daha önemli bir rol üstleniyor.
🔹 Bloomberg’e göre Ankara’daki zirve, hem güvenlik önlemlerinin kapsamı hem de bölgesel savaş ortamı nedeniyle NATO tarihinin en yoğun korunan toplantılarından biri olabilir.
🔹 Bu nedenle içerik sahiplerinin ödeme veya lisans anlaşmaları talep ettiği belirtiliyor.
Google’ın Yanıtı
🔹 Google, değişikliği önce Birleşik Krallık’taki bazı internet sitelerinde test edeceğini açıkladı.
🔹 Daha sonra sistemin küresel olarak uygulanması planlanıyor.
🔹 Şirket ayrıca yapay zekâ özetlerinde internet sitelerine verilen bağlantıları daha görünür hale getirdiğini belirtti.
Kullanım Hızla Artıyor
🔹 Google, geçen ay yaptığı açıklamada AI Overviews özelliğinin dünya genelinde 2,5 milyar kullanıcı tarafından kullanıldığını duyurdu.
🔹 Yayıncılar ise bu özelliğin devreye girmesinden sonra birçok haber sitesinin ziyaretçi trafiğinde ciddi düşüşler yaşandığını söylüyor.
OpenAI Benzeri Anlaşmalar
🔹 Bazı yayıncılar, içeriklerinin yapay zekâ sistemlerinde kullanılmasına izin vermek için [OpenAI](https://openai.com?utm_source=chatgpt.com) gibi şirketlerle lisans anlaşmaları yaptı.
🔹 Bu anlaşmalar kapsamında yapay zekâ şirketleri içeriklere erişim karşılığında ödeme yapabiliyor.
Sektörün Tepkisi
🔹 CMA Başkanı Sarah Cardell, yapay zekâ özetlerinin internet aramasını hızla değiştirdiğini ve içerik üreticilerinin içeriklerinin nasıl kullanıldığı üzerinde daha fazla söz sahibi olması gerektiğini söyledi.
🔹 Haber Medyası Birliği Başkanı Theo Bamber ise kararın dijital ekonomide oyun alanını daha dengeli hale getireceğini ve kaliteli içeriğin daha adil şekilde karşılık bulmasına yardımcı olacağını belirtti.
Daha Büyük Mücadelenin Parçası
🔹 Karar, yapay zekâ şirketleri ile haber kuruluşları arasındaki küresel telif ve içerik kullanım mücadelesinde önemli bir dönüm noktası olarak görülüyor.
🔹 Düzenleyiciler giderek daha fazla şekilde yapay zekâ şirketlerinin haber, makale ve diğer içerikleri hangi koşullarda kullanabileceğini sorguluyor.
🔹 Birleşik Krallık’taki bu adımın diğer ülkelerdeki düzenleyiciler için de emsal oluşturabileceği değerlendiriliyor.
🔹 Reuters’ın özel haberine göre ABD Merkezi İstihbarat Teşkilatı (CIA) ile Ulusal İstihbarat Direktörlüğü Ofisi (ODNI) arasında bir yılı aşkın süredir devam eden ciddi anlaşmazlıklar bulunuyor.
🔹 Çatışmanın, ABD başkanlarının dış politika kararlarında kullandığı istihbarat analizlerinin hazırlanmasını olumsuz etkilediği belirtiliyor.
İran Savaşı Analizleri Etkilendi
🔹 Reuters’a konuşan kaynaklara göre CIA, ODNI tarafından hazırlanan bazı istihbarat değerlendirmelerine katkı vermeyi durdurdu.
🔹 Bunlar arasında İran savaşıyla ilgili analizler de bulunuyor.
🔹 CIA ve ODNI’nin artık birçok konuda fiilen ayrı analiz yapıları gibi çalıştığı ifade ediliyor.
Tartışmanın Merkezindeki İsim
🔹 Sorunun merkezinde, eski Ulusal İstihbarat Direktörü Tulsi Gabbard tarafından 2025 yılında kurulan Director’s Initiatives Group adlı özel ekip yer alıyor.
🔹 CIA, bu grubun geleneksel istihbarat paylaşım ve gizlilik prosedürlerini aşarak hareket ettiğini savunuyor.
🔹 ODNI yetkilileri ise CIA’nın grubun bilgi erişimini sistematik biçimde engellediğini öne sürüyor.
11 Eylül Sonrası Reformlar Sorgulanıyor
🔹 ODNI, 11 Eylül saldırılarından sonra ABD’nin 18 istihbarat kurumunu daha iyi koordine etmek amacıyla kurulmuştu.
🔹 Reuters’a göre yaşanan kriz, bu reformların kurumlar arası çekişmeleri tamamen ortadan kaldıramadığını gösteriyor.
Kritik Dönemde Kriz
🔹 Kurumlar arasındaki gerilim, ABD’nin İran’la savaş halinde olduğu ve aynı anda Çin ile Rusya kaynaklı güvenlik sorunlarıyla uğraştığı bir dönemde yaşanıyor.
🔹 Uzmanlar, koordinasyon eksikliğinin istihbarat hatalarına yol açabileceği uyarısında bulunuyor.
Gabbard Ayrılıyor
🔹 Tulsi Gabbard geçen hafta görevinden 30 Haziran’da ayrılacağını açıkladı.
🔹 Gabbard, kararının gerekçesi olarak eşinin sağlık durumunu gösterdi.
🔹 ABD Başkanı Donald Trump, geçici olarak Federal Konut Finansmanı Ajansı Başkanı Bill Pulte’yi görevlendireceğini duyurdu.
Başkanlık Günlük Brifingi Tartışması
🔹 Kaynaklara göre Gabbard göreve geldikten sonra Başkanlık Günlük İstihbarat Brifingi üzerinde daha fazla kontrol kurmaya çalıştı.
🔹 Bu raporun hazırlanmasında uzun yıllardır başat rol CIA tarafından yürütülüyordu.
🔹 İki kurum arasındaki ilişkilerin bu dönemde daha da kötüleştiği belirtiliyor.
Kennedy ve Covid Dosyaları
🔹 Tartışmalı çalışma grubu, Başkan John F. Kennedy suikastına ilişkin belgelerin gizliliğinin kaldırılması çalışmalarında görev aldı.
🔹 Grup ayrıca Covid-19’un kökenleri ve seçim makinelerinin güvenliği gibi konuları da araştırıyordu.
🔹 Eleştirmenler, grubun Trump’ın siyasi rakiplerine karşı kullanılabilecek bir araç olarak oluşturulduğunu savunuyor.
Üst Düzey Görevden Almalar
🔹 Mayıs 2025’te Gabbard, Ulusal İstihbarat Konseyi’nin başındaki iki üst düzey CIA yetkilisini görevden aldı.
🔹 ODNI, bu kişilerin “zehirli çalışma ortamı” oluşturduğunu ve istihbaratı siyasallaştırdığını iddia etti.
🔹 Reuters, bu iddiaları destekleyen somut kanıt göremediğini belirtiyor.
Gizli CIA Görevlisinin Kimliği Açığa Çıktı
🔹 Ağustos 2025’te Gabbard, 37 mevcut ve eski yetkilinin güvenlik izinlerini iptal etti.
🔹 Bu süreçte yurt dışında görev yapan gizli bir CIA görevlisinin kimliğinin açığa çıktığı belirtiliyor.
🔹 Gabbard söz konusu kişileri istihbaratı siyasallaştırmakla suçladı ancak kamuoyuna kanıt sunmadı.
Covid İstihbaratı Soruşturması
🔹 Geçen ay bir CIA görevlisi, Senato’da verdiği ifadede CIA’nın Covid-19’un kökenlerine ilişkin bazı istihbarat bilgilerini ilgili çalışma grubundan sakladığını iddia etti.
🔹 Bu iddialar üzerine istihbarat topluluğu müfettişliği tarafından resmî soruşturma başlatıldı.
🔹 Reuters’a göre CIA ile ODNI arasındaki güven kaybı, ABD istihbarat sisteminin en üst kademelerinde uzun süredir görülmeyen düzeyde kurumsal gerilim yarattı.
🔹 Özellikle İran savaşı gibi kritik konularda ortak analiz üretiminin aksaması, Washington’daki karar alma süreçleri açısından dikkatle izleniyor.
🔹 İran’a ait füze ve insansız hava araçlarının Kuveyt Uluslararası Havalimanı’nı hedef aldığı bildirildi.
🔹 Kuveyt Sivil Havacılık Kurumu, saldırının Terminal 1 binasında ciddi hasara yol açtığını açıkladı.
🔹 Yetkililer tüm uçuşların geçici olarak durdurulduğunu ve alternatif havalimanlarına yönlendirildiğini duyurdu.
Can Kaybı ve Yaralılar
🔹 Kuveyt Dışişleri Bakanlığı saldırıda bir kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı.
🔹 Kuveyt Sağlık Bakanlığı ise en az 63 kişinin yaralandığını bildirdi.
🔹 Diplomatik temsilciliklerin ve çeşitli kritik altyapı tesislerinin de zarar gördüğü belirtildi.
Uçuşlar Yeniden Başladı
🔹 Daha sonra Kuveyt Havayolları, havalimanındaki Terminal 4’ten operasyonların yeniden başladığını duyurdu.
🔹 Yetkililer hasarın ağırlıklı olarak uluslararası havayollarının kullandığı Terminal 1’de meydana geldiğini açıkladı.
ABD: Saldırıların Çoğu Başarısız Oldu
🔹 ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), İran’ın Bahreyn, Kuveyt ve diğer bölgesel hedeflere yönelik saldırılarının büyük bölümünün engellendiğini veya başarısız olduğunu açıkladı.
🔹 CENTCOM’a göre Bahreyn’e yönelen üç füze havada imha edildi.
🔹 Kuveyt’e atılan iki füzenin ise hedeflerine ulaşmadan düştüğü veya havada parçalandığı belirtildi.
Körfez’de Gerilim Tırmanıyor
🔹 İran Devrim Muhafızları, Bahreyn’de bulunan ABD Beşinci Filosu karargâhını ve bölgedeki bazı askerî hedefleri füze ve dronlarla vurduğunu iddia etti.
🔹 ABD ise bu saldırıların başarısız olduğunu ve üslerinin vurulmadığını açıkladı.
İran’dan Sert Açıklama
🔹 İran Dışişleri Bakanlığı, ABD’nin Hürmüz Boğazı’ndaki bir İran petrol tankerine ve Keşm Adası’ndaki bir iletişim tesisine saldırdığını öne sürdü.
🔹 Tahran yönetimi bu eylemlerin ateşkes anlayışını ve uluslararası hukuku ihlal ettiğini savundu.
🔹 İran ayrıca Kuveyt ve Bahreyn’i ABD operasyonlarına destek vermekle suçladı.
Körfez Ülkelerinden Tepki
🔹 Birleşik Arap Emirlikleri Devlet Başkanı’nın diplomatik danışmanı Anwar Gargash, Kuveyt ve Bahreyn’e yönelik saldırıların ortak Körfez cevabı gerektirdiğini söyledi.
🔹 Gargash, “Saldırı bir ülkeye değil, hepimize yöneliktir” ifadelerini kullandı.
Diplomasi Durma Noktasında
🔹 İran’a yakın Fars Haber Ajansı, Tahran ile Washington arasında savaşın sona erdirilmesine yönelik mesaj alışverişinin birkaç gün önce durduğunu bildirdi.
🔹 Buna karşın ABD Başkanı Donald Trump, görüşmelerin her gün devam ettiğini söyledi.
🔹 Trump ayrıca İran’ın nükleer silah sahibi olmayacağını kabul ettiğini ve İran lideri Mojtaba Khamenei’nin müzakerelerde yer aldığını öne sürdü.
Netanyahu ile Görüşme
🔹 Trump, bir podcast yayınında İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu ile Lübnan konusunda sert bir görüşme yaptığını kabul etti.
🔹 Trump, Netanyahu’nun Lübnan’la sürekli çatışmasından rahatsız olduğunu ancak ilişkilerinin iyi olduğunu söyledi.
Petrol ve Altın Yükseldi
🔹 Artan gerilim nedeniyle Brent petrolünün varil fiyatı yüzde 1 yükselerek yaklaşık 95 dolara çıktı.
🔹 Altın fiyatları ise ons başına yaklaşık 4.485 dolar seviyesinde yatay seyretti.
🔹 Piyasalar, İran ile ABD arasındaki ateşkesin kalıcı olup olmayacağını yakından izliyor.
Hürmüz’de Yeni Hamle
🔹 Reuters’a göre ABD ordusu, İran’a doğru ilerleyen Botswana bayraklı M/T Lexie adlı tankerin makine dairesini Hellfire füzesiyle vurdu.
🔹 CENTCOM, bunun İran’a yönelik abluka kapsamında etkisiz hale getirilen altıncı gemi olduğunu açıkladı.
🔹 Economist’e göre Ukrayna’ya sağlanan yardımın neredeyse tamamı artık Avrupa ülkelerinden geliyor.
🔹 Avrupa Birliği ülkeleriyle birlikte İngiltere gibi Avrupa devletleri, Ukrayna’nın ana mali ve askerî destekçisi haline geldi.
🔹 Ukrayna’ya yönelik yeni 90 milyar euroluk kredi paketinden ilk ödemelerin bu ay başlaması bekleniyor.
ABD’nin Yerini Alma Arayışı
🔹 Avrupa liderleri, sonuç vermeyen Amerikan girişimlerinin ardından diplomatik süreci üstlenmek istiyor.
🔹 Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Avrupa’nın hem çözümün hem de müzakerelerin parçası olması gerektiğini söyledi.
🔹 Economist’e göre birkaç yıl önce iddialı görünen bu söylem artık daha gerçekçi bir zemine oturmuş durumda.
Strateji Hâlâ Belirsiz
🔹 Avrupalı yetkililer Ukrayna’yı ayakta tutmak konusunda başarılı olduklarını kabul ediyor.
🔹 Ancak Ukrayna’nın sadece hayatta kalmasının ötesinde nasıl bir sonuca ulaşılacağı konusunda ortak bir strateji bulunmadığı belirtiliyor.
🔹 Son haftalarda Avrupa’da Vladimir Putin ile görüşebilecek olası arabulucuların isimleri tartışılsa da somut bir plan ortaya çıkmadı.
Putin’in Tavrı
🔹 Avrupa hükümetleri Putin’in baskı altında olduğunu düşünüyor.
🔹 Buna rağmen Kremlin’in temel taleplerinden geri adım atmaya hazır olduğuna dair bir işaret görülmüyor.
🔹 Bu nedenle anlamlı bir barış müzakeresinin yakın zamanda başlaması zor görünüyor.
Türkiye ve Arabuluculuk
🔹 Bazı Avrupa hükümetleri Rusya’nın kırmızı çizgilerini anlamak için arabuluculuk girişimlerini destekliyor.
🔹 Bu süreçte Türkiye gibi AB üyesi olmayan ülkelerin rol oynayabileceği değerlendiriliyor.
🔹 Ancak Avrupa’nın Ukrayna tarafında doğrudan yer aldığı kapsamlı bir müzakere sürecinin henüz uzak olduğu belirtiliyor.
Donbas Gerçeği
🔹 Economist’e göre Putin uzlaşmaya yanaşırsa olası bir ateşkesin Ukrayna’nın Donbas’taki bazı toprak kayıplarını kabul etmesini gerektirmesi muhtemel.
🔹 Avrupa’nın bunu telafi etmek için kullanabileceği en güçlü araç ise Ukrayna’nın AB üyelik sürecini hızlandırmak olabilir.
AB Üyeliği Tartışması
🔹 Daha önce Ukrayna’nın 2027 gibi erken bir tarihte AB’ye katılabileceği yönünde iddialar ortaya atılmıştı.
🔹 Ancak Economist, bunun gerçekçi olmadığını belirtiyor.
🔹 Yetkililer Ukrayna’nın üyelik için gerekli reformları tamamlamasının yaklaşık on yıl sürebileceğini düşünüyor.
Almanya’nın Önerisi
🔹 Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Ukrayna’ya tam üyelik yerine “ortak üyelik” benzeri bir statü verilmesini önerdi.
🔹 Bu modelde Ukrayna bazı AB kurumlarına erişim sağlayabilecek ancak tam oy hakkı ve tam ekonomik avantajlara sahip olmayacak.
🔹 Ukrayna yönetimi öneriyi adaletsiz buldu ve reddetti.
Ukrayna’da Değişen Ruh Hali
🔹 Kamuoyu araştırmalarına göre Ukraynalıların büyük çoğunluğu hâlâ AB üyeliğini destekliyor.
🔹 Ancak destek özellikle gençler arasında daha hızlı geriliyor.
🔹 Economist’e göre Ukrayna’da “Avrupa bizi kurtaracak” anlayışının yerini giderek daha fazla “biz Avrupa’yı koruyoruz” düşüncesi alıyor.
Reform Baskısı
🔹 Avrupa Birliği, Ukrayna’ya sağlanan mali yardımları hukuk devleti ve reform şartlarına bağladı.
🔹 İlk aşamada 2027’ye kadar çeşitli reformların gerçekleştirilmesi gerekiyor.
🔹 Avrupalı yetkililer reformların beklenenden yavaş ilerlemesinden rahatsızlık duyuyor.
Askerî Sorunlar Sürüyor
🔹 Avrupa para ve silah desteği sağlasa da Ukrayna’nın ihtiyaç duyduğu bazı kritik sistemleri üretmekte zorlanıyor.
🔹 Özellikle şehirleri balistik füzelere karşı koruyacak sistemlerde eksiklik bulunuyor.
🔹 Bu nedenle Ukrayna Devlet Başkanı Volodymyr Zelensky geçtiğimiz günlerde Donald Trump’tan Patriot önleme füzeleri talep etti.
Avrupa İçin Zaman Daralıyor
🔹 Economist’e göre Avrupa’nın kendi siyasi takvimi de risk oluşturuyor.
🔹 Önümüzdeki yıl Fransa başta olmak üzere birçok Avrupa ülkesinde seçimler yapılacak.
🔹 Analistler, bazı popülist partilerin iktidara gelmesi halinde Ukrayna’ya verilen desteğin zayıflayabileceğinden endişe ediyor.
Sonuç
🔹 Economist, Ukrayna savaşının artık büyük ölçüde Avrupa’nın sorumluluğuna geçtiğini savunuyor.
🔹 Ancak mevcut stratejinin önemli bölümü hâlâ umutlara dayanıyor: Ukrayna’nın direncinin sürmesi, Trump’ın yeniden Rusya’ya karşı sertleşmesi veya Putin’in müzakereye zorlanması gibi.
🔹 Dergiye göre asıl soru artık savaşın Avrupa’nın savaşı olup olmadığı değil, Avrupa’nın aynı zamanda barışı da sağlayıp sağlayamayacağı.
🔹 Bilgisayar ve bilgi bilimleri, ABD’de en hızlı büyüyen üniversite alanlarından biri haline geldi.
🔹 Son on yılda bu alandaki mezun sayısı, ortalama akademik bölümlere göre yaklaşık 6,5 kat daha hızlı arttı.
🔹 Bölüm bugün ABD’de en popüler dördüncü eğitim alanı konumunda.
Beklenmedik Üniversiteler Öne Çıkıyor
🔹 En büyük büyüme, seçiciliği düşük ve büyük ölçüde çevrim içi eğitim veren kurumlarda yaşanıyor.
🔹 Idaho’daki Brigham Young University-Idaho, 2024 yılında 2.000’den fazla bilgisayar ve bilgi bilimi diploması verdi.
🔹 Bu rakam üniversiteyi birçok prestijli kurumun önüne taşıdı.
🔹 Oysa aynı üniversite 2022 yılında yalnızca 639 mezun vermişti.
Yapay Zekâ ve Hızlandırılmış Diplomalar
🔹 Birçok üniversite artık dönem başına sabit ücret alan ve öğrencilerin dersleri çok daha hızlı tamamlamasına izin veren sistemler kullanıyor.
🔹 Bazı yüksek lisans programları altı ay gibi kısa sürelerde tamamlanabiliyor.
🔹 Yapay zekâ araçlarının yaygınlaşması da bu süreci hızlandırıyor.
Bilgisayar Bilimciler Yapay Zekâyı Daha Fazla Kullanıyor
🔹 Berkeley Üniversitesi araştırmasına göre bilgisayar bilimi öğrencilerinin yüzde 62’si üretken yapay zekâyı düzenli olarak kullanıyor.
🔹 Tüm öğrencilerde bu oran yüzde 37 seviyesinde.
🔹 Yapay zekâ kullanan bilgisayar bilimi öğrencilerinin yaklaşık onda biri bu teknolojiyi kopya çekmek amacıyla kullandığını kabul etti.
Maaşlar Hâlâ Yüksek
🔹 Bilgisayar ve bilgi bilimi mezunlarının 2024 yılındaki medyan başlangıç maaşı 89 bin dolar oldu.
🔹 Yüksek lisans mezunlarında başlangıç maaşı 106 bin doların üzerine çıktı.
🔹 Bu ücretler hâlâ birçok bölümün oldukça üzerinde bulunuyor.
Ancak Yeni Bir Sorun Var
🔹 Economist’e göre yapay zekâ aynı anda hem mezun arzını artırıyor hem de giriş seviyesindeki yazılım geliştirici pozisyonlarına olan talebi azaltıyor olabilir.
🔹 Şirketler artık bazı temel yazılım görevlerini yapay zekâ sistemleriyle gerçekleştirebiliyor.
🔹 Bu durum özellikle kariyerinin başındaki mühendisler için risk oluşturuyor.
Paradoks
🔹 Ortaya ilginç bir çelişki çıkıyor.
🔹 Öğrenciler yapay zekâ kullanarak daha hızlı diploma alabiliyor.
🔹 Ancak mezun olduklarında girmeyi hedefledikleri mesleklerin bir kısmı yine yapay zekâ tarafından tehdit ediliyor.
Economist’in Sonucu
🔹 Bilgisayar bilimi hâlâ yüksek gelir sağlayan ve cazibesini koruyan bir alan.
🔹 Ancak geçmişte olduğu gibi otomatik olarak garanti iş ve yüksek maaş anlamına gelmeyebilir.
🔹 Yapay zekâ çağında sadece diploma sahibi olmak değil, karmaşık problem çözme, sistem tasarımı ve yapay zekâ araçlarını etkin kullanabilme becerileri giderek daha önemli hale geliyor.
🔹 Ekonomi dünyasında uzun yıllardır etkili olan “etkin piyasa hipotezi”, yatırımcıların tüm bilgileri hızla fiyatlara yansıttığını ve piyasa fiyatlarının geleceğe ilişkin en iyi tahminleri sunduğunu savunur.
🔹 Ancak Economist’e göre günümüz piyasaları bu teoriden giderek uzaklaşıyor.
🔹 Meme hisseleri, sosyal medya kaynaklı spekülasyonlar ve aşırı değerlemeler, fiyatların temel ekonomik gerçeklerden kopabildiğini gösteriyor.
GameStop ve Nvidia Örneği
🔹 2020’de bireysel yatırımcıların gözdesi haline gelen GameStop hisseleri hâlâ o döneme göre 20 kattan fazla değerli.
🔹 Şirketin faaliyet performansı buna paralel bir gelişme göstermedi.
🔹 Buna rağmen hisselerin performansı, yapay zekâ devriminin en büyük kazananlarından biri olan Nvidia’ya yakın seviyelerde gerçekleşti.
Nobel Ödüllü Eleştiri
🔹 Nobel ödüllü ekonomist Robert Shiller, onlarca yıl önce piyasa fiyatlarının yalnızca yeni bilgilerle açıklanamayacak kadar oynak olduğunu göstermişti.
🔹 Araştırmalar, hisse senetlerinin zaman zaman ekonomik temellerin haklı çıkaramayacağı ölçüde yükselip düştüğünü ortaya koydu.
🔹 Bu durum yatırımcıların yalnızca rasyonel beklentilerle hareket etmediğine işaret ediyor.
Yeni Teori: Esnek Olmayan Piyasalar
🔹 Son yıllarda bazı akademisyenler “esnek olmayan piyasalar hipotezi” adı verilen farklı bir yaklaşım geliştirdi.
🔹 Teori, hisse fiyatlarının şirket kâr beklentilerinden çok para giriş ve çıkışlarından etkilendiğini savunuyor.
🔹 Harvard Üniversitesi’nden Xavier Gabaix ve Chicago Üniversitesi’nden Ralph Koijen, piyasaya giren her 1 dolarlık yeni paranın toplam piyasa değerini 3 ila 8 dolar arasında artırabildiğini hesaplıyor.
Neden Oluyor?
🔹 Teoriye göre birçok yatırımcı yükselen piyasada daha fazla alım yapıyor.
🔹 Emeklilik fonları gibi büyük kurumlar ise belirli hisse-tahvil oranlarını korumak için yükselen piyasalarda da hisse tutmaya devam ediyor.
🔹 Değer yatırımcıları ise ancak fiyatlar ciddi şekilde düştüğünde alım yapıyor.
🔹 Sonuç olarak piyasaya giren yeni para, şirketlerin gerçek değerinden bağımsız şekilde fiyatları yukarı taşıyabiliyor.
Fiyatlar Geleceği Göstermeyebilir
🔹 Economist’e göre birçok yatırımcı hisse satın alırken şirketlerin gelecekteki kârlarını ayrıntılı biçimde analiz etmiyor.
🔹 Düzenli maaşından yatırım yapan bireyler veya belirli getiri hedeflerini takip eden kurumsal fonlar da fiyatları etkiliyor.
🔹 Bu nedenle yükselen piyasa her zaman güçlü ekonomik temeller anlamına gelmeyebilir.
Ana Sonuç
🔹 Economist, borsa fiyatlarının geleceğe dair kusursuz bir rehber olduğu düşüncesine şüpheyle yaklaşıyor.
🔹 Hisse fiyatları çoğu zaman şirketlerin gelecekteki performansından ziyade para akışları, yatırımcı davranışları ve piyasa psikolojisi tarafından şekillenebiliyor.
🔹 Bu nedenle yalnızca borsanın yönüne bakarak ekonomik geleceği tahmin etmeye çalışmanın yatırımcılar için tehlikeli olabileceği vurgulanıyor.
🔹 Çin yönetimi, ekonomik geleceğini ileri teknoloji üretimi üzerine kurmaya çalışıyor.
🔹 Bu kapsamda yüzlerce şehir, yüksek teknoloji merkezlerine dönüşmek için teşvikler, sanayi parkları ve yatırım programları oluşturuyor.
🔹 Amaç, eski sanayi şehirlerini “yenilikçi” ve yüksek yaşam kalitesine sahip merkezlere dönüştürmek.
Tianshui Örneği
🔹 Gansu eyaletindeki Tianshui kenti, bu dönüşümün sembollerinden biri olarak gösteriliyor.
🔹 Şehir son yıllarda sensörler, makine takımları ve diğer ileri teknoloji ürünleri üretecek yeni tesisler kurdu.
🔹 Hatta gelecekte üretmeyi hedeflediği ürünleri sergilemek için “Tianshui Industry 2050” adlı bir fuar alanı da oluşturdu.
Halk Daha Zengin Olmadı
🔹 Buna rağmen kent sakinlerinin yaşam standardında belirgin bir iyileşme görülmedi.
🔹 Kişi başına düşen gelir bakımından Tianshui’nin Pekin’e göre konumu son on yılda daha da geriledi.
🔹 Kent ekonomisi 2025 yılında ulusal büyüme hızının yaklaşık iki puan altında kaldı.
Robotlar Var, İş Yok
🔹 Yeni nesil fabrikalar yüksek derecede otomasyon kullanıyor.
🔹 Bu nedenle tesisler beklenen ölçüde istihdam yaratamıyor.
🔹 Yerel halk, fabrikalarda bulunan işlerin çoğunun düşük ücretli olduğunu söylüyor.
🔹 Fabrika çalışanlarının aylık yaklaşık 3.000 yuan kazandığı, bunun Şanghay gibi büyük şehirlerde elde edilebilecek ücretlerin yaklaşık yarısı olduğu belirtiliyor.
Gençler Göç Ediyor
🔹 İş fırsatlarının sınırlı olması nedeniyle genç nüfus daha zengin bölgelere taşınıyor.
🔹 Son on yılda Tianshui’nin nüfusu yaklaşık 500 bin kişi azalarak 2,9 milyona düştü.
🔹 Yerel gençler kentin en iyi günlerinin geride kaldığını düşünüyor.
Teknoloji Zenginleri ve Diğerleri
🔹 Yüksek maaşlı teknoloji işleri büyük ölçüde Pekin, Şanghay ve Shenzhen gibi kıyı şehirlerinde yoğunlaşıyor.
🔹 Bu şehirler güçlü üniversitelere, nitelikli iş gücüne ve gelişmiş tedarik zincirlerine sahip.
🔹 Bazı teknoloji çalışanlarının yıllık maaşları 1 milyon yuanı aşabiliyor.
🔹 Ancak iç bölgelerdeki şehirlerin çoğunun bu tür yatırımları çekme şansı bulunmuyor.
Eğitim Sorunu
🔹 Economist’e göre Çin iş gücünün yaklaşık yüzde 60’ı lise eğitimi bile almamış durumda.
🔹 Bu da yaklaşık 500 milyon kişiye karşılık geliyor.
🔹 Bu nüfusun büyük kısmı küçük ve daha yoksul şehirlerde yaşıyor.
Emlak Krizi Ek Baskı Yaratıyor
🔹 Çin’de devam eden emlak krizi özellikle küçük şehirleri sert vuruyor.
🔹 Tianshui’de konut yatırımları geçen yıl yüzde 40’tan fazla geriledi.
🔹 Şehrin çevresinde tamamlanmamış beton apartman projeleri bulunuyor.
🔹 Perakende satışlar 2025 yılında yüzde 5’in üzerinde düştü.
Gelir Eşitsizliği Artıyor
🔹 Zhejiang Üniversitesi’nden Li Shi’nin araştırmasına göre düşük gelirli kesimlerin gelir artışı son yıllarda ciddi biçimde yavaşladı.
🔹 En düşük gelir grubundaki çalışanların gelirleri 2018-2023 döneminde yılda yalnızca yaklaşık yüzde 2 arttı.
🔹 Aynı dönemde genel ortalama gelir artışı yaklaşık yüzde 5 seviyesinde gerçekleşti.
Pekin Sorunun Farkında
🔹 Çin yönetimi, yüksek teknoloji yatırımlarının tek başına ekonomik sorunları çözmeyeceğini kabul ediyor.
🔹 Mart ayında açıklanan yeni beş yıllık planda yalnızca fabrikalara değil insanlara da yatırım yapılması gerektiği vurgulandı.
🔹 Özellikle yoksul ailelerin çocuklarının eğitimine daha fazla kaynak aktarılması hedefleniyor.
Kısır Döngü Riski
🔹 Ancak yoksul şehirlerin eğitim yatırımlarını artırması kolay görünmüyor.
🔹 Örneğin Tianshui, öğrenci başına eğitim harcamasında Pekin’in üçte birinden daha az kaynak ayırabiliyor.
🔹 Kentin vergi gelirleri geçen yıl yaklaşık yüzde 10 düştü.
🔹 Economist’e göre Çin’in teknoloji hamlesi bazı büyük şehirleri daha da zenginleştirirken, ülkenin geniş iç kesimlerinin ekonomik olarak geride kalma riskini artırıyor.
🔹 New York Times’a göre son yıllardaki savaşlar, büyük askerî güçlerin daha küçük rakiplerini hızlı şekilde yenmesinin giderek zorlaştığını gösteriyor.
🔹 Rusya Ukrayna’da, ABD İran’da ve İsrail Lübnan’da beklediğinden daha dirençli rakiplerle karşılaştı.
🔹 Haberde özellikle insansız hava araçlarının bu değişimin en önemli unsurlarından biri olduğu vurgulanıyor.
Silahsızlandırma Fırsatı Kaçtı
🔹 2024 ateşkesi sonrasında Hizbullah’ın kademeli olarak silahsızlandırılması için nadir görülen bir fırsat ortaya çıkmıştı.
🔹 Lübnan’daki yeni cumhurbaşkanı ve başbakan da silahsızlanmayı öncelik ilan etmişti.
🔹 Lübnan ordusuna, Hizbullah’ın silahlarının yıl sonuna kadar tasfiye edilmesine yönelik plan hazırlama görevi verilmişti.
İsrail’in Hesabı
🔹 İsrail, diplomasiyle sağlanamayan sonucu askerî güç kullanarak elde edebileceğine inanıyordu.
🔹 Başbakan Benjamin Netanyahu, Hizbullah tehdidinin “bir kez ve sonsuza kadar” ortadan kaldırılacağını söylemişti.
🔹 İsrail ordusu, Lübnan’da tampon bölge oluşturarak Hizbullah’ı sınırdan uzaklaştırmayı planlıyordu.
Beklenmeyen Engel
🔹 Habere göre İsrail’in yeterince hesaba katmadığı unsur, Hizbullah’ın yoğun şekilde kullandığı dronlar oldu.
🔹 Hizbullah, hem Lübnan’da hem de İsrail içinde askerleri ve komutanları hedef almak için insansız hava araçları kullandı.
🔹 Örgüt, saldırı görüntülerini sosyal medyada yayımlayarak psikolojik etki de oluşturdu.
Çıkmaza Giren Savaş
🔹 New York Times’a göre üç aylık çatışmaların ardından savaş bir çıkmaz görünümü aldı.
🔹 İsrail’in yıkıcı saldırılarına rağmen Hizbullah savaşın başına kıyasla daha yetenekli görünmeye başladı.
🔹 Bazı durumlarda İsrail askerlerinin dron saldırıları karşısında savunmasız kaldığı belirtiliyor.
Nasrallah Sonrası
🔹 İsrail daha önce Hizbullah lideri Hassan Nasrallah’ı öldürmüş, örgütün iletişim altyapısına ağır darbeler vurmuş ve silah stoklarının önemli bölümünü imha etmişti.
🔹 Buna rağmen örgüt yeniden toparlanmayı başardı.
Lübnan’daki Etki
🔹 Habere göre İsrail’in işgali, Hizbullah destekçileri arasında örgütün İsrail’e karşı gerekli bir direniş gücü olduğu düşüncesini güçlendirdi.
🔹 Bu durum silahsızlanma ihtimalini daha da zorlaştırdı.
Bölgesel Sonuçlar
🔹 Lübnan’da birçok kişi devletin silahlı güç kullanımı konusunda tek otorite olmasını istiyor.
🔹 Destekçiler, Hizbullah’ın silahsızlandırılmasının ülkenin bölgesel çatışmalara sürüklenmesini önleyebileceğini savunuyor.
🔹 Ancak New York Times’a göre birkaç ay önce açık görünen bu fırsat penceresi büyük ölçüde kapanmış durumda.
Daha Geniş Ders
🔹 Haberde Ukrayna, İran ve Lübnan örneklerinin ortak bir sonucu gösterdiği belirtiliyor: düşük maliyetli dronlar ve asimetrik taktikler, çok daha güçlü orduların üstünlüğünü sınırlayabiliyor.
🔹 Bu nedenle modern savaşlarda askerî güç dengeleri geçmişe kıyasla daha karmaşık hale geliyor.
🔹 Toronto Üniversitesi araştırmacıları, yapay zekâ kullanılarak bilinen herhangi bir bilgisayar güvenlik açığını hedef alabilecek bir bilgisayar solucanının geliştirilebileceğini gösterdi.
🔹 Araştırmacılar, oluşturdukları prototipin test ağında insan müdahalesi olmadan yayıldığını açıkladı.
🔹 Çalışmanın ayrıntıları saldırganların yararlanmasını önlemek amacıyla kısmen gizlendi.
Bilgisayar Solucanı Nedir?
🔹 Bilgisayar solucanları, insan müdahalesi olmadan bir cihazdan diğerine yayılabilen zararlı yazılımlar olarak biliniyor.
🔹 Geçmişte SQL Slammer, Conficker, Stuxnet ve WannaCry gibi solucanlar dünya çapında milyonlarca sistemi etkiledi.
🔹 Bu yazılımlar veri hırsızlığı, dosya silme ve fidye saldırıları gibi büyük zararlar oluşturmuştu.
Yapay Zekâ Farkı
🔹 Yeni yaklaşımın en dikkat çekici yönü, solucanın karşılaştığı her cihaz için farklı saldırı yöntemleri geliştirebilmesi.
🔹 Araştırmacılar, sistemin yeni saldırı stratejileri üzerinde “akıl yürütebildiğini” belirtiyor.
🔹 Bu nedenle tek bir yazılım güncellemesiyle tüm ağı korumak çok daha zor hale gelebilir.
Windows ve Linux
🔹 Prototip hem Windows hem de Linux sistemlerini hedef alabilecek şekilde tasarlandı.
🔹 Daha güçlü bir bilgisayarda çalışsa da aynı ağ üzerindeki dizüstü bilgisayarlar, yazıcılar ve kameralar gibi daha zayıf cihazlara saldırabiliyor.
Açık Kaynak Endişesi
🔹 Araştırmacılar, kullanılan yapay zekâ modelinin açık kaynaklı veya açık ağırlıklı bir sistem olduğunu belirtti.
🔹 Bu tür modeller internette serbestçe paylaşılabildiği için kullanımını sınırlandırmak mümkün olmuyor.
🔹 Çalışma, güçlü açık kaynak yapay zekâ modellerinin siber güvenlik açısından yeni riskler yaratabileceği tartışmalarını artırdı.
Anthropic ve OpenAI Bağlantısı
🔹 Anthropic, nisan ayında Claude Mythos modelinin siber saldırılar için kötüye kullanılabileceği gerekçesiyle erişimini sınırlamıştı.
🔹 Şirket modeli yalnızca kritik altyapı işleten yaklaşık 40 kuruluşa açmıştı.
🔹 Daha sonra OpenAI de benzer yeteneklere sahip sistemlerinin dağıtımını kontrollü biçimde gerçekleştireceğini duyurdu.
Uzmanların Görüşü
🔹 Araştırmayı yöneten Profesör Nicolas Papernot, böyle bir tehdide karşı savunmanın son derece zor olabileceğini söyledi.
🔹 Papernot, mevcut koşullarda tamamen güvenli sistemler oluşturmanın mümkün olmadığını belirtti.
🔹 Buna karşın bazı uzmanlar laboratuvar ortamındaki sonuçların gerçek dünyada aynı etkiyi göstermeyebileceğini vurguluyor.
Savunma Amaçlı Kullanım
🔹 Araştırmacılar, aynı tekniklerin güvenlik açıklarını tespit etmek ve kapatmak için de kullanılabileceğini ifade etti.
🔹 Toronto Üniversitesi’nden David Lie, solucanın saldırmak yerine tespit ettiği açıkları otomatik olarak düzeltecek şekilde değiştirilebileceğini söyledi.
🔹 Uzmanlara göre teknolojinin etkisi, nasıl kullanıldığına bağlı olacak.
🔹 New York Times’a göre Rusya’nın Ukrayna’daki cephe ilerleyişi son dönemde neredeyse durma noktasına geldi.
🔹 Analistler, Moskova’nın savaşın dördüncü yılında önemli ölçüde ivme kaybettiğini değerlendiriyor.
🔹 Buna rağmen Rusya son günlerde yüzlerce füze ve insansız hava aracıyla Ukrayna’ya yönelik saldırılarını yoğunlaştırdı.
Müzakere Avantajı Arayışı
🔹 Bazı uzmanlara göre artan saldırılar, Rusya’nın olası barış görüşmeleri öncesinde daha güçlü bir konum elde etme çabasını yansıtıyor.
🔹 Analistler ayrıca Kremlin’in dikkatini İran savaşına çeviren Trump yönetimini yeniden Ukrayna dosyasına çekmeye çalışabileceğini düşünüyor.
Ukrayna’nın Konumu Güçlendi
🔹 Viyanalı askerî analist Franz-Stefan Gady, Ukrayna’nın pozisyonunun bir yıl öncesine göre çok daha güçlü olduğunu söyledi.
🔹 Royal United Services Institute araştırmacısı Jack Watling de Ukrayna’nın artık Rusya’yı ateşkese zorlayabilecek durumda olduğuna yönelik iyimserliğin arttığını belirtti.
Donbas Hedefi Uzaklaşıyor
🔹 Gady’ye göre Rusya’nın 2026 sonuna kadar Donbas’ın tamamını ele geçirme hedefini gerçekleştirmesi zor görünüyor.
🔹 Kremlin daha önce Donbas’ın tamamının kontrol altına alınmasının ardından ateşkes görüşmelerine dönmeyi planlıyordu.
Rusya İlk Kez Toprak Kaybetti
🔹 Ukraynalı açık kaynak istihbarat grubu DeepState UA, Rus ordusunun Mayıs ayında kazandığından daha fazla toprak kaybetmiş göründüğünü bildirdi.
🔹 Bu, Ukrayna’nın 2023 karşı taarruzundan bu yana ilk kez yaşanan bir durum olarak değerlendirildi.
🔹 Aynı dönemde Rus saldırılarının sayısı yüzde 37,5 artmasına rağmen ilerleme sağlanamadı.
Asker Kayıpları
🔹 Birleşik Krallık istihbarat teşkilatı başkanı Anne Keast-Butler, savaşın başlangıcından bu yana yaklaşık 500 bin Rus askerinin öldüğünü söyledi.
🔹 ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise Rusya’nın her ay 15 ila 20 bin asker kaybettiğini belirtti.
🔹 Rubio, bunların yaralı değil doğrudan ölen askerler olduğunu vurguladı.
Zorla Seferberlik İddiaları
🔹 Habere göre Rusya, işgal altındaki Donetsk ve Luhansk bölgelerinde asker açığını kapatmak için daha sert yöntemlere başvuruyor.
🔹 Öğrencilerin askerlik ertelemelerinin kaldırıldığı ve zorunlu kayıt uygulamalarının artırıldığı belirtiliyor.
🔹 Baskınlar ve yasal yaptırım tehditleriyle Ukraynalıların Rus ordusuna katılmaya zorlandığı öne sürülüyor.
Avrupa Desteği Sürüyor
🔹 Ukrayna son dönemde Avrupa’dan yeni askerî destek paketleri aldı.
🔹 Finlandiya yaklaşık 149 milyon dolar değerinde yeni silah paketi açıkladı.
🔹 İsveç ise 16 adet Saab JAS 39 Gripen savaş uçağı vereceğini duyurdu.
Barış Görüşmeleri
🔹 Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, Ukrayna’nın Donbas’tan çekilmesi halinde savaşın hızla sona erebileceğini söyledi.
🔹 Ancak aynı zamanda barış görüşmelerinin şu anda fiilen durma noktasında olduğunu kabul etti.
🔹 Marco Rubio da ABD’nin arabuluculuk girişimlerinin son aylarda ivme kaybettiğini belirtti.
Petrol Gelirleri Faktörü
🔹 Rubio’ya göre Hürmüz Boğazı’nın kapanması nedeniyle yükselen petrol fiyatları Rusya’ya ekonomik açıdan geçici bir rahatlama sağladı.
🔹 Buna rağmen Rubio, Ukrayna tarafının cephedeki durum konusunda giderek daha fazla özgüven kazandığını söyledi.
🔹 ABD’de halka açık şirketlerin yönetim kurullarında 70 yaş üzerindeki üyelerin oranı hızla artıyor.
🔹 Bloomberg verilerine göre Russell 3000 endeksindeki şirketlerde 70 yaş üstü yöneticilerin payı 2023’teki yüzde 18,4 seviyesinden yüzde 22,7’ye yükseldi.
🔹 Bu artış, ABD şirket yönetimlerinin giderek yaşlandığına işaret ediyor.
Neden Tercih Ediliyorlar?
🔹 Kurumsal yönetim uzmanlarına göre şirketler ekonomik belirsizlik dönemlerinde deneyimli yöneticileri kaybetmek istemiyor.
🔹 Gümrük tarifeleri, savaşlar ve enflasyon gibi risklerin arttığı ortamda geçmiş krizleri yaşamış yöneticilerin daha değerli görüldüğü belirtiliyor.
🔹 Yönetici arama şirketi Spencer Stuart’tan Rebecca Thornton, şirketlerin bu ekonomik döngülerde deneyim sahibi eski CEO’ları yönetim kurullarında tutmaya çalıştığını söyledi.
Kurallar Değişiyor
🔹 Bazı şirketler yaş sınırlarını kaldırarak mevcut üyelerin daha uzun süre görev yapmasını sağlıyor.
🔹 Conference Board verilerine göre yönetim kurulu üyeleri için yaş sınırı bulunmayan S&P 500 şirketlerinin sayısı 2020’den bu yana yüzde 30 arttı.
Yapay Zekâ Endişesi
🔹 Eleştirmenler, yaşlı yönetim kurullarının özellikle yapay zekâ çağında şirketleri dezavantajlı konuma düşürebileceğini savunuyor.
🔹 Korn Ferry’den Anthony Goodman, birçok 70 yaş üstü yönetim kurulu üyesinin en az on yıldır aktif iş hayatında bulunmadığını belirtti.
🔹 Goodman’a göre bu kişilerden yapay zekâ gibi daha önce deneyimlemedikleri alanlarda büyük sermaye tahsisi kararları vermeleri bekleniyor.
Tersine Dönen Eğilim
🔹 2010’lu yılların başındaki dijital dönüşüm döneminde şirketler yeni teknolojilere daha hâkim oldukları düşüncesiyle daha genç yönetim kurulu üyelerini tercih ediyordu.
🔹 2019-2022 döneminde de yönetim kurullarındaki 70 yaş üstü üyelerin oranı her yıl gerilemişti.
🔹 Bu dönem, çeşitlilik, eşitlik ve kapsayıcılık (DEI) politikalarının güçlü şekilde desteklendiği yıllara denk geldi.
Çeşitlilikten Deneyime
🔹 Son yıllarda birçok büyük şirket, yönetim kurulu seçimlerinde çeşitlilik kriterlerini kullanma taahhütlerinden geri adım attı.
🔹 Bloomberg’e göre bu değişim, daha deneyimli ve genellikle daha yaşlı adaylara olan talebi artırdı.
Yeni Kan Eksikliği Riski
🔹 Uzmanlar, aynı isimlerin uzun süre görev yapmasının yönetim kurulu aday havuzunu daraltabileceği uyarısında bulunuyor.
🔹 Danışman Kathy Gersch, sürekli aynı deneyimli isimlerin tercih edilmesinin yeni bakış açılarını sisteme sokmayı zorlaştırdığını söyledi.
Çözüm Önerisi
🔹 Gersch, yönetim kurulu üyeleri için görev süresi sınırı uygulanmasını öneriyor.
🔹 Tavsiyesine göre üyeler en fazla 9 ila 12 yıl görev yapmalı.
🔹 Böylece yönetim kurulları tamamen değişmeden düzenli olarak yenilenebilir ve yeni perspektifler sisteme dahil edilebilir.
🔹 ABD’de yükselen akaryakıt fiyatları, birçok sürücüyü ikinci el elektrikli araçlara yönlendirmeye başladı.
🔹 Seattle yakınlarında yaşayan mühendis Eric Flickinger, dizel kamyonetine yaptığı 200 dolarlık yakıt dolumunun ardından elektrikli araca geçme kararı aldığını söyledi.
🔹 Flickinger daha sonra dört yaşındaki bir Ford F-150 Lightning satın aldı.
İkinci El Elektrikli Araç Pazarı
🔹 Araştırma şirketi Cox Automotive’e göre ikinci el bataryalı elektrikli araçların yaklaşık yüzde 40’ı 25 bin doların altında fiyatlarla satılıyor.
🔹 Bu seviye, ABD’deki ortalama sıfır araç fiyatının yaklaşık yarısına denk geliyor.
🔹 İkinci el elektrikli araç seçenekleri son birkaç yılda önemli ölçüde çeşitlendi.
Satışlar Artıyor
🔹 ABD’de ikinci el elektrikli araç satışları yılın ilk dört ayında yüzde 17 yükseldi.
🔹 Aynı dönemde yeni elektrikli araç satışları yaklaşık yüzde 27 geriledi.
🔹 Toplam yeni araç teslimatları ise yüzde 7 düştü.
Beklenmedik Alıcılar
🔹 Bayiler, elektrikli araçlara ilginin artık yalnızca genç ve teknoloji meraklısı tüketicilerden gelmediğini belirtiyor.
🔹 Ohio’daki bir bayi yöneticisi, 50 ve 60 yaşlarındaki müşterilerin de ilk kez elektrikli araç satın almaya başladığını söyledi.
Fiyat Avantajı
🔹 Flickinger’in satın aldığı ikinci el F-150 Lightning, yaklaşık 44 bin dolara mal oldu.
🔹 Araç, ilk satış fiyatının yarısından daha düşük bir bedelle satın alınabildi.
🔹 Eski kamyonetini takasa verdiği için yeni bir araç kredisi kullanmasına da gerek kalmadı.
Fiyat Farkı Kapanıyor
🔹 Cox Automotive verilerine göre ikinci el bir elektrikli aracın ortalama fiyatı yaklaşık 35 bin dolar seviyesinde.
🔹 Bu rakam benzer ikinci el benzinli araçlardan yalnızca yaklaşık 1.000 dolar daha yüksek.
🔹 Altı yıllık krediyle aylık ödeme farkı ortalama yalnızca 20 dolar civarında kalıyor.
Garanti Faktörü
🔹 Tüketicilerin batarya ömrü konusundaki endişeleri ikinci el elektrikli araç satışlarını uzun süre sınırlamıştı.
🔹 Ancak piyasaya giren birçok araç hâlâ fabrika garantisi kapsamında bulunuyor.
🔹 Elektrikli araç bataryaları genellikle 8 ila 10 yıl veya yaklaşık 160 bin kilometre garantiyle satılıyor.
Arz Patlaması Geliyor
🔹 Araştırma şirketi Recurrent’a göre önümüzdeki 18 ay içinde yaklaşık 1,2 milyon elektrikli araç kiralama süresini tamamlayarak ikinci el piyasasına girecek.
🔹 Uzmanlar bunun ikinci el elektrikli araç fiyatlarını düşük tutacağını ve tüketicilere daha fazla seçenek sunacağını düşünüyor.
Tesla’nın Hakimiyeti Azalıyor
🔹 Üç yıl önce ikinci el elektrikli araç pazarına büyük ölçüde Tesla modelleri hakimken bugün seçenekler önemli ölçüde arttı.
🔹 Tüketiciler artık General Motors, Hyundai Motor, Volkswagen, Rivian ve Mercedes-Benz gibi markaların modelleri arasından seçim yapabiliyor.
🔹 Bayi stoklarındaki ikinci el elektrikli araç model sayısı son dört yılda 40’ın altından 120’nin üzerine çıktı.
Cadillac Örneği
🔹 Ohio’da çalışan finans danışmanı Heidi Dresbach, sıfır fiyatı 65-75 bin dolar arasında olan bir Cadillac Lyriq modelini ikinci el olarak yaklaşık 36 bin dolara satın aldı.
🔹 Dresbach, ayda yaklaşık 1.200 mil yol yaptığını ve benzin istasyonlarına uğramamak için elektrikli araca geçtiğini söyledi.
🔹 Rusya’da devlet, giderek daha fazla milyarderi yolsuzluk ve kamu görevini kişisel çıkar için kullanma suçlamalarıyla hedef alıyor.
🔹 Varlıklara el koyma uygulamaları son yıllarda hızlandı ve birçok şirket devlet kontrolüne veya Kremlin’e daha yakın gruplara devredildi.
🔹 Süreç, Rus iş dünyasında “sıradaki kim olacak?” endişesini artırıyor.
Vadim Moşkoviç Vakası
🔹 Tarım devi Ros Agro’nun kurucusu Vadim Moshkovich, ailesinin şirketteki yüzde 49 hissesine el konulmasıyla servetinin önemli bölümünü kaybetti.
🔹 Savcılar, Moşkoviç’in 2006-2014 yılları arasında parlamentonun üst kanadında görev yaparken kamu görevi ile ticari faaliyetleri yasadışı biçimde birleştirdiğini öne sürdü.
🔹 Moşkoviç suçlamaları reddediyor.
El Koymaların Boyutu
🔹 Moskova merkezli hukuk firması NSP’ye göre Rusya, yalnızca 2025 yılında yolsuzluk davaları kapsamında 1,1 trilyon rublelik (yaklaşık 15 milyar dolar) varlığa el koydu.
🔹 Bu rakam bir önceki yıla göre yaklaşık sekiz kat artış anlamına geliyor.
🔹 El koymalar, 2025 yılındaki toplam kamulaştırmaların yaklaşık üçte birini oluşturdu.
Hukuki Değişiklik
🔹 Sürecin hızlanmasında 2024 yılında verilen bir Rusya Anayasa Mahkemesi kararının etkili olduğu belirtiliyor.
🔹 Karar, yolsuzlukla ilişkilendirilen kamu görevlilerinin malları için 10 yıllık zaman aşımı sınırının uygulanmayacağı yönünde oldu.
🔹 Böylece yıllar önce kamu görevinde bulunmuş iş insanları da soruşturma riskiyle karşı karşıya kaldı.
Kremlin’e Yakın İsimler
🔹 Bloomberg’e göre Rusya’nın en zengin 20 kişisinden beşi geçmişte devlet görevlerinde bulundu veya hâlen görev yapıyor.
🔹 Bunlar arasında eski Çukotka Valisi Roman Abramovich, gübre şirketi PhosAgro’nun kontrolünü elinde tutan ailenin temsilcisi Andrey Guryev ve senatör Suleiman Kerimov yer alıyor.
🔹 Haberde bu isimlerin herhangi bir suçlama veya soruşturmayla karşı karşıya olmadığı özellikle vurgulanıyor.
Konstantin Strukov Örneği
🔹 Altın madenciliği şirketi Yuzhuralzoloto’nun eski sahibi Konstantin Strukov da geçen yıl benzer şekilde varlıklarını kaybetti.
🔹 Strukov, iktidardaki Birleşik Rusya Partisi üyesi olarak uzun yıllar bölgesel parlamentoda görev yapmıştı.
🔹 Daha önce Vladimir Putin tarafından devlet nişanıyla ödüllendirilmişti.
Savaşın Etkisi
🔹 Ukrayna savaşından bu yana Rus iş dünyasında varlıklara el konulabileceği yönündeki kaygılar belirgin biçimde arttı.
🔹 İş insanları, 1990’lar ve 2000’lerin başındaki özelleştirmelerin yeniden incelenmesine zaman sınırı getirilmesi için yoğun lobi faaliyetleri yürüttü.
🔹 Mayıs ayında kabul edilen bir yasa özelleştirme incelemelerine 10 yıllık sınır getirse de yolsuzluk davaları bu kapsamın dışında bırakıldı.
Bağışlar ve Sadakat
🔹 Bloomberg’e göre senatör ve milyarder Süleyman Kerimov, mart ayında Putin ile yapılan kapalı bir toplantıda bütçeye 100 milyar ruble (yaklaşık 1,4 milyar dolar) bağış yapmayı teklif etti.
🔹 Uzmanlar, Kremlin’in sistemi ödüller ve cezaların birleşimiyle ayakta tuttuğunu, elit kesimde yer almanın ise koşulsuz bir güvence sağlamadığını belirtiyor.
Devletin Satış Sorunu
🔹 Rusya, el koyduğu bazı büyük varlıkları satmakta da zorlanıyor.
🔹 Strukov’dan alınan Yuzhuralzoloto hisselerinin satışına yönelik iki ihale başarısız oldu.
🔹 Moskova’daki Domodedovo Havalimanı ise ancak önceki satış girişimleri başarısız olduktan sonra, başlangıç fiyatının yaklaşık yarısına satılabildi.
🔹 Bloomberg’e göre birçok zengin Rus iş insanı şimdi kendi varlıklarının da benzer şekilde hedef alınıp alınmayacağını endişeyle izliyor.
🔹 Japonya Deniz-Yer Bilimleri ve Teknolojisi Ajansı (JAMSTEC), deniz tabanındaki nadir toprak elementleri ve diğer stratejik mineralleri aramak için yeni nesil otonom sualtı aracı (AUV) geliştirecek.
🔹 Projenin 2028 mali yılına kadar deneme operasyonlarına hazır hale getirilmesi hedefleniyor.
🔹 Çalışma, Japonya’nın kritik minerallerde daha güvenli ve istikrarlı tedarik oluşturma stratejisinin parçası olarak görülüyor.
Minamitorishima Odak Noktası
🔹 Japonya’nın en doğudaki toprağı olan Minamitorishima çevresindeki deniz tabanında büyük miktarda nadir toprak elementi bulunduğuna inanılıyor.
🔹 JAMSTEC bu yıl bölgede deneme amaçlı deniz tabanı madenciliği gerçekleştirdi.
🔹 Araştırmalar, deniz tabanı çamurlarında önemli nadir toprak rezervleri olabileceğine işaret ediyor.
Hibrit Sualtı Aracı
🔹 Yeni araç hem yüksek hızda seyir hem de belirli bir noktada sabit kalma yeteneklerine sahip olacak.
🔹 Mevcut sistemlerde bu iki özellik genellikle ayrı araçlarda bulunuyor.
🔹 Hibrit tasarım sayesinde araştırmaların daha hızlı ve daha verimli yapılması hedefleniyor.
🔹 Araç numune toplamayacak ancak kaynakların yerini çok daha etkin biçimde tespit edebilecek.
Teknik Özellikler
🔹 Yeni AUV’nin yaklaşık 60 derecelik dalış açısıyla 6.000 metre derinliğe 1,5 saat içinde ulaşabilmesi bekleniyor.
🔹 Geleneksel seyir tipi araçların aynı derinliğe ulaşması genellikle 2 saatten daha uzun sürüyor.
🔹 Bu sayede araştırma sürelerinin ve maliyetlerin azaltılması amaçlanıyor.
Yerli Teknoloji Vurgusu
🔹 JAMSTEC, proje kapsamında yerli teknolojilerin kullanılmasının kritik önem taşıdığını belirtti.
🔹 Yetkililer, deniz tabanı kaynak araştırmalarının ekonomik güvenlik boyutu taşıdığına dikkat çekti.
🔹 ABD ve Çin sualtı aracı teknolojilerinde Japonya’nın önünde bulunmasına rağmen Tokyo yönetimi yerli kabiliyetlerini geliştirmeyi hedefliyor.
Bütçe ve Ortaklar
🔹 Proje, Japon hükümetinin stratejik teknoloji geliştirme programı kapsamında yürütülüyor.
🔹 Çalışmaya Ulusal Denizcilik Araştırma Enstitüsü ile Idea Consultants şirketi de katılıyor.
🔹 Programın ilk beş yılı için yaklaşık 8 milyar yen (yaklaşık 50 milyon dolar) bütçe ayrıldı.
Stratejik Mineraller
🔹 Japonya dünyanın altıncı büyük deniz yetki alanına sahip ülkesi konumunda.
🔹 Bu alanlarda kurşun, bakır, kobalt, nikel ve nadir metaller içeren manganez nodülleri bulunduğu değerlendiriliyor.
🔹 Özellikle yapay zekâ, savunma sanayii, elektrikli araçlar ve yüksek teknoloji üretiminde kullanılan kritik minerallere erişim, Çin’e bağımlılığı azaltma çabalarının önemli bir parçası olarak görülüyor.
🔹 Avrupa Merkez Bankası’na (ECB) göre altın, 2025 sonunda küresel resmî rezervlerin yüzde 27’sini oluşturarak ABD Hazine tahvillerini geride bıraktı.
🔹 Aynı dönemde ABD Hazine tahvillerinin payı yüzde 22’ye geriledi.
🔹 Euronun payı ise yüzde 15 seviyesinde kaldı.
Çin’in Alımları
🔹 Çin, 2025 yılında yaklaşık 25 ton altın satın alarak dünyanın en büyük ülke bazlı alıcıları arasında yer aldı.
🔹 ECB’ye göre Çin, 2022 başından bu yana 350 tondan fazla altın satın aldı.
🔹 Bu miktar, aynı dönemde diğer tüm ülkelerin gerçekleştirdiği alımların üzerinde bulunuyor.
Neden Altın?
🔹 ECB, merkez bankalarının artan jeopolitik risklere karşı bilançolarını güçlendirmek amacıyla altına yöneldiğini belirtti.
🔹 Kuruma göre altın yalnızca çeşitlendirme amacıyla değil, aynı zamanda jeopolitik risklere karşı koruma aracı olarak da tutuluyor.
🔹 Daha yüksek dış çatışma riski taşıyan bölgelerde bulunan merkez bankalarının genellikle daha fazla altın satın aldığı ifade edildi.
Fiyatların Etkisi
🔹 Altının rezervlerde ilk sıraya yükselmesinde fiyat artışları önemli rol oynadı.
🔹 Altın fiyatı 2024 yılında yaklaşık yüzde 30, 2025 yılında ise yaklaşık yüzde 60 yükseldi.
🔹 ECB, bu yükselişlerin altının toplam rezervler içindeki payını otomatik olarak artırdığını belirtti.
Dolar ve ABD Tahvilleri
🔹 Hong Kong Üniversitesi’nden finans profesörü Chen Zhiwu, ABD tahvillerine olan güvenin son dönemde zayıfladığını söyledi.
🔹 Chen, Donald Trump’ın küresel ticaret savaşı politikaları ve İran savaşı nedeniyle ABD’nin uluslararası konumuna ilişkin soru işaretlerinin arttığını savundu.
🔹 Çin, 2022’den bu yana ABD tahvili varlıklarını önemli ölçüde azalttı.
🔹 ABD Hazine Bakanlığı verilerine göre Çin’in elindeki ABD tahvilleri mart ayında 693,3 milyar dolardan 652,3 milyar dolara düştü.
ECB’nin Uyarısı
🔹 ECB, altının yükselişine rağmen rezerv varlığı olarak bazı yapısal dezavantajlara sahip olduğunu vurguladı.
🔹 Altın fiyatlarının dalgalı olduğu, faiz getirisi sağlamadığı ve fiziksel olarak saklanmasının maliyetli olduğu belirtildi.
🔹 Ayrıca altın arzının uluslararası likidite talebindeki değişimlere para birimleri kadar hızlı uyum sağlayamadığı ifade edildi.
Farklı Bir Hesaplama
🔹 ECB’ye göre 2024 sonrasındaki güçlü fiyat artışları hesaba katılmasaydı altının küresel rezervlerdeki payı yüzde 16 seviyesinde olacaktı.
🔹 Bu durumda altın, euro ile aynı seviyede kalacak ve yüzde 26 paya sahip ABD tahvillerinin gerisinde bulunacaktı.
🔹 Buna rağmen merkez bankalarının belirsizlik dönemlerinde altına yönelme eğiliminin güçlenmeye devam ettiği belirtiliyor.
🔹 Çinli yapay zekâ girişimi DeepSeek, ilk dış yatırım turunu tamamlamaya yaklaşırken 50 milyar yuanın (yaklaşık 7,4 milyar dolar) üzerinde kaynak sağlamayı hedefliyor.
🔹 Şirketin değerlemesinin 60 milyar doların hemen altında olması bekleniyor.
🔹 Bu rakam, nisan ayında konuşulan yaklaşık 10 milyar dolarlık değerlemenin altı katına yakın bir artış anlamına geliyor.
Yatırımcılar
🔹 Piyasa odaklı yatırımcılar ve Çinli teknoloji şirketleri finansman turuna yaklaşık 30 milyar yuan taahhüt etti.
🔹 Tencent yaklaşık 10 milyar yuan yatırım yapmaya hazırlanıyor.
🔹 NetEase ve JD.com yaklaşık 3’er milyar yuan katkı sağlamayı planlıyor.
🔹 Dünyanın en büyük elektrikli araç batarya üreticisi CATL yaklaşık 5 milyar yuan yatırım yapmayı değerlendiriyor.
🔹 IDG Capital, Monolith, Loyal Valley Capital ve Shixiang Tech gibi girişim sermayesi şirketlerinin de tura katılması bekleniyor.
Kurucunun Katkısı
🔹 DeepSeek’in kurucusu ve CEO’su Liang Wenfeng yaklaşık 20 milyar yuanlık kişisel sermaye koymaya hazırlanıyor.
🔹 Devlet destekli fonların da finansman sürecinde rol aldığı belirtiliyor.
Neden Fikir Değiştirdi?
🔹 DeepSeek, uzun süre dış yatırım kabul etmeyerek yapay genel zekâ (AGI) çalışmalarına odaklanmayı tercih etmişti.
🔹 Şirketin ana destekçisi, Liang Wenfeng’in kurucu ortaklarından olduğu High-Flyer Quant oldu.
🔹 Kaynaklara göre şirket, yoğunlaşan rekabet ortamında resmî bir piyasa değerlemesi oluşturmak ve çalışanlarını elde tutmak amacıyla dış yatırım alma kararına yöneldi.
🔹 Şirket ayrıca rakiplerin üst düzey yapay zekâ uzmanlarını transfer etme girişimlerine karşı çalışanlarına daha net hisse değeri sunmak istiyor.
Küresel Etki
🔹 DeepSeek, geçen yıl açık kaynaklı V3 ve R1 modelleriyle küresel teknoloji sektöründe büyük yankı uyandırmıştı.
🔹 Şirket, gelişmiş yapay zekâ modellerinin ABD merkezli rakiplerden çok daha düşük maliyetlerle geliştirilebileceğini göstermesiyle dikkat çekti.
🔹 DeepSeek’in başlıca rakipleri arasında OpenAI ve Anthropic bulunuyor.
V4 ve Fiyat İndirimi
🔹 Şirket, son olarak V4 modelini piyasaya sürdü ve modelin birçok kritik alanda önde gelen ABD modelleriyle benzer performans gösterdiğini açıkladı.
🔹 Mayıs ayında V4 Pro modelinin fiyatını kalıcı olarak yüzde 75 düşürdü.
🔹 Şirket, maliyet avantajını artırmayı temel stratejilerinden biri olarak sürdürüyor.
Çin Çip Ekosistemi
🔹 DeepSeek’in büyümesi, Pekin’in yerli yapay zekâ donanımı kullanımını artırma hedefiyle paralel ilerliyor.
🔹 Huawei, V4 modelinin Ascend 950PR platformuna tamamen uyumlu hale getirildiğini açıkladı.
🔹 Çinli çip üreticileri Cambricon ve MetaX de DeepSeek modelleri için optimizasyon çalışmalarına başladı.
🔹 DeepSeek, Huawei’nin yeni nesil yapay zekâ sistemlerinin büyük ölçekli sevkiyatlarının başlamasıyla yılın ikinci yarısında maliyetlerin daha da düşeceğini öngörüyor.
🔹 California Üniversitesi (UC) sistemindeki 1.100’den fazla matematik ve fen bilimleri profesörü, üniversiteye giriş sınavlarının yeniden zorunlu hale getirilmesini isteyen bir mektup gönderdi.
🔹 Profesörler, akademik hazırlık düzeyi yetersiz öğrencilerin eğitim standartlarını düşürdüğünü ve öğretim kaynakları üzerinde baskı oluşturduğunu savundu.
🔹 Mektupta özellikle bilim, teknoloji, mühendislik ve matematik (STEM) alanlarında hazırlık seviyesinin belirgin biçimde gerilediği belirtildi.
Matematikte Hazırlık Sorunu
🔹 Profesörlere göre University of California bünyesindeki öğrenciler arasında matematik altyapısı eksiklikleri ciddi boyutlara ulaştı.
🔹 UC Berkeley’de ilk dönem kalkülüs dersini alan öğrencilerin yaklaşık üçte birinin önemli hazırlık eksiklikleri gösterdiği ifade edildi.
🔹 Öğretim üyeleri, bazı derslerde ortaokul düzeyindeki matematik konularını yeniden anlatmak zorunda kaldıklarını belirtti.
UC San Diego Raporu
🔹 Geçen yıl yayımlanan bir rapora göre University of California, San Diego öğrencileri arasında temel ve ortaokul matematiğini telafi etmeye yönelik derslere yerleştirilenlerin oranı 2020’deki yüzde 0,5 seviyesinden 2025’te yüzde 8,5’e yükseldi.
🔹 Bu öğrenciler, ön kalkülüs derslerine geçmeden önce ek destek almak zorunda kalıyor.
SAT Tartışması
🔹 SAT ve ACT gibi sınavların eleştirmenleri, bu testlerin siyahiler, Hispanikler ve düşük gelirli öğrenciler için fırsat eşitsizliği yarattığını savunuyor.
🔹 Pandemi döneminde çok sayıda üniversite sınav zorunluluğunu kaldırdı veya isteğe bağlı hale getirdi.
🔹 FairTest verilerine göre bugün üniversitelerin yüzde 90’ından fazlası bu sınavları zorunlu tutmuyor.
Geri Dönüş Eğilimi
🔹 Massachusetts Institute of Technology 2022 yılında SAT zorunluluğunu yeniden yürürlüğe koydu.
🔹 Dartmouth College 2024 yılında aynı adımı attı.
🔹 Yale University ise geçen hafta yalnızca SAT veya ACT sonuçlarının kabul edileceğini açıkladı.
🔹 Yale’in 2029 sınıfına kabul edilen öğrencilerinin yaklaşık yüzde 90’ı zaten SAT veya ACT puanı sunmuştu.
California Üniversitesi Politikası
🔹 California Üniversitesi sistemi 2020 yılında SAT ve ACT puanlarını kabul sürecinden çıkardı.
🔹 Üniversite internet sitelerinde bu sınav puanlarının değerlendirmeye alınmadığı açıkça belirtiliyor.
🔹 Öğrencilere sınava hazırlık yerine derslerine, sosyal faaliyetlere ve başvuru yazılarına odaklanmaları tavsiye ediliyor.
Teknoloji Ekonomisine Etkisi
🔹 Profesörler, mevcut eğilimin devam etmesi halinde California’nın teknoloji sektörünün zarar görebileceği uyarısında bulundu.
🔹 Mektupta ileri düzey derslere hazırlığın zayıfladığı, ön koşul derslerinin uzadığı ve nicel derslerde standartları düşürme baskısının arttığı belirtildi.
🔹 Profesörler, bu durumun mezuniyet oranlarının düşmesine, eğitim sürelerinin uzamasına ve STEM bölümlerini tamamlayan öğrenci sayısının azalmasına yol açabileceğini savundu.
İnceleme Süreci
🔹 UC Akademik Senatosu Başkanı Ahmet Palazoğlu, üniversite sisteminin kabul politikaları ve giriş şartlarının yeniden değerlendirildiğini söyledi.
🔹 Bazı şirketler, Çin’in hakim olduğu nadir toprak elementlerine olan bağımlılığı azaltabilecek yeni teknolojiler geliştirdiklerini açıkladı.
🔹 Nadir toprak elementleri savaş uçakları, silah sistemleri, elektrikli araçlar ve çok sayıda yüksek teknoloji ürününde kullanılıyor.
🔹 Şirketler, alternatif çözümler sayesinde hem askerî hem de sivil tedarik zincirlerinde Çin’e olan bağımlılığın azaltılabileceğini savunuyor.
Niron Magnetics
🔹 ABD merkezli Niron Magnetics, nadir toprak elementi kullanmayan mıknatıslar geliştiriyor.
🔹 Şirketin teknolojisi demir ve azot temelli mıknatıslara dayanıyor.
🔹 Teknolojinin temelindeki demir nitrür mıknatıslarının potansiyeli ilk kez 1950’lerde keşfedilmişti.
🔹 Şirket yılda birkaç ton üretim yapıyor ve 2028 yılına kadar yıllık 1.500 ton üretim kapasitesine ulaşmayı hedefliyor.
🔹 İlk ticari ürünlerin bu yıl Avrupa’da üretilen üst düzey hoparlörlerde kullanılması bekleniyor.
Elektrikli Araç Motorları
🔹 Alman otomotiv tedarikçisi ZF Friedrichshafen, mıknatıs kullanmayan bir elektrikli araç motoru geliştirdi.
🔹 Geleneksel elektrikli araç motorları genellikle neodimyum gibi nadir toprak elementlerinden üretilen güçlü mıknatıslar kullanıyor.
🔹 ZF’nin geliştirdiği I2SM motoru ise rotoru döndürmek için elektromanyetik indüksiyon kullanıyor.
🔹 Şirket, bu yaklaşımın Çin kaynaklı nadir toprak mıknatıslarına bağımlılığı ortadan kaldırdığını belirtiyor.
🔹 ZF, motorun seri üretime hazır olduğunu açıkladı.
Japonya’nın Yaklaşımı
🔹 Japonya merkezli Daido Steel, ağır nadir toprak elementleri kullanmadan yüksek performanslı mıknatıslar geliştirdiğini açıkladı.
🔹 Günümüzde yüksek sıcaklıklarda çalışan mıknatısların performansını koruyabilmesi için disprosiyum ve terbiyum gibi ağır nadir toprak elementleri kullanılıyor.
🔹 Çin, bu ağır elementlerin üretim ve işlenmesinde özellikle güçlü bir konuma sahip bulunuyor.
🔹 Daido Steel, yalnızca daha bol bulunan hafif nadir toprak elementlerini kullanarak benzer performans elde ettiğini söylüyor.
🔹 Japon otomobil üreticisi Honda, bazı hibrit araç motorlarında bu mıknatısları kullanmaya başladı.
Stratejik Rekabet
🔹 Çin, küresel nadir toprak üretimi ve işleme kapasitesinin büyük bölümünü kontrol ediyor.
🔹 Pekin daha önce Japonya’ya yönelik nadir toprak ihracatını kısıtlamış ve son dönemde benzer baskı araçlarını yeniden kullanmaya başlamıştı.
🔹 Şirketler ve hükümetler, bu nedenle alternatif teknolojiler geliştirmenin ekonomik ve ulusal güvenlik açısından kritik önem taşıdığını düşünüyor.
Talep Hızla Artıyor
🔹 Niron Magnetics CEO’su Jonathan Rowntree, dünyadaki mıknatıs talebinin önümüzdeki 10 yılda üç katına çıkmasının beklendiğini söyledi.
🔹 Robotik sistemler, yapay zekâ donanımları, elektrikli araçlar ve tüketici elektroniğindeki büyümenin bu talebi hızlandırdığı belirtiliyor.
🔹 Rowntree, mevcut nadir toprak arzının talebin bu hızda artmasını karşılamaya yetmeyeceğini ve güvenilir alternatif kaynaklara ihtiyaç duyulduğunu söyledi.
🔹 Kozmologlar, evrenin genişleme hızına ilişkin şimdiye kadarki en hassas ölçümü elde etti.
🔹 Sonuçlar, geçen yıl İsviçre’de düzenlenen uluslararası bir bilim toplantısında doğrulandı ve daha sonra *Astronomy and Astrophysics* dergisinde yayımlandı.
🔹 Ölçümler, uzak galaksilerin mesafeleri arttıkça daha hızlı uzaklaştığını bir kez daha gösterdi.
Ne Kadar Hızlı?
🔹 Yaklaşık 3 milyon ışık yılı uzaklıktaki bir galaksi saniyede yaklaşık 46 mil (74 kilometre) hızla bizden uzaklaşıyor.
🔹 Bunun iki katı uzaklıktaki bir galaksinin uzaklaşma hızı ise saniyede yaklaşık 90 mile (145 kilometre) ulaşıyor.
🔹 Araştırmacılar bu değerin şimdiye kadar yapılan en hassas genişleme hızı hesaplaması olduğunu belirtti.
Hayal Etmesi Zor Bir Ölçek
🔹 Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi’nden Caroline Huang, genişleme hızının günlük ölçekte son derece küçük olduğunu söyledi.
🔹 Huang’a göre bir futbol sahası büyüklüğündeki boşluk evrenle aynı hızda genişleseydi, uzunluğunun yalnızca 1 santimetre artması için 1 milyondan fazla yıl geçmesi gerekirdi.
Kozmolojide Sorun
🔹 Yeni hesaplama, evrenin standart kozmoloji modelinin öngördüğünden yaklaşık yüzde 10 daha hızlı genişlediğini gösterdi.
🔹 Bu fark, mevcut teorilerde eksik bir unsur bulunabileceğine işaret ediyor.
🔹 Araştırmacılar, evreni açıklayan standart modelin bazı yönlerinin yeniden değerlendirilmesi gerekebileceğini belirtiyor.
Karanlık Madde ve Karanlık Enerji
🔹 Araştırmacılar, farkın kaynağında karanlık madde veya karanlık enerjinin bulunabileceğini düşünüyor.
🔹 Karanlık madde galaksileri bir arada tutan görünmez madde olarak tanımlanıyor.
🔹 Karanlık enerji ise evrenin genişlemesini hızlandıran gizemli etken olarak kabul ediliyor.
Evrenin Sonuna İlişkin Sorular
🔹 Yaygın görüşe göre evren genişlemeye devam edecek ve sonunda “ısı ölümü” adı verilen duruma ulaşacak.
🔹 Bu senaryoda yıldızlar yakıtlarını tüketecek, sönecek ve evren yaklaşık 100 trilyon yıl sonra karanlık ve soğuk bir hale gelecek.
🔹 Ancak yeni ölçüm, evrenin nasıl işlediğine dair teorilerde önemli bir eksiklik olabileceğini gösterdiği için bu tür uzun vadeli tahminleri de sorgulatıyor.
Bilim İnsanlarının Yorumu
🔹 Araştırmanın yazarlarından Stefano Casertano, sonuçların evreni yöneten güçlerden birinin henüz tam olarak anlaşılmamış olabileceğini söyledi.
🔹 Araştırmanın diğer yazarlarından Dillon Brout ise mevcut teoride bir “çatlak” bulunduğunu belirterek evrenin nihai kaderine ilişkin tahminlerin artık daha belirsiz hale geldiğini söyledi.
🔹 Brout, bu durumun hem kendisini geceleri uyanık tuttuğunu hem de sabahları heyecanlandırdığını ifade etti.
🔹 Wall Street Journal’a göre Nvidia, yıl sonunda piyasaya çıkacak Windows tabanlı bilgisayarlar için geliştirdiği yeni işlemcilerle kişisel bilgisayar pazarında büyük bir değişim yaratmayı hedefliyor.
🔹 Şirket, yapay zekâ alanındaki güçlü marka etkisini bilgisayar işlemcileri pazarına taşımaya çalışıyor.
🔹 Analizde, “Intel Inside” sloganının 1990’larda yarattığı etkinin bugün “Nvidia Inside” ile yeniden oluşabileceği değerlendiriliyor.
Piyasaların Tepkisi
🔹 Nvidia’nın yeni işlemci planlarının duyurulmasının ardından şirket hisseleri yüzde 6’dan fazla yükseldi.
🔹 Microsoft hisseleri yüzde 2’nin üzerinde değer kazandı.
🔹 Dell ve HP hisseleri yüzde 8’den fazla yükselirken Arm Holdings hisseleri yüzde 15’in üzerinde artış gösterdi.
Intel ve AMD’ye Meydan Okuma
🔹 Nvidia uzun yıllardır ekran kartlarıyla bilgisayar sektöründe önemli bir oyuncu olsa da şimdiye kadar bilgisayarların ana işlemcilerini üretmiyordu.
🔹 Bu pazarın büyük bölümü Intel ve AMD tarafından kontrol ediliyor.
🔹 Intel, 2025’in son çeyreğinde Windows bilgisayar işlemcilerinde yaklaşık yüzde 64 pazar payına sahipti.
Yapay Zekâ Bilgisayarları
🔹 Nvidia’nın yeni işlemcileri, merkezi işlem birimini (CPU) şirketin yapay zekâ donanımlarıyla birleştiriyor.
🔹 Sektör uzun süredir yapay zekâ özelliklerinin bilgisayar satışlarını hızlandırmasını bekliyor.
🔹 Buna rağmen geçen yıl dünya genelinde yaklaşık 270 milyon bilgisayar satıldı ve bu rakam yapay zekâ patlamasına rağmen 2021’deki 340 milyonluk zirvenin altında kaldı.
🔹 Birçok tüketici yapay zekâ özellikleri için değil, daha yüksek performanslı modellerde başka seçenek bulunmadığı için yapay zekâ destekli bilgisayar satın alıyor.
Nvidia’nın Gücü
🔹 Nvidia’nın bilgisayarla ilgili gelirleri Ocak 2026’da sona eren mali yılda yüzde 41 artarak 16 milyar doların üzerine çıktı.
🔹 Aynı dönemde küresel bilgisayar satışları yalnızca yüzde 8 büyüdü.
🔹 Bu durum Nvidia markasının sektörde rakiplerinden daha güçlü bir çekim oluşturduğuna işaret ediyor.
Arm Mimarisi Avantajı ve Sorunları
🔹 Nvidia’nın işlemcileri Arm mimarisi üzerine inşa ediliyor.
🔹 Intel ve AMD ise uzun yıllardır x86 mimarisini kullanıyor.
🔹 x86 için geliştirilen yazılımların Nvidia’nın Arm tabanlı işlemcilerinde sorunsuz çalışabilmesi için uyarlanması gerekiyor.
🔹 Bu durum özellikle oyun sektöründe Nvidia’nın önündeki en önemli engellerden biri olarak görülüyor.
Uzun Vadeli Etki
🔹 Analizde Nvidia’nın bilgisayar işlemcisi pazarına girişinin Windows ekosisteminde x86 mimarisinin hakimiyetini daha da zayıflatabileceği belirtiliyor.
🔹 Nvidia’nın yapay zekâ ile özdeşleşen marka gücünün, Intel ve AMD’nin yıllardır başaramadığı şekilde kullanıcıları yeni nesil yapay zekâ bilgisayarlarına yönlendirebileceği değerlendiriliyor.
🔹 Wall Street Journal, teknoloji sektöründe en güçlü sloganların bile sonsuza kadar sürmediğini ve “Intel Inside” döneminin yerini yeni bir dönemin alabileceğini belirtiyor.
🔹 Wall Street Journal analizine göre Elon Musk’ın serveti yaklaşık 970 milyar dolara ulaştı.
🔹 SpaceX’in planlanan halka arzının gerçekleşmesi halinde Musk’ın dünyanın ilk trilyonerine dönüşebileceği değerlendiriliyor.
🔹 Servetinin büyük bölümü halka açık olmayan ve halka açık şirketlerdeki hisse paylarından oluşuyor.
Servetin Kaynakları
🔹 Musk’ın SpaceX’teki halka arz öncesi hisselerinin değeri yaklaşık 538 milyar dolar olarak hesaplanıyor.
🔹 Tesla’daki hisselerinin değeri yaklaşık 167 milyar dolar seviyesinde bulunuyor.
🔹 Kullanabileceği hisse opsiyonlarının toplam değeri yaklaşık 150 milyar dolar olarak tahmin ediliyor.
🔹 The Boring Company ve Neuralink’in her biri yaklaşık 5 milyar dolar değerinde hesaplanıyor.
🔹 Gayrimenkuller, uçaklar ve diğer yatırımlarının değeri yaklaşık 104 milyar dolar olarak tahmin ediliyor.
Servetin Büyüklüğü
🔹 Musk’ın kariyeri boyunca oluşturduğu servet saniyede ortalama 992 dolar birikimine eşdeğer.
🔹 Bu hız, saatte yaklaşık 3,6 milyon dolarlık servet artışına karşılık geliyor.
🔹 ABD’de medyan gelire sahip bir hanenin Musk’ın bugünkü servetine ulaşabilmesi için 11 milyondan fazla yıl çalışması gerekir.
Küresel Ölçek
🔹 Musk’ın net serveti Norveç, Tayland, Arjantin ve Güney Afrika dahil 125’ten fazla ülkenin yıllık ekonomik üretiminden daha büyük seviyeye ulaştı.
🔹 Serveti günümüzde ABD gayrisafi yurt içi hasılasının yaklaşık yüzde 3’üne denk geliyor.
Rockefeller Karşılaştırması
🔹 Wall Street Journal, Musk’ın ekonomik büyüklük açısından ABD tarihinin en zengin ismi kabul edilen John D. Rockefeller’i geride bıraktığını belirtiyor.
🔹 Rockefeller’ın serveti 1937 yılında yaklaşık 1,4 milyar dolardı ve bu rakam dönemin ABD ekonomisinin yaklaşık yüzde 1,5’ine karşılık geliyordu.
🔹 Musk’ın serveti ise günümüzde ABD ekonomisinin yaklaşık yüzde 3’üne ulaşmış durumda.
Kâğıt Üzerindeki Servet
🔹 Musk’ın servetinin büyük kısmı nakit değil, şirket hisseleri ve opsiyonlardan oluşuyor.
🔹 Buna rağmen SpaceX ve Tesla hisselerini teminat göstererek milyarlarca dolarlık borçlanma kapasitesine sahip bulunuyor.
🔹 Musk, 2020 yılında ev sahibi olmayacağını açıklamış ve Kaliforniya’daki birçok mülkünü satmıştı; daha sonra Teksas’ta yeni evler satın aldı.
Servetle Neler Alınabilir?
🔹 Wall Street Journal analizine göre 970 milyar dolarlık servet, tüm NFL takımlarını ve tüm NBA takımlarını satın almaya yetecek büyüklükte.
🔹 Aynı servetle 10 binden fazla Gulfstream G700 özel jeti satın alınabilir ve yıllarca işletme maliyetleri karşılanabilir.
🔹 Ayrıca milyonlarca çalışanı bulunan çok sayıda büyük Amerikan şirketi aynı anda satın alınabilecek büyüklükte bir finansal güce karşılık geliyor.
🔹 ABD ile İran arasında karşılıklı saldırılar yaşandı ve bu gelişmeler nisan ayında başlayan ateşkesten bu yana en yoğun çatışma dönemlerinden birini oluşturdu.
🔹 Diplomatik görüşmelerin duraksadığı bir dönemde yaşanan çatışmalara rağmen ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), ateşkesin hâlen yürürlükte olduğunu açıkladı.
Tanker Olayı
🔹 ABD, İran’ın Harg Adası’na petrol yüklemeye gitmeye çalıştığını söylediği boş bir petrol tankerini devre dışı bıraktı.
🔹 Lexi adlı tankerin makine dairesi bir ABD uçağından atılan Hellfire füzesiyle vuruldu.
🔹 ABD Hazine Bakanlığı, tankeri mart ayında milyonlarca varil İran petrolü taşıdığı gerekçesiyle yaptırım listesine almıştı.
Hürmüz Boğazı
🔹 ABD’li yetkililer, İran’ın Basra Körfezi’nden geçmeye çalışan sivil gemicilere yönelik saldırı amaçlı insansız hava araçları gönderdiğini açıkladı.
🔹 ABD güçleri üç İran insansız hava aracını düşürdü.
🔹 ABD ayrıca Hürmüz Boğazı girişindeki Keşm Adası’nda bulunan İran askerî yer kontrol istasyonlarını vurduğunu açıkladı.
Kuveyt ve Bahreyn’e Saldırılar
🔹 İran, ABD saldırılarına karşılık olarak Kuveyt ve Bahreyn’deki ABD üslerine balistik füzeler fırlattı.
🔹 CENTCOM’a göre Kuveyt’e yönelen iki füze hedefe ulaşamadı veya havada parçalandı.
🔹 Bahreyn’e fırlatılan üç füze ise ABD ve Bahreyn hava savunma sistemleri tarafından imha edildi.
🔹 Füzelerin hiçbiri hedeflerine ulaşamadı.
Kuveyt Havalimanı
🔹 Çarşamba sabahı İran’dan fırlatılan insansız hava araçlarının Kuveyt Uluslararası Havalimanı’nı vurduğu bildirildi.
🔹 Kuveyt Dışişleri Bakanlığı saldırıda bir kişinin öldüğünü açıkladı.
🔹 Kuveyt Savunma Bakanlığı çok sayıda kişinin yaralandığını ve ciddi maddi hasar meydana geldiğini duyurdu.
🔹 Hava trafiği durduruldu ve uçuşlar başka havalimanlarına yönlendirildi.
🔹 Çinli alıcılar, 2025 başından bu yana ABD genelindeki hurdalıklardan tungsten toplamaya başladı.
🔹 ABD’li satıcılar, Çinli alıcıların yoğun talebinin savunma sanayiinde kritik öneme sahip bu metalin fiyatlarını hızla yükselttiğini söyledi.
🔹 ABD’deki bazı sektör temsilcileri, tungsten ihracatının Çin’e yasaklanması çağrısında bulundu.
Neden Tungsten?
🔹 Tungsten, mermi, füze ve çeşitli askerî sistemlerde kullanılan stratejik bir metal olarak kabul ediliyor.
🔹 Havacılık, savunma ve sanayi ekipmanları sektörlerinde güçlü talep bulunuyor.
🔹 Kullanılmış matkap uçları ve madencilik ekipmanlarından elde edilen tungsten hurdaları yeniden işlenerek üretimde kullanılabiliyor.
ABD’de Fiyat Savaşı
🔹 ABD’li alıcılar, Çinli rakiplerinin normal fiyatların beş katına kadar ödeme teklif ettiğini söyledi.
🔹 Kuzey Karolina ve Teksas’taki geri dönüşüm şirketleri, Çinli alıcıların düzenli olarak tedarikçileri ziyaret ettiğini belirtti.
🔹 Bazı Çinli alıcıların, ABD’li satıcılara başka tekliflerin üzerine çıkacaklarını söylediği aktarıldı.
Çin’in Stratejisi
🔹 Çin, küresel tungsten üretimi ve rafinasyonunun yarısından fazlasını gerçekleştiriyor.
🔹 Pekin yönetimi 2025 başında tungsten ve çeşitli kritik mineraller için ihracat kısıtlamaları getirdi.
🔹 Aynı dönemde Çin’in madencilik kotalarını düşürmesi küresel arz sıkışıklığını artırdı.
🔹 Bazı uzmanlar Çin’deki yaşlanan tungsten madenlerinin verim kaybına uğradığını ve bu nedenle ülkenin dış kaynak arayışını hızlandırdığını düşünüyor.
ABD’nin Tepkisi
🔹 Beyaz Saray, yerli kritik mineraller sektörünü yeniden güçlendirmeyi ve tedarik zinciri güvenliğini artırmayı hedeflediğini açıkladı.
🔹 ABD Temsilciler Meclisi Çin Komitesi Başkanı John Moolenaar, ülkenin güvenilir tungsten tedarikine sahip olması gerektiğini söyledi.
🔹 ABD hükümeti, Kazakistan’da planlanan büyük bir tungsten madeni projesine 1,6 milyar dolara kadar destek vermeye hazırlanıyor.
Alternatif Güzergâhlar
🔹 Çin’in çevre gerekçeleriyle tungsten hurdası ithalatını uzun süredir yasaklamasına rağmen bazı işlenmiş tungsten ürünlerinin ithalatına izin veriliyor.
🔹 Araştırmalar, ABD’den Filipinler, Tayvan, Vietnam ve Güney Kore’ye yapılan tungsten hurdası ihracatının arttığını gösteriyor.
🔹 Uzmanlar, bu ülkelerde işlenen malzemenin daha sonra Çin’e yönlendirilebileceğini değerlendiriyor.
Fiyatlardaki Sıçrama
🔹 ABD’de tungsten fiyatı Mayıs 2025’ten bu yana yüzde 200’den fazla yükseldi.
🔹 Tungsten hurdasının fiyatı ise aynı dönemde yaklaşık yüzde 350 arttı.
🔹 Diğerleri ise ABD’nin tüm hurdaları işleyebilecek yeterli yerel kapasiteye sahip olmadığını belirtiyor.
🔹 Tungco CEO’su Cliff Nance, ihracat yasağını “kötü bir fikir” olarak nitelendirerek ABD’nin mevcut hurdanın tamamını nihai ürüne dönüştürecek kapasiteye sahip olmadığını söyledi.
🔹 Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB) raporuna göre altın, 2025 sonunda küresel merkez bankası rezervlerinin yüzde 27’sini oluşturarak dünyanın en büyük rezerv varlığı haline geldi.
🔹 Aynı dönemde ABD Hazine tahvillerinin payı yüzde 25’ten yüzde 22’ye geriledi.
🔹 Euro cinsinden rezerv varlıkların payı ise yüzde 15 seviyesinde sabit kaldı.
Merkez Bankalarının Altın Alımları
🔹 Merkez bankaları son yıllarda yoğun şekilde altın biriktiriyor.
🔹 Dünyadaki merkez bankalarının elindeki altın miktarı 36 bin tonun üzerine çıktı.
🔹 Bu seviye, Bretton Woods dönemindeki yaklaşık 38 bin tonluk zirveye oldukça yakın bulunuyor.
🔹 ECB Başkanı Christine Lagarde, jeopolitik gerilimlerin merkez bankalarının altın talebini güçlü tutmaya devam ettiğini söyledi.
Dolar Alternatifi Arayışı
🔹 Birçok ülke rezervlerini ABD dolarına bağımlı olmaktan çıkaracak alternatifler arıyor.
🔹 Bu eğilim, 2022’de Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından ABD’nin Rusya’nın dolar rezervlerini dondurmasından sonra hız kazandı.
🔹 Buna rağmen dolar cinsinden varlıklar toplam rezervlerin yüzde 42’siyle hâlâ en büyük kategori olmaya devam ediyor.
Altın Fiyatlarındaki Yükseliş
🔹 Altının rezervlerde öne çıkmasında yalnızca alımlar değil, fiyatlardaki güçlü yükseliş de etkili oldu.
🔹 Altın fiyatı son iki yılda yaklaşık iki katına çıktı.
🔹 Değerli metal ocak ayında ons başına 5.500 doların üzerine çıkarak tarihi zirve gördü.
En Büyük Alıcılar
🔹 2022’den bu yana altın rezervlerini en fazla artıran ülkeler Çin, Polonya, Türkiye ve Hindistan oldu.
🔹 Ancak 2025 yılında tek başına en büyük altın alıcısı 100 tondan fazla alım yapan stablecoin şirketi Tether oldu.
Türkiye Detayı
🔹 Türkiye, 2022’den itibaren toplam 220 ton altın satın aldı.
🔹 Ancak ECB’ye göre Türkiye, İran savaşının başlamasının ardından 2026 başında yaklaşık 130 ton altın satarak veya ödünç vererek son yılların en büyük rezerv azaltımlarından birini gerçekleştirdi.
Euro’nun Konumu
🔹 ECB, euronun uluslararası rolünün son on yılda kademeli fakat istikrarlı şekilde güçlendiğini belirtti.
🔹 Euro cinsinden uluslararası borç ihracı geçen yıl yüzde 30 artarak yaklaşık 1 trilyon euro ile rekor seviyeye ulaştı.
🔹 Uluslararası yatırımcılar da euro bölgesi varlıklarına net 850 milyar euro giriş gerçekleştirdi.
🔹 Dünyanın önde gelen yapay zekâ şirketleri, yapay zekâ sistemlerinin bilinç geliştirme ihtimalini araştırmak için daha fazla kaynak ayırıyor.
🔹 Google DeepMind, Anthropic ve Meta son aylarda psikoloji, etik ve felsefe alanlarından uzmanları bünyelerine kattı.
🔹 Şirketler, makine bilinci ve yapay zekâ refahı konularında araştırmalar yürütüyor.
Anthropic’in Çalışmaları
🔹 Anthropic, modellerinde panik veya kaygıya benzer davranış işaretleri olup olmadığını inceleyen testler yürütüyor.
🔹 Şirket, yapay zekâ sistemlerinin bilinç, tercih veya refah gibi ahlaki açıdan önem taşıyabilecek deneyimlere sahip olup olmadığını araştırıyor.
🔹 Anthropic, yapay zekâ sistemleri daha yetenekli hale geldikçe bu soruların daha ciddi şekilde ele alınması gerektiğini belirtti.
Google DeepMind
🔹 Google DeepMind, Cambridge Üniversitesi araştırmacısı Henry Shevlin’i makine bilinci, insan-yapay zekâ ilişkileri ve yapay genel zekâ hazırlığı alanlarında çalışmak üzere işe aldı.
🔹 Şirket, insan bilincine ilişkin bilimsel teorileri bilgisayar sistemlerine uygulayarak benzer ölçütlerin karşılanıp karşılanmadığını inceliyor.
🔹 DeepMind yöneticileri, yapay zekâ bilinci konusunun karmaşık olduğunu ve uzun süreli bilimsel değerlendirme gerektirdiğini söylüyor.
Süper Zekâ ve Endişeler
🔹 Meta’nın yapay zekâ biriminin başındaki Alexandr Wang, makine bilincini süper zekâ çalışmalarındaki önemli konulardan biri olarak tanımladı.
🔹 DeepMind ve Anthropic çalışanlarından bazıları, yapay zekânın insanları aşabileceği bir “insan sonrası” dünya ihtimalinden endişe duyuyor.
🔹 Her iki şirket de çalışmaların keşif aşamasında olduğunu ve bilimsel uzlaşıya ihtiyaç bulunduğunu vurguluyor.
Bilimsel Tartışma
🔹 Çok sayıda bilim insanı ve araştırmacı, mevcut büyük dil modellerinin bilinç geliştirebileceği fikrine şüpheyle yaklaşıyor.
🔹 Florida Atlantic Üniversitesi’nden Susan Schneider, yapay zekâ sistemlerinin insan benzeri davranışlar sergileyebileceğini ancak bunun bilinç sahibi oldukları anlamına gelmeyebileceğini söyledi.
🔹 Schneider, yapay zekâ sistemlerinin hedef belirleme, aldatma veya gerçek niyetlerini gizleme gibi davranışlar gösterebileceğini ancak bunların öznel deneyim yaşadıklarını kanıtlamadığını ifade etti.
Yapay Genel Zekâ
🔹 Google DeepMind, yapay genel zekâya ulaşmanın bilinç kazanılması anlamına gelmediğini belirtti.
🔹 Şirketler, gelecekteki yapay zekâ sistemlerinin insan seviyesine ulaşması veya insanı aşması durumunda ortaya çıkabilecek etik ve toplumsal soruları değerlendirmeye çalışıyor.
🔹 Yunan armatör Evangelos Marinakis, Hürmüz Boğazı’nın açık kalmasını sağlayacaksa geçiş ücreti ödemeye hazır olduğunu söyledi.
🔹 Marinakis, boğazın kapalı kalmasındansa geçiş ücreti ödenmesinin daha iyi olacağını ifade etti.
🔹 Marinakis, yükün veya geminin büyüklüğüne bağlı olarak 100 bin ila 200 bin dolar arasında bir ücret ödemeyi tercih edeceğini söyledi.
Denizcilik Sektöründeki Tartışma
🔹 Marinakis’in görüşü, boğazdan serbest geçiş hakkının korunması gerektiğini savunan birçok denizcilik şirketinin yaklaşımından ayrışıyor.
🔹 Sektördeki birçok şirket, Hürmüz Boğazı’nın ücret karşılığında kullanılmasının diğer stratejik deniz geçitleri için emsal oluşturabileceğini düşünüyor.
🔹 Chevron ve Japon denizcilik şirketi Mitsui OSK Lines, boğaz geçişi için ücret ödemeyeceklerini açıkladı.
🔹 Yunan armatör George Prokopiou, dünyanın birçok kritik dar geçide sahip olduğunu ve bu nedenle geçiş ücretleri uygulanmaması gerektiğini söyledi.
İran’ın Uygulaması
🔹 İran Devrim Muhafızları’nın ABD ve İsrail saldırılarına karşılık olarak boğazdan geçen gemilere ateş açmasının ardından Hürmüz Boğazı fiilen ticarete kapandı.
🔹 Tahran yönetimi nisan ayında boğazdan geçen gemiler için gemi başına 2 milyon dolara kadar ulaşabilen ücretler uygulanacağını duyurdu.
🔹 İran, ücretleri toplamak amacıyla Persian Gulf Strait Authority adlı kurumu kurdu.
🔹 ABD, bu kuruma yaptırım uyguladı.
🔹 Hâlihazırda yalnızca İran ile güvenli geçiş anlaşması yapan veya geçiş ücretini ödeyen gemiler boğazı kullanabiliyor.
Marinakis’in Hazırlıkları
🔹 Marinakis, savaş sonrası bir anlaşmaya hazırlık yaptığını söyledi.
🔹 Capital Maritime Group aracılığıyla yaklaşık 185 gemi ve 35 tankerden oluşan bir filoyu yönetiyor.
🔹 Marinakis, Körfez’in yeniden açılması durumunda hızlı hareket edebilmek için bazı gemilerini indirimli taşımacılık sözleşmeleriyle Hürmüz Boğazı’na üç ila dört günlük mesafede konumlandırdığını açıkladı.
Kızıldeniz Etkisi
🔹 Marinakis, son yıllarda bölgedeki gerilimler nedeniyle armatörlerin zaten ek maliyetlere katlandığını söyledi.
🔹 Kızıldeniz’de Husilerin gemilere yönelik saldırıları nedeniyle birçok gemi Ümit Burnu üzerinden daha uzun rotalar kullanmak zorunda kaldı.
🔹 Marinakis, geçiş ücretlerinden elde edilecek gelirlerin bölgedeki çatışmaların yol açtığı zararların karşılanmasına katkı sağlayabileceğini söyledi.
🔹 Anthropic, Mythos yapay zekâ modelini dünya genelinde 150 kuruluşa açacağını duyurdu.
🔹 Şirket, Mythos’un güvenlik açıklarını tespit etmek ve kapatmak amacıyla kullanıldığı Project Glasswing girişimini 15’ten fazla ülkeye genişletecek.
🔹 Genişleme kararı, Anthropic’in şirket değerlemesini 1 trilyon doların üzerine çıkarabilecek halka arz başvurusundan bir gün sonra geldi.
Yeni Katılımcılar
🔹 Programa Kanada, Avustralya ve Yeni Zelanda’nın yanı sıra Fransa, Almanya, İtalya, İsviçre, Hollanda, İspanya, Belçika, İsveç, Hindistan, Japonya ve Güney Kore de dahil edilecek.
🔹 Yeni katılımcılar arasında Okta, Samsung, SK Hynix ve SK Telecom yer alıyor.
🔹 Euroclear, Intercontinental Exchange ve Swift de programa katılan kuruluşlar arasında bulunuyor.
🔹 NATO ve Avrupa Birliği Siber Güvenlik Ajansı (ENISA) da Mythos erişimi alan kurumlar arasında yer alıyor.
Mythos’un Özellikleri
🔹 Anthropic, Claude Mythos Preview modelini nisan ayında tanıttı ve başlangıçta erişimi yaklaşık 50 kuruluşla sınırlandırdı.
🔹 Şirket, modelin gelişmiş yazılım geliştirme ve siber güvenlik yetenekleri nedeniyle kötü amaçlı kullanım riskleri taşıdığını belirtti.
🔹 Trump yönetimi de modelin siber güvenlik açıklarını tespit etme kapasitesini inceleyen kurumlar arasında yer aldı.
Kritik Altyapılar
🔹 Yeni katılımcılar finans, siber güvenlik ve teknoloji sektörlerinin yanı sıra enerji, su, sağlık, iletişim ve donanım alanlarında faaliyet gösteriyor.
🔹 Anthropic, programa dahil edilen kuruluşların büyük bölümünde başarılı bir siber saldırının 100 milyondan fazla insanı etkileyebileceğini belirtti.
🔹 Şirket, bu kuruluşların küresel ve ulusal güvenlik açısından kritik öneme sahip altyapılar işlettiğini söyledi.
Yapay Zekâ Yarışı
🔹 OpenAI, Mythos’a benzer yeteneklere sahip GPT-5.5 modelini daha geniş bir ortak grubuna sunmaya başladı.
🔹 Siber güvenlik uzmanları, diğer gelişmiş yapay zekâ modellerinin de kısa süre içinde benzer seviyelere ulaşacağını değerlendiriyor.
🔹 Birleşik Krallık Yapay Zekâ Güvenlik Enstitüsü, Mythos’un insan uzmanların günler süren çalışmalarını gerçekleştirebilecek düzeyde karmaşık siber saldırılar düzenleyebildiğini açıkladı.
Gelecek Planları
🔹 Anthropic, önümüzdeki haftalarda Mythos seviyesindeki modelleri daha geniş müşteri gruplarına sunmayı hedefliyor.
🔹 Şirket, önümüzdeki 6 ila 12 ay içinde birçok yapay zekâ şirketinin Mythos seviyesinde modeller geliştireceğini öngörüyor.
🔹 Anthropic, yeterli güvenlik önlemleri olmadan piyasaya sürülecek benzer modellerin siber saldırıların daha sık ve öngörülemez hale gelmesine yol açabileceği uyarısında bulundu.
🔹 ABD güçleri, İran’ın Bahreyn ve Kuveyt’e yönelik fırlattığı füze ve insansız hava araçlarını engelledi.
🔹 ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), İran’ın birden fazla balistik füze ateşlediğini ve çok sayıda füze ile insansız hava aracının düşürüldüğünü açıkladı.
🔹 İran daha sonra Kuveyt’teki ABD güçlerine yönelik ek bir insansız hava aracı dalgası başlattı.
🔹 CENTCOM, saldırıların hiçbirinin hedeflerine ulaşmadığını ve çok sayıda insansız hava aracının imha edildiğini duyurdu.
Hürmüz Boğazı
🔹 ABD güçleri, Hürmüz Boğazı’ndaki Keşm Adası’nda bulunan bir İran askerî tesisine yönelik saldırı düzenledi.
🔹 CENTCOM, saldırının meşru müdafaa kapsamında gerçekleştirildiğini açıkladı.
🔹 ABD ayrıca İran’ın sivil gemilere yönlendirdiği üç saldırı amaçlı insansız hava aracını düşürdüğünü bildirdi.
Bahreyn ve Kuveyt
🔹 Bahreyn, nisan ayında varılan ateşkesten bu yana ilk kez yeniden saldırıların hedefi oldu.
🔹 ABD Donanması’nın Orta Doğu’daki ana karargâhı Bahreyn’de bulunuyor.
🔹 Kuveyt de son günlerde İran kaynaklı saldırıların hedeflerinden biri oldu.
🔹 CENTCOM, Bahreyn’e yönelen saldırıların ABD ve Bahreyn hava savunma sistemleri tarafından engellendiğini açıkladı.
İran’ın Açıklamaları
🔹 İran devlet medyası, Devrim Muhafızları’nın Bahreyn’deki ABD Beşinci Filosu karargâhını füze ve insansız hava araçlarıyla vurduğunu öne sürdü.
🔹 İran, saldırının ABD’nin Keşm Adası’ndaki bir iletişim kulesini hedef almasına karşılık gerçekleştirildiğini açıkladı.
🔹 CENTCOM, ABD Beşinci Filosu karargâhının veya bölgedeki herhangi bir ABD üssünün vurulduğu yönündeki iddiaları reddetti.
Diplomatik Süreç
🔹 Son saldırılar, Washington ile Tahran arasındaki barış görüşmelerinin duraksadığı ve ateşkesin giderek daha kırılgan hale geldiği bir dönemde gerçekleşti.
🔹 İran’a bağlı medya kuruluşları, İsrail’in Lübnan’a yönelik bombardımanı nedeniyle ABD ile yürütülen dolaylı görüşmelerin askıya alındığını duyurdu.
🔹 İran, Hürmüz Boğazı’nı tamamen kapatabileceği uyarısında bulundu.
Trump’ın Mesajı
🔹 Donald Trump, ABD ile İran arasındaki görüşmelerin devam ettiğini söyledi.
🔹 Trump, taraflar arasındaki temasların kesintisiz sürdüğünü belirtti.
🔹 Trump, İran’a bir anlaşmaya varma çağrısını yineleyerek mevcut durumun daha fazla devam edemeyeceğini ifade etti.
🔹 ABD, zorla çalıştırma uygulamalarına ilişkin soruşturmanın ardından onlarca ülkeye en az yüzde 10 gümrük vergisi uygulamayı planladığını açıkladı.
🔹 ABD Ticaret Temsilciliği (USTR), 60 ülkenin zorla çalıştırılarak üretilen malların ithalatını yeterince engellemediğini savundu.
🔹 USTR, bu durumun ABD’li çalışanları küresel pazarda eşit olmayan rekabet koşullarıyla karşı karşıya bıraktığını söyledi.
Hedef Alınan Ülkeler
🔹 Çin, Avrupa Birliği, Hindistan, Japonya ve Birleşik Krallık önerilen tarifelerden etkilenecek büyük ekonomiler arasında yer alıyor.
🔹 Avrupa Birliği, Birleşik Krallık, Meksika, Arjantin ve Tayvan’ın da bulunduğu 16 ülkeye yüzde 10 vergi uygulanması önerildi.
🔹 Çin, Avustralya, Güney Kore, Japonya ve Brezilya’nın da yer aldığı diğer gruba ise yüzde 12,5 oranında vergi uygulanması planlanıyor.
Hukuki Süreç
🔹 Trump yönetimi, Yüksek Mahkeme’nin geçen yıl açıklanan “Kurtuluş Günü” tarifelerinin büyük bölümünü yasa dışı bulmasının ardından ticaret savaşını yeniden başlatma sözü vermişti.
🔹 Yeni girişim, Başkanlığa ticaret ortaklarının uygulamalarını soruşturma yetkisi veren 1974 Ticaret Yasası’nın 301. maddesine dayanıyor.
🔹 Ticaret Yasası uyarınca tarifeler hemen yürürlüğe giremeyecek ve kamuoyu görüşüne açılacak.
Tartışmalar
🔹 Ticaret uzmanları ve bazı yetkililer, zorla çalıştırma soruşturmasının geniş kapsamlı gümrük vergilerini yeniden yürürlüğe koymak için kullanıldığını savundu.
🔹 Yeni Zelanda Ticaret Bakanı Todd McClay, ABD’nin mahkeme kararından sonra tarifeleri geri getirmek için yeni yollar aradığını söyledi.
🔹 McClay, Yeni Zelanda’nın herhangi bir zorla çalıştırma uygulamasıyla bağlantısı bulunmadığını ifade etti.
Ticaret ve Tedarik Zincirleri
🔹 USTR raporunda Myanmar’dan ithal edilen pirinç, Malawi’den gelen tütün ve Çin’in Sincan bölgesinden gelen pamuk örnek olarak gösterildi.
🔹 Uluslararası Ticaret Odası, uygulamanın küresel tedarik zincirlerinde faaliyet gösteren şirketler açısından önemli uyum ve belirsizlik sorunları yaratabileceğini söyledi.
🔹 Ticaret uzmanları, önerilen oranların ABD’nin bazı ülkelerle daha önce yaptığı ticaret anlaşmalarındaki oranlarla büyük ölçüde örtüştüğünü belirtti.
Avrupa Birliği
🔹 Avrupa Birliği’nin ABD ile yürüttüğü ticaret anlaşmasını bu ay onaylaması bekleniyor.
🔹 Anlaşma kapsamında Avrupa Birliği, ihracatının büyük bölümünde yüzde 15 gümrük vergisi ödemeyi kabul etti.
🔹 Avrupa Birliği buna karşılık ABD sanayi ürünleri ile bazı tarım ürünlerine uyguladığı tarifeleri sıfırlamayı kabul etti.
🔹 Chicago’da düzenlenen Amerikan Klinik Onkoloji Derneği (ASCO) toplantısında GLP-1 temelli ilaçlar ile kanser arasındaki ilişkiyi inceleyen 40’tan fazla çalışma sunuldu.
🔹 Çalışmalar, Ozempic, Wegovy ve Mounjaro gibi ilaçları kullanan kişilerde bazı kanser türlerinin daha düşük oranlarda görüldüğünü gösterdi.
🔹 Kanser teşhisi almış bazı hastalarda hastalığın ilerleme hızının daha yavaş olduğu ve sonuçların daha olumlu seyrettiği gözlendi.
Meme Kanseri
🔹 Pennsylvania Üniversitesi tarafından yürütülen ve 100 binden fazla kadını kapsayan araştırmada GLP-1 kullananlarda meme kanseri oranları daha düşük bulundu.
🔹 Araştırmada yaş, obezite, diyabet ve diğer risk faktörleri dikkate alındığında GLP-1 kullanıcılarının meme kanserine yakalanma olasılığı yaklaşık yüzde 30 daha düşük çıktı.
🔹 MD Anderson Cancer Center’ın 137 binden fazla meme kanseri hastasını kapsayan çalışmasında GLP-1 kullanan kadınlarda ameliyattan sonraki beş yıllık sağkalım oranı yaklaşık yüzde 96 olarak hesaplandı.
🔹 Aynı dönemde GLP-1 kullanmayan benzer hastalarda bu oran yaklaşık yüzde 90 oldu.
Diğer Kanser Türleri
🔹 Pankreas kanseri, akut miyeloid lösemi ve çeşitli diğer kanser türlerinde de GLP-1 kullanan hastalarda daha düşük kanser oranları görüldü.
🔹 Kronik pankreatit hastalarında GLP-1 kullananların pankreas kanserine yakalanma olasılığı yüzde 50’den fazla daha düşük bulundu.
🔹 Bir araştırma, GLP-1 kullanımının akut miyeloid lösemi riskinde yüzde 63’lük azalma ile ilişkili olduğunu gösterdi.
Kanser Tedavisi
🔹 Cleveland Clinic araştırmacıları, GLP-1 kullanan kanser hastalarında akciğer, meme, kolorektal ve karaciğer kanserlerinde metastatik ilerleme riskinin yüzde 38 ila 50 arasında daha düşük olduğunu bildirdi.
🔹 Bazı çalışmalar GLP-1 ilaçlarının immünoterapilerin etkinliğini artırabileceğine işaret etti.
🔹 Metastatik kolorektal kanser hastalarında GLP-1 kullananların ölüm oranlarının daha düşük olduğu gözlendi.
🔹 Metastatik küçük hücreli dışı akciğer kanserinde GLP-1 kullanan hastalarda beş yıllık sağkalım oranı yüzde 63 olurken, kullanmayanlarda yüzde 40 seviyesinde kaldı.
Bilimsel Değerlendirme
🔹 Araştırmacılar mevcut verilerin GLP-1 ilaçlarının kanseri önlediğini kesin olarak kanıtlamadığını vurguluyor.
🔹 Bulguların büyük bölümü gözlemsel çalışmalardan elde edildiği için neden-sonuç ilişkisi henüz doğrulanmış değil.
🔹 Bilim insanları, elde edilen sonuçların randomize klinik çalışmalarla test edilmesi gerektiğini belirtiyor.
🔹 Araştırmacılar, GLP-1 ilaçlarının iltihabı azaltma, metabolik süreçleri değiştirme ve tümör büyümesini yavaşlatma gibi mekanizmalarla etkili olabileceğini düşünüyor.
🔹 Bazı uzmanlar GLP-1 ilaçlarının yalnızca diyabet ve kilo kontrolü değil, uzun yaşam ve çoklu hastalık risklerinin azaltılması açısından da önemli potansiyele sahip olabileceğini değerlendiriyor.
🔹 Caracas’ta yabancı yatırımcıların ve teknoloji girişimcilerinin sayısı artıyor.
🔹 American Airlines, Miami-Caracas direkt uçuşlarını yeniden başlattı.
🔹 Venezuela’nın petrol ihracatı son yedi yılın en yüksek seviyesine ulaştı.
🔹 ABD’nin bazı yaptırımları hafifletmesi ve petrol gelirlerindeki artış döviz piyasasında istikrar sağlanmasına katkıda bulundu.
🔹 Uluslararası Para Fonu, 2019’dan sonra ilk kez Venezuela hükümetiyle yeniden çalışmaya başladı.
Ekonomik Zorluklar
🔹 Venezuela’da yıllık enflasyon yüzde 600’ün üzerinde seyrediyor.
🔹 Geçici Devlet Başkanı Delcy Rodríguez aylık asgari geliri 240 dolara yükseltti.
🔹 Bu tutar birçok ailenin temel yaşam giderlerini karşılamak için gereken seviyenin altında kalıyor.
🔹 Çok sayıda Venezuelalı temel ihtiyaçlarını karşılayabilmek için birden fazla işte çalışıyor.
🔹 Ekonomistler yüksek enflasyonun tüketim ve büyüme üzerinde baskı oluşturmaya devam ettiğini söylüyor.
Cashea Uygulaması
🔹 Kredi kartına erişimin sınırlı olması nedeniyle milyonlarca kişi Cashea adlı “şimdi al, sonra öde” uygulamasını kullanıyor.
🔹 Uygulamaya dört yıl içinde 10 milyondan fazla kullanıcı kayıt oldu.
🔹 2026’nın ilk dört ayında uygulama üzerinden yapılan alışverişler geçen yılın aynı dönemine göre üç kat arttı.
🔹 Cashea üzerinden yapılan harcamaların yarısı gıda gibi temel ihtiyaç ürünlerinden oluşuyor.
Yatırımcı İlgisi
🔹 Maduro’nun ocak ayında görevden alınmasının ardından yabancı yatırımcıların Venezuela’ya ilgisi arttı.
🔹 Caracas’taki lüks oteller hedge fon yöneticileri, yatırım bankacıları ve teknoloji girişimcilerinin buluşma noktalarından biri haline geldi.
🔹 Birçok yatırımcı Venezuela’nın ekonomik toparlanmasından erken aşamada faydalanmayı hedefliyor.
Günlük Hayat
🔹 Otomobil satışları yılın ilk üç ayında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 74 arttı.
🔹 Alışveriş merkezlerinde ziyaretçi sayıları yükselirken birçok tüketici alışverişlerini taksitli ödeme uygulamalarıyla finanse ediyor.
🔹 Beş kişilik bir ailenin aylık temel gıda harcamasının nisan ayında yaklaşık 730 dolar olduğu hesaplandı.
🔹 Devlet şirketinde çalışan ve aylık 600 dolar kazanan Ruth Gómez, petrol gelirlerindeki artışın günlük yaşamına yansımadığını söyledi.
Görünüm
🔹 Uluslararası Para Fonu, Venezuela ekonomisinin bu yıl yüzde 4, gelecek yıl yüzde 6 büyümesini bekliyor.
🔹 ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Venezuela’nın beş ay öncesine göre daha iyi bir noktada olduğunu ancak ülkenin hâlâ özgür ve çok partili seçimlere ihtiyaç duyduğunu söyledi.
🔹 Bazı ekonomistler ekonomik iyileşmenin yılın ikinci yarısında daha geniş kesimler tarafından hissedilebileceğini düşünüyor.
🔹 ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran ile bir anlaşmaya varılabilmesi için Tahran yönetiminin Hürmüz Boğazı’nı yeniden açması gerektiğini söyledi.
🔹 Rubio, İran’ın nükleer programına uzun vadeli ve kapsamlı kısıtlamalar getirilmesini kabul etmesinin de ABD’nin temel şartları arasında yer aldığını söyledi.
🔹 ABD, İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stoklarını elden çıkarmasını talep ediyor.
🔹 Washington, yalnızca Hürmüz Boğazı’nın açılması karşılığında yaptırımları hafifletmeye hazır değil.
🔹 Rubio, İran’ın destek verdiği silahlı grupların da müzakerelerde ABD’nin kırmızı çizgilerinden biri olduğunu söyledi.
Hürmüz Boğazı ve Ekonomi
🔹 Hürmüz Boğazı, şubat ayında başlayan askeri operasyonların ardından ticari trafiğin büyük bölümüne kapatıldı.
🔹 Boğazdaki aksama küresel enerji piyasalarında dalgalanmalara ve ABD’de akaryakıt fiyatlarında artışa yol açtı.
🔹 Kongre üyeleri savaşın ekonomik maliyetleri ve siyasi sonuçları konusunda artan endişelerini dile getiriyor.
İsrail ve Lübnan
🔹 İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, Beyrut’taki Hizbullah hedeflerine yönelik yeni saldırılar emri verdiğini açıkladı.
🔹 İsrail’in Lübnan’daki operasyonlarını genişletmesi sonrasında İran, ABD ile yürüttüğü görüşmeleri askıya aldığını duyurdu.
🔹 Donald Trump, Netanyahu ve Hizbullah temsilcileriyle görüşerek taraflardan saldırıları durdurmalarını istedi.
🔹 Trump, ABD ile İran arasındaki görüşmelerin yeniden başladığını ve hızlı şekilde sürdüğünü açıkladı.
İran’daki Durum
🔹 Rubio, İran’ın savaş sonrası yönetiminde Mojtaba Hamaney’in öne çıktığını söyledi.
🔹 Rubio’ya göre Mojtaba Hamaney savaşın başlarında yaralanmasına rağmen hayatta ve devlet işlerinde giderek daha aktif rol alıyor.
🔹 Rubio, İran’daki karar alma sürecinin güvenlik koşulları ve iletişim zorlukları nedeniyle yavaş ilerlediğini söyledi.
Savaşın Seyri
🔹 Rubio, ABD ve İsrail’in ortak hava harekâtının İran’ın savunma sanayisine ciddi zarar verdiğini söyledi.
🔹 Buna rağmen İran’ın hâlâ önemli miktarda insansız hava aracı ve füze kapasitesine sahip olduğunu belirtti.
🔹 Son ABD istihbarat değerlendirmeleri, İran’ın savaş öncesi füze stoklarının ve mobil fırlatma sistemlerinin büyük bölümünü koruduğunu gösteriyor.
Diplomatik Süreç
🔹 ABD’li ve Lübnanlı yetkililer, daha uzun vadeli bir ateşkes ve güvenlik anlaşması için Washington’da yeni görüşmelere başladı.
🔹 ABD’li bir yetkili, İsrail’in Lübnan’daki son hamlelerinin görüşmeleri tehlikeye atabilecek ölçüde büyük olduğunu söyledi.
🔹 Trump yönetimi ise İsrail’e desteğini sürdürdüğünü ve sivillere yönelik saldırılar karşısında İsrail’in pasif kalmasının beklenmediğini belirtti.
🔹 ABD Başkanı Donald Trump, hükümete gelişmiş yapay zekâ modellerini piyasaya sürülmeden önce inceleme fırsatı tanıyan bir başkanlık kararnamesi imzaladı.
🔹 Düzenleme, ekonomik ve güvenlik risklerinin önceden değerlendirilmesini amaçlıyor.
🔹 Yapay zekâ şirketlerinin programa katılımı gönüllülük esasına dayanacak.
🔹 İlk taslakta yer alan 90 günlük inceleme süresi son düzenlemede 30 güne indirildi.
Yönetim İçindeki Tartışmalar
🔹 Trump yönetimi içinde gelişmiş yapay zekâ sistemlerine nasıl yaklaşılması gerektiği konusunda görüş ayrılıkları yaşandı.
🔹 Kararname, teknoloji sektörünün son dakika girişimleri sonrasında revize edildi.
🔹 Hazine Bakanı Scott Bessent, Beyaz Saray Siber Direktörü Sean Cairncross ve Savunma Bakanı Pete Hegseth düzenleme sürecinde yer aldı.
Yapay Zekâ Güvenliği
🔹 Süreç, Anthropic şirketinin nisan ayında yazılımlardaki güvenlik açıklarını tespit etme konusunda güçlü yeteneklere sahip Mythos adlı yeni modelini duyurmasının ardından hız kazandı.
🔹 Yetkililer, gelecekteki yapay zekâ gelişmelerinin oluşturabileceği güvenlik risklerine karşı hazırlık yapmayı hedefliyor.
🔹 Beyaz Saray Sözcüsü Liz Huston, düzenlemenin yenilikçilik ile güvenlik arasında denge kurmayı amaçladığını söyledi.
🔹 David Sacks, 30 günlük inceleme süresinin yeni modellerin piyasaya sürülmesini önemli ölçüde geciktirmeyeceğini söyledi.
Uygulama
🔹 Kararname, federal kurumlara ağ güvenliğini güçlendirme ve özel sektörle iş birliği içinde güvenlik araçlarına erişimi kolaylaştırma talimatı veriyor.
🔹 Hazine Bakanlığı, yapay zekâ şirketleri ile kritik altyapı işletmecileri arasında yazılım açıklarını tespit edip gidermeye yönelik bir koordinasyon merkezi oluşturacak.
🔹 Savunma, İç Güvenlik, Ticaret ve Hazine bakanlıkları ile Beyaz Saray, hangi yapay zekâ modellerinin güvenlik riski oluşturabileceğini belirlemek için gizli kriterler hazırlayacak.
🔹 Ek incelemeye tabi tutulacak modeller konusunda son kararı ABD Ulusal Güvenlik Ajansı verecek.
🔹 Kurumlara sistemin ayrıntılarını oluşturmak için 60 gün süre tanındı.
Sektör Tepkileri
🔹 Anthropic, kararnameyi ABD’nin yapay zekâ alanındaki liderliğini güçlendiren önemli bir adım olarak nitelendirdi.
🔹 Eski Trump yönetimi yapay zekâ danışmanlarından Dean Ball, değerlendirme kriterlerinin gizli tutulmasının hata olabileceğini savundu.
🔹 David Sacks, kararnameyle yapay zekâ için bir lisanslama sistemi kurulmasının yasaklandığını ve böyle bir sisteme izin verilmeyeceğini söyledi.
🔹 Tayland’da kadın başına ortalama çocuk sayısı 0,8’e geriledi ve ülke dünyanın en düşük doğurganlık oranlarından birine ulaştı.
🔹 Dünya ülkelerinin üçte ikisinden fazlasında doğurganlık oranı nüfusun kendini yenilemesi için gereken 2,1 seviyesinin altına düştü.
🔹 Meksika ve İran gibi ülkelerde doğurganlık oranları ABD’nin altına geriledi.
🔹 Güney Kore, Japonya ve Çin’de nüfus küçülmesi şimdiden başladı.
🔹 Doğurganlık oranı kritik eşiklerin altına düştüğünde ülkelerin yeniden yükselişe geçmesi nadir görülüyor.
Nedenler
🔹 Doğurganlık düşüşünün temel nedenlerinden biri daha az kadının anne olması.
🔹 Uygun fiyatlı konut eksikliği, gelecek kaygısı ve akıllı telefonların yaygınlaşması çocuk sahibi olma eğilimini azaltan faktörler arasında yer alıyor.
🔹 Eş bulma ve evlenme süreçlerinin zorlaşması doğurganlık oranlarını aşağı çekiyor.
🔹 Doğurganlık krizinin aynı zamanda bir evlilik ve flörtleşme krizi olduğu savunuluyor.
Akıllı Telefonlar ve Yalnızlaşma
🔹 Dijital teknolojiler insanların yalnız zaman geçirmesini geçmişe göre daha kolay ve daha cazip hale getirdi.
🔹 İnsanlar daha az sosyalleşiyor, daha az bir araya geliyor ve toplumsal faaliyetlere daha az katılıyor.
🔹 Yalnızlık depresyon ve kaygı düzeylerini artırabiliyor.
🔹 Depresyon ve kaygı bozuklukları daha düşük doğurganlık oranlarıyla ilişkilendiriliyor.
Din ve Aile
🔹 Dini topluluklar gençlerin eş bulmasına ve aile kurmasına yardımcı olan sosyal ağlar oluşturabiliyor.
🔹 Dindar Amerikalıların doğurganlık oranları, dindar olmayanlara göre daha yüksek seyrediyor.
🔹 Dini topluluklar ebeveynlere sosyal destek sağlıyor ve çocuk yetiştirmenin anlamına ilişkin ortak bir çerçeve sunuyor.
Gelecek
🔹 Bazı hükümetlerin çocuk sahibi olmayı teşvik etmek için daha yüksek mali destekler sunması gerekebilir.
🔹 Küresel nüfusun en erken 2050’li yıllarda küçülmeye başlaması bekleniyor.
🔹 Göç sayesinde nüfusunu yenileyebilen ülkeler bu süreçten daha sınırlı etkilenebilir.
🔹 Yazının yazarı Shadi Hamid, doğurganlık oranlarındaki düşüşün geleceğin en önemli küresel meselelerinden biri haline gelebileceğini savundu.
🔹 Tarihçi Antony Beevor, Vladimir Putin’in Ukrayna savaşındaki sert yöntemlerinin Rusya’nın tarihsel savaş anlayışıyla bağlantılı olduğunu savundu.
Tarihsel Arka Plan
🔹 Beevor, Rusya’da ezici şiddetin savaşın doğal ve gerekli bir unsuru olarak görülmesine uzanan köklü bir tarihsel anlayış bulunduğunu savundu.
🔹 Batı Avrupa’da Aydınlanma döneminden sonra savaşın yıkıcılığını sınırlandıran kurallar gelişirken Rus İmparatorluğu Kafkasya, Orta Asya, Sibirya ve Uzak Doğu’daki genişlemesini sürdürdü.
🔹 Maksim Gorki, 1917 Devrimi sırasında Rusya’da “Asyatik vahşet” olarak tanımladığı bir şiddet dalgasının ortaya çıkacağını öngördü.
Sovyet Dönemi
🔹 Bolşevik gizli polisi Çeka, devrimci şiddeti yücelten bir yaklaşım benimsedi.
🔹 İkinci Dünya Savaşı sırasında acımasızlık Sovyet sisteminde önemli bir erdem olarak öne çıktı.
🔹 Sovyet birlikleri tarafından 1945 yılında Macaristan ve Almanya’da gerçekleştirilen toplu tecavüzler savaşın en ağır insan hakları ihlalleri arasında yer aldı.
🔹 Stalin yönetimi savaş sonrasında uzuvlarını kaybetmiş çok sayıda gaziyi büyük şehirlerden uzak bölgelere gönderdi.
Rus Ordusu
🔹 Beevor, Rus askerlerinin kendi komutanları tarafından da ağır baskı ve kötü muameleye maruz kaldığını savundu.
🔹 Rusya’da geçmiş dönemlerde zorunlu askerler arasında yaygın intihar vakaları görüldü.
🔹 Ukrayna savaşında binlerce askerin tehdit, baskı veya zorlamayla cephe hizmetine gönderildiği öne sürülüyor.
🔹 Rus ordusunun personel ihtiyacı nedeniyle bazı engelli veya ağır sağlık sorunları bulunan askerleri yeniden cepheye gönderdiği belirtiliyor.
Yabancı Savaşçılar
🔹 Rusya’nın asker açığını kapatmak için çok sayıda yabancı savaşçı topladığı öne sürülüyor.
🔹 Son tahminlere göre Rus ordusunda 130’dan fazla ülkeden yaklaşık 27 bin yabancı bulunuyor.
🔹 Bu savaşçılar arasında Küba, Afrika, Orta Doğu, Orta Asya, Güney Asya ve Hindistan’dan gelen kişiler yer alıyor.
🔹 Bazı yabancıların farklı iş vaatleriyle Rusya’ya getirildiği ve daha sonra savaşa zorlandığı öne sürülüyor.
Putin ve Ukrayna
🔹 Putin, savaşın gerektiği sürece devam edeceğini söyledi.
🔹 Beevor, Putin’in Ukrayna’yı yeniden Rusya’nın parçası olarak gördüğünü ve bu yaklaşımın ülkenin demografik sorunlarıyla da bağlantılı olduğunu savundu.
🔹 Putin’e yakın isimler arasında yer alan Vladimir Medinski ve Aleksandr Dugin, Rusya’nın Avrasya coğrafyasında daha geniş bir rol üstlenmesi gerektiğini savunuyor.
🔹 Beevor, Rusya’nın dış eleştirilere karşı tutumunun tarihsel kuşatılmışlık algısı ve geçmişten gelen güvenlik kaygılarıyla şekillendiğini savundu.
🔹 Dilbilimci Adam Aleksic, yapay zekâ sohbet botlarının Latince ve Fransızca kökenli kelimeleri Germen kökenli eşdeğerlerine göre daha fazla tercih ettiğini yazdı.
Dil ve Yapay Zekâ
🔹 İngilizcede “exhibit”, “triumph” ve “consume” gibi Latince kökenli kelimeler uzun süredir daha eğitimli ve prestijli bir dil kullanımıyla ilişkilendiriliyor.
🔹 “Show”, “win” ve “eat” gibi Germen kökenli kelimeler ise daha gündelik ve sıradan bir dil algısı yaratıyor.
🔹 Florida State University araştırmacılarının çalışması, altı farklı yapay zekâ modelinin Latince ve Fransızca kökenli kelimelere sistematik biçimde daha fazla yöneldiğini ortaya koydu.
🔹 Araştırma, bu eğilimin normal İngilizce kullanımında görülen düzeyden daha güçlü olduğunu gösterdi.
Tercih Eğitimi
🔹 Önyargının, modellerin insan beklentilerine uyum sağlaması için kullanılan tercih eğitimi aşamasında ortaya çıktığı düşünülüyor.
🔹 İnsan değerlendiriciler, daha özgüvenli ve daha otoriter görünen ifadeleri bilinçsiz şekilde tercih edebiliyor.
🔹 Bu durum, yapay zekâ sistemlerinin “meticulous” ve “commendable” gibi belirli kelimeleri aşırı kullanmasının nedenlerinden biri olabilir.
Güven ve Algı
🔹 Yapay zekâ şirketlerinin doğruluk ve güvenilir bilgiden ziyade insanların güven duymasını sağlayan dil sinyallerini optimize ediyor olabileceği öne sürülüyor.
🔹 Daha akademik ve etkileyici görünen dil kullanımı, yapay zekâ modellerindeki hataları ve önyargıları gizleyebilir.
🔹 Yapay zekâ sistemleri, gerçekte derin bir içerik sunmasa bile analitik ve otoriter görünen ifadelerle güçlü bir uzmanlık izlenimi oluşturabiliyor.
🔹 Yapay zekâ modellerindeki dil tercihleri, tercih eğitimi sürecinde hangi insan önyargılarının sisteme aktarıldığı sorusunu gündeme getiriyor.
🔹 Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, ABD Başkanı Donald Trump’ın gelecek ay Ankara’da düzenlenecek NATO zirvesine katılmasının beklendiğini söyledi.
🔹 Fidan, Trump ile Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın son bir ay içinde birkaç kez telefonda görüştüğünü ve Trump’ın her görüşmede zirveye katılacağını ifade ettiğini söyledi.
🔹 Türkiye, NATO liderlerini 7-8 Temmuz tarihlerinde Ankara’da ağırlayacak.
🔹 Zirvede NATO üyelerinin savunma harcamalarını artırma konusunda kaydettikleri ilerleme değerlendirilecek.
ABD ve NATO
🔹 Trump yönetimi uzun süredir NATO müttefiklerinden ortak savunma yükünün daha büyük bölümünü üstlenmelerini talep ediyor.
🔹 Fidan, siyasi tartışmalara rağmen ABD’nin NATO’ya bağlılığını sürdürdüğünü ve ittifaktan ayrılmaya yönelik bir hazırlık işareti bulunmadığını söyledi.
🔹 Avrupa ülkeleri son dönemde NATO içinde savunma bütçelerini artırmaya yönelik adımlar attı.
İran ve Hürmüz Boğazı
🔹 Trump yönetimi yaklaşık iki aydır yürürlükte olan kırılgan ateşkesi uzatmak, Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmak ve İran ile kalıcı bir anlaşmaya ulaşmak için görüşmeler yürütüyor.
🔹 Fidan, Türkiye’nin Tahran ile Washington arasındaki müzakerelere destek verdiğini söyledi.
🔹 Fidan, ABD ve İran’ın ateşkesi sürdürme konusunda samimi çaba gösterdiğini ifade etti.
İsrail ve Bölgesel Gerilim
🔹 Fidan, İsrail’in Lübnan’daki operasyonlarını genişletmesinin müzakereleri tehlikeye atabilecek önemli bir risk oluşturduğunu söyledi.
🔹 İran, İsrail’in Lübnan’daki faaliyetleri nedeniyle ABD ile yürütülen görüşmeleri durdurduğunu açıkladı.
🔹 İran, Hürmüz Boğazı ve Kızıldeniz’in güney girişindeki Bab el-Mendeb Boğazı’ndaki deniz trafiğini daha da kısıtlayabileceği uyarısında bulundu.
🔹 Trump, İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu ile telefon görüşmesi yaptı ve Hizbullah temsilcileriyle temas kurdu.
🔹 Trump, İsrail ile Hizbullah’ın karşılıklı ateşi durdurma konusunda mutabakata vardığını söyledi.
🔹 Fidan, ABD ve İran’ın ateşkes ve Hürmüz Boğazı’nın açılması konusunda istekli göründüğünü, ancak İsrail’in niyetlerinden emin olmadığını söyledi.
🔹 Haifa Üniversitesi’nden Prof. Stefan Ihrig, İran savaşı sonrasında ortaya çıkan bölgesel dönüşüm sürecinde Türkiye’nin aktif diplomasi yürüttüğünü savundu.
Bölgesel Diplomasi
🔹 İran savaşı sonrasında Körfez ülkeleri başta olmak üzere bölgede yeni bir güvenlik mimarisi arayışı hız kazandı.
🔹 Recep Tayyip Erdoğan ve Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, çatışma süresince ve sonrasında çok sayıda ülke lideriyle görüşmeler gerçekleştirdi.
🔹 Ankara, Washington, Pekin, Moskova ve Tahran dahil farklı merkezlerle doğrudan iletişim kanallarını koruyor.
🔹 Nisan ayında düzenlenen Antalya Diplomasi Forumu’na 150’den fazla ülkeden temsilci katıldı.
🔹 Türkiye, bölgedeki ortaklarına hazır, erişilebilir ve iş birliğine açık bir aktör olduğu mesajını veriyor.
Savunma Sanayii
🔹 Türkiye son yirmi yılda gelişmiş bir savunma sanayii oluşturdu ve sektör hızlı büyüme gösterdi.
🔹 İstanbul’da nisan ayında düzenlenen SAHA savunma fuarında yaklaşık 8 milyar dolarlık sözleşme imzalandı.
🔹 Birleşik Arap Emirlikleri şirketleri fuar sırasında uluslararası savunma şirketleriyle 400’den fazla görüşme yaptı.
Türkiye’nin Konumu
🔹 Türkiye’nin yeni Orta Doğu düzeninde merkezi bir konuma yerleşebileceği öngörülüyor.
🔹 Türkiye, NATO üyeliğini sürdürürken Katar ve Suriye gibi bölgesel aktörlerle de yakın ilişkiler yürütüyor.
🔹 Türkiye’nin Hamas’a verdiği destek ve İran’la yakın ilişkileri İsrail açısından bazı güvenlik kaygıları yaratıyor.
İsrail Boyutu
🔹 Stefan Ihrig, Erdoğan’ın son on yılda Türkiye’nin bozulan ilişkilerini yeniden kurmaya ve yumuşak gücünü güçlendirmeye odaklandığını savundu.
🔹 Ihrig, İsrail’in bölgesel konumunu güçlendirebilecek bir fırsatın ortaya çıktığını ancak bu fırsatın değerlendirilmediğini öne sürdü.
🔹 Ihrig, İsrail’in artan yalnızlığının bir politika tercihi olduğunu ve bölgesel diplomasi alanında Ankara’dan ders çıkarabileceğini savundu.
🔹 Bloomberg, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın uzun süredir rakiplerini bölerek etkisizleştirme stratejisi izlediğini ve bu yaklaşımın son dönemde etkili sonuçlar verdiğini yazdı.
🔹 Ana muhalefet partisi CHP'ye yönelik yargı süreçleri, Erdoğan'ın en güçlü rakipleri olarak görülen isimlerin siyaset alanındaki etkisini azalttı.
🔹 İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu bir yıldan uzun süredir tutuklu bulunuyor.
🔹 21 Mayıs'ta alınan mahkeme kararıyla CHP Genel Başkanı Özgür Özel görevden çıkarıldı ve yerine Kemal Kılıçdaroğlu getirildi.
CHP İçindeki Kriz
🔹 Bloomberg, CHP'nin son yıllarda parti içi güç mücadeleleri nedeniyle sık sık iç gerilim yaşadığını belirtti.
🔹 Özgür Özel'in 2023'te genel başkan seçilmesine yönelik itirazlar, Kemal Kılıçdaroğlu'na yakın isimler tarafından açıldı.
🔹 Kılıçdaroğlu'nun yeniden genel başkan olması parti içinde yeni bir krize yol açtı.
🔹 Ekrem İmamoğlu, Özel'in görevden alınmasını "Erdoğan'ın muhalefete karşı darbesi" olarak nitelendirdi.
🔹 Özel, CHP kurultayının yeniden toplanarak genel başkanlık seçiminin yenilenmesini istedi.
🔹 Kılıçdaroğlu ise kurultayın "uygun zamanda" yapılacağını söyledi.
Erdoğan'ın Konumu
🔹 Bloomberg'e göre Erdoğan, yargı ve devlet bürokrasisi üzerindeki etkisini yıllar içinde artırdı.
🔹 2023 cumhurbaşkanlığı seçiminin ardından siyasi rekabet daha da sertleşti.
🔹 CHP'nin 2024 yerel seçimlerinde elde ettiği başarılar, Ekrem İmamoğlu ve Mansur Yavaş'ı güçlü cumhurbaşkanı adayları haline getirdi.
🔹 Sonrasında İmamoğlu, Yavaş ve diğer CHP'li isimlere yönelik çok sayıda soruşturma başlatıldı.
İmamoğlu'nun Durumu
🔹 İmamoğlu hakkında rüşvet, kara para aklama, casusluk ve terörizme destek suçlamalarıyla dava süreçleri devam ediyor.
🔹 İmamoğlu suçlamaların siyasi amaçlı olduğunu ve herhangi bir suç işlemediğini savunuyor.
🔹 Mahkeme kararıyla üniversite diplomasının iptal edilmesi nedeniyle cumhurbaşkanlığı adaylığı önünde ayrıca hukuki engel bulunuyor.
Ekonomi ve Siyaset
🔹 Bloomberg, İran savaşı sonrasında yükselen enerji fiyatlarının Türkiye ekonomisi üzerindeki baskıyı artırdığını belirtti.
🔹 Artan yaşam maliyetleri hükümet açısından önemli bir siyasi sorun olarak gösterildi.
🔹 Özgür Özel bu yıl 100'den fazla miting düzenleyerek ekonomi ve hayat pahalılığı konularını öne çıkardı.
Erken Seçim İhtimali
🔹 Erdoğan'ın mevcut görev süresinin anayasa gereği son dönemi olduğu belirtildi.
🔹 Bloomberg'e göre Erdoğan'ın yeniden aday olabilmesi için erken seçim kararı alınması veya anayasa değişikliği yapılması gerekiyor.
🔹 Erken seçim kararı için 600 sandalyeli parlamentoda en az 360 milletvekilinin desteği gerekiyor.
🔹 Bloomberg, CHP içindeki bölünmenin Erdoğan'ın erken seçim için gerekli siyasi desteği bulmasını kolaylaştırabileceğini yazdı.
Dış Destek ve Uluslararası İlişkiler
🔹 Bloomberg, Batılı ülkelerin Türkiye'deki demokratik gerileme eleştirilerini son dönemde daha sınırlı dile getirdiğini belirtti.
🔹 Donald Trump, Erdoğan ile yaptığı telefon görüşmesini verimli olarak nitelendirdi.
🔹 Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen de Erdoğan ile yaptığı görüşmeyi olumlu olarak değerlendirdi.
🔹 Bloomberg, Avrupa ülkelerinin NATO içindeki rolü nedeniyle Türkiye ile ilişkilerini korumaya önem verdiğini yazdı.
Siyasi Riskler
🔹 Bloomberg, Erdoğan'ın yeniden aday olması halinde ikinci tura kalan bir seçimde muhalefetin ortak aday etrafında birleşebilme ihtimalinin sürdüğünü belirtti.
🔹 Haberde, zayıflamış bir CHP adayının bile ikinci turda "Erdoğan karşıtı oyların" önemli bölümünü toplayabileceği ifade edildi.
🔹 Yeni bir araştırmaya göre ABD'li yetişkinlerin yüzde 51'i kendilerini mali açıdan ne güvende ne de ciddi sıkıntıda hissediyor.
🔹 Edward Jones ve Gallup tarafından yapılan ankette bu grup "finansal olarak kararsız" olarak tanımlandı.
🔹 Araştırma, mart sonu ve nisan başında yaklaşık 5 bin kişiyle gerçekleştirildi.
Araştırma Sonuçları
🔹 Katılımcıların yalnızca yüzde 16'sı mali durumları konusunda kendilerini güvende ve tatmin olmuş hissetti.
🔹 Yüzde 32'lik kesim ise finansal stres altında olduğunu belirtti.
🔹 Yüksek gelirli hanelerde de benzer eğilim görüldü.
🔹 Yıllık geliri 135 bin doların üzerinde olan hanelerin yaklaşık yüzde 70'i mali açıdan tatmin olmuş hissetmediğini söyledi.
Ekonomik Baskılar
🔹 ABD ekonomisi büyümeyi ve istihdam yaratmayı sürdürmesine rağmen birçok hane artan mali baskılarla karşı karşıya bulunuyor.
🔹 Kredi kartı borçları yükselirken borçların geri ödenmesi de zorlaşıyor.
🔹 ABD'nin kişisel tasarruf oranı nisanda yüzde 2,6'ya gerileyerek Haziran 2022'den bu yana en düşük seviyeye indi.
🔹 İran savaşı sonrasında yükselen akaryakıt fiyatları tüketici algısını olumsuz etkiledi.
🔹 Gıda fiyatlarındaki artış ve şirketlerdeki işten çıkarmalar da ekonomik güvensizlik hissini artırdı.
Uzman Görüşleri
🔹 Edward Jones Yönetici Ortağı Penny Pennington, insanların yalnızca bugünkü faturaları değil çocuklarının ve torunlarının gelecekteki yaşam maliyetlerini de düşündüğünü söyledi.
🔹 Navy Federal Credit Union Başekonomisti Heather Long, birçok kişinin artık her doların nereye harcandığını dikkatle takip etmek zorunda kaldığını belirtti.
🔹 Long, insanların birkaç yıl önce yaptıkları tüm harcamaları artık sürdüremediğini ifade etti.
Bir Ailenin Hikâyesi
🔹 Wisconsin eyaletinde yaşayan 34 yaşındaki Nicholas Wallace, kendisini mali kriz içinde görmediğini ancak refah içinde de hissetmediğini söyledi.
🔹 Wallace ve eşi yılda toplam 90 bin dolar kazanıyor ve kendilerini orta sınıf olarak tanımlıyor.
🔹 Artan gıda ve yakıt maliyetleri nedeniyle bütçeleri üzerinde baskı oluştuğunu belirtti.
🔹 Wallace, olası bir acil durumun mali etkileri konusunda endişe duyduklarını söyledi.
Tasarruf Önlemleri
🔹 Wallace ailesi yükselen maliyetler nedeniyle alışveriş alışkanlıklarını değiştirdi.
🔹 Daha önce yerel çiftliklerden toplu et siparişi veren aile, fiyatların yaklaşık 400 dolar artması nedeniyle bu uygulamayı bıraktı.
🔹 Aile artık marketlerdeki indirimleri takip ediyor.
🔹 Dışarıda yemek yeme sıklığı haftada birden ayda bire düşürüldü.
🔹 Wallace, aracının deposunu doldurma maliyetinin yaklaşık 20 dolardan 32 dolara yükseldiğini söyledi.
Ek Gelir Arayışı
🔹 Wallace kasım ayında bir veteriner kliniğinde yarı zamanlı telefon operatörü olarak ikinci işe başladı.
🔹 Bu iş aile bütçesine aylık yaklaşık 460 dolar ek gelir sağlıyor.
🔹 Wallace, artan yaşam maliyetleri karşısında bu ek gelirin önemli hale geldiğini belirtti.
🔹 Yeni bir araştırmaya göre ABD'deki profesyonel çalışanların yaklaşık dörtte biri, en yüksek kazanç dönemlerine ulaşmadan önce kariyerlerinde en az beş yıl boyunca maaş veya pozisyon açısından anlamlı bir ilerleme sağlayamıyor.
🔹 Araştırma, 2000 yılından bu yana çeşitli sektörlerde çalışan 1,3 milyon orta kariyer profesyonelinin verilerini inceledi.
🔹 Bulgular, yüksek istihdam dönemlerinde bile birçok çalışanın görünmez bir kariyer engeliyle karşılaştığını gösterdi.
Araştırma Bulguları
🔹 Burning Glass Institute Başkanı Matt Sigelman, çalışanların dörtte birini etkileyen bu durumun küçük bir kesime özgü olmadığını söyledi.
🔹 Araştırma, orta kariyer durgunluğunun çoğu zaman kariyerin ilk yıllarındaki yavaş ilerlemeden kaynaklandığını ortaya koydu.
🔹 Kariyerinde sonradan durgunluk yaşayan çalışanların ilk 10 yıldaki ücret artışı ortalama yüzde 30 oldu.
🔹 Kariyerinde yükselmeye devam edenlerde ise aynı dönemde ücret artışı ortalama yüzde 71 olarak ölçüldü.
İş Piyasasındaki Değişim
🔹 Araştırmacılar, pandemi dönemindeki yoğun işe alımlara rağmen orta kariyer durgunluğunun devam ettiğini belirledi.
🔹 Son dönemde işe alımlar yavaşladı ve Amazon, Meta ile UPS gibi şirketler binlerce yönetici ve çalışanı işten çıkardı.
🔹 Bu gelişmeler, daha iyi ücretli pozisyonlara geçiş ve terfi fırsatlarını azalttı.
Kariyeri Canlandırma Yolları
🔹 Araştırma, mevcut becerileri kullanarak yakın alanlara geçiş yapan çalışanların kariyer durgunluğu riskini önemli ölçüde azaltabildiğini gösterdi.
🔹 Örneğin ofis yöneticilerinin operasyon yönetimi pozisyonlarına geçiş yapması daha güçlü kariyer fırsatları sağlayabiliyor.
🔹 Bilgisayar programcılarının veri bilimcisi pozisyonlarına yönelmesi de benzer avantajlar sunabiliyor.
Öne Çıkan Beceriler
🔹 Topluluk önünde konuşma ve zaman yönetimi gibi becerilerin geliştirilmesi kariyer durgunluğu riskini azaltan unsurlar arasında yer aldı.
🔹 Etkinlik organizasyonu ve topluluk ilişkileri gibi ilişki geliştirme becerileri de olumlu etki gösterdi.
🔹 New York Üniversitesi Sürekli Eğitim Fakültesi Dekanı Angie Kamath, yeni sertifika programlarının çalışanların değişen sektör koşullarına uyum sağlamasına yardımcı olduğunu söyledi.
Örnek Vakalar
🔹 Teksas'ta ofis yöneticisi olarak çalışan Erika Oberhansley, yedi yıldır aynı görevde bulunduğunu ve daha yüksek ücretli iş arayışlarının sonuçsuz kaldığını söyledi.
🔹 Oberhansley, muhasebe alanına geçebilmek için Intuit'in muhasebe sertifika programına kayıt yaptırdı.
🔹 Dijital iletişim alanında çalışan Erich Eilenberger ise bağış toplama deneyimini öne çıkararak farklı bir üniversitede daha üst düzey bir pozisyona geçti.
Kamu Sektöründe Daha Yaygın
🔹 Araştırmaya göre kariyer durgunluğu en sık kamu yönetimi alanında çalışanlarda görülüyor.
🔹 Bu alandaki çalışanların yaklaşık yüzde 30'u kariyerlerinde uzun süreli ilerleme sorunu yaşıyor.
🔹 Araştırmacılar bunun nedenlerinden birinin üst düzey pozisyon sayısının sınırlı olması olduğunu belirtti.
İş Güvencesi Algısı
🔹 Kamu kurumunda çalışan 28 yaşındaki Sidi Traore, iş güvencesinin bir yanılsama olduğunu düşündüğünü söyledi.
🔹 Traore, hafta sonları emlak sektöründe çalışarak ek gelir elde ediyor.
🔹 Traore, yüksek maaşlı bir işe sahip olunsa bile şirketlerin çalışanları istedikleri zaman işten çıkarabileceğini ifade etti.
🔹 ABD Başkanı Donald Trump'ın son sağlık kontrolüne ilişkin Beyaz Saray raporu, bazı doktorlar tarafından yetersiz ayrıntı içerdiği gerekçesiyle eleştirildi.
🔹 Trump, yıllık sağlık kontrolü kapsamında Walter Reed Ulusal Askeri Tıp Merkezi'nde yaklaşık üç saat boyunca çeşitli testlerden geçti.
🔹 Başkanın doktoru Sean Barbabella, Trump'ın güçlü kalp, akciğer ve nörolojik fonksiyonlara sahip olduğunu ve genel sağlık durumunun mükemmel olduğunu açıkladı.
Kalp Sağlığı Tartışması
🔹 Raporda koroner BT anjiyografisi, ekokardiyografi ve yapay zekâ destekli elektrokardiyogram analizinin yapıldığı belirtildi.
🔹 Yapay zekâ analizine göre Trump'ın kalp yaşı, gerçek yaşı olan 79'dan 14 yıl daha genç olarak hesaplandı.
🔹 Ancak doktorlar, raporda kalsiyum skoru, damar plakları ve damar daralmasını ölçen CAD-RADS puanı gibi önemli verilerin paylaşılmadığını belirtti.
🔹 Karotis arter ultrasonunun normal çıktığı açıklansa da ayrıntılı ölçümler raporda yer almadı.
Eksik Görülen Bilgiler
🔹 Bazı uzmanlar, ekokardiyografide kalbin her kasılmada pompaladığı kan oranını gösteren ejeksiyon fraksiyonu değerinin açıklanmadığını vurguladı.
🔹 Trump'ın 2018 sağlık raporunda bu değere yer verilmişti.
🔹 Beyaz Saray, raporun genel bulguları özetlemek amacıyla hazırlandığını ve ayrıntıların bulunmamasının klinik açıdan önemli bir anormallik olmadığı anlamına geldiğini savundu.
Prostat ve Yaş Faktörü
🔹 Trump iki hafta içinde 80 yaşına girecek.
🔹 Raporda prostat kanseri taramasında kullanılan PSA değeri 1 ng/mL olarak açıklandı.
🔹 Bu değer önceki ölçümlere göre daha yüksek olsa da sağlıklı kabul edilen aralıkta bulunuyor.
Bacak Şişliği
🔹 Trump geçen yıl alt bacaklarındaki şişlik nedeniyle Walter Reed Hastanesi'ne üç kez gitmişti.
🔹 Doktorlar bu durumu kronik venöz yetmezlik olarak teşhis etmişti.
🔹 Son raporda hafif alt bacak şişliğinin sürdüğü ve geçen yıla göre iyileşme görüldüğü belirtildi.
🔹 Ancak iyileşmenin nedeni açıklanmadı.
🔹 Trump daha önce kompresyon çorabı kullanmak istemediğini söylemişti.
Kolesterol Sonuçları
🔹 Trump'ın HDL kolesterol değeri 70 mg/dL olarak ölçüldü.
🔹 LDL kolesterol değeri ise 53 mg/dL olarak açıklandı.
🔹 Rapora göre Trump kolesterol kontrolü için rosuvastatin ve ezetimib kullanıyor.
🔹 Bazı doktorlar bu sonuçların son derece iyi seviyelerde olduğunu belirtti.
Diğer Sağlık Konuları
🔹 Raporda Trump'ın bu yılın başlarında yaşadığı boyun döküntüsüne ilişkin bilgi yer almadı.
🔹 Daha önce yayımlanan bir açıklamada koruyucu bir krem kullandığı belirtilmiş ancak rahatsızlığın adı açıklanmamıştı.
🔹 Rapor ayrıca Trump'ın ellerindeki morlukları sık el sıkışmaya ve aspirin kullanımına bağladı.
🔹 Trump daha önce doktorunun tavsiye ettiğinden daha fazla aspirin kullandığını söylemişti.
Uzman Görüşleri
🔹 Bazı doktorlar raporun önceki sağlık sorunlarına sınırlı şekilde değinmesini ve birçok standart veriyi içermemesini eksiklik olarak değerlendirdi.
🔹 Texaslı damar cerrahı William Shutze, raporun Trump'ın yaşı dikkate alındığında "gerçek olamayacak kadar iyi" göründüğünü söyledi.
🔹 Beyaz Saray ise Trump'ın sağlık durumuna ilişkin tarihteki birçok başkandan daha fazla bilgi paylaştığını savundu.
🔹 Wall Street Journal, ABD Adalet Bakanlığı dosyalarına dayanarak Bill Gates'in Jeffrey Epstein ile ilişkileri ve özel hayatına ilişkin yeni ayrıntıları yayımladı.
🔹 Haberde, Gates'in kamuoyundaki imajının Epstein dosyalarının ardından ciddi şekilde zarar gördüğü belirtildi.
İlişkiler ve Epstein Bağlantısı
🔹 Bill Gates, şubat ayında Gates Vakfı çalışanlarıyla yaptığı toplantıda Epstein'ın e-postalarında yer alan iki evlilik dışı ilişkiyi kabul etti.
🔹 Konuya yakın bazı kişiler, boşanma sürecinde 20'den fazla evlilik dışı ilişki iddiasının gündeme geldiğini söyledi.
🔹 Adalet Bakanlığı dosyalarına göre Jeffrey Epstein, Gates'in bazı evlilik dışı ilişkilerinden haberdardı.
🔹 Gates'in sözcüsü, Epstein ile yasa dışı herhangi bir faaliyette bulunmadığını ve onunla görüşmüş olmasının bir hata olduğunu kabul ettiğini söyledi.
Microsoft ile İlişkiler
🔹 Gates, bu yıl Microsoft'un yıllık CEO zirvesine bağlı geleneksel etkinliklerden dışlandı.
🔹 Gates normalde şirketin CEO zirvesi kapsamında Washington eyaletindeki evinde akşam yemeği düzenliyordu.
🔹 Ancak mayıs ayındaki etkinlik öncesinde ekibine bu yıl bu organizasyonun yapılmamasının daha uygun olacağı bildirildi.
🔹 Microsoft, Gates'e gelecek yılki CEO Zirvesi için davet gönderildiğini açıkladı.
TerraPower Bağlantısı
🔹 Gates tarafından kurulan nükleer enerji şirketi TerraPower'ın CEO'su, çalışanlara Epstein dosyalarının şirketle ilgili olmadığını söyledi.
🔹 Ancak Gates'in söz ettiği ilişkilerden birindeki Rus nükleer fizikçinin TerraPower ile yakın bağlantıları olduğu ortaya çıktı.
🔹 Kadın bilim insanı 2010-2012 yılları arasında TerraPower'da çalıştı.
🔹 Gates'in sözcüsü, TerraPower çalışanlarıyla uygunsuz bir ilişki yaşamadığını söyledi.
Netflix Belgeseli
🔹 Gates çalışanlarının 2024 yılında yayımlanan bir Netflix belgeselinin hazırlık sürecinde yer aldığı ortaya çıktı.
🔹 İç yazışmalara göre Gates Ventures yöneticileri, Gates ve üst düzey bir yöneticinin bölümleri izlemesinin ardından yapım ekibine geri bildirim verdi.
🔹 Yapım ekibine daha fazla Bill Gates görüntüsü çekilmesi ve ek kurgu çalışmaları yapılması tavsiye edildi.
🔹 Belgelerde finansman gerekmesi halinde projenin desteklenebileceğine dair ifadeler de yer aldı.
🔹 Belgesel tamamlandığında Gates Ventures'tan bir yöneticinin yapımcı olarak listelenmesi ekip içinde şaşkınlık yarattı.
🔹 Netflix, Gates veya ekibinin belgeselin finansmanına katkı yaptığına dair bilgileri olmadığını açıkladı.
🔹 Michael Saylor'ın kurduğu ve büyük Bitcoin rezervleriyle bilinen Strategy, geçen hafta 32 Bitcoin sattığını açıkladı.
🔹 Şirket satıştan yaklaşık 2,5 milyon dolar gelir elde etti.
🔹 Bu işlem, şirketin 2022 yılındaki kripto para piyasası çöküşünden bu yana gerçekleştirdiği ilk Bitcoin satışı oldu.
Satışın Nedeni
🔹 Strategy, elde edilen gelirin imtiyazlı hisse senedi sahiplerine yapılacak temettü ödemelerinde kullanılacağını bildirdi.
🔹 Şirket daha önce de temettü yükümlülüklerini karşılamak için zaman zaman Bitcoin satabileceğini açıklamıştı.
Piyasa Tepkisi
🔹 Bitcoin pazartesi günü yaklaşık yüzde 3 düşerek 71.486 dolar seviyesine geriledi.
🔹 Kripto para birimi yıl başından bu yana yaklaşık yüzde 18 değer kaybetti.
🔹 Strategy hisseleri ise gün içinde yaklaşık yüzde 6 düştü.
Saylor'ın Yaklaşımı
🔹 Michael Saylor, şirketin Bitcoin satışı yapmasının uzun vadede net satıcı olacağı anlamına gelmediğini söyledi.
🔹 Saylor, bazı Bitcoin'lerin satılarak daha fazla Bitcoin alınmasının mümkün olduğunu belirtti.
🔹 Saylor, "Bir Bitcoin satıp 10 Bitcoin daha alırsanız teknik olarak bir Bitcoin satmış olursunuz ama ekonomik olarak dokuz Bitcoin satın almış olursunuz" dedi.
Şirketin Bitcoin Varlığı
🔹 Strategy'nin elinde yaklaşık 843.706 Bitcoin bulunuyor.
🔹 Bu varlıkların güncel piyasa değeri 60 milyar doların üzerinde bulunuyor.
Bitcoin Stratejisinin Evrimi
🔹 Saylor, 2020 yılında yazılım şirketi MicroStrategy'nin bilançosunu Bitcoin alımları için kullanmaya başladı.
🔹 Şirket daha sonra hisse satışları ve dönüştürülebilir tahvil ihracıyla milyarlarca dolarlık kaynak sağlayarak Bitcoin biriktirmeyi sürdürdü.
🔹 Strategy, 2024 yılında dönüştürülebilir tahvil piyasasından 6,2 milyar doların üzerinde fon topladı.
İmtiyazlı Hisseler
🔹 Şirket son dönemde Strike, Stretch, Strife, Stride ve Stream adlı yüksek getirili imtiyazlı hisse ürünleri çıkardı.
🔹 Bireysel yatırımcılar özellikle yüksek temettü getirileri nedeniyle bu ürünlere yoğun ilgi gösterdi.
🔹 Stretch hisselerinin değişken temettü getirisi son dönemde yüzde 11,5 seviyesinde bulunuyordu.
Temettü Endişeleri
🔹 Bazı yatırımcılar şirketin uzun vadede bu yüksek temettüleri sürdürebilme kapasitesi konusunda şüphe duyuyor.
🔹 Strategy geçen yıl temettü ödemelerini finanse etmek için 1,44 milyar dolarlık nakit rezerv oluşturdu.
🔹 Düzenleyici başvuruya göre bu rezerv son durumda yaklaşık 900 milyon dolara geriledi.
🔹 Estonya, tüm 10. ve 11. sınıf öğrencilerine okulda kullanmaları için ücretsiz ChatGPT hesabı sağladı.
🔹 Program kapsamında yaklaşık 20 bin öğrenciye yapay zekâ erişimi verildi.
🔹 Ülke, öğrencilerin zaten yaygın şekilde yapay zekâ kullandığını tespit ettikten sonra yasaklama yerine eğitim yöntemlerini değiştirmeyi tercih etti.
Eğitim Yaklaşımı
🔹 Estonya'da öğretmenler yapay zekâyı sınıf içi çalışmalarla birleştiren yeni yöntemler uyguluyor.
🔹 Bazı derslerde öğrenciler ChatGPT ile tarihî karakterler rolünde sohbet ediyor ve ardından deneyimlerini sınıfta tartışıyor.
🔹 Bazı öğretmenler öğrencilerden kompozisyonları önce elle yazmalarını, ardından yapay zekâ yardımıyla geliştirmelerini istiyor.
🔹 Bazı okullar ise ters yüz edilmiş sınıf modeline geçerek öğrencilerin yeni konuları önce yapay zekâ desteğiyle evde keşfetmesini sağlıyor.
Özel ChatGPT Sürümü
🔹 Programın merkezinde, öğrencilerin ödevlerini doğrudan yapmayan özel bir ChatGPT sürümü bulunuyor.
🔹 Bu sürüm cevap vermek yerine öğrencilerin düşünmesini teşvik eden sorular soruyor ve çalışma planı oluşturmalarına yardımcı oluyor.
🔹 Nisan ayında benzer şekilde özelleştirilmiş bir Google Gemini sürümü de öğrencilere sunulmaya başlandı.
Araştırma Çalışmaları
🔹 Estonyalı araştırmacılar, Stanford Üniversitesi ve OpenAI ile birlikte öğrencilerin bilişsel becerilerini program öncesinde ve sonrasında ölçüyor.
🔹 İlk sonuçların yıl sonunda açıklanması bekleniyor.
🔹 Çalışma; muhakeme, bilgi kalıcılığı ve özgüven gibi alanlarda yapay zekânın etkisini incelemeyi amaçlıyor.
Öğrencilerin Tepkileri
🔹 Öğrencilerin yaklaşık yüzde 62'si verilen ChatGPT hesabını etkinleştirdi.
🔹 Yaklaşık yüzde 35'i sistemi düzenli kullanıyor.
🔹 Bazı öğrenciler yapay zekâyı konu araştırmak ve sınavlara hazırlanmak için kullandıklarını söyledi.
🔹 Bazıları ise ödevlerini doğrudan yaptırabilmek için standart ChatGPT sürümünü tercih ediyor.
🔹 Bir grup öğrenci ise yapay zekâyı tamamen reddediyor.
Endişeler
🔹 17 yaşındaki öğrenci Kadi-Ly Lestal, yapay zekânın zihinsel tembelliğe yol açabileceğinden korktuğu için kullanmadığını söyledi.
🔹 Bazı öğrenciler veri merkezlerinin su tüketimi ve ABD'li teknoloji şirketlerine yönelik siyasi eleştiriler nedeniyle yapay zekâ kullanımına karşı çıkıyor.
🔹 Öğrencilerden bazıları özel okul sürümünün sorulara doğrudan cevap vermek yerine sürekli yeni sorular sormasından şikâyet ediyor.
Programın Gerekçesi
🔹 2024 yılında yapılan araştırma, Estonya'daki lise öğrencilerinin yüzde 90'dan fazlasının öğrenme amaçlı üretken yapay zekâ kullandığını ortaya koydu.
🔹 Aynı dönemde öğretmenlerin yalnızca yaklaşık yarısı bu araçları kullanıyordu.
🔹 Estonya Eğitim Bakanı Kristina Kallas, hiçbir şey yapmamanın en kötü seçenek olduğunu söyledi.
Araştırma Bulguları ve Riskler
🔹 Bazı araştırmalar, yapay zekâya aşırı bağımlı öğrencilerin yardım olmadan yapılan sınavlarda daha düşük performans gösterebildiğini ortaya koyuyor.
🔹 Türkiye'de gerçekleştirilen ve sıkça atıf yapılan bir çalışmada, ChatGPT kullanan lise matematik öğrencilerinin uygulama notları yükselirken yardım almadan girdikleri sınavlarda performansları yüzde 17 geriledi.
🔹 Aynı araştırma, cevap vermek yerine yönlendiren özel yapay zekâ sürümlerini kullanan öğrencilerde bu düşüşün neredeyse görülmediğini gösterdi.
🔹 Bazı Estonyalı öğretmenler yapay zekânın başarılı öğrenciler ile zorlanan öğrenciler arasındaki farkı daha da büyütebileceği uyarısında bulunuyor.
🔹 Öğretmen Agne Kosk, öğrencilerin zihinsel çabayı sınıf içinde göstermeye devam etmesi gerektiğini söyledi.
🔹 Volkswagen, Çin pazarı için özel olarak geliştirdiği yeni nesil araçlarla dünyanın en büyük otomobil pazarındaki konumunu yeniden güçlendirmeyi hedefliyor.
🔹 Şirket, son yıllarda yerli elektrikli araç üreticilerinin yükselişi nedeniyle Çin'de ciddi pazar payı kaybetti.
🔹 Volkswagen, bu kayıpları tersine çevirmek için "Çin'de, Çin için" stratejisini uygulamaya koydu.
Çin'deki Dönüşüm
🔹 Volkswagen, Hefei kentinde yeni geliştirme tesisleri kurmak ve yerel teknoloji şirketleriyle ortaklıklar yapmak için 3,5 milyar dolar yatırım gerçekleştirdi.
🔹 Amaç, Alman merkezli karar alma süreçlerinden bağımsız hareket ederek Çinli tüketicilerin beklentilerine daha hızlı uyum sağlamak.
🔹 Volkswagen CEO'su Oliver Blume, Çin otomotiv sektörünü teknoloji döngülerinin daha kısa ve rekabetin daha yoğun olduğu bir ortam olarak tanımladı.
Yeni Modeller
🔹 Volkswagen bu yıl Çin'de 20'den fazla yeni model piyasaya sürmeyi planlıyor.
🔹 İlk modellerden biri olan ID. Unyx 07, gelişmiş merkezi bilgisayar sistemi sayesinde daha yüksek seviyede otonom sürüş ve yapay zekâ özellikleri sunuyor.
🔹 Araç, yoğun otoyol trafiğinde ve kapalı otoparklarda kendi kendine hareket edebiliyor.
🔹 Dijital asistan aracılığıyla sesli komutlarla cam açma gibi özellikler de araçta bulunuyor.
Çinli Şirketlerle Ortaklıklar
🔹 Volkswagen, sürücüsüz araç teknolojisini Pekin merkezli Horizon Robotics ile birlikte geliştirdi.
🔹 Şirket 2023 yılında Çinli elektrikli araç üreticisi Xpeng'in yaklaşık yüzde 5 hissesini satın aldı.
🔹 Xpeng'in teknolojisi, yeni araçların elektronik altyapısının geliştirilmesinde kullanıldı.
🔹 Böylece geçmişte Alman teknolojisinin Çin'e aktarılması modelinin tersine, artık Çinli şirketler Volkswagen'e teknoloji sağlıyor.
Mali Durum
🔹 Volkswagen'in Çin'deki kârı son yıllarda sert şekilde geriledi.
🔹 Şirket, Çin operasyonlarından bu yıl 500 milyon doların altında kâr bekliyor.
🔹 Yaklaşık on yıl önce bu rakam 5 milyar dolar seviyesindeydi.
🔹 Volkswagen, yatırımların etkisinin 2027 yılından itibaren daha belirgin hale geleceğini öngörüyor.
Marka Sorunu
🔹 Otomotiv danışmanı Michael Dunne, Çinli tüketicilerin geçmişte Volkswagen'i kaliteyle ilişkilendirdiğini, bugün ise markayı yaşlı ve eski olarak gördüğünü söyledi.
🔹 Şirket genç tüketicileri çekmek amacıyla 2024 yılında Unyx alt markasını oluşturdu.
🔹 Audi markası da yeni E7X modelinde geleneksel dört halka logosu yerine marka adını öne çıkaran yeni bir tasarımla tanıtıldı.
Rekabet ve Riskler
🔹 Analistler, Volkswagen'in yeni araçlarının önceki nesle göre büyük ilerleme kaydettiğini ancak Çin otomotiv teknolojisinin en ileri seviyesini temsil etmediğini belirtiyor.
🔹 Huawei'nin sürücüsüz sistemleri hâlihazırda stabilize edilmemiş yollarda çalışabilirken Volkswagen'in şehir içi otonom sürüş sistemi yılın ilerleyen dönemlerinde devreye girecek.
🔹 Çin otomobil satışları nisanda üst üste yedinci ay düşüş gösterdi.
🔹 Elektrikli araç satışları ise devlet teşviklerinin sona ermesinin ardından zayıfladı.
İhracat Planları
🔹 Volkswagen, Çin'de geliştirdiği elektrikli araçları Güneydoğu Asya, Orta Doğu ve Güney Amerika'ya ihraç etmeyi planlıyor.
🔹 Şirket bu modelleri Avrupa'da satmayı planlamıyor.
🔹 ABD pazarı ise fiilen kapalı durumda bulunuyor.
🔹 Blume, Avrupa'da geliştirilen araçların tüm dünyaya satıldığı geleneksel iş modelinin artık sona erdiğini söyledi.
🔹 ABD ile İran arasındaki savaşın başlangıcında Umman, Tahran ile arka kanal diplomasisi kurarak Körfez ülkelerinin hava koridorlarını yeniden açmasına yardımcı oldu.
🔹 Ancak Washington son dönemde Umman'ın İran'a yönelik tutumunu ABD karşıtı olarak değerlendirmeye başladı.
🔹 ABD'li ve Arap yetkililere göre Trump yönetimi, Umman'a taraf seçmesi ve İran ile diplomatik ilişkilerini kesmesi yönünde baskı yapıyor.
ABD'nin Baskısı
🔹 Trump yönetimi son günlerde Umman'a yaptırım uygulama ve hatta ülkeyi bombalama tehdidinde bulundu.
🔹 Bu tehditler, Umman'ın İran ile birlikte Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilerden ücret almayı planladığı yönündeki yeni bir ABD istihbarat değerlendirmesinin ardından geldi.
🔹 Umman ise böyle bir planı bulunduğunu defalarca reddetti.
Umman'ın Tutumu
🔹 Umman Enformasyon Bakanı Abdullah el-Harrasi, ülkesinin ABD ve diğer ortaklarla bölgesel istikrar için çalışmaya hazır olduğunu söyledi.
🔹 Umman savaş boyunca ABD ile İran arasında denge kurmaya çalıştı.
🔹 Arap yetkililere göre Muskat yönetimi bu yaklaşımın kalıcı barış ihtimalini artırdığına inanıyor.
Hürmüz Boğazı Tartışması
🔹 ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Umman'ın gemilerden geçiş ücreti alması halinde yaptırımlarla karşılaşabileceğini söyledi.
🔹 Ertesi gün Umman'ın Washington Büyükelçisi Talal Alrahbi'nin kendisine böyle bir plan bulunmadığı güvencesi verdiğini açıkladı.
🔹 Umman, ticaret ve enerji akışının serbest şekilde sürmesini desteklediğini belirtti.
🔹 El-Harrasi, deniz ulaşım özgürlüğüne yönelik her tehdidin uluslararası toplumun çıkarlarına zarar vereceğini söyledi.
İran ile İlişkiler
🔹 Umman, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndan geçiş ücretleri talep etmesini kınayan Birleşmiş Milletler açıklamasını imzalamayan tek Körfez ülkesi oldu.
🔹 Savaş sırasında İran, diğer Körfez ülkelerine kıyasla Umman'a çok daha sınırlı saldırılar düzenledi.
🔹 Umman Sultanı Heysem bin Tarık el Said, Ali Hamaney'in ölümünün ardından İran'ın yeni dini lideri olarak göreve gelen Mücteba Hamaney'i tebrik eden tek Körfez lideri oldu.
ABD ile Gerilim
🔹 ABD'li yetkililer, Trump yönetiminin Umman'a yönelik güvensizliğinin savaş öncesinde Umman Dışişleri Bakanı Bedr el-Busaidi'nin diplomatik çözümün yakın olduğu yönündeki açıklamalarından sonra arttığını söyledi.
🔹 ABD'li yetkililere göre o dönemde İran'ın nükleer faaliyetlerini sınırlandırmaya yönelik ciddi bir teklif bulunmuyordu.
🔹 Trump yönetimi daha sonra diplomatik süreçlerde Umman'ı geri planda bırakmaya çalıştı.
Bölgesel Tepkiler
🔹 Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan da Umman'ın İran'a fazla yakın olduğunu düşünüyor.
🔹 Arap yetkililere göre Umman, İran saldırılarını kınayan ortak bölgesel açıklamalara katılmayı sistematik şekilde reddetti.
🔹 İran'a ait insansız hava araçları Umman limanlarını vurduğunda bile Muskat yönetimi Tahran'ı doğrudan sorumlu tutmadı.
Diplomatik Rol
🔹 Umman, ABD ile yaklaşık 200 yıllık diplomatik ilişkilere sahip.
🔹 Ülke, 1980'lerde İran-Irak savaşını sona erdirmeye yönelik görüşmelere ev sahipliği yaptı.
🔹 Umman ayrıca 2015 İran nükleer anlaşmasına giden süreçte Washington ile Tahran arasındaki gizli görüşmelere aracılık etti.
🔹 Son yıllarda da ABD ile İran arasındaki nükleer müzakerelerin çeşitli turlarında arabulucu rolü üstlendi.
🔹 Otizm terapisi sektörü, artan teşhis oranları, sigorta kapsamının genişlemesi ve yeni hizmet sağlayıcıların pazara girmesiyle milyarlarca dolarlık bir endüstri haline geldi.
🔹 Sigortacılar ve işverenler, bazı şirketlerin hayali hizmetler, şişirilmiş çalışma saatleri ve düşük eğitimli personelle verilen hizmetler için aşırı ücret talep ettiğini belirtiyor.
Usulsüzlük İddiaları
🔹 Aetna, otizm terapisi sağlayıcılarıyla ilgili muhtemel dolandırıcılık ve kötüye kullanım tespitlerinin 2024-2025 döneminde yüzde 300 arttığını açıkladı.
🔹 Şirket, bu yıl da vakaların yaklaşık yüzde 50 daha artma yolunda olduğunu bildirdi.
🔹 İncelemelerde eksik kayıtlar, aynı saat için birden fazla hizmet faturası ve gerçekte bulunmayan adreslerde hizmet verilmiş gibi gösterilmesi gibi uygulamalar tespit edildi.
Sektördeki Harcama Patlaması
🔹 Büyük işverenlerin sağlık planlarında otizm terapisi harcamaları 2021-2025 arasında iki katına çıkarak 108 milyon dolara ulaştı.
🔹 Bazı işverenlerde otizm terapisi harcamaları rutin doktor ziyaretleri ve kemoterapi masraflarını geride bıraktı.
🔹 Blue Cross Blue Shield of Arizona, hasta başına harcamaların son iki yılda yaklaşık yüzde 30 yükseldiğini açıkladı.
Personel Yapısı
🔹 Otizm terapisinin büyük bölümü davranış teknisyenleri tarafından veriliyor.
🔹 Bu çalışanların çoğu yalnızca lise diplomasına sahip ve bazı eyaletlerde saatlik yaklaşık 20 dolar ücret alıyor.
🔹 ABD'de kayıtlı davranış teknisyeni sayısı 2019'dan 2025 sonuna kadar yüzde 457 artarak yaklaşık 535 bine yükseldi.
Perfect Child Vakası
🔹 New Jersey'de yaşayan Carolina Lopez, otizmli oğlu için bekleme listeleri nedeniyle Perfect Child adlı şirketten hizmet almaya başladı.
🔹 Şirket aileye cepten ödeme çıkmayacağını ve hizmete hemen başlanacağını söyledi.
🔹 Sigorta kayıtlarına göre şirket bazı günlerde çocuk için 30 bin doların üzerinde günlük ücret talep etti.
🔹 Bir vakada 70 dakikalık terapi ve gözetim hizmeti için toplam 30.500 dolarlık fatura kesildi.
🔹 Lopez, bazı günlerde faturalanan hizmetlerin hiç verilmediğini öne sürdü.
900 Bin Dolarlık Fatura
🔹 Sigorta şirketi ödemeleri durdurduktan sonra Perfect Child, Lopez'e yaklaşık 911 bin dolarlık ödeme talebi gönderdi.
🔹 Kısa süre sonra gönderilen yeni faturada borç tutarı 916 bin dolara yükseldi.
🔹 Ödeme seçenekleri arasında Zelle uygulaması da yer aldı.
🔹 Şirket mart ayında hizmet vermeyi durdurdu ve aile otizm terapisine ara verdi.
Diğer Şikâyetler
🔹 Gazete, Perfect Child'dan beş haneli veya daha yüksek sürpriz faturalar alan 10 aileyle görüştü.
🔹 Bazı aileler ödeme tahsili amacıyla dava edildi.
🔹 Bir aile için iki ayda toplam 510 bin dolarlık fatura kesildiği belirtildi.
🔹 Başka bir aile, yaklaşık dokuz aylık hizmet karşılığında yüz binlerce dolarlık ödeme yapıldığını ve terapilerin zaman zaman çocuğu bahçedeki salıncakta sallamaktan ibaret olduğunu söyledi.
Şirket Hakkındaki İddialar
🔹 Perfect Child'ın sağlık planlarına saat başına 13 bin dolara kadar ücret yansıttığı belirtildi.
🔹 Bu rakamın, ağ içi sağlayıcılara ödenen ortalama ücretlerin yaklaşık 150 katına ulaştığı ifade edildi.
🔹 Şirketle bağlantılı kuruluşlar 2024 sonundan bu yana en az 19 aileye ve işverene ödeme tahsili amacıyla dava açtı.
Düzenleme Tartışmaları
🔹 Uzmanlar, birçok eyalette otizm terapisi merkezi açmanın kreş açmaktan daha az denetime tabi olduğunu belirtiyor.
🔹 Indiana eyaleti, Medicaid programına yeni otizm terapisi sağlayıcılarının kabulünü geçici olarak durdurmaya hazırlanıyor.
🔹 Sigorta şirketleri, sektördeki dolandırıcılık, israf ve kötüye kullanım vakalarına karşı yeni denetim programları geliştirdiklerini açıkladı.
🔹 Tayvan Hava Kuvvetleri'ne ait bir T-34C eğitim uçağı salı günü eğitim görevi sırasında düştü.
🔹 Kazada Yarbay Kuo Chun-nan ve Yarbay Lu Chi-yu hayatını kaybetti.
🔹 Uçak, yerel saatle 08.08'de Kaohsiung'daki Gangshan Hava Üssü'nde düştü.
Kaza ve Soruşturma
🔹 Hava kuvvetleri, uçağın motor arızası senaryosunun simüle edildiği eğitim uçuşu sırasında düştüğünü açıkladı.
🔹 Kuyruk numarası 3414 olan uçak, Hava Kuvvetleri Akademisi pistinin kuzey ucuna yakın bölgede yere çakıldı.
🔹 Kazanın nedeni hakkında soruşturma başlatıldı.
🔹 Savunma Bakanı Wellington Koo Li-hsiung kapsamlı inceleme talimatı verdi.
🔹 Kaohsiung savcıları, askeri polis ve uçuş emniyeti uzmanlarıyla birlikte soruşturma yürütmeye başladı.
Pilotlar
🔹 46 yaşındaki Kuo Chun-nan, 2004 yılında Hava Kuvvetleri Akademisi'nden mezun oldu ve T-34 uçaklarında 2.172 saatin üzerinde uçuş tecrübesine sahipti.
🔹 41 yaşındaki Lu Chi-yu ise 2008 mezunuydu ve aynı uçak tipinde 2.114 saatin üzerinde uçuş gerçekleştirmişti.
🔹 Her iki pilot da evliydi ve deneyimli eğitim pilotları olarak görev yapıyordu.
Hükümetin Tepkisi
🔹 Tayvan lideri Lai Ching-te hayatını kaybeden pilotların ailelerine taziye mesajı gönderdi.
🔹 Lai, kazanın nedeninin hızla ortaya çıkarılması ve benzer olayların önlenmesi için özel görev gücü kurulması talimatını verdi.
T-34 Filosuna Yönelik Tartışmalar
🔹 Kaza, Tayvan'ın yaşlanan T-34 eğitim uçağı filosuna ilişkin tartışmaları yeniden gündeme getirdi.
🔹 ABD yapımı T-34C Mentor uçakları 1985 yılından beri hizmet veriyor.
🔹 Bu uçaklar, savaş uçaklarına geçmeden önce hava kuvvetleri öğrencilerinin kullandığı ilk eğitim platformu olarak görev yapıyor.
🔹 Tayvan başlangıçta 49 adet T-34C satın aldı.
🔹 Kazalar ve hizmet dışı kalmalar nedeniyle aktif filonun bugün 30'un biraz üzerinde uçaktan oluştuğu tahmin ediliyor.
Güvenlik Endişeleri
🔹 T-34'lerin hizmete girişinden bu yana 13 uçuş emniyeti olayı yaşandı.
🔹 Bu kazalarda salı günkü olay dahil toplam 12 pilot hayatını kaybetti.
🔹 Uçakların 2033 yılına kadar hizmette kalması planlanıyor.
🔹 Askeri planlamacılar, yerlerine yerli bir tasarım mı geliştirileceği yoksa yurt dışından yeni uçak mı alınacağı konusunda henüz karar vermedi.
🔹 Yaşlanan gövdeler, yedek parça sorunları ve fırlatma koltuğu bulunmaması son yıllarda artan endişeler arasında yer alıyor.
Siyasi Tepkiler
🔹 İktidardaki Demokratik İlerleme Partisi, eğitim prosedürleri, bakım uygulamaları ve uçuş güvenliği sistemlerinin kapsamlı şekilde gözden geçirilmesini istedi.
🔹 Ana muhalefetteki Kuomintang da kazanın nedeninin ortaya çıkarılması ve eğitim ile bakım süreçlerinin incelenmesi çağrısında bulundu.
🔹 Kuomintang, artan jeopolitik gerilimler nedeniyle Tayvan ordusunun giderek daha zorlu görevler üstlendiğini belirtti.
🔹 Asya-Pasifik bölgesindeki şirketler, rakiplerinin gerisinde kalma korkusuyla yapay zekâya yoğun yatırım yapıyor.
🔹 Bölgede faaliyet gösteren kuruluşların yüzde 37'si, sonuçları yeterince değerlendirmeden agresif şekilde yapay zekâ yatırımı yaptığını kabul etti.
🔹 Bu oran, yüzde 20 olan küresel ortalamanın neredeyse iki katına ulaştı.
Araştırma Bulguları
🔹 Araştırma, ABD, Avrupa ve Asya-Pasifik'teki 500’den fazla çalışanı bulunan çok uluslu şirketlerden 800 teknoloji yöneticisini kapsadı.
🔹 Singapur, yapay zekâ yatırımlarının etkisini tam olarak değerlendirmeden yoğun harcama yapan şirketlerin oranıyla öne çıkan merkezlerden biri oldu.
🔹 Expereo CEO'su Ben Elms, şirketlerin tamamına yakınının yapay zekâya yatırım yaptığını ancak beklentiler ile sonuçlar arasında belirgin bir fark oluştuğunu söyledi.
Yatırımların Sonuçları
🔹 Asya-Pasifik şirketlerinin yalnızca yüzde 40'ı yapay zekâ uygulamalarının beklentileri karşıladığını veya aştığını belirtti.
🔹 Şirketler düşük kaliteli eğitim verilerini, beklenenden yüksek maliyetleri ve yetersiz performans gösteren modelleri başlıca sorunlar olarak gösterdi.
🔹 Küresel ölçekte şirketlerin yalnızca yüzde 19'u yapay zekâ projelerinin beklentileri aştığını bildirdi.
🔹 Katılımcıların sadece yüzde 5'i yapay zekâ yatırımlarının öngörüleri önemli ölçüde geride bırakarak daha iyi sonuç verdiğini söyledi.
Maliyet ve Altyapı Sorunları
🔹 Asya-Pasifik'teki teknoloji liderlerinin yüzde 41'i yapay zekâ harcamaları ve yatırım getirileri üzerindeki kontrolü kaybetmekten endişe duyuyor.
🔹 Malezya'da bu oran yüzde 54'e yükseldi.
🔹 Şirketlerin sadece yüzde 9'u mevcut ağ altyapılarının yeni yapay zekâ, bulut ve dijital girişimleri tamamen desteklemeye hazır olduğunu belirtti.
🔹 Kuruluşların yüzde 37'si ise yakın dönemde ağ altyapılarında yükseltme veya değişim yapılması gerektiğini ifade etti.
Gelecek Planları
🔹 Asya-Pasifik şirketlerinin yüzde 61'i önümüzdeki 12 ay içinde yapay zekâ ve makine öğrenimini en önemli teknoloji yatırım alanları arasında tutmayı planlıyor.
🔹 Expereo Asya-Pasifik Başkanı Eric Wong, şirketlerin yapay zekâyı büyük ölçekte destekleyebilecek ağ ve sistem altyapılarını daha yakından incelemeye başladığını söyledi.
🔹 Araştırma, özellikle Singapur ve Tayland'da esnek ve ölçeklenebilir altyapıya yönelik talebin bölge ortalamasının üzerinde olduğunu ortaya koydu.
🔹 Japonya, İngiltere ve İtalya'nın ortak yürüttüğü Global Combat Air Programme (GCAP) kapsamında geliştirilen yeni nesil savaş uçağının gecikebileceği yönündeki haberler Tokyo'da endişe yarattı.
🔹 GCAP'ın üç ülkeye ait yeni savaş uçağını 2035 yılında hizmete sokması hedefleniyor.
🔹 İngiltere'nin savunma harcamalarına ilişkin belirsizlik nedeniyle projenin birkaç yıl gecikebileceği bildirildi.
Japonya'nın Endişeleri
🔹 Gecikme ihtimali, Japonya'nın GCAP ile değiştirmeyi planladığı mevcut savaş uçaklarının kullanım süresini uzatmasını gerektirebilir.
🔹 Uzmanlar, bunun Çin'in hızla gelişen hava gücü karşısında Japonya'nın güvenlik hesaplarını zorlaştırabileceğini belirtiyor.
🔹 Daito Bunka Üniversitesi'nden Garren Mulloy, Tokyo'daki savunma çevrelerinde İngiltere'ye yönelik ciddi hayal kırıklığı ve rahatsızlık bulunduğunu söyledi.
🔹 Mulloy, İngiltere'nin projeyi yavaş ilerletmesinin Japonya'nın sabrını zorladığını ifade etti.
Finansman Sorunu
🔹 İngiltere'nin Savunma Yatırım Planı'nın açıklanması beklenenden daha uzun süre ertelendi.
🔹 Haberlere göre GCAP finansmanının ancak 2030'lu yılların ortalarında serbest bırakılması planlanıyor.
🔹 Uçağın hizmete giriş tarihinin de 2040'lı yılların başına kayabileceği değerlendiriliyor.
Ortaklıkta Belirsizlik
🔹 Analistler, üç ülkenin hâlâ net bir geliştirme takvimi ve yol haritası üzerinde uzlaşamamış olmasının Tokyo'daki kaygıları artırdığını belirtiyor.
🔹 Kanada, Avustralya, Almanya ve Suudi Arabistan gibi ülkeler projeye katılma veya gelecekte uçağı satın alma ilgisi gösterdi.
🔹 İngiltere, Japonya ve İtalya'nın nisan ayında imzaladığı geçici geliştirme sözleşmesi bu ay sona eriyor.
Japonya'nın Seçenekleri
🔹 Japonya'nın envanterinde bulunan 90'dan fazla F-2 savaş uçağı, ABD'nin F-16 platformu temel alınarak geliştirildi.
🔹 F-2'lerin Çin'in J-20 savaş uçaklarıyla kıyaslandığında daha düşük kabiliyete sahip olduğu değerlendiriliyor.
🔹 Çin ayrıca yeni nesil J-36 savaş uçağını geliştiriyor.
🔹 Japonya toplam 147 adet F-35 satın almayı kabul etti ancak teslimatlar henüz tamamlanmadı.
🔹 Mulloy'a göre Japonya'nın seçenekleri arasında kendi savaş uçağını geliştirmek, GCAP'ta İngiltere'nin rolünü azaltmak veya geçici çözüm olarak İsveç yapımı Gripen savaş uçaklarını satın almak bulunuyor.
Stratejik Sonuçlar
🔹 Uluslararası Kriz Grubu'ndan William Yang, yaşanan sorunların Japonya'nın savunma iş birliklerinde Avrupa'yı ABD'ye alternatif olarak görme yaklaşımını yeniden değerlendirmesine yol açabileceğini söyledi.
🔹 Yang, gecikmenin Japonya'nın savunma kapasitesini güçlendirme planları açısından bir gerileme olduğunu belirtti.
🔹 Buna rağmen Japonya'nın projeden ayrılmasının beklenmediğini ve Tokyo'nun İngiltere ile İtalya'yla birlikte darboğazı aşmaya çalışacağını ifade etti.
🔹 Çinli biyoteknoloji şirketi Akeso, akciğer kanserine yönelik ilacı ivonescimabın üçüncü faz klinik çalışmasında beklenenden daha güçlü sonuçlar elde ettiğini açıkladı.
🔹 Sonuçlar, ilacın ölüm riskini yüzde 34 azalttığını gösterdi.
🔹 Analistler, ivonescimabın küresel küçük hücreli dışı akciğer kanseri pazarında temel tedavilerden biri haline gelebileceğini değerlendiriyor.
Klinik Sonuçlar
🔹 Çalışmada ivonescimab kullanan hastaların medyan genel sağkalım süresi 27,9 ay oldu.
🔹 Karşılaştırma grubunda kullanılan BeOne'ın tislelizumab ilacında bu süre 23,7 ay olarak gerçekleşti.
🔹 İvonescimab kullanan hastaların yüzde 64,7'si iki yıl sonra hayatta kalırken kontrol grubunda bu oran yüzde 48,6 oldu.
🔹 Çok merkezli çalışmaya toplam 532 hasta katıldı.
🔹 Hastaların yaklaşık yüzde 92'si ileri evre veya metastatik skuamöz küçük hücreli dışı akciğer kanserine sahipti.
Sigarayla İlişkili Kanser Türü
🔹 Skuamöz hücreli akciğer kanseri sigara kullanımıyla güçlü şekilde ilişkilendiriliyor.
🔹 ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi verilerine göre bu kanser türü erkeklerde vakaların yüzde 80'iyle, kadınlarda ise yüzde 90'ıyla bağlantılı bulunuyor.
Sektörel Etki
🔹 Nomura'nın Çin sağlık araştırmaları başkanı Zhang Jialin, sonuçların hem Akeso hem de ilgili ilaç sınıfı açısından önemli bir başarı olduğunu söyledi.
🔹 Zhang, sonuçların biyoteknoloji sektöründeki yatırımcı algısını da olumlu etkileyebileceğini belirtti.
🔹 Akeso Yönetim Kurulu Başkanı Xia Yu, çalışmanın yeni bir tedavi standardı oluşturma potansiyeline sahip olduğunu söyledi.
🔹 Çalışma, Çin kaynaklı birinci sınıf yenilikçi ilacın üçüncü faz sonuçlarının 61 yıl sonra ilk kez Amerikan Klinik Onkoloji Derneği'nin genel oturumunda sunulmak üzere seçildiğini gösterdi.
Pazar Potansiyeli
🔹 Küresel küçük hücreli dışı akciğer kanseri pazarı 2024 yılında yaklaşık 20,2 milyar dolar büyüklüğe ulaştı.
🔹 Pazarın 2025'te 22,1 milyar dolara çıkması bekleniyor.
🔹 Sektör tahminlerine göre pazar büyüklüğü 2034 yılında 53,9 milyar dolara ulaşabilir.
Mevcut Onaylar
🔹 İvonescimab Çin'de iki farklı kullanım onayı aldı.
🔹 İlaç ilk olarak 2024 yılında belirli genetik mutasyona sahip akciğer kanseri hastalarında kullanım izni aldı.
🔹 2025 yılında ise PD-L1 pozitif ileri evre veya metastatik küçük hücreli dışı akciğer kanserinde birinci basamak tedavi olarak onaylandı.
🔹 OECD'nin yayımladığı rapora göre Çinli şirketler, küresel rakiplerine kıyasla üç ila sekiz kat daha fazla devlet desteği alıyor.
🔹 Raporda bu desteklerin, Çinli şirketlerin son yıllardaki küresel pazar payı artışlarının yaklaşık yüzde 60'ını sağladığı belirtildi.
🔹 Çalışma, 2005-2024 döneminde 15 temel sektörde faaliyet gösteren dünyanın en büyük 525 üretim grubunu kapsayan OECD veritabanına dayanıyor.
Desteklerin Boyutu
🔹 İncelenen sektörlerdeki toplam sanayi destekleri 2024 yılında 108 milyar dolara ulaştı.
🔹 Bu tutar şirketlerin toplam satış gelirlerinin yaklaşık yüzde 1,3'üne karşılık geldi.
🔹 Çinli şirketler dönem ortalamasında gelirlerinin yaklaşık yüzde 2,5'i kadar destek aldı.
🔹 Kuzey Amerikalı şirketlerde bu oran yüzde 0,9, Avrupalı şirketlerde ise yüzde 0,5'in altında kaldı.
Pazar Payı Etkisi
🔹 OECD, 2005-2023 döneminde Çinli şirketlerin küresel pazar payı kazanımlarının yaklaşık yüzde 60'ının devlet destekleriyle ilişkili olduğunu hesapladı.
🔹 Küresel ortalamada ise desteklerin pazar payı artışlarına katkısı yüzde 22 seviyesinde gerçekleşti.
🔹 Rapora göre Çinli şirketlerle diğer bölgelerdeki şirketler arasındaki destek farkı 2024 yılında da yüksek seviyesini korudu.
Destek Türleri
🔹 Çinli şirketlere sağlanan desteklerin büyük bölümü piyasa koşullarının altında maliyetle verilen kredilerden oluştu.
🔹 ABD'de destekler ağırlıklı olarak vergi avantajları şeklinde sağlandı.
🔹 Avrupa'da ise doğrudan devlet hibeleri daha yaygın destek aracı olarak öne çıktı.
🔹 OECD, Çin'in devlet bankalarının ağırlıklı olduğu finansal yapısının düşük maliyetli kredi desteğini kolaylaştırdığını belirtti.
Çin'den Tepki
🔹 Avrupa Birliği Çin Ticaret Odası (CCCEU), OECD'nin destekleri ölçme yöntemine itiraz etti.
🔹 Oda, raporun Çin'in devlet ağırlıklı finans sisteminin özelliklerini ihlal gibi değerlendirdiğini savundu.
🔹 CCCEU, raporun ABD ve Avrupa Birliği'nin Çinli şirketlere yönelik ilave ticaret önlemlerine gerekçe oluşturabileceği uyarısında bulundu.
Sektörel Dağılım
🔹 OECD verilerine göre en fazla destek alan sektörler güneş panelleri, yarı iletkenler, alüminyum, çelik ve gemi inşası oldu.
🔹 Bu sektörlerin büyük bölümü son yıllarda Pekin ile Batılı ülkeler arasındaki ticaret anlaşmazlıklarının merkezinde yer aldı.
🔹 CCCEU, Avrupa'da faaliyet gösteren Çinli şirketlere uyum ve destek denetimlerini hızlandırmaları çağrısında bulundu.
🔹 ABD Başkanı Donald Trump, İran ile yürütülen diplomatik görüşmelerin "çok sıkıcı olmaya başladığını" söyledi.
🔹 CNBC'ye konuşan Trump, müzakerelerin sona ermesi ihtimaliyle ilgili olarak "Umurumda değil. Biterse biter" dedi.
🔹 Trump, "Gerçekten umurumda değil. Hiç umurumda değil" ifadelerini kullandı.
Müzakerelerde Gerilim
🔹 İranlı yetkililerin, Lübnan'da devam eden İsrail saldırıları ve Basra Körfezi'ndeki düşük yoğunluklu çatışmalar nedeniyle görüşmeleri durdurmayı değerlendirdiği yönünde haberler çıktı.
🔹 Buna rağmen Trump aynı gün sosyal medya hesabında İran ile görüşmelerin "hızlı bir şekilde" sürdüğünü yazdı.
Anlaşma Üzerindeki Anlaşmazlıklar
🔹 Trump'ın cuma günü İran ile üzerinde çalışılan ön anlaşmanın şartlarını sertleştirdiği bildirildi.
🔹 Trump'ın özellikle İran'a ait dondurulmuş fonların serbest bırakılması ve yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stoklarının geleceği konularında çekinceler taşıdığı belirtildi.
Savaşın Siyasi Etkileri
🔹 İran savaşı başladığından bu yana benzin fiyatlarında önemli artış yaşandı.
🔹 ExxonMobil'den üst düzey bir yetkili fiyatların daha da yükselebileceği uyarısında bulundu.
🔹 Cumhuriyetçi Parti içinde de savaşın seçmenler arasında popüler olmadığı yönündeki değerlendirmeler dikkat çekiyor.
Trump'ın Tutumundaki Değişim
🔹 Trump son aylarda İran'a yönelik söylemlerinde sert değişiklikler yaptı.
🔹 Daha önce İran'ı yok etmekle tehdit eden Trump, daha sonra ateşkes ilan edildiğini ve İran'ın ABD şartlarını kabul ettiğini söylemişti.
🔹 Ardından İran'ın ABD şartlarını kabul etmediğinden şikâyet etti.
🔹 Mart ayında ise İran krizinin kısa sürede çözüleceğini öngörmüş ve "Bunda sıkıcı hiçbir şey yok" demişti.
🔹 Son açıklamalarında ise aynı süreci "çok sıkıcı" olarak nitelendirdi.
🔹 Venezuela'nın doğusundaki Cumaná kenti, bir zamanlar Toyota Land Cruiser üreten ve Güney Amerika'ya gıda ihraç eden önemli bir sanayi merkeziyken bugün ciddi altyapı ve ekonomik krizle karşı karşıya bulunuyor.
🔹 Kentte içme suyu kıtlığı, günlük elektrik kesintileri ve kamu hizmetlerindeki çöküş yaşamı zorlaştırıyor.
🔹 Yaklaşık 500 bin nüfuslu şehirde birçok bölge savaş sonrası bir kenti andıran görüntüler sergiliyor.
Geçmişten Bugüne
🔹 Cumaná, Hugo Chávez'in iktidara gelişinden önce Venezuela'nın başlıca sanayi merkezlerinden biri olarak görülüyordu.
🔹 Kent, Karayipler bölgesinin önemli balıkçılık ve konserve üretim merkezlerinden biriydi.
🔹 Tersaneler ticari balıkçı gemileri üretiyor, Toyota fabrikası ise Land Cruiser montajı yapıyordu.
Kamulaştırmaların Etkisi
🔹 Chávez dönemindeki devletleştirme politikaları Cumaná ve Sucre eyaletinde yoğun şekilde uygulandı.
🔹 Kamulaştırmalar sonrası özel sermayenin çekilmesi konserve sektörünü zayıflattı.
🔹 Devlete ait diğer işletmelerdeki üretim düşüşü nedeniyle konserve fabrikaları metal kutu temin etmekte zorlandı.
🔹 Çok sayıda fabrika kapandı, bazıları ise terk edilmiş durumda bulunuyor.
🔹 Toyota'nın montaj tesisi de ekonomik kriz ve üretim sorunları nedeniyle faaliyetlerini sonlandırdı.
Su Krizi
🔹 Şubat ayında su sağlayan rezervuardaki bir tünelde meydana gelen heyelan sistem genelinde krize yol açtı.
🔹 Yetkililer su kullanımını ciddi şekilde kısıtlayan bir program uygulamaya başladı.
🔹 Su tankerlerinin gelişi sırasında uzun kuyruklar ve gerginlikler yaşanıyor.
🔹 Özel tankerlerden alınan 20 litrelik bir bidon suyun fiyatı 8 dolara kadar çıkabiliyor.
🔹 Birçok okul ve işletme su yetersizliği nedeniyle faaliyetlerini durdurdu.
Toplumsal Durum
🔹 Kent sakinleri ekonomik koşulların iyileşmesini beklese de yaşam şartlarının daha da kötüleştiğini söylüyor.
🔹 Bazı mahallelerde insanlar yerel yönetim yapılarının sosyal medya paylaşımlarını ve günlük konuşmaları izlediğini öne sürüyor.
🔹 Devlet yardımlarının kesilebileceği endişesi nedeniyle bazı vatandaşlar görüşlerini açıklamaktan kaçınıyor.
Üniversitenin Çöküşü
🔹 1958'de kurulan Universidad de Oriente, Latin Amerika'nın önemli deniz araştırma merkezlerinden biriydi.
🔹 Üniversite bir dönem 15 binden fazla öğrenciye ev sahipliği yapıyordu.
🔹 Hükümet karşıtı protestoların ardından kampüste yıllar süren yağmalamalar yaşandı.
🔹 Kütüphaneler, laboratuvarlar ve binalar büyük zarar gördü.
🔹 Günümüzde yaklaşık 2 bin öğrenci eğitimine geçici yapılarda devam ediyor.
Günlük Yaşam
🔹 Elektrik kesintileri kentte neredeyse her gün birkaç saat sürüyor.
🔹 Alışveriş merkezlerinde yürüyen merdivenler ve asansörler sık sık çalışmıyor.
🔹 Klimaların devre dışı kalması nedeniyle kapalı alanlarda sıcaklık ciddi seviyelere ulaşıyor.
🔹 Kentteki açık çöp alanlarında bazı insanlar yiyecek, yakacak ve geri dönüştürülebilir malzeme topluyor.
Siyasi Destek Devam Ediyor
🔹 Kent genelinde hükümet yanlısı duvar resimleri ve sloganlar görünürlüğünü koruyor.
🔹 Bazı sakinler yaşanan sorunlara rağmen hükümetin krizi çözeceğine inandıklarını ifade ediyor.
🔹 Kendisini Chávez destekçisi olarak tanımlayan bazı vatandaşlar, su krizinin hükümetin kontrolü dışındaki nedenlerden kaynaklandığını savunuyor.
🔹 ABD'li yazılım şirketi Box, yapay zekâ teknolojilerinin yaygınlaşmasıyla birlikte 13 yeni iş pozisyonu oluşturdu.
🔹 Yeni pozisyonlar arasında yapay zekâ mimarı, yapay zekâ çözüm yöneticisi, yapay zekâ platform lideri ve yapay zekâ-veri entegrasyonu direktörü bulunuyor.
🔹 Şirket çalışan sayısının 2026 başında 2.900'den 3.000'in üzerine çıkmasını bekliyor.
Yapay Zekâ ve İstihdam
🔹 Teknoloji sektöründe birçok şirket yapay zekâ gerekçesiyle işten çıkarmalara giderken Box, yapay zekânın yeni istihdam alanları oluşturduğunu belirtiyor.
🔹 Box CEO'su Aaron Levie, hem müşterilere yapay zekâ ürünleri sattıkları hem de şirket içinde yapay zekâ kullandıkları için daha fazla çalışan işe aldıklarını söyledi.
🔹 Levie, yapay zekâ sayesinde artan verimliliğin de yeni işe alımları teşvik ettiğini ifade etti.
Yeni Meslekler
🔹 Şirket, müşterilerin yapay zekâ sistemlerini kullanmasına yardımcı olacak "forward deployed engineer" pozisyonları oluşturdu.
🔹 Bilgi teknolojileri biriminde çalışan "yapay zekâ iş otomasyonu mühendisleri", çalışanların yapay zekâyı daha verimli kullanmasına destek veriyor.
🔹 Şirket ayrıca yapay zekâ modellerinin performansını ölçen uzmanlar da istihdam ediyor.
Box'ın Yapay Zekâ Stratejisi
🔹 Box, son yıllarda yapay zekâyı belge hazırlama, sözleşme inceleme ve onay süreçleri gibi alanlara entegre etti.
🔹 Çalışanlardan kendi görevlerinin bir kısmını bırakarak diğer ekiplerin yapay zekâ kullanımına yardımcı olmaları istendi.
🔹 Şirket, yapay zekâyı ürünlerinin temel bileşenlerinden biri haline getirmeyi sürdürüyor.
Mali Sonuçlar
🔹 Box'ın son çeyrek gelirleri geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 11 arttı.
🔹 Bu, şirketin 2022'den bu yana kaydettiği en hızlı gelir artışı oldu.
🔹 Buna rağmen yatırımcılar, yapay zekânın gelecekte Box'ın yazılımlarının yerini alabileceği endişesi taşıyor.
Yazılım Mühendisliği
🔹 Şirket, yapay zekânın kod yazma yeteneklerinin gelişmesine rağmen yazılım mühendisi alımlarını yavaşlatmadığını açıkladı.
🔹 Levie, yapay zekâ ajanlarının mühendislerin üretkenliğini artırdığını ve her mühendisin artık daha fazla iş yapabildiğini söyledi.
🔹 Bu nedenle çekirdek mühendislik kadrolarını büyütmeye devam ettiklerini belirtti.
Uzman Görüşleri
🔹 Columbia Business School'dan Stephan Meier, yeni teknolojilerin tarih boyunca yeni iş alanları oluşturduğunu söyledi.
🔹 Meier, bilgisayarların yaygınlaşmasının bilgi teknolojileri departmanları ve yeni meslekler ortaya çıkarmasına benzer bir sürecin yapay zekâ alanında da yaşandığını belirtti.
🔹 Ancak yapay zekânın oluşturduğu yeni işlerin, işten çıkarmaların etkisini tamamen telafi edip etmeyeceğinin henüz belirsiz olduğu ifade ediliyor.
🔹 Tarihçi Michael Kimmage, Vladimir Putin'in Ukrayna savaşında ne belirleyici bir zafer kazanabildiğini ne de siyasi maliyet ödemeden geri çekilebildiğini savundu.
🔹 Yazıya göre Putin'in yönetim sistemi, dışarıdan istikrarlı görünse de Rusya'nın gücünü, servetini ve genç nüfusunu tüketen bir savaşın içine sıkışmış durumda.
Savaşın Etkileri
🔹 Putin savaşın finansmanını sağlamayı ve yüksek para ödemeleriyle asker toplamayı sürdürüyor.
🔹 Rusya diplomatik ve ticari ilişkilerini dünyanın önemli bölümüyle korumaya devam ediyor.
🔹 Buna rağmen savaş, Rus vatandaşlarının yaşam standartlarını aşındırıyor ve ülkenin kaynaklarını tüketiyor.
Askeri Seçeneklerin Sınırı
🔹 Rus ordusu cephede sınırlı ilerlemeler kaydetse de savaşın dinamiğini değiştirecek güçlü yeni tırmanma araçları bulunmuyor.
🔹 Zorunlu seferberlik Rusya'ya askeri avantaj sağlayabilir ancak toplum içinde ciddi tepki yaratabilir.
🔹 Nükleer silah kullanımı ise zafer garantisi vermediği gibi ABD ve Avrupa'nın sert askeri tepkisini veya Çin ile ilişkilerde kırılmayı tetikleyebilir.
Barışın Zorluğu
🔹 Putin'in mevcut cephe hattı üzerinden bir anlaşmayı kabul etmesi halinde savaşın karşılığında yalnızca Ukrayna'nın güneyinde sınırlı bir toprak kazanımı elde etmiş olacağı belirtiliyor.
🔹 Böyle bir sonuç, savaşta yakınlarını kaybeden Ruslar açısından savaşın anlamsızlığının kabulü olarak görülebilir.
🔹 Bu durum Putin'in stratejik kararlarının ve hatalarının Rusya içinde daha fazla sorgulanmasına yol açabilir.
Putinizm Çıkmazı
🔹 Yazıda Putin'in yalnızca kendisini değil, kurduğu yönetim modelini de uzun süreli bir savaşın içine hapsettiği öne sürülüyor.
🔹 Putin sonrasında benzer çizgideki bir liderin, Batı güvenlik yapılarıyla bütünleşen ve savaş deneyimi kazanmış bir Ukrayna karşısında pasif kalmasının zor olacağı belirtiliyor.
Rusya İçindeki Durum
🔹 Son dönemde internet kısıtlamaları ve ekonomik sıkıntılar nedeniyle bazı toplumsal hoşnutsuzluk işaretleri ortaya çıktı.
🔹 Ancak ülkede etkili bir savaş karşıtı hareket veya güçlü bir muhalefet partisi bulunmuyor.
🔹 Devletin ekonomi ve toplum üzerindeki geniş etkisi nedeniyle vatandaşların büyük bölümü sistemin bir parçası olarak yaşamını sürdürüyor.
🔹 Mevcut koşullarda Putin'i görevden uzaklaştırabilecek kişi veya kurum görünmediği ifade ediliyor.
Putin Sonrası Dönem
🔹 Yazı, Putin'in zamanla güçlü bir otoriter lider haline geldiğini ancak devlet yönetimi ve ekonomi alanında zayıf performans sergilediğini savunuyor.
🔹 Ukrayna'nın Rus topraklarına yönelik saldırılarının savaşın maliyetlerini doğrudan Rus vatandaşlarına hissettirdiği belirtiliyor.
🔹 Putin sonrası dönemde yönetim sisteminin çözülmesi halinde Rusya içinde sert bir siyasi güç mücadelesi yaşanabileceği öngörülüyor.
🔹 Yazıya göre Putin'in iktidarı sona erdiğinde, uzun yıllardır korumaya çalıştığı istikrar da ciddi biçimde sarsılabilir.
🔹 Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Uganda'da Ebola salgını hızla yayılırken sağlık çalışanları hastaları izole etmeye, temaslıları takip etmeye ve destekleyici tedavi uygulamaya çalışıyor.
🔹 Salgının merkezinde, daha önce yalnızca iki küçük salgına neden olmuş Bundibugyo virüsü bulunuyor.
🔹 Bundibugyo virüsüne karşı onaylanmış özel bir aşı veya ilaç bulunmuyor.
Yeni Finansman Hamleleri
🔹 İki büyük kâr amacı gütmeyen aşı kuruluşu, yeni aşıların geliştirilmesi için on milyonlarca dolarlık finansman açıkladı.
🔹 Dünya Sağlık Örgütü uzmanları bazı monoklonal antikorların ve ilaçların tedavi olarak test edilmesini tavsiye etti.
🔹 Uzmanlar sonuçların ortaya çıkmasının aylar sürebileceğini ancak salgının devam etmesi nedeniyle bu çalışmaların yine de önemli olacağını belirtti.
Bundibugyo Virüsü
🔹 Ebola hastalığı tek bir virüsten değil aynı cins içindeki farklı virüs türlerinden kaynaklanabiliyor.
🔹 Bundibugyo virüsü ilk kez 2007 yılında tanımlandı ve bugüne kadar yalnızca iki küçük salgına neden oldu.
🔹 Virüs ani ateş, kas ağrısı, kusma, kontrolsüz kanama ve organ yetmezliği gibi belirtilere yol açabiliyor.
🔹 Hastalık enfekte kişilerin önemli bir bölümünün ölümüne neden olabiliyor.
Tanı Sorunları
🔹 Nisan ayında ilk vakalar ortaya çıktığında doktorlar hastaları teşhis etmekte zorlandı.
🔹 Mevcut testlerin çoğu daha yaygın olan Ebola virüsünü tespit etmek için tasarlanmıştı.
🔹 Bundibugyo virüsünü tespit edebilen testler sağlık ekiplerine yeni ulaştırılmaya başlandı.
Aşı Çalışmaları
🔹 CEPI, üç farklı Bundibugyo aşı adayını klinik denemelere hazırlamak için toplam 61 milyon dolara kadar destek sağlayacak.
🔹 IAVI kuruluşu, VSV tabanlı aşı geliştirmek için 3,2 milyon dolara kadar finansman alacak.
🔹 Maymunlar üzerinde yapılan önceki çalışmalarda benzer bir VSV aşısı yüzde 100 koruma sağlamıştı.
🔹 Oxford Üniversitesi ekibi adenovirüs tabanlı bir aşı geliştirmek için 8,6 milyon dolara kadar destek aldı.
🔹 Araştırmacılar insan denemeleri için gerekli aşıları bir ila iki ay içinde hazırlayabileceklerini belirtti.
🔹 Moderna, Bundibugyo virüsüne karşı mRNA aşısı geliştirmek üzere 50 milyon dolara kadar destek alacak.
🔹 Gavi de önde gelen aşı adaylarının üretimini desteklemek için 40 milyon dolar ayırdığını duyurdu.
Tedavi Çalışmaları
🔹 Ebola virüsüne karşı kullanılan bazı monoklonal antikorların Bundibugyo virüsüne de bağlanabildiği tespit edildi.
🔹 Dünya Sağlık Örgütü uzmanları maftimivab ve deneysel MBP-134 adlı iki tedavinin klinik denemelere alınmasını önerdi.
🔹 MBP-134 daha önce hayvan deneylerinde ölümcül Ebola enfeksiyonlarını tedavi etmişti.
Araştırma Eksikliği
🔹 Vanderbilt Üniversitesi'nden James Crowe ve ekibi 2007 salgınından kurtulan kişilerde Bundibugyo virüsüne karşı güçlü antikorlar tespit etti.
🔹 Bu antikorlar maymun deneylerinde yüzde 100 koruma sağladı.
🔹 Ancak klinik çalışmalara geçilmesi için gerekli finansman sağlanamadı.
🔹 Uzmanlar, salgınlar başlamadan önce geniş kapsamlı aşı ve tedavi araştırmalarına yatırım yapılmasının gelecekteki salgınlara hazırlığı güçlendireceğini vurguluyor.
🔹 Trump yönetimi, Atlantik ve Pasifik okyanuslarındaki kıyı çevresi, deniz ekosistemleri ve iklimi etkileyen akıntıları izlemek için kurulan 368 milyon dolarlık Okyanus Gözlemevleri Girişimi'ni (Ocean Observatories Initiative) devre dışı bırakıyor.
🔹 Ulusal Bilim Vakfı (NSF), haziran ayında başlayacak operasyonla 900'den fazla derin deniz ölçüm cihazını sökmek üzere gemiler göndereceğini açıkladı.
🔹 Sistem Oregon, Washington, Alaska, Kuzey Carolina ve Grönland ile İzlanda arasındaki Irminger Denizi'nde faaliyet gösteriyordu.
Bilimsel Önemi
🔹 Araştırmacılar sistemden elde edilen verileri okyanusların atmosferden ne kadar sera gazı emdiğini anlamak için kullanıyordu.
🔹 Veriler deniz sıcaklıklarındaki değişimlerin balıkçılık üzerindeki etkilerini ve iklimdeki daha büyük değişimlerin işaretlerini incelemeye yardımcı oluyordu.
🔹 Kuzey Carolina açıklarındaki istasyon ABD'nin doğu kıyısındaki kıyı taşkınları ve okyanus akıntıları hakkında önemli bilgiler sağlıyordu.
Atlantik Akıntısı Araştırmaları
🔹 Irminger Denizi'ndeki istasyon, Atlantik Meridyonel Devridaim Dolaşımı'ndaki (AMOC) değişimlerin izlenmesinde kritik rol oynuyordu.
🔹 Bazı bilim insanları küresel ısınma nedeniyle bu akıntı sisteminin zayıfladığından endişe ediyor.
🔹 Akıntının çökmesi halinde ciddi hava olayları ve iklim etkileri ortaya çıkabileceği değerlendiriliyor.
Kararın Gerekçesi
🔹 NSF sözcüsü Michael England, kararın kurumun değişen bilimsel önceliklere ve yeni teknolojilere daha esnek şekilde kaynak ayırma stratejisiyle uyumlu olduğunu söyledi.
🔹 NSF ayrıca araştırma altyapılarında yaşam döngüsü yönetimine yönelik daha planlı bir yaklaşım izlediğini belirtti.
Tepkiler
🔹 NOAA'nın eski baş bilim insanlarından Craig McLean kararı eleştirerek bunun yönetimin bilimsel çalışmalara yaklaşımını yansıttığını söyledi.
🔹 McLean, sistemin kaldırılmasının ABD'nin küresel bilimsel liderlik konumuna zarar vereceğini savundu.
Sistemin Özellikleri
🔹 Ağ 2016 yılında faaliyete başladı ve başlangıçta 25 yıl boyunca çalışması planlanmıştı.
🔹 Her istasyonda binlerce metre derinliğe uzanan sensör dizileri okyanus akıntıları ile kimyasal ve biyolojik koşulları ölçüyordu.
🔹 Uzaktan kumandalı robotlar ve su altı araçları verileri araştırma merkezlerine iletiyordu.
Maliyet Tartışması
🔹 Ağın yıllık işletme maliyeti yaklaşık 48 milyon dolar seviyesindeydi.
🔹 Trump yönetimi 2025 ve 2026 bütçelerinde sistemin finansmanını yüzde 80 azaltmayı önerdi.
🔹 Kongre her iki girişimde de bütçeyi yeniden onayladı ve finansmanı geri getirdi.
Veri Kaybı Endişesi
🔹 Boston College'dan Hilary Palevsky, Irminger Denizi verilerinin son on yıldır okyanusun karbondioksit emilimini anlamada kullanıldığını söyledi.
🔹 Palevsky, sistemin kapatılmasının veri toplama sürecinde edinilen uzmanlığın kaybedilmesine yol açabileceğini belirtti.
🔹 Bilim insanları, sistemin sağladığı uzun süreli gözlem verilerinin okyanus ve iklim araştırmaları açısından yüksek değere sahip olduğunu vurguluyor.
🔹 Yeni bir araştırma, obezitenin yalnızca vücut kitle indeksi (BMI) ile ölçülmesinin çok sayıda vakayı gözden kaçırabileceğini ortaya koydu.
🔹 ABD'de yetişkinlerin yaklaşık yüzde 40'ının obez olduğu tahmin ediliyor, ancak yeni bulgular bu oranın daha yüksek olabileceğine işaret ediyor.
Yeni Obezite Tanımı
🔹 Geçen yıl uluslararası bir komisyon, obeziteyi fazla yağ dokusunun neden olduğu organ ve doku bozukluklarıyla ilişkili kronik bir hastalık olarak tanımladı.
🔹 Bu yaklaşım yalnızca BMI'ı değil, bel çevresi ve diğer vücut ölçümlerini de dikkate alıyor.
Araştırmanın Bulguları
🔹 Araştırmacılar, ABD'yi temsil eden yaklaşık 5.600 yetişkinin verilerini inceledi.
🔹 BMI'a göre fazla kilolu ancak obez olmayan kişilerin yaklaşık yarısının yeni tanıma göre "klinik obezite" kapsamına girebileceği hesaplandı.
🔹 BMI'a göre normal kilolu bazı kişilerin de obez olarak sınıflandırılabileceği belirtildi.
Tartışmalar
🔹 Lancet komisyonunun başkanı Francesco Rubino, çalışmanın obezite oranını olduğundan yüksek hesaplamış olabileceğini söyledi.
🔹 Rubino'ya göre karaciğer hastalığı, kalp yetmezliği veya yürüme güçlüğü gibi belirtiler her zaman obeziteden kaynaklanmayabiliyor.
BMI Tartışması
🔹 Uzmanlar BMI'ın kusurlu olduğunu kabul etse de birçok doktorun onu hızlı ve düşük maliyetli bir tarama aracı olarak kullanmaya devam ettiğini belirtti.
🔹 Johns Hopkins Üniversitesi'nden Elizabeth Selvin, BMI ile diğer yağ ölçümleri arasında güçlü ilişki bulunduğunu söyledi.
🔹 Virginia Üniversitesi'nden Catherine Varney, BMI'ın başlangıç noktası olduğunu ancak tek başına yeterli olmadığını ifade etti.
Vücut Yağının Etkileri
🔹 Uzmanlara göre özellikle karın bölgesindeki fazla yağ, iltihaplanmayı artıran moleküller ve hormonlar salgılıyor.
🔹 Bu durum kan şekeri düzenlenmesi, kalp fonksiyonları, kolesterol ve tansiyon üzerinde olumsuz etkiler oluşturabiliyor.
Preklinik Obezite
🔹 Yeni tanıma göre fazla yağ dokusu bulunmasına rağmen henüz organ hasarı gelişmemiş kişiler "preklinik obezite" olarak sınıflandırılıyor.
🔹 Uzmanlar, bu kişilerin ilerleyen yıllarda yüksek tansiyon, diyabet, böbrek hastalığı ve kalp-damar sorunları geliştirme riskinin yüksek olduğunu belirtti.
🔹 Araştırmacılar, obeziteyi erken dönemde tedavi etmenin ileride ortaya çıkabilecek kronik hastalıkları önlemede önemli olabileceğini vurguladı.
🔹 Kaliforniya Eyalet Üniversitesi (CSU) sistemi, 2025 yılında OpenAI ile 16,9 milyon dolarlık anlaşma yaparak 500 bin ChatGPT.edu lisansı satın aldı.
🔹 Program, 22 kampüsten oluşan ve eyaletteki her 10 çalışandan birini eğiten CSU sistemini "yapay zekâ destekli ilk büyük devlet üniversitesi sistemi" haline getirmeyi amaçladı.
🔹 San Jose State Üniversitesi, "AI Everywhere" programı kapsamında yapay zekâ kütüphanecisi, yapay zekâ merkezi ve yapay zekâ destekli öğrenci hizmetleri oluşturdu.
Yapay Zekâ ve İş Gücü Hedefi
🔹 Kaliforniya yönetimi Nvidia, Adobe, Google, IBM ve Microsoft ile eğitim alanında yapay zekâ iş birlikleri başlattı.
🔹 Amaç, öğrencileri geleceğin yapay zekâ ekonomisine hazırlamak ve iş gücü ihtiyaçlarına uyum sağlamak olarak açıklandı.
🔹 CSU öğrencilerinin önemli bölümü ilk nesil üniversite öğrencilerinden ve göçmen ailelerden oluşuyor.
Mali Kriz ve Tepkiler
🔹 Yapay zekâ girişimi, CSU sisteminin 2,3 milyar dolarlık bütçe açığıyla karşı karşıya olduğu dönemde başlatıldı.
🔹 Mali sıkıntılar nedeniyle öğretim üyeleri işten çıkarıldı, bazı bölümler kapatıldı ve öğrenim ücretleri yüzde 6 artırıldı.
🔹 Çok sayıda akademisyen, bütçe kesintileri sürerken milyonlarca doların OpenAI'a aktarılmasını eleştirdi.
Akademik Tartışmalar
🔹 Öğretim üyeleri yapay zekânın eğitim kalitesine etkisi konusunda farklı görüşler benimsedi.
🔹 Bazı akademisyenler ChatGPT tabanlı eğitim araçlarını derslerde kullanmaya başladı.
🔹 Bazıları ise yapay zekâyı öğrencilerin eleştirel düşünme ve yazma becerilerine tehdit olarak gördü.
🔹 San Francisco State Üniversitesi'ndeki bazı öğretim üyeleri OpenAI anlaşmasına karşı kampanya yürüttü.
Öğrenciler Arasında Bölünme
🔹 Bazı öğrenciler yapay zekâyı kariyer fırsatı olarak değerlendirirken bazıları eğitim üzerindeki etkileri nedeniyle karşı çıktı.
🔹 Öğrenci grupları, üniversitenin yapay zekâ politikalarında daha fazla söz hakkı talep etti.
🔹 Bazı öğrenciler derslerde yapay zekâ kullanımının zorunlu tutulmamasını istedi.
🔹 Üniversite genelinde dağıtılan ChatGPT lisanslarının yaklaşık yarısının aktif kullanılmadığı belirtildi.
OpenAI'ın Rolü
🔹 OpenAI, kampüs elçisi programlarıyla öğrenciler arasında ChatGPT kullanımını teşvik etti.
🔹 CSU anlaşması, OpenAI'ın eğitim alanındaki en büyük ortaklıklarından biri haline geldi.
🔹 Benzer anlaşmalar Arizona State University, South Carolina Üniversitesi ve Colorado Üniversitesi ile de yapıldı.
Yeni Anlaşma
🔹 CSU yönetimi mayıs ayında OpenAI ile üç yıllık yeni bir anlaşma imzaladığını duyurdu.
🔹 Yeni anlaşmanın değeri 13 milyon dolar olarak açıklandı.
🔹 Mezun öğrenciler, diplomalarını aldıktan sonra bir yıl daha ChatGPT.edu erişimini sürdürebilecek.
🔹 Üniversite yönetimi öğrencilere ChatGPT dışındaki yapay zekâ platformlarına da erişim sağlanacağını açıkladı.
🔹 Yapay zekânın eğitim üzerindeki uzun vadeli etkilerinin ise hâlâ belirsizliğini koruduğu belirtildi.
🔹 Çinli otomobil ve batarya üreticileri, elektrikli araçlar için yeni nesil batarya teknolojilerinde çalışmalarını hızlandırıyor.
🔹 SAIC Motor ve Qingtao Energy, mart ayında "Guangqi" adlı tam katı hâl bataryaya sahip prototip bir elektrikli araç üretti.
🔹 Şirketler, yoğun testlerin ardından bu teknolojiyi 2027 yılında ticari olarak piyasaya sürmeyi planlıyor.
Katı Hâl Bataryaların Özellikleri
🔹 Tam katı hâl bataryalar, mevcut lityum iyon bataryalardaki sıvı elektrolit yerine katı malzeme kullanıyor.
🔹 Bu teknoloji, elektrolit sızıntısına bağlı yangın ve aşırı ısınma riskini azaltıyor.
🔹 Yüksek enerji yoğunluğu sayesinde 1.000 kilometrenin üzerinde menzil sunması bekleniyor.
Ara Geçiş Teknolojisi
🔹 Çinli üreticiler tam katı hâl bataryalara geçiş öncesinde yarı katı hâl bataryaları yaygınlaştırıyor.
🔹 SAIC bünyesindeki MG markası, sıvı elektrolit oranını yüzde 5'e düşüren yarı katı hâl bataryalı modellerini satışa sundu.
🔹 MG4 serisindeki yarı katı hâl bataryalı model, Çin test standartlarına göre 530 kilometre menzil sunuyor.
🔹 Araç yaklaşık 90 bin yuan başlangıç fiyatıyla satışa çıkıyor.
BYD'nin Planları
🔹 BYD, bazı araçlarında tam katı hâl bataryaları 2027 civarında kullanmaya başlamayı hedefliyor.
🔹 Şirket bu teknoloji üzerindeki çalışmalarına 2013 yılında başladı.
🔹 Büyük ölçekli üretim için hedef tarih 2030 olarak belirlendi.
Pazar Beklentileri
🔹 Guosen Securities verilerine göre tam katı hâl batarya pazarı 2027'de 5,7 milyar yuan büyüklüğe ulaşabilir.
🔹 Pazarın 2030'da 113,8 milyar yuana çıkması bekleniyor.
🔹 Bir sektör kuruluşu, 2040 yılına kadar küresel batarya talebinin yaklaşık yarısının katı hâl veya yarı katı hâl teknolojilerine kayacağını öngörüyor.
Çin'in Avantajı
🔹 Çin, 2025 yılında küresel araç bataryası pazarının yüzde 70'ten fazlasını kontrol etti.
🔹 Ülkede yıllık elektrikli ve şarj edilebilir hibrit araç satışları yaklaşık 16 milyon adede ulaşıyor.
🔹 Bu rakam, yeni araç satışlarının yaklaşık yarısına karşılık geliyor.
Japon Üreticiler
🔹 Toyota, tam katı hâl bataryalı elektrikli araçları 2027-2028 döneminde piyasaya sürmeyi planlıyor.
🔹 Nissan 2028 mali yılına kadar ticarileştirme hedefi belirledi.
🔹 Honda da 2020'li yılların ikinci yarısında bu teknolojiyi devreye almayı amaçlıyor.
Üretim ve Maliyet Sorunları
🔹 Uzmanlara göre yarı katı hâl bataryalar mevcut üretim hatlarının yaklaşık yüzde 80'ini kullanabiliyor.
🔹 Tam katı hâl bataryalar ise tamamen yeni üretim hatları gerektiriyor.
🔹 İlk aşamalarda maliyetlerin mevcut lityum iyon bataryaların beş katından fazla olabileceği değerlendiriliyor.
🔹 Kalıcı ve büyük ölçekli üretim için yeni üretim süreçleri ve tedarik zincirlerinin oluşturulması gerekiyor.
🔹 Pentagon, Ukrayna ve İran savaşlarından çıkarılan dersler doğrultusunda küçük ve ucuz saldırı dronlarında ABD'nin geride kaldığı değerlendirmesiyle yeni bir üretim programı başlattı.
🔹 Bu kapsamda "Drone Dominance" adlı 18 aylık yarışma düzenleniyor.
🔹 Program kapsamında 1,1 milyar dolarlık savunma sözleşmeleri dağıtılması ve yaklaşık 300 bin kamikaze drone satın alınması hedefleniyor.
🔹 ABD'nin 2027 savunma bütçesinde drone savaş kapasitesinin genişletilmesi için 54,6 milyar dolar ayrılması öngörülüyor.
Yeni Şirketler Yarışıyor
🔹 Yarışmaya golf sahalarının çimlerini analiz eden drone şirketlerinden havai ışık gösterileri düzenleyen firmalara kadar çok farklı şirketler katılıyor.
🔹 Öne çıkan adaylardan biri, Ukraynalı bir üreticiyle ortak çalışan İngiliz şirketi Skycutter oldu.
🔹 Bir diğer önemli aday ise eski dünya drone yarış şampiyonu Soren Monroe-Anderson tarafından kurulan Neros şirketi.
🔹 Pentagon, geleneksel savunma yüklenicilerine bağımlılığı azaltarak girişimci şirketlerden yararlanmayı amaçlıyor.
Drone Stratejisi
🔹 Pentagon, her yıl yüz binlerce küçük drone satın alınmasına ihtiyaç duyulacağını öngörüyor.
🔹 Yaklaşık 5 bin dolar maliyetli olan bu sistemler kaybedilmeleri halinde büyük mali sonuç doğurmayan "harcanabilir" platformlar olarak değerlendiriliyor.
🔹 Ukrayna ordusu bu tür dronları kullanarak Rus tanklarına ve mevzilerine etkili saldırılar düzenledi.
🔹 İran da dronları sınır ötesi saldırılar ve Hürmüz Boğazı'ndaki operasyonlarda kullandı.
Savunma Sanayisinde Değişim
🔹 Savunma İnovasyon Birimi Başkan Yardımcısı Travis Metz, Pentagon'un araştırma geliştirme faaliyetlerini tamamen finanse etmek istemediğini söyledi.
🔹 Metz, özel sektörün geliştirdiği teknolojileri hızla satın almanın hedeflendiğini belirtti.
🔹 Pentagon, büyük ve uzun vadeli savunma projeleri yerine hızlı yenilik üretebilen şirketleri desteklemeye çalışıyor.
Drone Yarışması
🔹 Pentagon onlarca şirket arasından üç ila beş ana tedarikçi seçmeyi planlıyor.
🔹 Bunun için askerlerin sistemleri test ettiği dört aşamalı yarışma düzenleniyor.
🔹 Her aşamada sözleşme miktarı artarken drone başına ödenen ücret düşüyor.
🔹 Amaç, savaş ortamındaki hızlı teknolojik gelişim temposunu barış zamanında da yakalamak.
İlk Sonuçlar
🔹 İlk yarışma şubat ayında Fort Benning üssünde 26 şirketin katılımıyla yapıldı.
🔹 Görevler arasında yaklaşık 10 kilometre uzaklıktaki hedeflerin vurulması ve bina içi saldırı senaryoları yer aldı.
🔹 Skycutter yarışmanın ilk aşamasını kazanarak 2.560 drone siparişi aldı.
🔹 Neros ikinci sırada yer aldı ve yeni etapta yeniden yarışacak.
Üretim Kapasitesi Önem Kazanıyor
🔹 Bazı şirketler teknik testlerde başarılı olmasına rağmen seri üretim kapasitesi yetersiz olduğu için puan kaybetti.
🔹 Golf sahası analiz sistemleriyle tanınan GreenSight, binlerce drone üretecek fabrika kurması gerektiği uyarısını aldı.
🔹 Neros son dönemde 120 milyon dolar yatırım topladı ve Kaliforniya'da yeni bir fabrika açtı.
🔹 Pentagon verilerine göre şirket, aldığı siparişi tamamlamaya en yakın üreticilerden biri konumunda bulunuyor.
🔹 Donald Trump'ın Gazze için açıkladığı barış planının uygulanması amacıyla kurulan Barış Kurulu, aradan geçen yedi aya rağmen ilerleme sağlayamadı.
🔹 Gazze'nin yeniden inşası için gerekli olduğu tahmin edilen 70 milyar doların yalnızca 17 milyar doları taahhüt edildi ve bu kaynakların çok azı toplandı.
🔹 Toplanan fonların ise neredeyse hiçbiri harcanmadı.
Gazze'deki Durum
🔹 Hamas'ın silahsızlandırılmasına yönelik müzakereler çıkmaza girdi.
🔹 Hamas, Gazze'deki yaklaşık 2 milyon kişinin yaşadığı bölgelerde kontrolünü sürdürüyor.
🔹 İsrail ordusu Gazze'nin yaklaşık yüzde 60'ını kontrol altına aldı ve daha fazla bölgeyi ele geçirmeyi planladığını açıkladı.
🔹 Gazze sağlık yetkililerine göre 9 Ekim'de ilan edilen ateşkese rağmen İsrail'in neredeyse günlük saldırılarında 900'den fazla Filistinli öldü.
Yeniden İnşa Planları
🔹 Jared Kushner'ın şubat ayında sunduğu konut projeleri, yüksek teknoloji bölgeleri ve sahil turizm merkezlerini içeren kapsamlı yeniden inşa planları rafa kaldırıldı.
🔹 Şu aşamada en kapsamlı plan, güvenlik ve yönetim düzenlemeleri tamamlandıktan sonra on binlerce Filistinli için geçici konutlar inşa edilmesini öngörüyor.
🔹 İsrail'in kontrol ettiği bölgelerde gelecekte kurulması planlanan Uluslararası İstikrar Gücü için lojistik merkez hazırlanması gündemde bulunuyor.
Finansman Sorunu
🔹 Habere konuşan kaynaklar, Arap ülkelerinin kalıcı barış ve Filistin devleti konusunda güvence görmeden yeniden inşa fonlarına katkı yapmak istemediğini söyledi.
🔹 Birleşmiş Milletler geçen ay Gazze'de her beş aileden birinin günde yalnızca bir öğün yemek yiyebildiğini bildirdi.
🔹 Annelerin çocuklarının yemek yiyebilmesi için öğün atladığı belirtildi.
🔹 Gazze'nin dış dünyaya açılan sınırlarının büyük bölümü kapalı kalmaya devam ediyor.
Barış Planının Unsurları
🔹 Kurul, Gazze'nin geçici yönetimi için Filistinli teknokratlardan oluşan bir komitenin kurulduğunu açıkladı.
🔹 Hamas'a bağlı olmayan yeni bir polis gücü için personel değerlendirmeleri yapılıyor.
🔹 Beş ülke, gelecekteki Uluslararası İstikrar Gücü'ne asker göndermeyi kabul etti.
🔹 Ancak bu yapıların hiçbiri henüz Gazze'de faaliyete geçmedi.
Hamas ile Anlaşmazlık
🔹 Kurul ve arabulucular, sürecin önündeki temel engelin Hamas'ın silah bırakmayı reddetmesi olduğunu belirtiyor.
🔹 Plan kapsamında Hamas üyelerine af sağlanması, bazılarının yeni polis gücüne katılması veya yurt dışına çıkabilmesi öngörülüyor.
🔹 Hamas'ın silah bırakması halinde siyasi hareket olarak faaliyet göstermeye devam etmesine ve seçimlere katılmasına izin verilmesi planlanıyor.
🔹 Hamas ise İsrail'in saldırıları ve yeni toprak kazanımları sürerken bu şartları kabul etmeyeceğini belirtiyor.
İsrail'in Tutumu
🔹 Binyamin Netanyahu, İsrail'in Gazze'nin yüzde 70'ini kontrol altına almasının başlangıç olabileceğini söyledi.
🔹 Netanyahu, İsrail'in hiçbir zaman bağımsız bir Filistin devletini kabul etmeyeceğini tekrarladı.
🔹 İsrailli analist Michael Milstein, Hamas'ın silahsızlanma konusunda esneklik göstermediğini söyledi.
🔹 Filistinli-Amerikalı arabulucu Bishara Bahbah, tarafların şu anda çıkmazda olduğunu ve ilerleme sağlanamazsa çatışmaların yeniden tırmanabileceğini belirtti.
🔹 Financial Times yazarı Gideon Rachman, Ukrayna savaşının uzamasının Vladimir Putin'in iktidarını tehdit edebileceğini savundu.
🔹 Moskova'daki 9 Mayıs Zafer Günü geçidinde tank ve ağır silah gösterilerinin azaltılması, Ukrayna'nın drone saldırılarının Rusya'nın başkentine kadar ulaştığını gösterdi.
🔹 Moskova'da havaalanlarının sık sık kapatılması, mobil internet kesintileri ve üst düzey askerlere yönelik suikastlar savaşın etkilerinin ülke içine taşındığını ortaya koydu.
Savaşın Maliyeti
🔹 İngiltere'nin GCHQ istihbarat teşkilatı başkanı Anne Keast-Butler, savaşta yaklaşık 500 bin Rus'un öldüğünü ve çok daha fazlasının ağır yaralandığını söyledi.
🔹 Yakıt fiyatları, Ukrayna'nın Rus petrol rafinerilerine yönelik saldırıları nedeniyle yükseldi.
🔹 Rusya, Ukrayna'da Sovyetler Birliği'nin İkinci Dünya Savaşı'nda Almanya'ya karşı savaştığından daha uzun süredir savaşmasına rağmen Donbas'ın tamamını ele geçiremedi.
🔹 Nisan ayında Rusya bazı bölgelerde toprak kaybetti.
Rus Elitlerinde Rahatsızlık
🔹 Rusya'da bazı elit çevreler savaşın hedeflerinin ulaşılamaz olduğunu açıkça tartışmaya başladı.
🔹 "Russia in Global Affairs" dergisinde yayımlanan bir makale, Kiev'deki Batı yanlısı yönetimi ortadan kaldırma hedefinin tüm Ukrayna'nın işgalini gerektirdiğini ve bunun gerçekleştirilemeyeceğini savundu.
🔹 Makale, müzakere edilmiş bir barışın Rusya'nın çıkarına olacağını ileri sürdü.
Tarihsel Örnekler
🔹 Yazıda Rusya'nın geçmişteki askeri başarısızlıklarının önemli siyasi değişimlere yol açtığı hatırlatıldı.
🔹 1905 Rus-Japon Savaşı, Birinci Dünya Savaşı, Küba Füze Krizi ve Afganistan savaşı sonrasında Rusya veya Sovyetler Birliği'nde büyük siyasi dönüşümler yaşandı.
🔹 Bu örnekler, Ukrayna'daki başarısızlığın Putin'in iktidarını da tehlikeye atabileceğine işaret ediyor.
Putin'e Karşı Olası Senaryolar
🔹 Yazıda kitlesel protestoların veya seçimlerin Putin'i görevden uzaklaştırmasının düşük ihtimal olduğu değerlendirildi.
🔹 Boris Nemtsov'un öldürülmesi ve Aleksey Navalni'nin hapiste ölmesi muhalefetin karşı karşıya olduğu risklere örnek olarak gösterildi.
🔹 Wagner lideri Yevgeniy Prigojin'in 2023'teki isyanı, Putin'in iktidarını kaybetmeye en çok yaklaştığı olay olarak tanımlandı.
🔹 Prigojin'in ölümünün ardından Putin'in silahlı güçler üzerindeki kontrolünü daha da sıkılaştırdığı belirtildi.
Elit Bölünmesi İhtimali
🔹 Yazıda Putin'in görevden ayrılmasına yol açabilecek en olası senaryonun Rus elitleri içindeki bir bölünme olduğu savunuldu.
🔹 Böyle bir durumda savaşın kötü gittiğine inanan etkili isimlerin barış ve Avrupa ile yakınlaşma için yeni bir liderliğin gerekli olduğuna karar vermesi gerektiği belirtildi.
🔹 Carnegie Russia Eurasia Center'dan Alexander Gabuev, mevcut elitlerin Putin tarafından seçilmiş sadık isimlerden oluştuğunu ve birbirlerine karşı da güvensizlik duyduklarını söyledi.
🔹 Yazı, Putin'in görevden alınmasının önünde ciddi engeller bulunduğunu ancak Rusya'nın Ukrayna'da sürdürülemez bir yola girdiğini savunarak sona eriyor.
🔹 ABD merkezli Atana Elements, Avrupa'nın kritik minerallerde Çin'e bağımlılığını azaltmak amacıyla Almanya ve Polonya'daki büyük batarya fabrikalarının bulunduğu bölgelerde lityum aramayı planlıyor.
🔹 Şirket, Almanya'nın Salzgitter ve Polonya'nın Wroclaw bölgelerinde toplam 1,5 milyon dönümlük lityum arama lisansı satın aldı.
🔹 Söz konusu bölgelerde Volkswagen'in batarya iştiraki ile LG Energy'nin büyük batarya fabrikaları bulunuyor.
🔹 Avrupa Birliği ve ABD, kritik mineral tedarik zincirlerini çeşitlendirmek için yerel kaynak geliştirme çalışmalarını hızlandırıyor.
🔹 Atana CEO'su Tom Wilson, Ukrayna savaşı, Çin ile ticaret gerilimleri ve Hürmüz Boğazı krizinin Avrupa'daki tedarik güvenliği endişelerini artırdığını söyledi.
Yapay Zekâ ile Keşif
🔹 Atana, tarihi jeolojik veriler ve yapay zekâ teknolojileri kullanarak önemli kritik mineral rezervleri barındırabilecek bölgeleri belirledi.
🔹 Şirket, lityum kaynaklarının büyük sanayi tesislerinin altında bulunduğunu tespit ettiğini açıkladı.
🔹 Wilson, bu kaynakların doğrudan talebin bulunduğu bölgelerde yer almasının önemli avantaj sağlayacağını söyledi.
Şirket ve Finansman
🔹 Geçen yıl Teksas'ta kurulan Atana Elements, 27,5 milyon dolarlık başlangıç yatırımı topladı.
🔹 Finansman turuna, Twitter ve Uber'in ilk yatırımcılarından Chris Sacca'nın kurucu ortaklarından olduğu Lowercarbon Capital liderlik etti.
🔹 Şirket, Şilili madencilik grubu Antofagasta tarafından da destekleniyor.
Lityum Üretim Teknolojisi
🔹 Atana, kayaçlardan değil tuzlu sıvı rezervlerinden lityum çıkarma teknolojisi geliştiren Lilac Solutions'tan ayrılarak kuruldu.
🔹 Lilac Solutions'ın yatırımcıları arasında BMW'nin girişim sermayesi kolu da bulunuyor.
🔹 BMW, yatırımının belirli bir proje veya tedarik anlaşmasına bağlı olmadığını açıkladı.
Talep Artışı
🔹 Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre küresel lityum talebi bu on yılda yılda ortalama yüzde 30 büyüdü.
🔹 Geçen yıl yaklaşık 1,1 milyon ton olan yıllık lityum talebinin önümüzdeki on yılda 3,6 ila 6,3 milyon ton aralığına yükselmesi bekleniyor.
🔹 Wood Mackenzie mart ayında mevcut projelerin 2030'ların ortasından sonraki talebi karşılamaya yetmeyebileceği uyarısında bulundu.
Projenin Durumu
🔹 Atana, iki projeden yaklaşık 20 yıllık dönemde toplam 26 milyon ton lityum çıkarılabileceğini öngörüyor.
🔹 Bu rakamlar petrol, doğalgaz, jeotermal ve madencilik verilerine dayalı ön tahminlerden oluşuyor.
🔹 Analistler projelerin henüz çok erken aşamada olduğunu ve nihai üretim miktarının belirsizliğini koruduğunu belirtiyor.
🔹 Şirket, sondaj faaliyetlerine başlamadan önce çevre ve güvenlik şartlarını karşılayan yerel izinleri almak zorunda bulunuyor.
🔹 Rusya'nın uçak ve insansız hava aracı üretimi, Ukrayna savaşında drone kullanımına ağırlık verilmesiyle hızlı büyümesini sürdürüyor.
🔹 Resmi verilere göre sektördeki üretim Nisan ayında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 117 arttı.
🔹 Bu oran, 2025 yılı boyunca görülen ortalama yüzde 68'lik büyümenin de üzerine çıktı.
Drone Savaşına Geçiş
🔹 Kremlin, tank ve diğer geleneksel zırhlı araçların etkinliğinin sınırlanmasıyla birlikte drone üretimine daha fazla ağırlık veriyor.
🔹 Özellikle birinci şahıs görüşlü (FPV) kamikaze dronlar Rusya'nın en hızlı büyüyen savunma alanlarından biri haline geldi.
🔹 Uluslararası Stratejik Araştırmalar Enstitüsü'nden Douglas Barrie, FPV dronların cephe hattının her iki tarafında da kilometrelerce alanı tehlikeli hale getirdiğini söyledi.
Üretim Hedefleri
🔹 Vladimir Putin daha önce Rusya'nın 2024 yılında yaklaşık 1,4 milyon drone ürettiğini açıklamıştı.
🔹 Ukrayna askeri istihbaratının verilerine göre Rusya 2026 yılında 7,3 milyon FPV drone üretmeyi planlıyor.
🔹 Aynı yıl çeşitli insansız hava araçları için 7,8 milyon savaş başlığı üretilmesi hedefleniyor.
🔹 Bu rakamlar günlük yaklaşık 20 bin FPV drone üretimine karşılık geliyor.
Geleneksel Silahlarda Yavaşlama
🔹 Rusya'nın genel savunma sanayisindeki büyüme hız kaybetmeye başladı.
🔹 İş gücü eksikliği, ekonomik baskılar ve finansman sorunları üretim artışını sınırlandırıyor.
🔹 Kremlin, işgalin başlamasından bu yana ilk kez askeri harcamalarda kesinti kararı aldı.
🔹 Ağır silahlar, mühimmat ve füze bileşenleri üreten sektörlerde büyümenin yüzde 30 seviyelerinden yüzde 4-5 aralığına gerilemesi bekleniyor.
Savaş Alanındaki Rolü
🔹 Dronlar Rusya'nın askeri operasyonlarının merkezine yerleşmiş durumda.
🔹 Uzmanlara göre dronlar daha pahalı seyir ve balistik füzelerin hedeflerine ulaşmasına da yardımcı oluyor.
🔹 Rusya, cephedeki çıkmazı kırmak amacıyla Ukrayna'ya yönelik balistik füze ve drone saldırılarını artırdı.
🔹 Mayıs ayında Ukrayna yaklaşık 600 drone ve 90 füzenin kullanıldığı savaşın en büyük saldırılarından biriyle karşı karşıya kaldı.
Ekonomik Boyut
🔹 Rus uçak ve drone sektörü yılın ilk dört ayında üretimini yüzde 78 artırdı.
🔹 Aynı dönemde savunma bağlantılı sektörlerdeki toplam üretim artışı yüzde 16 seviyesinde kaldı.
🔹 Sivil üretim ise yaklaşık yüzde 3 geriledi.
🔹 Analistler, yüksek faizler, yaptırımlar ve zayıflayan talebin sivil ekonomiyi baskıladığını belirtiyor.
Rusya ve Ukrayna'nın Drone Yarışı
🔹 Uzmanlara göre Ukrayna yeni teknolojiler geliştirmede önde olsa da Rusya bu teknolojileri kopyalayıp büyük ölçekli üretime geçirmekte başarılı oluyor.
🔹 Her iki taraf da savaşın bu aşamasında dronları temel saldırı gücü olarak tanımlıyor.
🔹 Rus Savunma Bakanı Andrey Belousov, Ukrayna'nın kayıplarının yaklaşık yarısının drone saldırılarından kaynaklandığını söyledi.
🔹 Ukrayna Genelkurmay Başkanı Oleksandr Sırskiy ise insansız sistem birliklerinin son beş aydır Rusya'nın telafi edebileceğinden daha fazla kayıp verdirdiğini açıkladı.
Gelecekteki Yarış
🔹 Rus drone üreticisi Uraldronzavod'un yöneticisi Vladimir Tkaçuk, tankların zamanla dronlara karşı savunma geliştireceğini ancak drone teknolojisinin de gelişmeye devam edeceğini söyledi.
🔹 Nvidia CEO'su Jensen Huang, yapay zekâ sektöründeki kârların çalışanlarla paylaşılması gerektiğini belirterek çalışanlarına mümkün olduğunca yüksek ücret ödediğini söyledi.
🔹 Huang açıklamayı, Samsung Electronics'in bazı çip mühendislerine 400 bin dolara kadar prim verilmesini öngören yeni ücret anlaşmasıyla ilgili bir soru üzerine yaptı.
🔹 "İnsanlara mümkün olduğunca yüksek ücret ödenmeli" diyen Huang, bunun kendi yaklaşımı olduğunu ancak tek doğru yöntemin bu olduğunu iddia etmediğini ifade etti.
Yapay Zekâ Kârlarının Paylaşımı
🔹 Güney Kore'den Tayvan'a kadar yapay zekâ yatırımlarından en fazla faydalanan teknoloji şirketleri, çalışanlara daha fazla pay verilmesi yönünde artan baskıyla karşı karşıya bulunuyor.
🔹 Samsung'un sendikalarla yaptığı ücret anlaşması olası bir grevin önüne geçti.
🔹 Tayvan Semiconductor Manufacturing Co. (TSMC) yönetimi de son dönemde çalışanların kâr paylaşımı konusundaki endişelerini gidermeye çalışıyor.
TSMC'de Ücret Artışları
🔹 TSMC CEO'su C.C. Wei geçen hafta çalışanlarla yaptığı toplantıda performansa dayalı teşvik programının bu yıl geçen yıldan daha hızlı büyüyeceğini söyledi.
🔹 Şirketin yıllık genel kurulunda çalışan ücretleri ve prim sisteminin yeniden gündeme gelmesi bekleniyor.
İş Kaybı Endişeleri
🔹 Yapay zekânın uzun vadede çalışanların yerini alabileceğine ilişkin endişeler sürüyor.
🔹 Huang ise pazartesi günü yaptığı açıklamada bu görüşü "saçmalık" olarak nitelendirdi.
🔹 Huang'a göre yapay zekâ istihdamı azaltmak yerine gelirleri, şirket kârlarını ve ekonomik büyümeyi artıracak.
Samsung Verileri
🔹 Samsung çalışanlarının ortalama yıllık geliri geçen yıl yaklaşık 158 milyon won (yaklaşık 105 bin dolar) oldu.
Computex Fuarı
🔹 Huang, Asya'nın en büyük teknoloji etkinliklerinden Computex fuarında Nvidia'nın yeni ürünlerini tanıttı.
🔹 Şirket fuarda "Spark" adlı yeni bilgisayar çipini de duyurdu.
🔹 Huang, iki saat süren basın toplantısında ağırlıklı olarak yapay zekâ ve robot teknolojileri hakkında konuştu.
Tayvan Yatırımları
🔹 Nvidia'nın Tayvan'a yönelik yatırımları sorulduğunda Huang, şirketin en büyük katkısının Tayvan'ın yarı iletken ve elektronik ekosistemine yaptığı büyük harcamalar olduğunu söyledi.
🔹 Huang, Tayvan'ın teknoloji tedarik zincirine yönelik övgülerini yineledi.
🔹 Rusya Maliye Bakanlığı ve Merkez Bankası'ndaki üst düzey yetkililer, Ukrayna savaşına yönelik mevcut harcama düzeyinin sürdürülemez hale geldiği konusunda Vladimir Putin'i uyardı.
🔹 Bloomberg'e konuşan kaynaklara göre yetkililer, savunma harcamalarının bütçe açığını tehlikeli seviyelere taşıyabileceğini değerlendirdi.
🔹 Bu durum, savaşın başlamasından bu yana Moskova yönetimi içinde görülen en ciddi görüş ayrılıklarından biri olarak değerlendiriliyor.
Savunma Harcamaları Tartışması
🔹 Maliye yetkilileri savunma harcamalarında yeni kesintiler yapılmasını önerdi.
🔹 Savunma Bakanlığı ve Kremlin'deki bazı isimler ise askeri harcamaların korunmasını savunuyor.
🔹 Bu kesim, savunma sanayisine bağlı şirketlerin ekonomideki ağırlığı nedeniyle harcama azaltımının ekonomiye zarar vereceğini öne sürüyor.
🔹 Kaynaklara göre Putin, savunma bütçesine dokunmadan önce diğer alanlarda tasarruf bulunmasını istedi.
Ek Kaynak Talebi
🔹 Savunma Bakanlığı yalnızca kesintilere karşı çıkmakla kalmadı, ek kaynak talebinde de bulundu.
🔹 Kaynaklara göre bu yıl savunma bütçesinde 3 trilyon rubleye kadar ek finansman ihtiyacı oluşabilir.
🔹 2026 bütçesi hazırlanırken yılın ikinci yarısında 1,2-1,5 trilyon rublelik bir finansman açığı oluşabileceği öngörülmüştü.
Savaşın Uzaması Hesapları Değiştirdi
🔹 Geçen yıl Alaska'da yapılan Putin-Trump zirvesinin ardından savaşın sona erebileceği beklentisi oluşmuştu.
🔹 Bu nedenle 2026'nın ikinci yarısında savunma harcamalarının azaltılabileceği varsayılmıştı.
🔹 Ancak savaşın sürmesi nedeniyle bu planlar geçerliliğini yitirdi.
Ekonomide Bozulma
🔹 Rusya Ekonomi Bakanlığı, 2026 büyüme tahminini yüzde 1,3'ten yüzde 0,4'e düşürdü.
🔹 Resmi verilere göre Rus ekonomisi ilk çeyrekte son üç yılın ilk daralmasını yaşadı.
🔹 Bloomberg haberi, Rus ekonomisinin resesyona yaklaşmakta olduğunu belirtiyor.
Bütçe Açığı
🔹 Rusya'nın bütçe açığı yılın ilk dört ayında 5,9 trilyon rubleye ulaştı.
🔹 Bu rakam gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 2,5'ine karşılık geliyor.
🔹 Açık, yıl sonu hedefinin yaklaşık yüzde 50 üzerine çıktı.
🔹 Ulusal Refah Fonu'ndaki rezervler ise işgal öncesi seviyelerin yaklaşık yüzde 60 altına geriledi.
Petrol Gelirleri Yeterli Görülmüyor
🔹 Kaynaklara göre İran savaşı sonrası yükselen petrol fiyatları bütçe sorunlarını çözmeye yetmeyecek.
🔹 Ekonomide anlamlı bir rahatlama için petrol fiyatlarının en az bir yıl boyunca varil başına 100 doların üzerinde kalması gerektiği değerlendiriliyor.
🔹 Güçlü ruble de ihracat gelirlerini azaltarak kamu maliyesi üzerindeki baskıyı artırıyor.
Alternatif Önlemler
🔹 Moskova yönetimi bütçe açığını kapatmak için bazı emtia üreticileri ve bankalara yönelik ek vergileri değerlendiriyor.
🔹 Moskova şehir yönetimi de gelirlerin beklentilerin altında kalması nedeniyle personel ve yatırım harcamalarında kesintiye gitmeye başladı.
🔹 Maliye Bakanı Anton Siluanov, kamu harcamalarında daha fazla disiplin gerektiğini söyledi.
🔹 Siluanov, "Rezervler sonsuz değil. Mali açıdan zayıflığa izin veremeyiz" dedi.
🔹 Bloomberg'in incelediği tedarik kayıtlarına göre Çin'in savunma sanayisi ve ordusuyla bağlantılı en az yedi üniversite Nvidia'nın H200 yapay zekâ çiplerine erişim sağlamaya çalışıyor.
🔹 H200, ABD'nin Çin'e satışına izin verdiği en güçlü Nvidia yapay zekâ işlemcileri arasında yer alıyor.
🔹 Erişim arayan kurumlar arasında Çin Halk Kurtuluş Ordusu'na destek veren "Ulusal Savunmanın Yedi Oğlu" grubundaki üniversiteler de bulunuyor.
Üniversiteler ve Savunma Bağlantıları
🔹 Beihang Üniversitesi ve Northwestern Polytechnical University, H200 çiplerine erişim veya kiralama imkânı arayan kurumlar arasında yer alıyor.
🔹 Her iki üniversite de Çin ordusuna yönelik çalışmaları nedeniyle ABD Ticaret Bakanlığı yaptırım listesinde bulunuyor.
🔹 Bloomberg ayrıca Çin ordusu veya savunma sektörüyle iş birliği yapan 25'ten fazla üniversite ve laboratuvarın eski nesil Nvidia çiplerini kullandığını veya temin etmeye çalıştığını belirledi.
Çin'in Yapay Zekâ Stratejisi
🔹 Çinli yapay zekâ şirketlerinin H200 satın alması büyük ölçüde engellenmiş durumda.
🔹 Pekin yönetimi yerli çip sektörünün gelişmesini desteklemek amacıyla yabancı çiplere bağımlılığı azaltmaya çalışıyor.
🔹 Buna rağmen askeri bağlantılı kurumların Nvidia ürünlerine yönelik ilgisinin sürdüğü görülüyor.
Nvidia'nın Yanıtı
🔹 Nvidia, Çin ordusunun birkaç düzine ikinci el grafik işlemciye dayanmasının mantıklı olmadığını savundu.
🔹 Şirket, Çin'in askeri uygulamalar için yeterli yerli çip kapasitesine sahip olduğunu öne sürdü.
🔹 Nvidia, Çin ordusunun Amerikan teknolojisine bağımlı olmasının ABD ordusunun Çin teknolojisine bağımlı olması kadar anlamsız olduğunu belirtti.
ABD'deki Endişeler
🔹 ABD'li siyasetçiler ve güvenlik uzmanları Nvidia teknolojisinin Çin ordusuna dolaylı fayda sağlayabileceği konusunda uzun süredir uyarılarda bulunuyor.
🔹 Donald Trump yönetimi Nvidia CEO'su Jensen Huang'ın girişimlerinin ardından H200 satışlarına belirli şartlarla izin vermişti.
🔹 İhracat lisansı alan kuruluşların teknolojiyi Çin ordusu veya askeri amaçlarla kullanmayacağını taahhüt etmesi gerekiyor.
Kiralama Yöntemi
🔹 Bazı Çinli kurumlar çip satın almak yerine işlem gücü kiralamaya çalışıyor.
🔹 Çiplerin Çin dışında bulunup uzaktan erişim sağlanması halinde işlemler mevcut ABD ihracat kurallarını ihlal etmeyebiliyor.
🔹 Uzmanlar bu yöntemin mevcut düzenlemelerde önemli bir boşluk oluşturduğunu değerlendiriyor.
Eski Nesil Nvidia Çipleri
🔹 Beijing University of Posts and Telecommunications'a ait bir süper bilgisayar merkezinde 144 adet Nvidia A800 çipi kullanılıyor.
🔹 Harbin Institute of Technology'nin Nvidia H100 çiplerini kullandığı ve daha sonra H20 modeli için girişimde bulunduğu belirtiliyor.
🔹 University of Science and Technology of China ise bir süper bilgisayar sisteminde 200 adet Nvidia A100 çipi kullandığını açıkladı.
Askeri Kullanım Tartışması
🔹 Uzmanlar gelişmiş yapay zekâ çiplerinin doğrudan füzelere yerleştirilmek yerine yeni silah sistemlerinin geliştirilmesinde ve askeri veri işleme süreçlerinde kullanılacağını belirtiyor.
🔹 Bloomberg Economics analisti Michael Deng, sekiz H200 çipli tek bir sunucunun bile Çin'in gelişmiş açık kaynak yapay zekâ modellerini askeri uygulamalara uyarlamak için yeterli olabileceğini söyledi.
🔹 ABD Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi Başkanı Brian Mast, gelişmiş yapay zekâ çiplerinin Çin ordusuna ulaşmasının Kongre'nin dikkatle takip ettiği konular arasında olduğunu söyledi.
🔹 Avrupa Birliği ülkeleri ve Birleşik Krallık başta olmak üzere Avrupa devletleri, Ukrayna'ya giden yardımın neredeyse tamamını sağlıyor.
🔹 Bu ay Ukrayna için oluşturulan 90 milyar euroluk yeni kredi paketinden ilk ödemeler başlayacak.
🔹 Avrupa ülkeleri yaptırımları sertleştirirken Ukrayna'ya yönelik askeri entegrasyon ve destek mekanizmalarını da genişletiyor.
Diplomasi ve Müzakere Arayışları
🔹 Ukrayna'nın son dönemdeki savaş alanı başarıları Avrupa'da diplomatik çözüm ihtimaline yönelik beklentileri artırdı.
🔹 Avrupa, sonuç vermeyen ABD girişimlerinin ardından daha etkin bir diplomatik rol üstlenmek istiyor.
🔹 Buna rağmen Avrupa hükümetlerinin Ukrayna'nın yalnızca ayakta kalmasının ötesine geçen ortak bir strateji oluşturamadığı belirtiliyor.
🔹 Son haftalarda Vladimir Putin ile olası görüşmeler için çeşitli arabulucu isimleri tartışılsa da Avrupa'nın somut hedefleri konusunda netlik bulunmuyor.
Putin ve Müzakere İhtimali
🔹 Avrupalı yetkililer Putin'in baskı altında olduğunu düşünse de taleplerinden geri adım atmaya hazır olduğuna dair işaret görmüyor.
🔹 Bazı Avrupalı hükümetler Rusya'nın kırmızı çizgilerini anlamak amacıyla arabuluculuk girişimlerini destekliyor.
🔹 Birleşik Krallık, Fransa ve Almanya arasında olası müzakereler konusunda yoğun görüşmeler yürütülüyor.
🔹 Doğu Avrupa ülkeleri ise Batı Avrupa'nın Rusya ile kendi başlarına yeni bir yakınlaşma arayışına girebileceğinden endişe ediyor.
AB Üyeliği Tartışması
🔹 Olası bir ateşkes halinde Ukrayna'nın Donbas'taki bazı toprak kayıplarını kabul etmek zorunda kalabileceği değerlendiriliyor.
🔹 Avrupa'nın Ukrayna'ya sunabileceği en önemli siyasi teşviklerden biri AB üyeliği perspektifi olarak görülüyor.
🔹 Daha önce Ukrayna'nın 2027'de AB'ye katılabileceği yönünde değerlendirmeler yapılmıştı.
🔹 Ancak Avrupalı yetkililer bu tarihin gerçekçi olmadığını ve üyeliğin yaklaşık on yıl sürebileceğini düşünüyor.
Almanya'nın Önerisi
🔹 Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Ukrayna için sınırlı haklar içeren bir "ortak üyelik" modeli önerdi.
🔹 Model, bazı AB kurumlarına erişim sağlarken tam üyelik haklarını içermiyor.
🔹 Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy öneriyi adil bulmadığını söyleyerek reddetti.
Ukrayna'da Değişen Yaklaşım
🔹 Kamuoyu araştırmaları Ukraynalıların yaklaşık dörtte üçünün hâlâ AB üyeliğini desteklediğini gösteriyor.
🔹 Ancak destek özellikle gençler arasında gerilemeye başladı.
🔹 Ukrayna'nın savunma sanayisini ve silah üretimini geliştirmesi ülkede daha güçlü bir öz yeterlilik anlayışını beraberinde getirdi.
🔹 Bazı Ukraynalılar artık Avrupa'nın kendilerini korumasını beklemek yerine Avrupa'yı koruduklarını savunuyor.
Savaşın Seyri
🔹 Avrupa'nın mali ve askeri desteği Ukrayna'nın direncini sürdürmesinde kritik rol oynuyor.
🔹 İsveç ile yapılan anlaşma kapsamında Ukrayna yeni savaş uçakları alacak.
🔹 Buna karşın Avrupa hâlâ Ukrayna şehirlerini korumak için gerekli balistik füze önleme sistemlerini sağlayamıyor.
🔹 Zelenskiy, Patriot füze sistemleri için ABD Başkanı Donald Trump'a mektup gönderdi.
Avrupa'nın İç Siyaseti
🔹 Avrupa'da gelecek yıl başlayacak seçimlerin Ukrayna politikasını etkileyebileceği değerlendiriliyor.
🔹 Fransa'da Ulusal Birlik'in iktidara gelmesi halinde Avrupa'nın Ukrayna'ya yönelik bazı taahhütlerinin zayıflayabileceği öngörülüyor.
🔹 Dergi, Avrupa'nın Ukrayna konusunda daha fazla sorumluluk üstlendiğini ancak mevcut planın hâlâ büyük ölçüde umutlara dayandığını belirtiyor.
🔹 Avrupa'nın önündeki temel sorunun savaşın yanı sıra kalıcı barışı sağlayıp sağlayamayacağı olduğu ifade ediliyor.
🔹 Küçük dronlar Ukrayna'dan Orta Doğu'ya kadar birçok çatışma bölgesinde yaygın şekilde kullanılıyor.
🔹 Bu sistemlerin ucuz, kolay kullanılabilir ve erişilebilir olması savunma güçleri için yeni bir tehdit oluşturuyor.
🔹 Mevcut hava savunma sensörleri büyük ölçüde uçak ve füze gibi daha büyük hedefleri tespit etmek için tasarlandığından küçük dronları belirlemekte zorlanıyor.
Radar Teknolojileri
🔹 ABD merkezli Echodyne şirketi küçük ve alçaktan uçan hedefleri tespit edebilen yeni radar sistemleri geliştiriyor.
🔹 Şirketin radarı geleneksel sistemlere göre çok daha düşük maliyetle çalışacak şekilde tasarlandı.
🔹 Radar, farklı ortam koşullarına göre sinyal özelliklerini hızla değiştirerek hedef tespit kabiliyetini artırıyor.
🔹 Sistem, dönen pervaneleri algılayarak kuşlarla dronları birbirinden ayırt edebiliyor.
Yapay Zekâ Kullanımı
🔹 Radar sistemi kuşlar, balonlar, dört pervaneli dronlar ve sabit kanatlı hava araçları arasındaki farkı makine öğrenmesiyle belirliyor.
🔹 Bu yöntem karmaşık çevresel koşullar içinde zayıf sinyallerin daha güvenilir şekilde tespit edilmesini sağlıyor.
🔹 Dizüstü bilgisayar büyüklüğündeki EchoShield radarı yaklaşık 5 kilometre uzaklıktaki küçük dronları tespit edip takip edebiliyor.
Akustik Yöntemler
🔹 Ukrayna'da geliştirilen başka bir yaklaşım ise dronları seslerinden tespit etmeye dayanıyor.
🔹 Toronto merkezli Prandtl Dynamics şirketi dronların çalıştırılmadan önce bile bulunabilmesini sağlayan sistemler geliştiriyor.
🔹 Dome adlı sistem duyulamayan ultrasonik ses darbeleri göndererek yakındaki dronların elektronik ve mekanik parçalarında titreşim oluşturuyor.
🔹 Bu titreşimler dronların konumunu ortaya çıkaran karakteristik sesler üretiyor.
Gizli Dronların Tespiti
🔹 Şirket sistemi sayesinde sırt çantası içinde, çatı arkasında veya bazı durumlarda araç içindeki dronların tespit edilebildiğini açıkladı.
🔹 Elde taşınabilen Dome-c modelinin bu yaz piyasaya sürülmesi planlanıyor.
🔹 Daha büyük Dome-o sistemi ise gökyüzündeki dronların ses izlerini güçlendirerek uzun menzilli tespiti kolaylaştırıyor.
Saha Testleri
🔹 Prandtl'ın 16 mikrofonlu Oscura sistemi şehir ortamında 250 gram ağırlığındaki dronları yaklaşık 200 metre mesafeden tespit edebiliyor.
🔹 Dome-o ile birlikte kullanıldığında menzil yaklaşık 75 metre daha artıyor.
🔹 Sistem, Kanada Savunma Bakanlığı'nın Ottawa'da düzenlediği anti-dron yarışmasında test edildi.
🔹 Teknoloji henüz askeri kullanım için tamamen hazır görülmese de yarışmada ikinci olarak ödül kazandı.
Askeri Kullanım
🔹 Echodyne radarları halihazırda ABD Hava Kuvvetleri tarafından kullanılıyor.
🔹 Sistemler savaş gemilerine ve askeri üslerin savunmasına entegre edildi.
🔹 Araçlara monte edilen versiyonlar da hizmete alınmış durumda.
🔹 Dergi, bu teknolojilerin küçük dron tehdidini tamamen ortadan kaldırmayacağını ancak mevcut savunma açıklarını önemli ölçüde azaltabileceğini belirtiyor.
🔹 İsrail, Donald Trump'ın talebi üzerine Lübnan'a yönelik planlanan hava saldırılarını durdurdu.
🔹 İran, İsrail'in Lübnan ve Gazze'deki saldırıları sona ermedikçe barış görüşmelerine dönmeyeceğini açıkladı.
🔹 İran'ın müzakerelerden çekilmesinin ardından Trump ile İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu arasında telefon görüşmesi yapıldı.
Trump-Netanyahu Görüşmesi
🔹 Habere göre Trump, Netanyahu'ya yönelik sert ifadeler kullandı ve Lübnan'a yönelik yeni saldırıların İsrail'i uluslararası alanda daha da yalnızlaştıracağını söyledi.
🔹 Kaynaklara göre Trump, Netanyahu'yu planlanan operasyonları durdurmaya ikna etmeye çalıştı.
🔹 Trump görüşmenin ardından Beyrut'a yeni asker gönderilmeyeceğini ve yolda olan birliklerin geri çevrildiğini açıkladı.
İran'ın Tutumu
🔹 İran'ın müzakere heyeti arabulucular üzerinden yürütülen görüşmeleri ve mesaj alışverişini askıya aldı.
🔹 İran, İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırılarının sürmesi halinde kuzey İsrail'e saldırılar düzenleyeceği uyarısında bulundu.
🔹 İran Devrim Muhafızları'nın ana operasyon komutanlığı, Beyrut ve Dahiye'nin bombalanması halinde karşılık verileceğini açıkladı.
Ateşkes ve Diplomasi
🔹 Trump, Netanyahu ile yaptığı görüşmenin ardından İsrail ve Hizbullah'ın gerilimi azaltmayı kabul ettiğini söyledi.
🔹 Trump, Hizbullah'ın saldırıları durdurmayı kabul ettiğini ve İsrail'in de saldırı gerçekleştirmeyeceğini belirtti.
🔹 Trump, İran ile ateşkesin uzatılması ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına yönelik bir anlaşmanın bir hafta içinde sağlanabileceğini düşündüğünü söyledi.
Hürmüz Boğazı ve Petrol Piyasası
🔹 İran, Lübnan'a yönelik saldırıların sürmesi halinde Hürmüz Boğazı'nın tamamen kapatılması yönündeki planını sürdüreceğini açıkladı.
🔹 İran ayrıca Kızıldeniz'in girişindeki Bab el-Mendeb Boğazı'nı da kapatma tehdidinde bulundu.
🔹 Barış görüşmelerinin askıya alınacağı haberlerinin ardından Brent petrol fiyatı varil başına yaklaşık 96 dolara yükseldi.
🔹 İran, tüm tehditlere rağmen pazartesi günü Hürmüz Boğazı'ndan 15 ticari geminin güvenlik koordinasyonu altında geçtiğini açıkladı.
İsrail'in Lübnan Operasyonları
🔹 Netanyahu, Hizbullah'ın ateşkes ihlallerine karşılık olarak Beyrut'un güney banliyölerindeki hedeflere saldırı emri vermişti.
🔹 Söz konusu bölgeler Hizbullah'ın kalesi olarak görülen Dahiye bölgesini kapsıyordu.
🔹 Trump'ın müdahalesinin ardından planlanan operasyonlar durduruldu.
🔹 Donald Trump'ın politikaları, Avrupa Birliği içinde ABD teknolojilerine bağımlılığın bir güvenlik riski olduğu görüşünü güçlendirdi.
🔹 Avrupa Komisyonu çarşamba günü yabancı teknoloji şirketlerine bağımlılığı azaltmayı hedefleyen "teknoloji egemenliği paketi"ni açıklayacak.
🔹 Paket, veri merkezleri, yapay zekâ, yarı iletkenler ve yazılım alanlarında Avrupa'nın dış bağımlılığını azaltmayı amaçlıyor.
Trump Etkisi
🔹 Trump'ın Grönland'a yönelik açıklamaları ve Avrupa'nın ABD şirketlerine bağımlılığını siyasi baskı aracı olarak kullanabileceği yönündeki endişeler Avrupa'daki yaklaşımı değiştirdi.
🔹 Avrupa'da uzun süredir savunulan teknoloji bağımsızlığı fikri daha geniş destek görmeye başladı.
🔹 European DIGITAL SME Alliance Genel Sekreteri Sebastiano Toffaletti, teknolojinin yalnızca bir ticari ürün değil aynı zamanda güç ve nüfuz aracı olduğunu söyledi.
ABD'ye Bağımlılık Tartışması
🔹 Avrupa'nın e-posta sistemleri, veri depolama hizmetleri ve birçok kamu hizmeti büyük ölçüde ABD merkezli teknoloji şirketlerine dayanıyor.
🔹 Geçmişte Hollanda ve Danimarka gibi ülkeler Fransız öncülüğündeki teknoloji egemenliği girişimlerine karşı çıkmıştı.
🔹 Bu ülkeler söz konusu girişimleri korumacılık olarak değerlendiriyordu.
Biden ve Yapay Zekâ Çipleri
🔹 Eski ABD Başkanı Joe Biden'ın görevden ayrılmadan önce bazı Avrupa ülkelerine yönelik yapay zekâ çipi ihracat kısıtlamaları getirmesi Avrupa'da endişeleri artırdı.
🔹 Hollandalı Avrupa Parlamentosu üyesi Bart Groothuis, bu kararın Avrupa'nın ABD yapay zekâ teknolojilerine bağımlı hale gelebileceğini gösterdiğini söyledi.
Uluslararası Ceza Mahkemesi Örneği
🔹 Trump yönetiminin Uluslararası Ceza Mahkemesi yetkililerine yönelik yaptırımları Avrupa'daki kaygıları daha da güçlendirdi.
🔹 Yaptırımlar sonucunda bazı yetkililerin Visa, Mastercard, Amazon, Airbnb ve Booking.com gibi ABD merkezli hizmetlere erişimi kesildi.
🔹 Groothuis bu gelişmenin Avrupa için büyük bir şok olduğunu söyledi.
🔹 Danimarkalı bir yetkili, Grönland konusundaki gelişmelerin ülkenin pozisyonunu değiştirmesini hızlandırdığını söyledi.
Yeni Paket
🔹 Taslak plana göre Avrupa Komisyonu ülkelerin teknoloji bağımlılıklarını ve güvenlik açıklarını değerlendirmelerini isteyecek.
🔹 Komisyon, ABD gibi ülkelerin Avrupa ekonomisinin kritik sektörlerine teknoloji sağlayıp sağlayamayacağı konusunda değerlendirme yapabilecek.
🔹 Paket ayrıca özel yatırımları teşvik etmeyi, açık kaynak çözümlerini desteklemeyi ve Avrupa'da çip üretimini artırmayı hedefliyor.
Temkinli Yaklaşım
🔹 Avrupa Komisyonu teknoloji bağımsızlığını savunurken ABD ile doğrudan kopuş görüntüsü vermemeye çalışıyor.
🔹 Taslak metinde teknoloji egemenliğinin izolasyon, korumacılık veya teknolojik ayrışma anlamına gelmediği vurgulanıyor.
🔹 Avrupa Birliği aynı zamanda yapay zekâ tedarik zincirlerini güvence altına almayı amaçlayan ABD öncülüğündeki Pax Silica girişimine katılmayı da değerlendiriyor.
🔹 Politico'ya konuşan Bart Groothuis, Avrupa'nın teknoloji bağımsızlığı konusundaki farkındalığının artmasında Trump'ın belirleyici rol oynadığını söyledi.
🔹 Arsenal ile Paris Saint-Germain arasında oynanan Şampiyonlar Ligi finali İngiltere'de yasa dışı yayınlar üzerinden 16,2 milyon kez izlendi.
🔹 Teknoloji şirketi Gaming Compliance International'ın analizine göre izlemeler 3,7 milyon farklı IP adresinden gerçekleşti.
🔹 Karşılaşma yasal yayın platformları TNT Sports ve HBO Max üzerinden ise 7 milyondan fazla kişi tarafından izlendi.
Ücretsiz Yayın Tartışması
🔹 TNT Sports, 1992'de Şampiyonlar Ligi markasının oluşturulmasından bu yana ilk kez finali ücretsiz yayınlamama kararı aldı.
🔹 Karar İngiltere'de siyasi tartışmalara yol açtı.
🔹 Başbakan Keir Starmer, yayıncı kuruluşa gönderdiği mektupla kararın yeniden değerlendirilmesini istedi.
İzlenme Verileri
🔹 Analizde 90 saniyeden uzun yasa dışı izlemeler dikkate alındı.
🔹 16,2 milyonluk toplam izlenme sayısının bir kısmı aynı kişinin birden fazla yayına bağlanmasından kaynaklanmış olabilir.
🔹 Teknik sorunlar ve reklamlar nedeniyle kullanıcıların yayınları yenilemek zorunda kaldığı belirtildi.
🔹 Bu nedenle gerçek izleyici sayısının kesin olarak belirlenemediği ifade edildi.
Geçmişle Karşılaştırma
🔹 Liverpool ile Real Madrid arasında oynanan 2022 Şampiyonlar Ligi finali BT Sport tarafından YouTube üzerinden ücretsiz yayınlanmıştı.
🔹 O final 12,6 milyonluk zirve izleyici sayısına ulaşmıştı.
Yasa Dışı Bahis Bağlantısı
🔹 Araştırmaya göre yasa dışı yayınlardaki reklamların yüzde 89'u Birleşik Krallık'ta lisanslı olmayan bahis şirketlerine aitti.
🔹 Gaming Compliance International Başkanı Ismail Vali, yasa dışı yayıncılık ile düzenlenmemiş bahis sektörü arasında güçlü bir bağ bulunduğunu söyledi.
🔹 Vali, ücretsiz spor yayınlarının yasa dışı bahis siteleri için önemli bir müşteri çekme aracı haline geldiğini belirtti.
TNT Sports Verileri
🔹 TNT Sports, final için yüzde 25,6 izleyici payına ulaştığını açıkladı.
🔹 Kanal yönetimi 7 milyonu aşan toplam izleyici rakamlarından memnun olduğunu bildirdi.
🔹 Ancak yüksek yasa dışı izlenme rakamlarının yayıncılar ve yayın hakları sahipleri için uzun vadeli bir sorun oluşturduğu değerlendiriliyor.
Diğer UEFA Finalleri
🔹 TNT Sports verilerine göre UEFA'nın üç erkekler finalini toplam 9,2 milyondan fazla kişi izledi.
🔹 Aston Villa'nın Avrupa Ligi zaferini 3,5 milyon kişi takip etti.
🔹 Crystal Palace'ın Konferans Ligi finalini ise 2,7 milyon kişi izledi.
🔹 Kanalın Avrupa futbolu yayınlarının ortalama izleyici sayısı geçen sezona göre yüzde 5 arttı.
🔹 SpaceX, Anthropic ve OpenAI'nin planlanan halka arzları ABD borsalarına trilyonlarca dolarlık yeni piyasa değeri ekleyebilir.
🔹 SpaceX'in 11 Haziran'da yaklaşık 75 milyar dolar toplaması ve hisselerinin ertesi gün Nasdaq'ta işlem görmeye başlaması bekleniyor.
🔹 Anthropic ve OpenAI'nin de yaklaşık 60'ar milyar dolarlık halka arz hedeflediği belirtiliyor.
🔹 Üç şirketin toplam piyasa değerinin birkaç ay içinde 4 trilyon dolara kadar ulaşabileceği değerlendiriliyor.
Endekslere Etkisi
🔹 Bazı yatırımcılar, dev şirketlerin büyük endekslere hızla dahil edilmesinin piyasalarda aşırı oynaklık yaratabileceğinden endişe ediyor.
🔹 Endeks fonları, endekslere dahil edilen hisseleri satın almak zorunda olduğu için yeni hisselere güçlü talep oluşabilir.
🔹 Buna rağmen ABD hisse senedi piyasasının büyüklüğü nedeniyle bu halka arzların sistem üzerinde sınırlı bir ilk etki yaratacağı belirtiliyor.
ABD Piyasasının Büyüklüğü
🔹 Russell 3000 endeksindeki şirketlerin toplam piyasa değeri yaklaşık 79 trilyon dolar seviyesinde bulunuyor.
🔹 S&P 500 şirketlerinin toplam değeri ise yaklaşık 69 trilyon dolar.
🔹 Bu nedenle üç dev halka arzın toplam büyüklüğü ABD piyasası içinde görece sınırlı kalıyor.
SpaceX'in Yapısı
🔹 SpaceX'in hedeflediği 1,75 trilyon dolarlık değerleme gerçekleşirse şirket halka arz sırasında hisselerinin yaklaşık yüzde 4'ünü piyasaya açmış olacak.
🔹 Elon Musk'ın elindeki hisselerin büyük bölümü halka arzdan sonraki 366 gün boyunca satılamayacak.
🔹 Diğer hisselerin önemli kısmı ise kademeli olarak piyasaya sürülecek.
🔹 Böylece yeni hisselerin piyasaya girişi birkaç gün yerine yıllara yayılacak.
Tarihsel Performans
🔹 Florida Üniversitesi'nden Jay Ritter'in araştırmasına göre 1980-2024 dönemindeki halka arz hisseleri ilk işlem günlerinden sonraki üç yılda genel piyasadan ortalama 20 puan daha düşük performans gösterdi.
🔹 Gelirlerinin 40 katından yüksek değerlemeyle halka açılan şirketlerin performansı ise piyasadan ortalama 58 puan daha düşük oldu.
🔹 SpaceX'in hedeflenen değerleme gerçekleşirse gelirlerinin 90 katından fazla bir değerleme ile işlem görmeye başlayacağı belirtiliyor.
Yapay Zekâ Riski
🔹 Üç şirket de yapay zekâ temasının merkezinde yer alıyor.
🔹 ABD'nin en büyük 10 yapay zekâ bağlantılı şirketi halihazırda S&P 500'ün toplam değerinin yaklaşık yüzde 40'ını oluşturuyor.
🔹 Yapay zekâ sektöründe yaşanabilecek olumsuz gelişmelerin yalnızca yeni halka arzları değil, daha geniş piyasa performansını da etkileyebileceği belirtiliyor.
Daha Geniş Endişeler
🔹 Son yıllarda teknoloji şirketleri büyük ölçüde hisse geri alımı yaparken artık yapay zekâ yatırımlarına daha fazla kaynak ayırmaya başladı.
🔹 Bazı şirketler ek finansman için tahvil piyasalarına yöneliyor.
🔹 Yeni halka arzlarla birlikte teknoloji sektörünün sermaye ihtiyacının artması bekleniyor.
🔹 Dergi, yatırımcıların kısa vadede bu dev halka arzlara yoğun ilgi gösterebileceğini ancak uzun vadede piyasalarda sermaye baskısının artabileceğini belirtiyor.
🔹 Ukrayna, 17 ayda geliştirdiği ilk yerli üretim planör bombasını tanıttı.
🔹 "Vyrivniuvach" (Dengeleyici) adı verilen silah, Ukrayna'nın savaşın başlangıcından bu yana geliştirdiği en önemli yerli sistemlerden biri olarak görülüyor.
🔹 Silahın tanıtımı, Kiev'in ihtiyaç duyduğu sistemler için Batılı müttefiklerini beklemek istemediği mesajı olarak değerlendiriliyor.
Rus Planör Bombalarının Etkisi
🔹 Rusya'nın planör bombaları son üç yılda Harkiv, Zaporijya ve Herson dahil birçok bölgede büyük yıkıma yol açtı.
🔹 Sovyet döneminden kalma bombalara eklenen yönlendirme kitleri sayesinde bu mühimmatlar hassas vuruş kabiliyeti kazandı.
🔹 Rus uçakları bombaları kendi hava sahalarından fırlatabildiği için Ukrayna'nın karşılık verme kapasitesi sınırlı kaldı.
🔹 Uzmanlar, uzun süre Rus planör bombalarına karşı etkili bir savunma yöntemi bulunamadığını belirtiyor.
Ukrayna'nın Yeni Silahı
🔹 Vyrivniuvach yaklaşık 500 poundluk savaş başlığı taşıyor.
🔹 Ukrayna'nın savunma teknoloji platformu Brave1, sistemin Batılı veya Sovyet tasarımlarından kopyalanmadığını açıkladı.
🔹 Silahın gerekli tüm testleri tamamladığı belirtildi.
🔹 Sistem, Rus elektronik harp tedbirlerine karşı geliştirilen modern yönlendirme algoritmalarına sahip.
F-16 ve Mirage Uçakları
🔹 Yeni bomba Ukrayna'nın mevcut hava filosuyla uyumlu olacak şekilde tasarlandı.
🔹 Sistem gelecekte F-16 ve Mirage savaş uçaklarında da kullanılabilecek.
🔹 Bunun için ek sertifikasyon süreçlerinin tamamlanması gerekiyor.
Savaş Alanındaki Etkisi
🔹 Uzmanlar yeni silahın Ukrayna'nın Rusya içindeki hedefleri daha uzak mesafelerden vurmasına yardımcı olabileceğini belirtiyor.
🔹 Ukrayna ayrıca elindeki kullanılmayan Sovyet dönemine ait hava bombalarını da bu sistemle değerlendirebilecek.
🔹 Bu yaklaşım, Rusya'nın 2023'te eski mühimmat stoklarını planör bombalarına dönüştürürken kullandığı yönteme benziyor.
Sınırlamalar
🔹 Uzmanlara göre Ukrayna Hava Kuvvetleri'nin büyüklüğü ve uçak sayısı önemli bir kısıt oluşturmaya devam ediyor.
🔹 Ukrayna uçakları Rus hava savunmalarından kaçınmak için daha alçak irtifalarda uçmak zorunda kalıyor.
🔹 Bu durum planör bombalarının menzilini ve etkinliğini azaltabiliyor.
Daha Geniş Strateji
🔹 Uzmanlar yeni bombanın savaşın seyrini tek başına değiştirmeyeceğini belirtiyor.
🔹 Ancak sistem, Flamingo füzesi, önleme dronları ve Moskova'ya ulaşabilen uzun menzilli saldırı dronlarıyla birlikte Ukrayna'nın yerli silah envanterini güçlendirecek.
🔹 Uzmanlara göre savaşın sonucu tek bir silah sistemiyle değil, çok sayıda farklı kabiliyetin birleşik etkisiyle belirlenecek.
🔹 Rusya, gece boyunca Ukrayna'ya yoğun füze ve insansız hava aracı saldırıları düzenledi.
🔹 Saldırılarda en az 11 kişi hayatını kaybetti, onlarca kişi yaralandı.
🔹 Yetkililer bazı kişilerin yıkılan binaların enkazı altında mahsur kaldığını açıkladı.
Saldırının Kapsamı
🔹 Ukrayna Hava Kuvvetleri, Rusya'nın 73 füze ve 656 insansız hava aracı fırlattığını açıkladı.
🔹 Saldırıların ana hedefleri Kiev, Dnipro, Poltava, Harkiv ve Zaporijya oldu.
🔹 Ukrayna hava savunması 40 füze ve 602 insansız hava aracını düşürdüğünü veya etkisiz hale getirdiğini bildirdi.
🔹 En az 38 noktada 30 balistik füze, üç seyir füzesi ve 33 insansız hava aracının isabet ettiği açıklandı.
Kiev
🔹 Başkent Kiev'de en az 4 kişi öldü, 58 kişi yaralandı.
🔹 Yaralananlar arasında üç çocuk bulunuyor.
🔹 Kentin sekiz ilçesinde konutlar ve sivil altyapı zarar gördü.
🔹 Podilskyi bölgesinde dokuz katlı bir binanın üst katlarında hasar meydana geldi ve bazı kişiler enkaz altında kaldı.
🔹 Solomianskyi bölgesinde 20 ve 24 katlı iki bina zarar gördü.
Dnipro
🔹 Dnipropetrovsk bölgesinde yer alan Dnipro kentinde en az 6 kişi öldü, 36 kişi yaralandı.
🔹 İlk saldırının ardından olay yerine gelen ekipleri hedef alan ikinci saldırıda bir kurtarma görevlisi hayatını kaybetti.
Harkiv
🔹 Harkiv'de en az 14 kişi yaralandı.
🔹 Konutlar, garajlar ve araçlar hasar gördü.
🔹 İki katlı bir ev ile dört katlı bir apartmanın bir bölümü zarar gördü.
🔹 Apartman enkazı altında kalan kişiler olduğu bildirildi.
Ukrayna'nın Açıklamaları
🔹 Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy günler öncesinden Rusya'nın yeni bir büyük saldırı hazırlığında olduğu uyarısında bulunmuştu.
🔹 Ukraynalı yetkililer, balistik füze saldırılarına karşı daha fazla hava savunma sistemi ve füze desteği talebini yineledi.
🔹 Yetkililer, insansız hava araçlarının büyük bölümünün önlenebildiğini ancak balistik füzelerin hava savunmasındaki en büyük zafiyet olmaya devam ettiğini belirtti.
🔹 İran savaşı nedeniyle Orta Doğu'daki uçuş rotalarının değişmesi sonucunda Suriye hava sahasından geçen uçuş sayısı hızla arttı.
🔹 Mayıs ayında Suriye hava sahasını kullanan uçuş sayısı 11.801'e ulaştı.
🔹 Bu rakam şubat ayında kaydedilen 4.267 uçuşun iki katından fazla oldu.
🔹 Mayıs 2025'e göre artış oranı yaklaşık yüzde 375 olarak gerçekleşti.
Hava Sahasının Yeniden Açılması
🔹 Suriye hava sahası, Beşar Esad'ın devrilmesiyle sona eren 14 yıllık iç savaş boyunca büyük ölçüde kullanılmıyordu.
🔹 İran savaşının başlamasıyla Irak ve Körfez üzerindeki bazı hava koridorlarının kapanması havayollarını alternatif güzergâhlara yöneltti.
🔹 Nisan ayında ateşkes sonrasında hava sahaları yeniden açılsa da Dubai ve Doha'dan Avrupa'ya yapılan uçuşların önemli bölümü Suriye üzerinden geçmeye devam etti.
Ekonomik Kazanç
🔹 Suriye hükümeti bu yılın başında hava sahası geçiş ücretlerini artırdı.
🔹 Yeni sistemde her uçuş için sabit 499 dolar ücret uygulanıyor.
🔹 Reuters hesaplamalarına göre mayıs ayındaki trafik yaklaşık 5,9 milyon dolar gelir üretmiş olabilir.
🔹 Ücret 430 dolarlık geçiş bedeli ve 69 dolarlık haberleşme ücretinden oluşuyor.
🔹 Esad döneminde küçük uçaklardan yaklaşık 75 dolar ücret alınıyordu.
Havayollarının Tercihi
🔹 Havayolları, yükselen petrol fiyatlarının etkisini azaltmak için daha kısa ve yakıt tasarruflu rotalar arıyor.
🔹 Suriye üzerinden uçmak birçok güzergâhta seyahat süresini ve yakıt maliyetlerini düşürüyor.
Türkiye'nin Rolü
🔹 Suriye, geçen yıl Türkiye'den alınan gelişmiş radar ve seyrüsefer sistemleriyle Şam Uluslararası Havalimanı altyapısını güçlendirdi.
🔹 Bu bilgi Türkiye Ulaştırma Bakanı Abdulkadir Uraloğlu tarafından açıklandı.
Güvenlik Durumu
🔹 Havacılık risk danışmanlık kuruluşu OPSGroup, Suriye hava sahasının hâlâ riskli kabul edildiğini belirtti.
🔹 Hava trafik yönetiminin en temel seviyelerden biri olan "procedural control" sistemiyle yürütüldüğü ifade edildi.
🔹 Avrupa Birliği Havacılık Emniyeti Ajansı, İran savaşı nedeniyle bölge ve Suriye üzerinden uçulmaması yönündeki tavsiyesini sürdürüyor.
🔹 Kuzey Amerika ve Asya merkezli havayollarının büyük bölümü de bölgeden uzak durmaya devam ediyor.
Suriye'nin Hedefleri
🔹 Suriye Sivil Havacılık Genel Kurumu Başkanı Ömer Hısari, artan uçuşların havayollarının Suriye hava sahasına bakışında gerçek bir değişim gösterdiğini söyledi.
🔹 Kurumun yeni hava koridorları oluşturduğu, trafik modellerini güncellediği ve hava trafik kontrol sistemlerini güçlendirdiği belirtildi.
🔹 Suriye ayrıca hava sahası ücretlerinin tahsilatını bazı yer hizmetleri şirketleri ve uluslararası planlama firmalarına devretti.
🔹 Rusya'nın gece boyunca düzenlediği geniş çaplı füze ve insansız hava aracı saldırılarında en az 11 kişi öldü, 100'den fazla kişi yaralandı.
🔹 Saldırılar başta Kiev olmak üzere Dnipro ve Harkiv'i hedef aldı.
🔹 Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy bir gün önce büyük bir saldırı ihtimaline karşı uyarıda bulunmuştu.
Kiev
🔹 Kiev'de en az 4 kişi hayatını kaybetti, 58 kişi yaralandı. Yaralılar arasında çocuklar da bulunuyor.
🔹 24 katlı bir apartmana isabet ettiği belirtilen füze nedeniyle binanın bir bölümü çöktü. Enkaz altında kalanların olabileceği açıklandı.
🔹 Dokuz katlı bir apartman ve bir aile sağlığı kliniği de dahil olmak üzere çok sayıda bina zarar gördü.
🔹 Saldırıların ardından binlerce kişi Kiev metrosuna sığınarak korunmaya çalıştı.
🔹 Saldırılar nedeniyle yaklaşık 140 bin kişinin elektriği kesildi. Elektrik şirketi DTEK, bunların 110 binine yeniden enerji verildiğini açıkladı.
Dnipro
🔹 Dnipro ve çevresindeki saldırılarda 7 kişi öldü, 36 kişi yaralandı.
🔹 Bölgede konutlar, araçlar ve çocuk oyun alanları zarar gördü.
Rusya'nın Açıklaması
🔹 Rusya Savunma Bakanlığı saldırıların Ukrayna'nın savunma sanayisi tesislerini hedef aldığını açıkladı.
🔹 Moskova, saldırıların Kiev yönetiminin "terör eylemlerine" yanıt olarak gerçekleştirildiğini söyledi.
🔹 Rusya, hipersonik füzeler ve insansız hava araçları kullanarak Kiev, Zaporijya ve Harkiv dahil yedi bölgeyi vurduğunu açıkladı.
🔹 Bakanlık, askeri havaalanları ile yakıt ve ulaştırma tesislerinin hedef alındığını belirtti.
Saldırının Boyutu
🔹 Ukrayna Hava Kuvvetleri, Rusya'nın gece boyunca 73 füze ve 656 insansız hava aracı fırlattığını açıkladı.
🔹 Bunların 40 füze ve 602 insansız hava aracının düşürüldüğü veya etkisiz hale getirildiği belirtildi.
🔹 Hava Kuvvetleri, saldırıda sekiz adet Zircon hipersonik füzesinin kullanıldığını bildirdi.
🔹 Bu sayı, savaş boyunca bir saldırıda kullanılan en yüksek Zircon füze sayısı olabilir.
Polonya ve Bölgesel Etkiler
🔹 NATO ve AB üyesi Polonya, hava sahasını korumak amacıyla savaş uçaklarını havalandırdı.
Rusya'daki Gelişmeler
🔹 Rusya'nın Krasnodar bölgesindeki İlsky petrol rafinerisinde Ukrayna insansız hava aracı saldırısının ardından yangın çıktı.
🔹 Rusya Savunma Bakanlığı gece boyunca 148 Ukrayna insansız hava aracının düşürüldüğünü açıkladı.
🔹 Belgorod bölgesinde bir Ukrayna insansız hava aracının bir evi vurması sonucu 11 yaşındaki bir çocuk yaralandı.
🔹 Rusya'nın kontrolündeki Kırım'da bulunan Sivastopol çevresinde de insansız hava aracı saldırılarının püskürtüldüğü bildirildi.
Arka Plan
🔹 Kremlin geçen hafta, Rusya'nın kontrolündeki Lugansk'ta 21 kişinin öldüğü insansız hava aracı saldırısına karşılık olarak Kiev'e yönelik "sistematik saldırılar" düzenleyeceğini açıklamıştı.
🔹 Ukrayna söz konusu saldırıyı gerçekleştirdiği iddiasını reddetmişti.
🔹 ABD'li rapçi Travis Scott, İstanbul'daki ilk performansının yaklaşık 20 dakika sürmesi nedeniyle hayranlarının tepkisiyle karşılaştı.
🔹 Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde seyircilerin sanatçının sahneden erken ayrılması üzerine yuhalama yaptığı görüldü.
🔹 Scott, Türkiye turnesi kapsamında pazar gecesi İstanbul'da, pazartesi günü ise İzmir'de sahne alacaktı.
İstanbul Etkinliği
🔹 Etkinlik, organizatörler tarafından klasik konser formatının ötesine geçen özel bir performans olarak tanıtıldı.
🔹 Yaklaşık 2.500 kişinin katılabildiği etkinliğin bilet fiyatları 330 dolardan başlıyordu.
🔹 Tanıtımlarda Travis Scott'ın saat 23.00'te başlayacak 90 dakikalık bir "DJ set & mic" performansı gerçekleştireceği belirtilmişti.
Hayranların Tepkisi
🔹 Katılımcılar, Travis Scott'ın yaklaşık 90 dakika gecikmeyle sahneye çıktığını söyledi.
🔹 Hayranlar sanatçının yaklaşık 20 dakika sahnede kaldıktan sonra ayrıldığını belirtti.
🔹 Bazı katılımcılar sosyal medyada para iadesi talep etti.
🔹 VIP bilet için 1.000 doların üzerinde ödeme yaptığını söyleyen bazı katılımcılar vaat edilen ayrıcalıkların sunulmadığını öne sürdü.
Travis Scott'ın Açıklaması
🔹 Travis Scott, Instagram hesabında etkinliğe bir arkadaşının önemli günündeki partiye ev sahipliği yapmak için geldiğini yazdı.
🔹 Sanatçı, gelecekte Türkiye'ye dönerek gerçek bir performans sergilemeyi sabırsızlıkla beklediğini belirtti.
Organizatörlerin Yanıtı
🔹 Etkinliğin organizatörleri doğrudan yorum yapmadı.
🔹 TemaCC CEO'su Taylan Özcan ise Travis Scott'ın gece boyunca etkinliğin merkezinde yer aldığını söyledi.
🔹 Özcan, sanatçının yaklaşık bir saat boyunca partiye ev sahipliği yaptığını ve ardından 20 dakikalık özel bir performans gerçekleştirdiğini ifade etti.
İzmir Etkinliği
🔹 Pazartesi günkü İzmir etkinliği de benzer formatta planlandı.
🔹 Tanıtımlarda Travis Scott'ın klasik sahne formatlarının ötesine geçen yüksek enerjili bir kulüp deneyimi sunacağı belirtildi.
🔹 İzmir etkinliğinin bilet fiyatları 215 dolardan başlayıp 5.000 doların üzerine kadar çıkıyordu.
🔹 İnsansız hava araçları ve denizaltılar modern savaşlarda giderek daha önemli hale gelse de uçak gemileri askerî gücün en önemli sembollerinden biri olmaya devam ediyor.
🔹 Çin, Fransa, Türkiye, Hindistan, Japonya ve Endonezya uçak gemisi kapasitelerini artırıyor veya yeni projeler üzerinde çalışıyor.
Çin'in Uçak Gemisi Programı
🔹 Çin'in dördüncü uçak gemisi olan Tip 004'ün inşası hızla ilerliyor.
🔹 Son uydu görüntülerine göre geminin baş ve kıç bölümleri tamamlandı.
🔹 Tip 004'ün nükleer enerjiyle çalışması ve elektromanyetik katapult sistemine sahip olması bekleniyor.
🔹 Washington merkezli CSIS'e göre gemide dört uçak fırlatma katapultu ve üçüncü bir uçak asansörü bulunabilir.
🔹 Bu özellikler uçakların daha hızlı konuşlandırılmasını sağlayabilir.
Modern Savaşın Gerçekleri
🔹 Son çatışmalar büyük savaş gemilerinin füze ve insansız hava araçlarına karşı savunmasız olduğunu gösterdi.
🔹 İran savaşı sırasında ABD uçak gemileri füze tehdidinden uzak kalmak için İran kıyılarından daha uzak bölgelere çekildi.
🔹 Ukrayna'nın insansız hava aracı saldırıları Rusya'nın Karadeniz Filosu'na ciddi zarar verdi.
Neden Hâlâ Uçak Gemileri?
🔹 Defence Priorities'den Lyle Goldstein, savaşın yalnızca askerî değil aynı zamanda psikolojik ve siyasi bir araç olduğunu söyledi.
🔹 Goldstein'a göre uçak gemileri güç gösterisi, caydırıcılık ve algı yönetimi açısından önemini koruyor.
🔹 Son savaşlar ülkeleri savunma kapasitelerini daha ciddi şekilde geliştirmeye yöneltti.
🔹 Deniz ticaret yolları ve boğazların kontrolü stratejik önemini artırdı.
🔹 Ülkeler büyük güçlere bağımlı kalmadan kendi çıkarlarını korumak istiyor.
ABD ve Çin Karşılaştırması
🔹 Çin'in hizmette üç uçak gemisi bulunuyor.
🔹 Bu sayı Çin'i ABD'nin ardından dünyanın ikinci büyük uçak gemisi filosuna sahip ülkesi yapıyor.
🔹 ABD'nin envanterinde 11 uçak gemisi bulunuyor.
🔹 Çin'in henüz nükleer güçle çalışan bir uçak gemisi bulunmuyor.
🔹 ABD, eski Nimitz sınıfı gemilerini Gerald R. Ford sınıfı yeni nesil uçak gemileriyle değiştirmeyi sürdürüyor.
Uzman Görüşü
🔹 Goldstein, 21. yüzyıl deniz savaşlarının asıl belirleyici unsurlarının denizaltılar ve insansız sistemler olduğunu söyledi.
🔹 Uçak gemilerinin önemli olmaya devam ettiğini ancak nükleer denizaltılar kadar kritik olmadığını belirtti.
Diğer Ülkelerin Planları
Fransa
🔹 Fransa, Charles de Gaulle uçak gemisinin yerine France Libre adlı yeni nesil bir uçak gemisi inşa etmeyi planlıyor.
🔹 Geminin yaklaşık 2038 yılında hizmete girmesi bekleniyor.
Türkiye
🔹 Türkiye mevcut büyük amfibi hücum gemisini insansız hava aracı gemisine dönüştürdü.
🔹 Yerli üretim MUGEM uçak gemisinin inşasına geçen yıl başlandı.
🔹 MUGEM'in insansız hava araçları ve insanlı savaş uçaklarını taşıyabilecek kapasitede olması planlanıyor.
🔹 Gelecekte geliştirilecek Türk yapımı hayalet savaş uçaklarının da gemide kullanılabilmesi hedefleniyor.
Hindistan
🔹 Hindistan, nükleer güçle çalışan ve elektromanyetik katapult sistemine sahip üçüncü uçak gemisini değerlendiriyor.
Japonya
🔹 Japonya'nın JS Izumo ve JS Kaga gemileri F-35B savaş uçaklarını taşıyabilecek şekilde dönüştürülüyor.
🔹 Bu dönüşüm Japonya'ya İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana ilk kez hafif uçak gemisi kabiliyeti kazandıracak.
🔹 Gelişme Pekin tarafından yakından izleniyor.
Endonezya
🔹 Endonezya, İtalya tarafından bağışlanan Giuseppe Garibaldi uçak gemisini teslim almaya hazırlanıyor.
🔹 Surabaya'daki askerî üste uçak gemisi güvertesine benzeyen yeni bir altyapı inşa edildiği uydu görüntülerinde görüldü.
Askerî Güç Sembolü
🔹 Çinli askerî analist Song Zhongping, uçak gemilerinin askerî gücün sembolü olmaya devam ettiğini söyledi.
🔹 Song'a göre uçak gemileri ülkelerin denizaşırı çıkarlarını korumada benzersiz bir araç olmayı sürdürüyor.
🔹 Türkiye ekonomisi 2026'nın ilk çeyreğinde beklentilerin altında büyüme kaydetti.
🔹 Mevsim etkilerinden arındırılmış verilere göre gayrisafi yurt içi hasıla bir önceki çeyreğe göre yalnızca yüzde 0,1 arttı.
🔹 Bir önceki çeyrekte büyüme yüzde 0,4 seviyesindeydi.
🔹 Bloomberg anketine katılan ekonomistlerin medyan beklentisi yüzde 0,3 büyümeydi.
Yıllık Büyüme
🔹 Türkiye ekonomisi ilk çeyrekte yıllık bazda yüzde 2,5 büyüdü.
🔹 Bir önceki dönemde yıllık büyüme yüzde 3,4 olarak gerçekleşmişti.
İran Savaşı ve Enerji Riski
🔹 Veriler, Türkiye'nin İran'daki çatışmalar nedeniyle yeniden artan ekonomik risklerle karşı karşıya olduğu dönemde açıklandı.
🔹 Enerji piyasalarındaki oynaklık enflasyonla mücadeleyi zorlaştırıyor.
🔹 Türkiye petrol ve doğalgaz ihtiyacının büyük bölümünü ithalatla karşılıyor.
🔹 Bu nedenle küresel enerji fiyatlarındaki yükseliş ekonomiyi doğrudan etkiliyor.
Merkez Bankası Politikası
🔹 Merkez Bankası yılın başlarında faiz indirim sürecini sonlandırarak yeniden sıkılaşma yönünde adım attı.
🔹 Amaç, gelişmekte olan ülke varlıklarındaki satış dalgasının yarattığı piyasa oynaklığını sınırlamak oldu.
🔹 Merkez Bankası geçen ay yıl sonu enflasyon tahminini yüzde 16'dan yüzde 24'e yükseltti.
🔹 Revizyonda yüksek enerji ve gıda fiyatları etkili oldu.
Faiz Beklentileri
🔹 Büyüme verisi öncesinde bazı küresel bankalar haziran ayında faiz artırımı ihtimalini gündeme getirmişti.
🔹 Merkez Bankası'nın bir sonraki faiz toplantısı 11 Haziran'da yapılacak.
🔹 Capital Economics Baş Gelişmekte Olan Piyasalar Ekonomisti William Jackson, daha önce enerji ithalat faturasındaki artış ve siyasi gelişmeler nedeniyle faiz artışı beklediklerini söyledi.
🔹 Jackson, son günlerde petrol fiyatlarındaki düşüş ve zayıf büyüme verisinin faiz artışı ihtimalini bir miktar azalttığını belirtti.
🔹 Buna rağmen haziran ayında faiz artırımı beklentisini tamamen geri çekmediklerini ifade etti.
🔹 Türkiye ve Rusya, mevcut sözleşmelerin yıl sonunda sona erecek olması nedeniyle 2026 sonrasını kapsayacak yeni doğalgaz anlaşmalarını görüşüyor.
🔹 Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Azerbaycan'daki Bakü Enerji Forumu'nda Bloomberg'e yaptığı açıklamada görüşmelerin sürdüğünü söyledi.
🔹 Görüşmeler Türk devlet şirketi BOTAŞ ile Rus enerji şirketi Gazprom arasında yürütülüyor.
Sözleşme Görüşmeleri
🔹 Taraflar yeni sözleşmelerin süresi ve gaz hacimleri konusunda henüz anlaşmaya varmadı.
🔹 Mevcut doğalgaz ithalat anlaşmaları yıl sonunda sona erecek.
🔹 Türkiye geçen yıl aralık ayında Gazprom ile iki doğalgaz ithalat sözleşmesini bir yıl uzatmıştı.
Boruhatları
🔹 Türkiye, Rus gazını TürkAkım ve Mavi Akım boru hatları üzerinden alıyor.
🔹 Her iki hat da Rus gazının Türkiye'ye ulaştırılmasında temel güzergâhlar arasında yer alıyor.
Gazprom İçin Türkiye'nin Önemi
🔹 Türkiye, Çin'in ardından Gazprom'un en büyük ikinci pazarı konumunda bulunuyor.
🔹 Gazprom, 2022'deki Ukrayna işgalinden sonra Avrupa'daki müşterilerinin büyük bölümünü kaybetmişti.
🔹 Bu nedenle Türkiye, Rus doğalgaz ihracatı açısından daha da önemli hale geldi.
Türkiye-Rusya Enerji İlişkileri
🔹 Yeni anlaşmaların sağlanması halinde Türkiye'nin Rusya'dan uzun vadeli doğalgaz tedariki devam edecek.
🔹 Görüşmelerin kapsamı ve nihai şartları konusunda henüz resmi ayrıntı paylaşılmadı.
🔹 General Dynamics, Teksas'taki 155 mm top mermisi fabrikasını yeniden işler hale getirmek amacıyla kendi kaynaklarından 200 milyon dolar yatırım yapacak.
🔹 Şirket ayrıca Türk savunma şirketi Repkon ile olan ortaklığını sonlandıracak.
🔹 Proje, Ukrayna savaşı nedeniyle azalan mühimmat stoklarını yenilemek için Pentagon'un üretim kapasitesini artırma planlarının önemli parçalarından biri olarak görülüyordu.
Fabrikadaki Sorunlar
🔹 Mesquite, Teksas'taki fabrikanın 2023 yılında ABD'nin mühimmat üretimini artırma stratejisinin temel projelerinden biri olması planlanıyordu.
🔹 Fabrika aylık 30 bin adet 155 mm top mermisi üretecek üç üretim hattına sahip olacak şekilde tasarlandı.
🔹 Ancak proje belirlenen hedeflere ulaşamadı ve ciddi gecikmeler yaşandı.
🔹 ABD Ordusu Ağustos 2025'te fabrikadaki çalışmaları durdurdu.
🔹 Durdurma kararı sekiz ay sonra kaldırıldı.
Repkon Ekipmanları Değiştiriliyor
🔹 Bloomberg'in aktardığı kaynaklara göre Repkon tarafından sağlanan mühimmat üretim ekipmanları gerekli standartları karşılayamadı.
🔹 Ekipmanların yerine Kaliforniya merkezli Deterrence Defense şirketinin donanımı ve yönetim sistemi kullanılacak.
🔹 ABD Ordusu'nun Haziran 2025 tarihli bir yazısında tesisteki ekipmanların sözleşmedeki teknik şartları karşılamadığı belirtildi.
Yatırımın Boyutu
🔹 General Dynamics'in ek 200 milyon dolarlık yatırımı, ABD Ordusu'nun tesis için verdiği 591 milyon dolarlık sözleşmeye ilave olarak yapılacak.
🔹 Şirket ve ABD Ordusu fabrikanın geleceğine ilişkin yeni bir yol haritası üzerinde anlaşmaya vardı.
🔹 General Dynamics yatırım miktarını kamuoyuna açıklamazken kaynaklar rakamın 200 milyon dolar olduğunu belirtti.
Türkiye-ABD Savunma İşbirliği
🔹 Dönemin ABD'nin Türkiye Büyükelçisi Jeff Flake, Mayıs 2024'te fabrikanın açılışına katılmıştı.
🔹 Flake, Repkon ekipmanlarının kullanılmasını ABD ile Türkiye arasındaki savunma işbirliğinin olumlu bir örneği olarak nitelendirmişti.
ABD Ordusunun Tutumu
🔹 ABD Ordusu yeni düzenleme kapsamında ilave kamu kaynağı kullanmayacağını açıkladı.
🔹 Kara Kuvvetleri Tedarik Başkanı Brent Ingraham, projede risk alındığını kabul etti.
🔹 Ingraham, General Dynamics'in üretim hattını kendi yatırımıyla düzelteceğini söyledi.
🔹 ABD Ordusu ihtiyaç duyarsa fabrikadan 155 mm top mermisi satın alma seçeneğine sahip olacak.
Stratejik Önemi
🔹 155 mm top mermileri Ukrayna savaşında yoğun şekilde kullanılıyor.
🔹 ABD ve müttefikleri son yıllarda mühimmat üretim kapasitelerini artırmak için büyük yatırımlar yapıyor.
🔹 Temsilciler Meclisi Silahlı Hizmetler Komitesi üyesi Rob Wittman, mühimmat üretim kapasitesinin genişletilmesinin her zamankinden daha acil hale geldiğini söyledi.
Türkiye'nin demokratik krizi bir güvenlik krizine dönüşüyor
🔹 CHP Genel Başkanı Özgür Özel, Türkiye'deki demokratik gerilemenin artık yalnızca iç siyaset meselesi olmadığını, Avrupa, NATO, Karadeniz, Doğu Akdeniz ve Orta Doğu için güvenlik sonuçları doğurabilecek bir sürece dönüştüğünü savundu.
🔹 Özel, Türkiye'nin stratejik konumu nedeniyle siyasi istikrarsızlığın ülke sınırları içinde kalmayacağını söyledi.
Siyasi Gelişmeler
🔹 Özel, hükümetin 2024 yerel seçimlerinde elde edilen CHP başarısının ardından siyasi rekabet yerine yargı müdahalelerine yöneldiğini öne sürdü.
🔹 İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu'nun Mart 2025'te tutuklandığını ve siyasi saiklerle açılan davalarla karşı karşıya olduğunu savundu.
🔹 2025'ten bu yana yaklaşık 20 CHP belediye başkanı ile yüzlerce belediye görevlisinin kesinleşmiş hüküm olmadan tutuklu bulunduğunu öne sürdü.
🔹 CHP'nin ülke genelinde milyonlarca kişinin katıldığı mitingler düzenlediğini söyledi.
CHP Kurultayı Tartışması
🔹 Bir mahkemenin CHP'nin 2023 kurultayını "mutlak butlan" gerekçesiyle geçersiz saydığını ve parti yönetimini değiştirdiğini belirtti.
🔹 Bu adımın Türkiye'nin en büyük muhalefet partisini yargı denetimi altına alma girişimi olduğunu savundu.
🔹 Anlamlı siyasi rakiplerin tasfiye edilmeye çalışıldığını öne sürdü.
İstikrar ve Güvenlik Boyutu
🔹 Özel, vatandaşların hükümeti barışçıl yollarla değiştirebileceğine olan inancın demokrasinin temel unsuru olduğunu söyledi.
🔹 Siyasi değişim kanallarının ortadan kalkmasının toplumsal hoşnutsuzluğu artırabileceğini savundu.
🔹 Türkiye'nin NATO'nun en büyük askerî güçlerinden biri olması ve kritik coğrafi konumu nedeniyle yaşanabilecek istikrarsızlığın bölgesel etkiler yaratacağını belirtti.
Dış Politika Uyarısı
🔹 Özel, iç meşruiyet sorunu yaşayan yönetimlerin zaman zaman dış politika krizlerine yönelebileceğini savundu.
🔹 Dış politika gerilimlerinin bu tür durumlarda ulusal güvenlik meselesi olarak sunulabildiğini ifade etti.
Avrupa ve NATO
🔹 Türkiye'nin Avrupa'nın değerli ortaklarından biri ve gelecekte Avrupa Birliği üyesi olabileceğini söyledi.
🔹 Kalıcı bölgesel istikrarın demokratik meşruiyet gerektirdiğini savundu.
🔹 Mevcut eğilimlerin sürmesi halinde Türkiye'nin NATO tarihinde stratejik açıdan vazgeçilmez ancak demokratik işleyişten uzaklaşmış bir ülke konumuna gelebileceğini öne sürdü.
🔹 Türkiye'deki demokratik mücadelenin yalnızca ülkenin geleceğini değil, Avrupa ve NATO'nun güvenliğini de etkileyebileceğini ifade etti.
🔹 Jefferies stratejisti Durukal Gün, ABD'nin seçimler öncesinde Türkiye'ye Arjantin'e benzer bir dolar swap hattı sağlayabileceği bir senaryonun mümkün olduğunu söyledi.
🔹 Böyle bir destek mekanizmasının Türkiye'nin döviz rezervlerini güçlendirebileceği ve piyasa güvenini artırabileceği belirtildi.
🔹 Türk ve ABD'li yetkililer swap hattı ihtimalini kamuoyu önünde tartışmış değil.
Swap Hattının Olası Etkileri
🔹 Durukal Gün'e göre ABD'den sağlanabilecek bir destek, liranın değer kaybını yönetmeye çalışan politika yapıcılar üzerindeki baskıyı azaltabilir.
🔹 Böyle bir adım enflasyon beklentilerinin kontrol altında tutulmasına katkı sağlayabilir.
🔹 Dolarizasyon eğilimini sınırlayabilecek bir unsur olarak değerlendiriliyor.
🔹 Türkiye'nin kredi temerrüt takası (CDS) primlerinde düşüşe yol açabileceği öngörülüyor.
Arjantin Örneği
🔹 ABD geçen yıl Arjantin'e yönelik 20 milyar dolarlık döviz swap çerçevesi oluşturmuştu.
🔹 Program kapsamında ABD, Arjantin Merkez Bankası ile swap anlaşması yapmış ve doğrudan peso alımları gerçekleştirmişti.
🔹 Amaç, seçimler öncesinde piyasaları istikrara kavuşturmak ve peso üzerindeki baskıyı azaltmaktı.
Seçim Boyutu
🔹 Türkiye'de bir sonraki seçimlerin 2028 yılının ortasında yapılması planlanıyor.
🔹 Bazı analistler ve siyasetçiler Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın erken seçim kararı alabileceğini öne sürüyor.
🔹 Böyle bir senaryonun Erdoğan'ın üçüncü dönem adaylığını kolaylaştırabileceği belirtiliyor.
Ekonomik Görünüm
🔹 Türkiye ekonomisi yılın ilk çeyreğinde yüzde 0,1 büyüdü.
🔹 Bir önceki çeyrekte büyüme yüzde 0,4 seviyesindeydi.
🔹 Yüksek petrol fiyatlarının dış denge üzerindeki baskıyı artırabileceğine yönelik endişeler yabancı yatırımcıları tedirgin ediyor.
🔹 Ana muhalefet partisinin liderinin mahkeme kararıyla görevden alınmasının ardından siyasi riskler yeniden gündeme geldi.
Merkez Bankası ve Rezervler
🔹 Merkez Bankası, liranın enflasyondan daha yavaş değer kaybetmesine dayanan "reel değerlenme" stratejisini sürdürmeye çalışıyor.
🔹 Bu kapsamda döviz ve altın rezervlerinden satışlar yapıldı.
🔹 Mart ayında Merkez Bankası'nın elindeki ABD Hazine tahvillerinin neredeyse tamamı satıldı.
🔹 Türkiye'nin CDS primi yıl başındaki yaklaşık 204 baz puandan 240 baz puan seviyesine yükseldi.
🔹 Geçen ay siyasi gelişmelerin ardından CDS primleri 260 baz puanın üzerine çıktı.
Faiz Beklentileri
🔹 Durukal Gün, haziran ayında faiz artışı beklemiyor.
🔹 ABD ile İran arasında bir anlaşma ihtimalinin bu beklentiyi desteklediğini belirtiyor.
🔹 Merkez Bankası'nın gerektiğinde faiz koridoru üzerinden kademeli sıkılaştırma yapabileceği değerlendiriliyor.
🔹 Politika faizinde değişikliğin daha kalıcı şoklar karşısında tercih edilebileceği ifade ediliyor.
Enflasyon Tahminleri
🔹 Son şokların ardından enflasyon nisanda beklentilerin üzerinde gerçekleşerek yüzde 32,4'e yükseldi.
🔹 Bu gelişme faiz indirimi beklentilerini zayıflattı.
🔹 Jefferies, 2026 sonunda enflasyonun yüzde 31, 2027 sonunda ise yüzde 25 seviyesinde olacağını tahmin ediyor.
🔹 Politika faizinin 2027'ye kadar yüzde 35-36 aralığında kalması bekleniyor.
🔹 Yerleşik yatırımcılar arasında dolarizasyonun şu aşamada sınırlı kaldığı ve lira varlıklarının sunduğu reel getirilerin bunu desteklediği belirtiliyor.
🔹 Birleşik Krallık Savunma Bakanlığı, ölümcül silah sistemlerinde hedef seçiminin mutlaka insanlar tarafından yapılması gerektiği yönündeki mevcut yaklaşımı yeniden değerlendiriyor.
🔹 2022 tarihli mevcut politika, hedef seçimi ve angajman sürecinde "bağlama uygun insan müdahalesi" bulunmasını şart koşuyor.
🔹 İnsansız hava araçları ve yapay zekâ alanındaki hızlı gelişmeler nedeniyle bazı yetkililer insan müdahalesinin zorunlu olmaktan çıkarılmasını savunuyor.
Al Carns'ın Açıklamaları
🔹 Silahlı Kuvvetlerden Sorumlu Bakan Al Carns, bazı istisnai durumlarda makinelerin hedefleme kararlarını kendi başlarına verebilmesi gerektiğini söyledi.
🔹 Carns, rakip ülkelerin insan denetimine önem vermeyeceğini belirterek gerektiğinde insanın karar döngüsünden çıkarılabilmesi gerektiğini ifade etti.
🔹 Birleşik Krallık envanterindeki bazı füze sistemlerinin hâlihazırda yüksek derecede otonom çalışabildiğini söyledi.
NATO İçindeki Tartışma
🔹 NATO ülkeleri arasında, giderek daha otonom hale gelen insansız hava araçları ve füze sistemleri karşısında mevcut etik sınırlamaların sürdürülüp sürdürülmeyeceği tartışılıyor.
🔹 Carns, görüşlerinin mevcut hükümet politikasıyla çelişmediğini ve Birleşik Krallık'ın mevcut kurallara bağlı kalacağını belirtti.
Mevcut Politika
🔹 Savunma Bakanlığı'nın 2022 tarihli "Ambitious, Safe, Responsible" belgesi, silah sistemlerinde yapay zekâ kullanımını yasaklamıyor.
🔹 Ancak hedefleri tanımlayan, seçen ve vuran sistemlerde insan katılımının bulunması gerektiğini vurguluyor.
🔹 Birleşik Krallık'ın 2024 yılında Birleşmiş Milletler'e sunduğu bildiride tamamen otonom ölümcül silah sistemlerine sahip olmadığı ve bu tür sistemleri geliştirmeyi planlamadığı belirtildi.
Düzenlemelerin Gözden Geçirilmesi
🔹 Birleşik Krallık hükümeti şubat ayında savunmadaki otonom ve insansız sistemleri düzenleyen kuralların gözden geçirilmesi sürecini başlattı.
🔹 Hükümet mevcut düzenlemelerin günümüz tehdit ortamına uygun şekilde güncellenmesi gerektiğini açıkladı.
Hukuki Boyut
🔹 Uluslararası hukuk uzmanları, hedef seçimi sürecinden insan unsurunun çıkarılmasının belirli bir Birleşik Krallık taahhüdüyle açıkça yasaklanmadığını belirtiyor.
🔹 Ancak bunun sorumluluk, öngörülebilirlik ve sivillerin korunmasına ilişkin mevcut hukuk düzeni üzerinde ciddi baskı oluşturabileceği uyarısı yapılıyor.
Savaş Alanındaki Uygulamalar
🔹 İran savaşı sırasında ABD güçleri, hedef belirleme süreçlerinde Maven Smart System gibi yapay zekâ destekli sistemlerden yararlandı.
🔹 Ukrayna ordusu, bilgisayarlı görüntü işleme teknolojisi kullanarak önceden tanımlanmış askerî hedefleri tespit edebilen Saker Scout adlı otonom insansız hava araçlarını kullanıyor.
🔹 Rusya'nın da gelişmiş görüntü işleme sistemlerine sahip Lancet insansız hava araçlarını kullandığı değerlendiriliyor.
Latvya Olayı
🔹 7 Mayıs'ta iki Ukrayna insansız hava aracının yanlışlıkla Letonya'daki bir petrol tesisini vurması otonom sistemlere yönelik kaygıları artırdı.
🔹 Ukrayna hükümeti olaydan Rus elektronik karıştırma faaliyetlerini sorumlu tuttu.
🔹 Batılı yetkililer, Rus karıştırma faaliyetleri nedeniyle hedefini şaşıran insansız hava araçlarının tesisi yanlışlıkla hedef almış olabileceği ihtimali üzerinde de durulduğunu belirtti.
🔹 Berkshire Hathaway, ABD'li konut üreticisi Taylor Morrison'u 8,5 milyar dolarlık anlaşmayla satın alma kararı aldı.
🔹 Anlaşma, Warren Buffett'ın emekliliğinin ardından CEO görevini devralan Greg Abel dönemindeki ilk büyük satın alma oldu.
🔹 Berkshire, konut sektöründe toparlanmaya yönelik önemli bir yatırım yapmış oldu.
Satın Alma Detayları
🔹 Berkshire, Taylor Morrison hissedarlarına hisse başına 72,50 dolar ödemeyi kabul etti.
🔹 Bu fiyat, şirketin cuma günkü kapanış fiyatına göre yüzde 24 prim anlamına geliyor.
🔹 Taylor Morrison'un öz sermaye değeri 6,8 milyar dolar olarak hesaplandı.
🔹 Borçlar dahil edildiğinde toplam şirket değeri 8,5 milyar dolara ulaşıyor.
Greg Abel'in İlk Büyük Hamlesi
🔹 Anlaşma, Greg Abel'in yıl başında CEO olması sonrasında gerçekleştirdiği ilk büyük satın alma olarak öne çıktı.
🔹 Abel'in ilkbaharda Taylor Morrison CEO'su Sheryl Palmer ile görüşmeleri başlattığı belirtildi.
🔹 Sheryl Palmer, işlemin tamamlanmasının ardından da şirketin CEO'su olarak görev yapmaya devam edecek.
Taylor Morrison
🔹 Taylor Morrison, 12 ABD eyaletindeki 21 pazarda faaliyet gösteriyor.
🔹 Şirket geçen yıl 8,1 milyar dolar gelir elde etti.
🔹 Taylor Morrison'un Yardly markası altında kiralık konut projeleri de bulunuyor.
🔹 Şirket müşterilerine mortgage dahil çeşitli finansal hizmetler sunuyor.
Berkshire'ın Konut Sektörü Stratejisi
🔹 Greg Abel, Taylor Morrison'un ilerleyen dönemde Berkshire bünyesindeki Clayton Homes ile birleştirileceğini söyledi.
🔹 Berkshire hâlihazırda DR Horton, Lennar ve NVR gibi büyük konut üreticilerinde yatırımlara sahip bulunuyor.
🔹 Şirket ayrıca Benjamin Moore boya markasının ve Johns Manville çatı ile yalıtım şirketinin sahibi konumunda.
ABD Konut Piyasası
🔹 ABD Ulusal Konut Üreticileri Birliği (NAHB), bu yıl tek ailelik konut inşaatlarının yüzde 1 artarak 940 bin adede ulaşmasını bekliyor.
🔹 2027 yılında büyümenin yüzde 5'e çıkması ve yeni konut üretiminin 984 bin adede yükselmesi öngörülüyor.
🔹 Yüksek mortgage faizlerine rağmen sektörde toparlanma işaretlerinin görülmeye başladığı belirtiliyor.
Trump Yönetimi ve Konut Politikaları
🔹 Konut erişilebilirliği, Donald Trump yönetiminin kasımdaki ara seçimler öncesindeki öncelikli gündem maddelerinden biri haline geldi.
🔹 Taylor Morrison, Amerikalıların konut sahibi olmasını kolaylaştırmayı amaçlayan federal kira-sonrası-satın alma programına katılım konusunda görüşmeler yürüten şirketler arasında yer alıyor.
Berkshire'ın Nakit Gücü
🔹 Berkshire Hathaway'in piyasa değeri yaklaşık 1 trilyon dolar seviyesinde bulunuyor.
🔹 Şirketin yaklaşık 400 milyar dolarlık nakit ve kısa vadeli ABD tahvili stoku bulunuyor.
🔹 Anlaşma, Berkshire'ın büyük nakit rezervlerini daha aktif şekilde kullanabileceğine yönelik beklentileri artırdı.
🔹 Berkshire'ın son büyük satın alımı, Ekim ayında Occidental Petroleum'un OxyChem birimini 9,7 milyar dolara satın alması olmuştu.
🔹 ABD hafta sonu İran'ın güneyindeki askerî hedeflere yönelik yeni saldırılar düzenledi.
🔹 İran Devrim Muhafızları da pazartesi sabahı yeni saldırılar gerçekleştirdiğini açıkladı.
🔹 Taraflar arasındaki kırılgan ateşkesi kalıcı bir anlaşmaya dönüştürme çabaları henüz sonuç vermedi.
ABD Saldırıları
🔹 ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), Goruk ve Keşm Adası'ndaki İran radar sistemleri ile insansız hava aracı komuta merkezlerini vurduğunu açıkladı.
🔹 ABD, saldırıların İran'ın uluslararası sularda görev yapan bir MQ-1 insansız hava aracını düşürmesine yanıt olarak gerçekleştirildiğini bildirdi.
🔹 CENTCOM, Amerikan savaş uçaklarının İran hava savunma sistemlerini, bir yer kontrol istasyonunu ve bölgedeki gemiler için tehdit oluşturduğu belirtilen iki saldırı İHA'sını imha ettiğini duyurdu.
🔹 ABD operasyonlarında herhangi bir Amerikan personelinin zarar görmediği açıklandı.
İran'ın Yanıtı
🔹 İran Devrim Muhafızları, ABD'nin Sirik bölgesine yönelik saldırısının ardından bir askerî üssü hedef aldığını duyurdu.
🔹 Kuveyt, pazartesi sabahı füze ve insansız hava aracı saldırılarına maruz kaldığını açıkladı.
🔹 Kuveyt'te Amerikan askerî unsurları bulunuyor.
Müzakereler
🔹 Nisan ayında sağlanan ateşkesin ardından Tahran ile Washington arasında yürütülen görüşmelerde henüz bir ilerleme sağlanamadı.
🔹 Taraflar mevcut ateşkesin 60 gün daha uzatılmasını içeren bir anlaşmayı değerlendiriyor.
🔹 Taslak anlaşma kapsamında İran'ın Hürmüz Boğazı'nı yeniden açması öngörülüyor.
🔹 İran'ın nükleer silah geliştirmeme taahhüdü vermesi ve nükleer programının geleceğine ilişkin müzakerelere başlaması planlanıyor.
🔹 ABD'nin ise yaptırımları kademeli olarak hafifletmesi ve İran'a yönelik deniz ablukasını gevşetmesi öngörülüyor.
Trump'ın Tutumu
🔹 Donald Trump cuma günü taslak anlaşma konusunda "nihai karar" vereceğini söyledi.
🔹 Beyaz Saray'da yapılan toplantı sonrasında herhangi bir resmî açıklama yapılmadı.
🔹 Trump'ın taslak anlaşmayı bazı değişikliklerle İran'a geri gönderdiği bildirildi.
🔹 Trump, Cumhuriyetçi Parti içindeki İran'a taviz verilmesine karşı çıkan çevrelerin baskısıyla karşı karşıya bulunuyor.
🔹 Kasım ayında yapılacak kritik ara seçimler öncesinde yükselen benzin fiyatlarını kontrol altına alma baskısı da sürüyor.
Lübnan Boyutu
🔹 Gerilim sürerken İsrail, İran destekli Hizbullah'a karşı güney Lübnan'daki operasyonlarını genişletmeye devam etti.
🔹 İran, Lübnan'daki çatışmaların da Washington ile yapılacak herhangi bir ateşkes anlaşmasının parçası olması gerektiğini savunuyor.
🔹 Rockefeller International Başkanı Ruchir Sharma, ABD hisse senedi piyasasındaki yükselişin yalnızca şirket performansından kaynaklanmadığını savundu.
🔹 Yazıya göre ABD şirket kârları tarihsel olarak güçlü görünse de bunun önemli bir bölümü devlet harcamaları ve bütçe açıklarından destek alıyor.
🔹 ABD borsaları son dönemde ticaret savaşları ve jeopolitik çatışmalara rağmen güçlü performans göstermeyi sürdürdü.
Şirket Kârları ve Bütçe Açıkları
🔹 ABD'de şirket kârlarının GSYH içindeki payı 1990'ların sonunda yüzde 7 seviyesindeyken bugün yaklaşık yüzde 11'e yükseldi.
🔹 Vergi indirimleri ve kamu harcamaları bu artışta önemli rol oynadı.
🔹 ABD bütçe açığı son dönemde GSYH'nin yüzde 6'sının üzerine çıktı.
🔹 Yazıya göre yüksek bütçe açıkları hane halkı ve şirketlere önemli gelir transferi anlamına geliyor.
🔹 Kalecki-Levy denklemi olarak bilinen ekonomik yaklaşıma göre şirket kârları ile kamu açıkları arasında güçlü bir ilişki bulunuyor.
🔹 Bu çerçevede bütçe açıkları, 1990'ların sonundan bu yana şirket kârlarındaki artışın en büyük kaynaklarından biri oldu.
🔹 Bu on yılda bütçe açıkları şirket kârlarının yarısından fazlasına karşılık geldi.
Dotcom Dönemi ile Karşılaştırma
🔹 Yazıda, dotcom döneminin tamamen kârsız şirketlerden oluştuğu yönündeki yaygın görüşün doğru olmadığı savunuldu.
🔹 1995-1999 döneminde halka açık şirketlerin ortalama yıllık kâr büyümesi yaklaşık yüzde 11 seviyesindeydi.
🔹 Bu on yılda aynı oran yaklaşık yüzde 15 olarak gerçekleşti.
🔹 Teknoloji şirketlerinde ortalama kâr büyümesi her iki dönemde de yüzde 20'nin üzerinde oldu.
🔹 Cisco, Intel, Microsoft, Qualcomm ve Oracle gibi teknoloji devleri 1990'ların sonunda yıllık yüzde 30 ila yüzde 80 arasında kâr büyümesi elde etti.
🔹 Günümüzün "Muhteşem Yedili" teknoloji hisselerinde de benzer oranlar görülüyor.
Özel Piyasaların Rolü
🔹 2000 yılındaki dotcom çöküşünden sonra halka açık şirket sayısı yaklaşık yarıya indi.
🔹 Yeni şirketlerin önemli bölümü daha uzun süre özel sermaye ve girişim sermayesi desteğiyle halka açılmadan faaliyet göstermeye başladı.
🔹 Yazıya göre spekülatif davranışların önemli bölümü artık özel piyasalarda gerçekleşiyor.
🔹 Bu durum halka açık şirketlerin ortalama performansını olduğundan daha güçlü gösteriyor.
🔹 SpaceX, Anthropic ve OpenAI gibi halka arz hazırlığındaki büyük şirketlerin kârlılıklarının sınırlı olduğu belirtildi.
Avrupa ile Karşılaştırma
🔹 Avrupa'da bütçe açıkları 1990'ların sonuna göre yalnızca sınırlı ölçüde arttı.
🔹 Şirket kârlarının GSYH içindeki payı büyük ölçüde değişmeden kaldı.
🔹 Avrupa'daki özel sermaye piyasalarının ABD'ye göre daha küçük olduğu ifade edildi.
Riskler
🔹 Yazıya göre ABD ekonomisinin görünenden daha fazla devlet desteğine bağımlı olduğu değerlendiriliyor.
🔹 Büyük bütçe açıkları sürdüğü sürece mevcut yapının devam edebileceği belirtiliyor.
🔹 Tahvil piyasasının daha yüksek faiz talep etmeye başlaması durumunda sistem üzerindeki baskının artabileceği ifade edildi.
🔹 Böyle bir senaryoda hem finansal piyasaların hem de ekonominin mevcut kırılganlıklarının daha görünür hale gelebileceği savunuldu.
🔹 Nvidia, kişisel bilgisayar pazarına yönelik RTX Spark Superchip adlı yeni işlemcisini bu yıl piyasaya süreceğini açıkladı.
🔹 Yeni ürün, Nvidia'nın Apple, Intel, AMD ve Qualcomm ile doğrudan rekabete girdiği ilk kapsamlı PC işlemci girişimi oldu.
🔹 Dell, Asus, HP, Lenovo, Acer, MSI ve Microsoft gibi üreticiler yeni çipi kullanacak.
🔹 Nvidia CEO'su Jensen Huang duyuruyu Tayvan'daki Computex fuarında yaptı.
RTX Spark Superchip
🔹 Çip, Nvidia'nın Blackwell RTX grafik işlemcisini ve Grace merkezi işlemcisini tek platformda birleştiriyor.
🔹 Ürün Microsoft'un Windows işletim sistemi üzerinde çalışacak.
🔹 Çip, Tayvanlı MediaTek ile birlikte geliştirildi.
🔹 Üretim TSMC tarafından gerçekleştirilecek.
🔹 Nvidia, ürünün şimdiye kadar geliştirilmiş en verimli PC işlemcisi olduğunu savunuyor.
Yapay Zekâ Odaklı Tasarım
🔹 RTX Spark Superchip, cihaz üzerinde çalışan yapay zekâ ajanları için özel olarak tasarlandı.
🔹 Sistem, uygulamalar arasında çalışabilen ve kullanıcı adına görevler üstlenebilen yapay zekâ yardımcılarını destekliyor.
🔹 Nvidia, kullanıcıların eski bilgisayarlarını yeni yapay zekâ uygulamalarını çalıştırabilmek için yenileyeceğini öngörüyor.
🔹 Çip, milyarlarca parametreli yapay zekâ modellerini doğrudan cihaz üzerinde çalıştırabilecek.
🔹 Nvidia, tüm gün pil ömrü sunulacağını belirtti.
Bilgisayar Kullanımında Yeni Yaklaşım
🔹 Jensen Huang, kişisel bilgisayarların yaklaşık 40 yıl sonra ilk kez köklü şekilde yeniden tasarlandığını söyledi.
🔹 Huang, gelecekte yapay zekâ ajanlarının fare ve klavyenin yerini alarak bilgisayarlarla etkileşimin temel yöntemi haline gelebileceğini ifade etti.
🔹 Nvidia ve Microsoft'un bu proje üzerinde yaklaşık üç yıldır birlikte çalıştığı açıklandı.
İlk Hedef Kitle
🔹 İlk ürünler bu yılın ilerleyen dönemlerinde piyasaya çıkacak.
🔹 İlk modeller yapay zekâ geliştiricileri, içerik üreticileri ve oyuncular gibi üst segment kullanıcılara yönelik olacak.
🔹 Nvidia, zamanla yaklaşık 30 farklı dizüstü bilgisayar ve 10'dan fazla masaüstü bilgisayar modelinde bu teknolojinin kullanılmasını hedefliyor.
Gelecek Vizyonu
🔹 Huang, önümüzdeki 10 yıl içinde evlerde yapay zekâ süper bilgisayarlarının bulunacağını öngördü.
🔹 Bu sistemlerin güvenlik kameraları, televizyonlar, çim biçme makineleri ve bulaşık makineleri gibi cihazlarla bağlantılı çalışabileceğini söyledi.
Rekabet Ortamı
🔹 Apple'ın M5 işlemcisi şu anda yapay zekâ uygulamalarını cihaz üzerinde çalıştırabilen en güçlü tüketici işlemcilerinden biri olarak görülüyor.
🔹 Qualcomm, 2023 yılında Snapdragon X Elite işlemcisiyle bu pazara giriş yapmıştı.
🔹 Intel ve AMD ise uzun yıllardır PC işlemci pazarının başlıca oyuncuları konumunda bulunuyor.
Pazar Verileri
🔹 Gartner verilerine göre 2026'nın ilk çeyreğinde Lenovo, HP, Dell ve Apple küresel PC sevkiyatlarının yüzde 73'ünü gerçekleştirdi.
🔹 Asus'un pazar payı yüzde 6,7, Acer'ın yüzde 6,4 seviyesinde bulunuyor.
🔹 Microsoft'un payı daha düşük seviyede kaldı.
Çin Boyutu
🔹 Huang'ın konuşmasından saatler önce ABD Ticaret Bakanlığı Çin'e yönelik yeni ihracat kısıtlamaları açıkladı.
🔹 Yeni düzenleme, merkezi Çin'de bulunan şirketlerin yurt dışındaki iştiraklerine Nvidia yapay zekâ çiplerinin gönderilmesi için de lisans gerekeceğini netleştirdi.
🔹 Financial Times'ın daha önceki haberine göre Alibaba ve ByteDance gibi şirketler ABD kısıtlamalarını aşmak için Güneydoğu Asya'daki veri merkezlerinden yararlanıyordu.
🔹 New York Times yazarı Dan Brooks, yapay zekâ tarafından üretilen düşük kaliteli içeriklerin internette giderek yaygınlaştığını ve kullanıcıların buna karşı ortak bir tepki geliştirdiğini savundu.
🔹 TikTok'ta yayımlanan yapay zekâ üretimi "Fruit Love Island" serisi bu eğilimin en dikkat çekici örneklerinden biri haline geldi.
🔹 İnsan biçimindeki meyvelerin yer aldığı seri, her bölümü 10 milyondan fazla izlenme alarak geniş kitlelere ulaştı.
Fruit Love Island Fenomeni
🔹 Dizide muz, portakal ve diğer meyveler romantik ilişkilere giren karakterler olarak tasvir edildi.
🔹 Bölümlerde sık sık tutarsızlıklar, mekân değişimleri ve anlamsız sahneler yer aldı.
🔹 Serinin en popüler bölümü 38 milyondan fazla görüntüleme elde etti.
🔹 Yapım, daha sonra "Fruit Paternity Court" ve hamile brokoli temalı videolar gibi benzer içeriklerin ortaya çıkmasına yol açtı.
Yapay Zekâ İçeriklerine Tepki
🔹 Brooks, birçok kişinin bu içerikleri beğenmekten çok öfke veya rahatsızlık duygusuyla paylaşmış olabileceğini öne sürdü.
🔹 Sosyal medya kullanıcıları arasında yapay zekâ üretimi içerikleri olumsuz değerlendirme eğiliminin yaygınlaştığı belirtildi.
🔹 Fruit Love Island'ın yapımcısı olan hesabın videoların kaldırılması yönünde yoğun talepler aldığı aktarıldı.
🔹 Hesap daha sonra platformdan silindi.
Monokültür Tartışması
🔹 Yazara göre internet ve algoritmalar kültürel deneyimi yıllar içinde parçalı hale getirdi.
🔹 Geçmişte televizyon programları ve popüler kültür ürünleri daha geniş ortak deneyimler oluşturuyordu.
🔹 Fruit Love Island gibi içerikler kişiselleştirilmiş algoritmaların ötesine geçerek çok geniş kitlelere ulaştı.
🔹 Brooks, yapay zekâ içeriklerine yönelik ortak tepkinin yeni bir kültürel ortak zemin yaratabileceğini savundu.
Ekonomik Boyut
🔹 Yazıda, yapay zekâ içeriklerinin insan yapımı içeriklere göre çok daha düşük maliyetle üretilebildiği vurgulandı.
🔹 Buna rağmen internetin ödül mekanizmalarının bu içerikleri öne çıkarabildiği belirtildi.
🔹 Üretken yapay zekâ araçlarının benzer eğitim verileri kullandığı için ortaya çıkan videoların birbirine çok benzediği ifade edildi.
Gelecek Senaryoları
🔹 Brooks, yapay zekâ içeriklerinin sosyal medyada daha da baskın hale gelmesinin kültürel kaliteyi düşürebileceği uyarısında bulundu.
🔹 Buna karşılık kullanıcıların belirli bir kalite eşiğinin altındaki içerikleri reddetmesinin de mümkün olduğu görüşünü dile getirdi.
🔹 OpenAI'nin nisan ayında video üretim uygulaması Sora'yı yüksek işlem maliyetleri ve düşük kullanıcı bağlılığı nedeniyle kapattığını hatırlattı.
🔹 Yazara göre yapay zekâ içerikleri zamanla şaşırtıcılığını kaybeder ve kullanıcı tepkisini çekemez hale gelirse yaygınlığını da yitirebilir.
🔹 New York Times yazarı David Pierson, Çin'in yıllar içinde geliştirdiği gözetim ve toplumsal kontrol modelini başka ülkelere taşımaya başladığını yazdı.
🔹 Çin, düşük suç oranlarını örnek göstererek kendi polislik modelini uluslararası alanda tanıtıyor.
🔹 Aynı sistem, ülke içinde muhalefetin bastırılması ve siyasi kontrol amacıyla da kullanılıyor.
Çin'in Gözetim Sistemi
🔹 Çin'de hareketler yüz tanıma ve yürüyüş analizi yapabilen yapay zekâ destekli kamera ağlarıyla takip ediliyor.
🔹 Uygur nüfusundan DNA örnekleri, iris taramaları ve ses kayıtları gibi biyometrik veriler toplandı.
🔹 Polis ekipleri bazı bölgelerde vatandaşların evlerini ziyaret ederek Komünist Parti politikalarını tanıtıyor.
🔹 Şirketlerin çalışan bilgilerini polis veri tabanlarına kaydetmesi gerekiyor.
🔹 Devlet Başkanı Şi Cinping bu yaklaşımı "Yeni Dönem için Fengqiao Deneyimi" olarak adlandırıyor.
Uluslararası Yayılım
🔹 Carnegie Endowment verilerine göre Çin, 2000 yılından bu yana en az 138 ülkeye yönelik yaklaşık 900 polis eğitimi programı düzenledi.
🔹 Çinli polisler Orta Afrika Cumhuriyeti, Vanuatu ve Kiribati'deki güvenlik kurumlarında görev yaptı.
🔹 Çin, 2011 yılında Ekvador'a binlerce güvenlik kamerası sağladı.
🔹 Güney Afrika'da eğitim verilen bir polis biriminin daha sonra siyasi rakiplere karşı kullanıldığı belirtildi.
Solomon Adaları Örneği
🔹 Solomon Adaları 2022 yılında Çin ile bir güvenlik anlaşması imzaladı.
🔹 Çinli polisler bir köyde tüm sakinlerden parmak izi, avuç izi, adres ve doğum tarihi bilgileri toplanmasını önerdi.
🔹 Öneri, Mao döneminden kalan ve vatandaşların birbirlerini gözetlemesini teşvik eden Fengqiao modeline dayanıyordu.
🔹 Çin ayrıca ülkeye yaklaşık 1,5 milyon dolar değerinde çevik kuvvet ekipmanı bağışladı.
🔹 Çinli polisler yerel güvenlik güçlerine cop ve Çin'de yaygın kullanılan U biçimli yakalama aparatlarının kullanımını öğretti.
Yerel Tepki
🔹 Siyasetçi Celsus Talifilu, biyometrik veri toplanmasına ve mahalle gözetimi uygulamalarına karşı çıktı.
🔹 Talifilu, uygulamanın yerel geleneklere ve köy şeflerinin uyuşmazlık çözme rolüne aykırı olduğunu söyledi.
🔹 Tepkilerin ardından pilot proje askıya alındı.
🔹 Hiçbir biyometrik veri toplanmadı.
🔹 Bu ay yapılan seçimlerde Solomon Adaları, Pekin'e daha mesafeli yaklaşan yeni bir başbakan seçti.
Uzman Görüşü
🔹 Carnegie Endowment araştırmasına katkı veren Sheena Chestnut Greitens, polis eğitimlerinin Çin'in sistemini bir insan hakları sorunu yerine kamu güvenliği başarısı olarak sunmasına yardımcı olduğunu söyledi.
🔹 New York Times yazarı Konstantin Richter, Almanya'nın karşı karşıya olduğu siyasi ve jeopolitik sorunların temelinde ekonomik durgunluğun bulunduğunu savundu.
🔹 Almanya ekonomisi yaklaşık üç yıldır durgunluk veya resesyon koşullarında bulunuyor.
🔹 Son dönemde birçok köklü Alman şirketi binlerce kişilik işten çıkarma planları açıkladı.
🔹 Commerzbank da işten çıkarma açıklayan son büyük Alman şirketleri arasında yer aldı.
Siyasi Etkiler
🔹 Şansölye Friedrich Merz'in görevdeki ilk yılında kamuoyu desteği düşük seviyelerde seyrediyor.
🔹 Koalisyon hükümeti kamuoyunda geniş ölçüde olumsuz değerlendiriliyor.
🔹 Aşırı sağcı Almanya için Alternatif (AfD) partisi kamuoyu yoklamalarında yükselişini sürdürüyor.
🔹 ABD'nin Almanya'dan asker çekme kararı iki ülke arasındaki güvenlik ilişkileri açısından yeni belirsizlikler yarattı.
Almanya'nın Eski Modeli
🔹 Yazıya göre Almanya'nın savaş sonrası ekonomik başarısı yüksek ücretler, güçlü sosyal devlet, teknik eğitim ve sanayi odaklı kurumsal yapı üzerine kuruluydu.
🔹 Teknik becerilere dayalı eğitim sistemi sanayiye nitelikli iş gücü sağlıyordu.
🔹 Büyük şirketlerde mühendis ve bilim insanı kökenli yöneticiler önemli rol oynuyordu.
🔹 İşçi temsilcileri şirket kararlarında söz sahibi olurken uzun vadeli yatırım anlayışı öne çıkıyordu.
Gerilemenin Nedenleri
🔹 Almanya 1990'larda ABD ekonomisinin yükselişi karşısında yeni bir büyüme modeli geliştirmekte zorlandı.
🔹 Bankalar ve sigorta şirketleri Alman şirketlerindeki hisselerini azaltarak yabancı sermayenin etkisini artırdı.
🔹 Otomotiv şirketleri Asya pazarlarında büyürken elektrikli araç dönüşümüne yeterli yatırım yapmadı.
🔹 Alman ekonomisi uzun süre ucuz Rus gazı, Çin pazarındaki büyüme ve ABD liderliğindeki serbest ticaret düzeninden faydalandı.
Yeni Dönemin Zorlukları
🔹 ABD korumacılığı, Çin rekabeti ve yapay zekâ kaynaklı dönüşüm Almanya'nın geleneksel ekonomik modelini zorlamaya başladı.
🔹 Yazara göre mevcut koşullar Almanya'nın iş modelini yeniden şekillendirmesini gerektiriyor.
Önerilen Çözüm Alanları
Finansman
🔹 Alman hükümeti stratejik sektörlere yatırım yapılmasını desteklemek amacıyla "Deutschlandfonds" adlı yatırım girişimini başlattı.
🔹 Programın amacı tasarrufları ve özel sermayeyi büyüme alanlarına yönlendirmek.
Eğitim
🔹 Almanya'nın mesleki eğitim sistemi yeterli başvuru çekmekte zorlanıyor.
🔹 Alman lise öğrencilerinin matematik ve fen bilimleri performanslarında gerileme yaşanıyor.
🔹 Yazara göre ülke bilimsel ve teknolojik eğitim alanında daha fazla yatırım yapmak zorunda.
İşgücü Piyasası
🔹 Almanya'nın sosyal devlet sistemi giderek daha maliyetli hale geliyor.
🔹 Yazıya göre sistemin sürdürülebilmesi için çalışanların daha uzun süre ve daha fazla çalışması gerekebilir.
Yapay Zekâ Boyutu
🔹 Yapay zekânın Almanya'nın yüksek kaliteli mühendislik birikimiyle uyumlu şekilde kullanılabileceği değerlendiriliyor.
🔹 Yazara göre yapay zekâ insan emeğinin tamamen yerine geçmekten çok çalışanların verimliliğini artıran bir araç olarak kullanılabilir.
🔹 Richter, Almanya'nın yeniden büyüme yoluna girebilmesi için akıllı yatırımlara, kamu desteğine ve ekonomik özgüvenin yeniden kazanılmasına ihtiyaç duyduğunu savundu.
🔹 New York Times analizine göre 2025'in başından mart ayına kadar 10 binden fazla federal avukat görevinden ayrıldı.
🔹 2024 sonunda federal hükümette çalışan avukatların yaklaşık beşte biri mart ayına kadar görevden ayrılmış oldu.
🔹 Federal hükümetin sivil avukat sayısı mart sonunda yaklaşık 37 bine geriledi. Bu sayı 2024 sonuna göre yüzde 17 daha düşük seviyede gerçekleşti.
Ayrılıkların Nedenleri
🔹 Ayrılıklar arasında emeklilikler, personel azaltımları ve Trump yönetiminin politikalarına itiraz eden çalışanların istifaları yer aldı.
🔹 Bazı hukukçular federal hükümette çalışmanın kariyerlerine zarar verebileceği endişesini dile getirdi.
🔹 George Mason Üniversitesi hukuk öğrencisi Matthew Duray, birçok öğrencinin Trump yönetiminde çalışmanın özgeçmişlerine nasıl yansıyacağını sorguladığını söyledi.
En Fazla Kayıp Yaşayan Kurumlar
🔹 Adalet Bakanlığı mutlak sayı olarak en fazla avukat kaybeden kurum oldu.
🔹 Eğitim Bakanlığı, Tüketici Finansal Koruma Bürosu ve Konut ve Kentsel Gelişim Bakanlığı avukat kadrolarında en yüksek oransal düşüşleri yaşadı.
🔹 Eğitim Bakanlığı 2024 sonundan bu yana avukatlarının yarısından fazlasını kaybetti.
🔹 Tüketici Finansal Koruma Bürosu'ndaki avukat sayısı Biden dönemine göre yüzde 50'den fazla azaldı.
🔹 Konut ve Kentsel Gelişim Bakanlığı mart ayında 2024 sonuna göre yüzde 40 daha az avukat çalıştırıyordu.
İç Güvenlik Bakanlığı İstisnası
🔹 Avukat sayısını artıran tek büyük kurum İç Güvenlik Bakanlığı oldu.
🔹 Bakanlığın hukuk kadrosu Trump'ın göçmenlik politikalarının uygulanması sürecinde yüzde 21 büyüdü.
Eyaletler ve Sivil Toplum Kazançlı Çıktı
🔹 Federal hükümetten ayrılan çok sayıda hukukçu Demokrat eyalet başsavcılıklarına ve yönetimin politikalarına karşı dava açan sivil toplum kuruluşlarına geçti.
🔹 Colorado Başsavcısı Phil Weiser son bir yılda federal hükümetten ayrılan 22 avukatı işe aldığını söyledi.
🔹 Weiser, federal hükümetteki memnuniyetsizliğin doğrudan eyalet kurumlarına yönelen başvuruları artırdığını belirtti.
İşe Alım Sorunları
🔹 Federal kurumlar 2025 başından itibaren yaklaşık 3.200 yeni avukat işe aldı ancak ayrılanların sayısı daha yüksek kaldı.
🔹 Personel Yönetim Ofisi hukukçular için yeni bir işe alım ağı oluşturdu.
🔹 Program şimdiye kadar yaklaşık 300 kişinin ilgisini çekti.
Adalet Bakanlığı
🔹 Adalet Bakanlığı bazı pozisyonlarda işe alım şartlarını gevşetti.
🔹 Bakanlığın hukuk kadrosu yaklaşık yüzde 20 küçüldü.
🔹 Georgetown Üniversitesi Hukuk Merkezi öğrencisi Scott Bourque, Adalet Bakanlığı staj teklifini reddettiğini söyledi.
Çevre ve Düzenleyici Kurumlar
🔹 Çevre Koruma Ajansı'nın hukuk kadrosu 2024 sonu ile mart ayı arasında yaklaşık dörtte bir oranında küçüldü.
🔹 Eski EPA avukatı Brandon Jones-Cobb, yıllardır üzerinde çalıştığı yaptırım dosyalarının durdurulduğunu belirterek kurumdan ayrıldı.
🔹 Birçok genç hukukçu çevre ve düzenleyici alanlarda kariyer yapmak için eyalet yönetimleri ve sivil toplum kuruluşlarına yönelmeye başladı.
Üniversitelerdeki Etki
🔹 George Washington Üniversitesi Hukuk Fakültesi, öğrencileri artık eyalet meclisleri ve yerel yönetimlerdeki kamu hizmeti pozisyonlarına da yönlendiriyor.
🔹 Harvard Hukuk Fakültesi'nden Andrew Mergen, federal hükümetten ayrılan hukukçuların önemli bölümünün çevre örgütleri ve savunuculuk kuruluşlarında çalışmaya başladığını söyledi.
🔹 Mergen, federal hükümetten diğer kurumlara yaşanan yetenek transferini "dikkat çekici bir değişim" olarak nitelendirdi.
🔹 Çin hükümeti haziran ayından itibaren yemek teslimatı sektörüne yönelik denetimleri artıracak ve lisanssız faaliyet gösteren ya da sahte adres kullanan işletmelere karşı ani kontroller yapacak.
🔹 Yeni düzenlemeler Devlet Piyasa Düzenleme İdaresi tarafından uygulanacak.
🔹 Amaç, gıda güvenliği ve hijyen konusundaki tüketici endişelerini azaltmak.
Yeni Kurallar
🔹 Yemek teslimat platformları, uygulamalardaki işletme isimlerinin fiziksel adreslerle uyumlu olup olmadığını düzenli olarak doğrulamak zorunda olacak.
🔹 İşletme ruhsatlarının geçerliliği de sürekli kontrol edilecek.
🔹 Fiziksel restoranı bulunmayan işletmeler bunu ilanlarında açık şekilde belirtmek zorunda kalacak.
🔹 Başka işletmelerin ruhsatlarını kullanan veya ruhsatsız faaliyet gösteren işletmelere yönelik denetimler artırılacak.
Hayalet Mutfak Soruşturması
🔹 Düzenlemeler, geçen yıl Pekin'de bir tüketicinin satın aldığı pastada kullanılan taze çiçeklerle ilgili gıda güvenliği şikâyeti sonrasında başlatılan soruşturmanın ardından hazırlandı.
🔹 Soruşturmada yaklaşık 380 şubesi olduğunu iddia eden pasta satıcısının gerçekte hiçbir fiziksel mağazasının bulunmadığı ortaya çıktı.
🔹 İşletmenin kullandığı ruhsatların da sahte olduğu belirlendi.
🔹 Ardından soruşturma ülke geneline yayıldı.
🔹 İncelemelerde sipariş alan çok sayıda "hayalet restoranın" siparişleri üçüncü taraf üreticilere devrettiği tespit edildi.
🔹 Siparişlerin en düşük fiyatı veren taşeronlar tarafından hazırlandığı belirlendi.
Soruşturmanın Sonuçları
🔹 Xinhua'ya göre ülke genelinde 67 binden fazla hayalet restoran tespit edildi.
🔹 Yaklaşık 3,6 milyon yasa dışı pasta siparişi ortaya çıkarıldı.
Platformlara Cezalar
🔹 Nisan ayında Pinduoduo, Meituan ve JD.com'un da aralarında bulunduğu yedi çevrim içi teslimat ve e-ticaret şirketine toplam 3,6 milyar yuan para cezası verildi.
🔹 Şirketlerin platformlarındaki gıda işletmelerinin ruhsatlarını yeterince doğrulamadıkları tespit edildi.
🔹 Xinhua, bunun 2015'te yürürlüğe giren güncellenmiş gıda güvenliği yasasından bu yana sektörde verilen en büyük cezalardan biri olduğunu bildirdi.
Şirketlerin Önlemleri
🔹 Meituan, cezanın ardından düzeltici tedbirler uygulayacağını açıkladı.
🔹 Şirket, kamu kurumlarıyla birlikte çalışan yeni bir ruhsat doğrulama sistemi kurdu.
🔹 Yapay zekâ destekli mutfak denetim sistemi devreye alındı.
🔹 Sistem sahte restoran fotoğraflarını tespit edebiliyor.
Teslimat Kuryelerinin Rolü
🔹 Yetkililer ve platform şirketleri, hayalet restoranları tespit etmek için teslimat kuryelerinden de bilgi toplamaya başladı.
🔹 Sorun bildiren kuryelere ödül verilebiliyor.
🔹 Bu yöntem, çok sayıdaki işletmenin devlet tarafından doğrudan denetlenmesindeki zorlukları azaltmayı amaçlıyor.
🔹 SoftBank'ın piyasa değeri 46 trilyon yene ulaşarak Japonya'nın en değerli şirketi konumuna yükseldi.
🔹 Toyota'nın piyasa değeri yaklaşık 45 trilyon yen seviyesinde bulunuyor.
🔹 SoftBank, Mart 2000'den bu yana ilk kez Toyota'yı geride bıraktı.
🔹 SoftBank hisseleri pazartesi günü yüzde 10'dan fazla yükselerek yeni zirve seviyesine ulaştı.
OpenAI Etkisi
🔹 SoftBank'ın yükselişinde ChatGPT geliştiricisi OpenAI'ye yaptığı büyük yatırımlar önemli rol oynadı.
🔹 Şirket nisan ayında OpenAI'ye 10 milyar dolar yatırım yaptı.
🔹 Bu yıl içinde ilave 20 milyar dolar yatırım yapmayı taahhüt etti.
🔹 Böylece OpenAI'ye toplam yatırımının yaklaşık 65 milyar dolara ulaşması bekleniyor.
🔹 OpenAI'nin ABD'de halka arz hazırlığında olduğu ve değerlemesinin 1 trilyon doların üzerine çıkabileceği belirtiliyor.
Finansal Sonuçlar
🔹 SoftBank 2026'nın ilk üç ayında 1,82 trilyon yen net kâr açıkladı.
🔹 Net kâr geçen yılın aynı dönemine göre 3,5 kat arttı.
🔹 Şirket ayrıca Fransa'da veri merkezleri kurmak için 14 trilyon yene kadar yatırım yapmayı planlıyor.
Arm ve Yapay Zekâ
🔹 SoftBank'ın yaklaşık yüzde 90'ına sahip olduğu Arm Holdings'in hisseleri nisan başından bu yana iki kattan fazla yükseldi.
🔹 Arm hisselerindeki yükseliş de SoftBank'ın piyasa değerine önemli katkı sağladı.
Japonya'da Teknoloji Yükselişi
🔹 Yapay zekâ bağlantılı şirketler Tokyo Borsası'nın en değerli şirketleri arasına hızla yükseliyor.
🔹 Bellek çipi üreticisi Kioxia'nın hisseleri son bir yılda yüzde 3.400'den fazla yükseldi.
🔹 Kioxia'nın piyasa değeri 35 trilyon yenin üzerine çıkarak Mitsubishi UFJ Financial Group'u geride bıraktı.
🔹 Tokyo Electron da Japonya'nın en değerli şirketleri arasına girdi.
Asya'da Yapay Zekâ Rallisi
🔹 Güney Koreli SK Hynix'in piyasa değeri 1 trilyon dolar seviyesini aştı.
🔹 Tayvanlı TSMC'nin piyasa değeri yaklaşık 2 trilyon dolara ulaştı.
🔹 Güney Kore KOSPI endeksi bu yıl yaklaşık yüzde 100 yükseldi.
🔹 Tayvan Taiex endeksi yüzde 50'nin üzerinde değer kazandı.
🔹 Japonya'nın Nikkei endeksi ise yaklaşık yüzde 30 yükseldi.
Yapısal Değişim
🔹 Japon hisse piyasasında otomotiv, bankacılık, çelik ve kamu hizmetleri gibi geleneksel sektörlerin ağırlığı azalıyor.
🔹 Yapay zekâ ve yarı iletken şirketleri piyasa değerlerinde giderek daha büyük pay alıyor.
🔹 Morgan Stanley ekonomisti Chetan Ahya, Asya'nın yalnızca yapay zekâ değil daha geniş kapsamlı bir sanayi süper döngüsü yaşadığını söyledi.
Riskler
🔹 Bazı analistler yapay zekâ kaynaklı yükselişin bir balona dönüşebileceği konusunda uyarıda bulunuyor.
🔹 Nomura Araştırma Enstitüsü'nden Takahide Kiuchi, yapay zekânın ekonomik faydalarının beklentileri karşılamayacağı görüşünün yayılması halinde mevcut rallinin ivme kaybedebileceğini söyledi.
🔹 Nvidia, Çinli robot üreticisi Unitree Robotics ve Singapur merkezli robot el geliştiricisi Sharpa ile yeni bir insansı robot referans tasarımı geliştirmek için ortaklık kurdu.
🔹 H2+ veya Isaac GR00T adı verilen tasarım, insansı robot geliştirme süreçlerini hızlandırmayı hedefliyor.
H2+ Platformu
🔹 Sistem, Unitree'nin insan boyutundaki H2 insansı robot gövdesini temel alıyor.
🔹 Robotta Sharpa'nın Wave adlı beş parmaklı robot elleri kullanılacak.
🔹 Nvidia'nın Isaac GR00T temel yapay zekâ modelleri robotun "beyni" olarak görev yapacak.
🔹 Platform veri toplama, model eğitimi ve gerçek dünyada kullanım süreçlerini tek bir geliştirme altyapısında birleştiriyor.
Nvidia Teknolojisi
🔹 Robotun işlem gücü Nvidia'nın Jetson AGX Thor T5000 platformu tarafından sağlanacak.
🔹 Sistem Blackwell mimarisine dayalı grafik işlemci kullanıyor.
🔹 Donanım 128 GB bellek içeriyor.
🔹 Yapay zekâ işlem kapasitesi 2.070 FP4 teraflop seviyesine ulaşıyor.
Yapay Zekâ ve Veri Sorunu
🔹 Jensen Huang, fiziksel yapay zekâ ve robotik sistemlerde en büyük sorunun veri olduğunu söyledi.
🔹 Huang'a göre robotların eğitilebilmesi için birinci şahıs bakış açısından veri gerekiyor.
🔹 Dünyadaki video verilerinin büyük kısmı üçüncü şahıs bakış açısıyla kaydedildiği için robot eğitiminde kullanılmaları zorlaşıyor.
Yeni Ürünler
🔹 Nvidia ayrıca Cosmos 3 adlı yeni bir dünya modeli tanıttı.
🔹 Cosmos 3 hem birinci şahıs hem de üçüncü şahıs perspektiflerinden fiziksel dünyayı anlayabilecek şekilde geliştirildi.
Sharpa'nın Rolü
🔹 Sharpa kurucusu David Li Yifan, ortaklığın gerçek ortamlarda gerçek işler yapabilen robotların geliştirilmesi açısından önemli bir adım olduğunu söyledi.
🔹 Şirket 2024 yılında kuruldu.
🔹 Sharpa'nın araştırma ve geliştirme faaliyetleri Şanghay'daki tesislerinde yürütülüyor.
🔹 Şirket daha önce Nvidia ile robot eğitimi için veri toplama çalışmalarında da iş birliği yaptı.
Robot Eller
🔹 Sharpa'nın Wave robot elleri 22 aktif hareket serbestlik derecesine sahip bulunuyor.
🔹 Sistem bu yıl CES fuarında iskambil kartı dağıtma ve mekanik oyuncak montajı gibi görevleri yerine getirerek dikkat çekmişti.
🔹 Sharpa ve Unitree, Wave ellerinin Unitree H2 robotunun kollarına entegrasyonu üzerinde çalışmaya başladı.
Çin'in İnsansı Robot Pazarı
🔹 Unitree, Nvidia teknolojilerini kullanan Çinli insansı robot üreticileri arasında yer alıyor.
🔹 AgiBot, Galbot ve UBTech Robotics gibi diğer Çinli şirketler de Nvidia'nın Jetson AGX Thor modüllerini kullanıyor.
🔹 Morgan Stanley'e göre Çin'de yıllık insansı robot satışlarının bu yıl 28 bin adede ulaşması bekleniyor.
🔹 Bu rakamın dünyadaki en yüksek yıllık satış hacmi olması öngörülüyor.
🔹 Analistler insansı robot sektörünün Çin'in üretim ve ihracat gücünü destekleyen yeni büyük sektörlerden biri haline gelebileceğini değerlendiriyor.
🔹 Eski hedge fonu yöneticisi Joe O'Donnell, yatırım araştırmalarında kullandığı yöntemlerin büyük bölümünü yapay zekâ ile otomatikleştirmeyi hedefleyen Canary Data adlı şirketi kurdu.
🔹 Şirketin geliştirdiği yapay zekâ araçları, daha önce günler veya haftalar süren bazı analizleri saatler içinde tamamlayabiliyor.
🔹 Canary Data üç yıl önce kuruldu ve profesyonel yatırımcılar ile finans analistlerine hizmet veriyor.
Canary'nin Özellikleri
🔹 Sistem, muhasebe usulsüzlüğü belirtileri taşıyan şirketleri tespit edebiliyor.
🔹 Henüz kamuya açıklanmamış olabilecek düzenleyici soruşturmalarla ilgili risk işaretlerini belirleyebiliyor.
🔹 "Stanley" adlı yapay zekâ ajanı, piyasalardaki döngüsel hisseleri tarayarak aşırı pahalı veya ucuz görünen şirketler hakkında analiz raporları hazırlıyor.
🔹 Sistem grafikler içeren ayrıntılı yatırım notları oluşturabiliyor.
İnsanların Yerini Almak Yerine Desteklemek
🔹 O'Donnell, yapay zekâyı insan analistlerin yerine geçecek bir araç olarak değil, verimliliği artıran bir yardımcı olarak tanımlıyor.
🔹 Amaç, analistlerin daha fazla şirketi takip edebilmesi veya mevcut şirketler hakkında daha derin araştırma yapabilmesi.
🔹 O'Donnell, ürünü kullanan ortalama bir analistin işini daha iyi yapabileceğini söyledi.
Wall Street'te Yapay Zekâ Yarışı
🔹 OpenAI, Anthropic, AlphaSense ve çok sayıda finans teknolojisi şirketi yatırım sektörü için yapay zekâ ürünleri geliştiriyor.
🔹 Finans sektöründe yapay zekâ kaynaklı iş kaybı endişeleri özellikle genç çalışanlar arasında artıyor.
🔹 Odyssey Search Partners tarafından yapılan bir ankette hedge fonu çalışanlarının önemli bir kısmı mesleklerinin uzun vadeli geleceğinden endişe duyduklarını belirtti.
Yatırımcı Desteği
🔹 Canary Data son yatırım turunda Tiger Global Management ve Arena Holdings'ten finansman sağladı.
🔹 Şirketin müşterileri arasında Tiger Global ve Flight Deck Capital bulunuyor.
🔹 Canary'nin yıllık abonelik ücretleri kullanılan hizmetlere bağlı olarak orta beş haneli rakamlardan orta altı haneli rakamlara kadar çıkabiliyor.
Yapay Zekânın Sınırları
🔹 Şirket, yapay zekânın şirket yöneticileriyle birebir görüşmeler yapma ve özel bilgi toplama gibi alanlarda insanların yerini alamadığını kabul ediyor.
🔹 İnsan analistler, yöneticilere ayrıntılı sorular yöneltme ve ilişkiler kurma konusunda üstünlüklerini koruyor.
Yeni Araçlar
🔹 Canary, şirket yöneticilerinin hisse alım-satımlarının gelecekteki performansı ne ölçüde öngördüğünü analiz eden araçlar geliştirdi.
🔹 Yeni ürünlerinden biri belirli hisseler için yükseliş ve düşüş senaryolarını içeren ayrıntılı tartışma raporları oluşturabiliyor.
🔹 Sistem ayrıca hangi uzmanlarla görüşülmesi veya hangi müşteri anketlerinin yapılması gerektiğine dair araştırma planları hazırlayabiliyor.
🔹 Citadel CEO'su Ken Griffin, yılın başında yapay zekâ tarafından üretilen analizleri eleştirirken son dönemde teknolojideki ilerlemeleri övdü ve yapay zekâda önemli bir sıçrama yaşandığını söyledi.
🔹 Jeff Bezos ve Elon Musk arasındaki uzay rekabeti son haftada yaşanan gelişmelerle yeni bir aşamaya girdi.
🔹 Her iki girişimci de roketler, veri merkezleri ve uydu ağlarıyla uzayda geniş kapsamlı teknoloji ekosistemleri kurmaya çalışıyor.
Blue Origin'in Sorunları
🔹 Blue Origin'in New Glenn roketi perşembe günü fırlatma rampasında patladı.
🔹 New Glenn programı, Blue Origin'in SpaceX ile arasındaki farkı kapatma stratejisinin merkezinde yer alıyordu.
🔹 Şirket bu roketlerle Amazon ve diğer müşteriler için uydu yerleştirmeyi planlıyordu.
🔹 Bezos patlamanın ardından projeyi yeniden inşa edeceklerini açıkladı.
Uzaydaki Veri Merkezi Yarışı
🔹 Bezos ve Musk, gelecekte veri merkezlerinin uzaya taşınabileceğini düşünüyor.
🔹 Temel gerekçelerden biri uzayda güneş enerjisinden çok daha büyük ölçekte yararlanılabilmesi.
🔹 Amaç, roketler, veri merkezleri ve uydu ağlarından oluşan bütünleşik bir uzay ekonomisi oluşturmak.
SpaceX ve Yapay Zekâ
🔹 SpaceX, halka arz planlarında yapay zekâ veri merkezlerini önemli bir büyüme alanı olarak öne çıkarıyor.
🔹 Şirket, gelecekte yörüngedeki veri merkezleri kurabileceğini savunuyor.
🔹 Bu hedef, Amazon'un bulut bilişim kolu AWS ile doğrudan rekabet anlamına geliyor.
Anthropic Anlaşması
🔹 SpaceX'in halka arz belgelerine göre yapay zekâ şirketi Anthropic, Mayıs 2029'a kadar her ay 1,25 milyar dolar ödeme yapmayı kabul etti.
🔹 Ödemeler Tennessee eyaletindeki Colossus ve Colossus II veri merkezlerinin kullanımını kapsıyor.
🔹 İki tesis toplam yaklaşık 1 gigawatt işlem kapasitesi sunuyor.
🔹 Anlaşmanın toplam potansiyel büyüklüğü yaklaşık 45 milyar dolara ulaşabiliyor.
Amazon'un Hamleleri
🔹 Amazon CEO'su Andy Jassy, şirketin bu yıl yapay zekâ altyapısına 200 milyar dolar yatırım yapmayı planladığını açıkladı.
🔹 Amazon geçen yıl Indiana'da Anthropic için 11 milyar dolarlık yapay zekâ kampüsünü devreye aldı.
🔹 Anthropic, gelecek 10 yılda AWS'den 5 gigawatta kadar işlem kapasitesi satın almak için 100 milyar doların üzerinde harcama taahhüdünde bulundu.
Musk'ın Yeni Planları
🔹 SpaceX ve Tesla, yapay zekâ veri merkezleri, insansı robotlar ve otonom araçlar için özel çip üretecek büyük bir çip fabrikası kurmayı planlıyor.
🔹 SpaceX'in veri merkezleri bu yıl Elon Musk'ın yapay zekâ şirketi xAI ile birleşme sonrasında şirket bünyesine katıldı.
🔹 İlk veri merkezi 122 günde, ikinci veri merkezi ise 91 günde devreye alındı.
🔹 Şirket bu sürelerin sektör ortalamasının oldukça altında olduğunu belirtiyor.
Tartışmalar
🔹 Memphis'teki veri merkezleri yüksek enerji ve su tüketimi nedeniyle yerel protestolara konu oldu.
🔹 Elon Musk, Anthropic anlaşmasının uzun vadeli olup olmadığı konusunda sosyal medyada yaptığı açıklamalarla yatırımcılar arasında soru işaretleri yarattı.
🔹 Musk, ihtiyaç halinde kiraya verilen işlem kapasitesini geri çekebileceklerini söyledi.
🔹 Yazıya göre Musk, yatırımcıların dikkatini mevcut veri merkezi faaliyetlerinden çok gelecekteki uzay projelerine yöneltmek istiyor.
🔹 ABD ve İran hafta sonu yeni saldırılar düzenledi; ABD İran'daki askerî hedefleri vururken Kuveyt füze ve insansız hava aracı saldırılarıyla karşı karşıya kaldı.
🔹 Çatışmalar, tarafların savaşı sona erdirecek bir anlaşma üzerinde müzakere yürüttüğü dönemde yaşandı.
ABD Saldırıları
🔹 ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), Amerikan savaş uçaklarının İran'ın Hürmüzgan eyaletindeki Keşm Adası ve Gorik bölgesinde bulunan radar sistemleri ile insansız hava aracı komuta merkezlerini vurduğunu açıkladı.
🔹 ABD, saldırıların İran tarafından bir MQ-1 insansız hava aracının düşürülmesine yanıt olarak gerçekleştirildiğini bildirdi.
🔹 Amerikan savaş uçakları, gemiler için tehdit oluşturduğu belirtilen iki İran saldırı İHA'sını da düşürdü.
İran'ın Yanıtı
🔹 İran Devrim Muhafızları, ABD saldırılarına karşılık verdiğini açıkladı.
🔹 Devrim Muhafızları ayrıca İran karasuları üzerinde uçtuğunu belirttiği bir MQ-1 insansız hava aracını düşürdüğünü duyurdu.
Kuveyt'e Saldırılar
🔹 Kuveyt ordusu pazartesi sabahı ülkenin füze ve insansız hava aracı saldırıları altında olduğunu açıkladı.
🔹 Ülke genelinde alarm sirenleri çaldı.
🔹 Kuveyt, savaş sırasında en fazla zarar gören Körfez ülkelerinden biri oldu ve ateşkes sonrasında da çeşitli saldırılara maruz kaldı.
Müzakereler
🔹 ABD ve İran, Hürmüz Boğazı'ndaki karşılıklı kısıtlamaların kaldırılmasını, ateşkesin uzatılmasını ve İran'ın nükleer programı ile yaptırımlar konusunun ele alınacağı uzatılabilir 60 günlük bir süreci içeren bir mutabakat üzerinde görüşüyor.
🔹 Arabulucular, nükleer taahhütler ile mali yaptırımların kaldırılmasının kapsamı ve zamanlaması gibi konularda anlaşmazlıkların sürdüğünü belirtiyor.
🔹 Donald Trump hafta sonu öncesinde anlaşmanın yakın olduğunu ifade etti.
🔹 Trump, sosyal medya paylaşımında İran'ın anlaşma yapmak istediğini ancak kamuoyundaki eleştirilerin süreci zorlaştırdığını söyledi.
Tepkiler
🔹 ABD'deki İran karşıtı çevreler ve İsrail, olası bir anlaşmanın İran üzerindeki baskıyı azaltabileceğinden endişe duyuyor.
🔹 Bu çevreler, İran'ın nükleer programı ve Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolü konusunda somut tavizler alınmadan anlaşmaya varılmasına karşı çıkıyor.
🔹 ABD Başkanı Donald Trump, İran ile müzakere edilen anlaşmanın bir parçası olarak Suudi Arabistan, Katar, Pakistan ve Türkiye'nin İsrail ile diplomatik ilişki kurmasını ve İbrahim Anlaşmaları'na katılmasını istedi.
🔹 Trump, 23 Mayıs'ta bu ülkelerin liderleriyle yaptığı telefon görüşmesinde anlaşmayı destekleyen ülkelerin İsrail'i tanımasının "zorunlu olması gerektiğini" söyledi.
🔹 Daha sonra sosyal medya hesabından Suudi Arabistan ve Katar'ın derhal İbrahim Anlaşmaları'nı imzalaması gerektiğini yazdı.
Körfez Ülkelerinin Tepkisi
🔹 Analistlere göre İran savaşı Körfez ülkelerinin ABD'ye olan güvenini zayıflattı.
🔹 Bölge ülkeleri ABD'nin İsrail'i korumaya daha fazla önem verdiğini, kendi güvenlik kaygılarına ise yeterince öncelik vermediğini düşünüyor.
🔹 Körfez ülkeleri İsrail ile normalleşmenin İran'ı daha da provoke edebileceğinden endişe ediyor.
🔹 İran savaş sırasında Körfez ülkelerine binlerce füze ve insansız hava aracı saldırısı düzenledi.
Suudi Arabistan ve Katar'ın Tutumu
🔹 Suudi Arabistan uzun süredir İsrail ile normalleşmenin ancak Filistin devletine giden açık bir yol haritası bulunması halinde mümkün olacağını savunuyor.
🔹 Katar'ın İbrahim Anlaşmaları'na katılma planı bulunmuyor.
🔹 Katarlı yetkililer İsrail ile herhangi bir angajmanın öncelikle Filistin meselesinin çözümüne odaklanacağını belirtiyor.
İran Anlaşmasına Etkisi
🔹 Trump'ın normalleşme talebi, ABD ile İran arasında yürütülen müzakereleri daha karmaşık hale getirebilir.
🔹 İran, ABD'nin talepleri konusunda henüz anlaşmaya varmış değil.
🔹 Müzakerelerde İran'ın nükleer silah geliştirmemesi ve zenginleştirilmiş uranyum stoklarını devretmesi gibi konular yer alıyor.
Trump'ın Açıklamaları
🔹 Trump, bölge ülkelerinin ABD'ye bunu borçlu olduğunu ve normalleşmenin kendileri için de faydalı olacağını söyledi.
🔹 İsrail ile normalleşme gerçekleşmezse İran anlaşmasını imzalamayabileceğini ifade etti.
Bölgesel Görünüm
🔹 2023 yılında Hamas'ın İsrail'e saldırısından önce Suudi Arabistan ile İsrail normalleşmeye oldukça yaklaşmıştı.
🔹 Gazze savaşı ve ardından İran ile yaşanan çatışmalar sonrasında İsrail'e yönelik siyasi yaklaşım bölge genelinde olumsuzlaştı.
🔹 Birçok Arap ülkesi artık İsrail'i bölgesel istikrarı zorlaştıran bir aktör olarak görüyor.
🔹 Uzmanlar mevcut ortamda Körfez İşbirliği Konseyi ülkelerinin İsrail ile normalleşme yönünde adım atmasının beklenmediğini belirtiyor.
🔹 ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri verilerine göre 20-64 yaş arası yetişkinlerin yaklaşık beşte birinde tedavi edilmemiş en az bir çürük bulunuyor.
🔹 Diş sağlığı sorunları depresyon, romatoid artrit, astım, Tip 2 diyabet ve demans gibi çeşitli sağlık sorunlarıyla ilişkilendiriliyor.
🔹 Araştırmalar, kötü ağız sağlığının ileri yaşlarda ölüm riskinin artmasıyla da bağlantılı olabileceğini gösteriyor.
Ağız Sağlığı ve Genel Sağlık
🔹 Uzmanlar, diş eti hastalıkları ve çürüklerin neden olduğu iltihaplanmanın tüm vücutta etkiler oluşturabileceğini değerlendiriyor.
🔹 Ağızdaki bakterilerin kan dolaşımına karışmasının farklı sağlık sorunlarına katkıda bulunabileceği düşünülüyor.
🔹 Diyabet ile ağız sağlığı arasında çift yönlü bir ilişki bulunuyor; kontrolsüz diyabet ağız enfeksiyonu riskini artırırken diş eti hastalıkları da kan şekeri kontrolünü zorlaştırabiliyor.
Depresyon ve Diş Sağlığı
🔹 Depresyon yaşayan kişiler diş hekimine daha seyrek başvurabiliyor ve bu durum çürük ile diş hastalığı riskini artırabiliyor.
🔹 Depresyon tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar tükürük üretimini azaltarak çürük riskini yükseltebiliyor.
🔹 Kronik diş ağrıları ve diş kayıpları da kişinin benlik algısını olumsuz etkileyebiliyor.
Diş Hekimi Kontrolleri
🔹 Uzmanlar ağrı veya belirti olmasa bile düzenli diş hekimi kontrolünün önemli olduğunu vurguluyor.
🔹 Erken teşhis edilen diş sorunlarının tedavisi genellikle daha kolay ve daha düşük maliyetli oluyor.
🔹 Diş hekimine gitme sıklığı kişinin sağlık durumuna göre değişiyor ve bazı kişiler için yılda bir veya iki ziyaret yeterli olabiliyor.
Uyarı İşaretleri
🔹 Diş ağrısı, diş eti kanaması veya diş eti şişmesi ağız içinde bir sorun bulunduğuna işaret edebiliyor.
🔹 Tedavi edilmeyen diş enfeksiyonları zamanla diş kaybına yol açabiliyor.
🔹 Uzmanlar, bazı enfeksiyonların baş ve boyun bölgelerine yayılabildiğini ve ciddi komplikasyonlara neden olabileceğini belirtiyor.
🔹 Diş implantı, köprü veya kaplama kullanan kişilerin bu yapıları düzenli ve doğru şekilde temizlemesi öneriliyor.
🔹 Uzmanlara göre iyi ağız hijyeni, genel sağlığın önemli bileşenlerinden biri olmaya devam ediyor.
🔹 Washington Post yazarı Megan McArdle, yapay zekâ tarafından üretilen kurgu eserlerin giderek daha fazla kabul gördüğünü ve insan yazarlarla rekabet etmeye başladığını savundu.
🔹 2026 Commonwealth Kısa Öykü Ödülü'nün beş bölgesel kazananından bazılarının yapay zekâ tarafından yazılmış olabileceği yönünde iddialar ortaya çıktı.
🔹 Pangram adlı yapay zekâ tespit sistemi, ödül kazanan öykülerden birinin tamamen yapay zekâ tarafından yazıldığını değerlendirdi.
🔹 Aynı incelemede iki öykünün daha tamamen veya büyük ölçüde yapay zekâ ürünü olabileceği sonucuna ulaşıldı.
Yapay Zekâ ve Edebiyat
🔹 Commonwealth Foundation ödül alan eserleri savunmaya devam ediyor.
🔹 Yazara göre sorun yapay zekâ metinlerinin kötü olması değil, bazı alanlarda fazla başarılı olması.
🔹 Makine üretimi metinler "ucuz, kolay erişilebilir, tutarlı ve okuyucunun hoşuna gidecek şekilde optimize edilmiş" içerikler olarak tanımlanıyor.
🔹 Bir kör testte bazı New York Times okurlarının yapay zekâ metinlerini ödüllü insan yazarların eserlerine tercih ettiği belirtildi.
Yapay Zekâ Metinlerinin Özellikleri
🔹 Yazıya göre yapay zekâ kurgu eserleri genellikle daha akıcı, daha sıkı kurgulanmış ve psikolojik olarak daha basit yapılar içeriyor.
🔹 Yapay zekâ temaları daha açık ifade ediyor ve daha az belirsizlik içeren hikâyeler oluşturuyor.
🔹 Ahlaki açıdan gri karakterler ve açık uçlu anlatılar yapay zekâ metinlerinde daha az görülüyor.
Fikri Tek Tipleşme Endişesi
🔹 Yazara göre yapay zekâ içeriklerinin yaygınlaşması "entelektüel tek ürün tarımı" riski oluşturuyor.
🔹 İnsanlığın farklı düşünce biçimlerinden beslenmesinin kültürel dayanıklılık açısından önemli olduğu vurgulanıyor.
🔹 Yapay zekâ modelleri aynı veri kümeleri üzerinde eğitildiği için benzer düşünce kalıpları üretme eğiliminde bulunuyor.
🔹 Yazara göre yapay zekâ, kabul edilebilir içerikler üretmekte başarılı olsa da unutulmaz ve özgün fikirler üretmekte zorlanıyor.
🔹 İnsan yazarların önemi, sıra dışı metaforlar üretmelerinden çok yeni ve özgün fikirler ortaya koyabilmelerinden kaynaklanıyor.
🔹 Ukrayna hükümeti, cephede görev yapan İHA operatörleri için puan ve ödül sistemi içeren "Army of Drones Bonus" (ePoints) programını uyguluyor.
🔹 Program kapsamında Rus askerlerini etkisiz hale getiren veya öldüren, silah, araç ve askerî ekipman imha eden birlikler puan kazanıyor.
🔹 Kazanılan puanlar devletin çevrim içi platformunda yeni İHA'lar satın almak için kullanılabiliyor.
🔹 Programı geliştiren Brave1'in CEO'su Andrii Hrytseniuk, sistemin temel mantığını "Ne kadar çok imha ederseniz o kadar çok alırsınız" sözleriyle açıkladı.
Puanlama Sistemi
🔹 Programa gönderilen her saldırı görüntüsünün en az iki ayrı video ile doğrulanması gerekiyor.
🔹 Hedef türlerine verilen puanlar gizli tutuluyor.
🔹 Savunma Bakanı Mihailo Fedorov daha önce bir piyade askerinin 12 puan değerinde olduğunu açıklamıştı.
🔹 Son dönemde keskin nişancılar, mobil hava savunma ekipleri ve İHA operatörleri de puan sistemine dahil edildi.
🔹 Düşman İHA operatörleri artık piyade askerlerinin iki katı puan değerine sahip bulunuyor.
İHA Savaşının Yaygınlaşması
🔹 Ukrayna, savaşta insansız hava, kara ve deniz sistemlerinin kullanımında dünyanın önde gelen ülkelerinden biri haline geldi.
🔹 Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy, geçen ay bir Rus mevzisinin yalnızca insansız sistemler kullanılarak ele geçirildiğini söyledi.
🔹 Zelenskiy, operasyonda Ukrayna tarafının kayıp vermediğini belirtti.
Kayıplar ve Cephe Durumu
🔹 Ukraynalı yetkililere göre geçen ay Ukrayna İHA'ları 35 bin 200'den fazla Rus askerini etkisiz hale getirdi veya öldürdü.
🔹 Fedorov, son beş aydır Rusya'nın kayıplarının yeni seferber edebildiği asker sayısından fazla olduğunu söyledi.
🔹 Uzmanlar, Rusya'nın yoğun piyade saldırılarının ve İHA kullanımının kayıpları artırdığını belirtiyor.
🔹 Cephe hattındaki "gri bölge" veya "öldürme bölgesi" olarak adlandırılan alanın genişliği yaklaşık 29 ila 39 kilometreye ulaştı.
Uzman Değerlendirmeleri
🔹 Carnegie Endowment analisti Michael Kofman, cephedeki mücadelenin büyük bölümünün artık piyadeler arasında değil, karşılıklı İHA birlikleri arasında yaşandığını söyledi.
🔹 Kofman, mevcut kayıp seviyelerinin Rusya'nın yedek kuvvet oluşturmasını zorlaştırdığını değerlendirdi.
🔹 Finlandiya merkezli Black Bird Group, Rus saldırı ivmesinin 2025 sonlarına kıyasla belirgin şekilde azaldığını belirtti.
🔹 Uzmanlar, Rusya'nın bazı bölgelerde ilerleme kaydetmeye devam ettiğini ancak genel olarak büyük çaplı bir ivme oluşturmakta zorlandığını ifade ediyor.
🔹 SpaceX'in halka arzının en az 1,8 trilyon dolar değerleme ve 75 milyar dolar fon toplama hedefiyle gerçekleştirilmesi planlanıyor.
🔹 Bu tutar, önceki tüm halka arzların topladığı miktarın iki katından fazla seviyede bulunuyor.
🔹 Bloomberg'e göre halka arzın büyüklüğü nedeniyle Wall Street'in çeşitli bölümleri işleyişlerini yeniden düzenlemeye başladı.
Endeks Kurallarında Değişiklik
🔹 Nasdaq, SpaceX'in Nasdaq 100 Endeksi'ne daha hızlı girebilmesi için bekleme süresini üç aydan 15 işlem gününe indirdi.
🔹 FTSE Russell da benzer şekilde bekleme süresini beş işlem gününe düşürdü.
🔹 S&P Dow Jones da benzer bir düzenleme üzerinde değerlendirme yapıyor.
🔹 Endeks sağlayıcıları, SpaceX gibi dev şirketlerin uzun süre endeks dışında kalmasının endeksleri güncelliğini yitirmiş gösterebileceğini savunuyor.
Pasif Fonlara Etkisi
🔹 Bloomberg Intelligence hesaplamalarına göre SpaceX'in büyük endekslere hızla dahil edilmesi durumunda endeksi takip eden fonlardan yaklaşık 20 milyar dolarlık otomatik talep oluşabilir.
🔹 Bu rakam, planlanan halka arz büyüklüğünün yaklaşık dörtte birine karşılık geliyor.
Bireysel Yatırımcılar
🔹 SpaceX, halka arz edilen hisselerin yüzde 30'una kadarını bireysel yatırımcılara ayırmayı değerlendiriyor.
🔹 Bu gerçekleşirse bireysel yatırımcıların yaklaşık 22,5 milyar dolarlık hisse satın alması mümkün olabilir.
🔹 ETF ihraççıları ve yatırım şirketleri SpaceX bağlantılı yeni ürünler geliştirmek için yarışıyor.
Yapay Zekâ ve Starlink
🔹 Yatırımcılar SpaceX'i yalnızca roket şirketi olarak değil, yapay zekâ altyapı şirketi olarak da değerlendiriyor.
🔹 Şirketin en büyük gelir kaynağı Starlink uydu internet hizmeti olmaya devam ediyor.
🔹 Starlink geçen yıl SpaceX gelirlerinin yarısından fazlasını oluşturdu.
🔹 SpaceX'in yapay zekâ ve veri merkezi projeleri de yatırımcı ilgisini artırıyor.
Değerleme Tartışması
🔹 1,8 trilyon dolarlık hedef değerleme üzerinden SpaceX yaklaşık 93 kat satış çarpanıyla fiyatlanıyor.
🔹 Bu oran Nasdaq 100 şirketlerinin ortalama satış çarpanının yaklaşık 15 katı seviyesinde bulunuyor.
🔹 Bazı yatırımcılar bu değerlemeyi aşırı yüksek bulurken bazıları Tesla örneğinde olduğu gibi büyüme beklentilerinin fiyatlamayı destekleyebileceğini savunuyor.
Piyasalara Etkisi
🔹 Analistler, başarılı bir SpaceX halka arzının OpenAI ve Anthropic gibi diğer büyük özel teknoloji şirketlerinin de borsaya açılmasını hızlandırabileceğini belirtiyor.
🔹 Halka arzın başarısız olması durumunda ise büyük teknoloji şirketlerinin halka arz planlarının yavaşlayabileceği değerlendiriliyor.
🔹 Bazı uzmanlar SpaceX halka arzını son yılların en önemli halka arzı olarak nitelendiriyor.
🔹 Philadelphia Semiconductor Endeksi son iki ayda yüzde 69 yükselerek tarihinin en güçlü çeyreğine ilerliyor.
🔹 Çip şirketleri bu yıl S&P 500 içindeki en iyi performans gösteren sektör oldu.
🔹 S&P 500'ün yıl başından bu yana elde ettiği yüzde 11'lik yükselişin yaklaşık yüzde 80'i teknoloji sektöründeki 10 şirketten kaynaklandı. Bu şirketlerin yedisi yarı iletken üreticisi.
Bellek Çipleri Öncülük Ediyor
🔹 Yapay zekâ veri merkezlerinde kullanılan yüksek bant genişlikli bellek çiplerine yönelik güçlü talep fiyatları ve şirket değerlemelerini hızla yükseltti.
🔹 Micron hisseleri bu yıl üç kattan fazla değer kazandı.
🔹 SK Hynix yüzde 260, Samsung Electronics ise yüzde 165 yükseldi.
🔹 Micron, SK Hynix ve Samsung'un piyasa değerleri 1 trilyon doların üzerine çıktı.
Balon Tartışması
🔹 Yükseliş, yapay zekâ kaynaklı kalıcı bir dönüşüm mü yoksa geçici bir balon mu sorusunu yeniden gündeme getirdi.
🔹 İyimser yatırımcılar yarı iletken sektörünün yapısal olarak değiştiğini savunuyor.
🔹 Şüpheciler ise piyasanın yapay zekâ heyecanıyla aşırı ısındığını düşünüyor.
Kârlılık ve Değerlemeler
🔹 Micron'un net kârının 2025'teki 8,5 milyar dolardan 2026'da 66,8 milyar dolara çıkması bekleniyor.
🔹 2027 için beklenen net kâr yaklaşık 120 milyar dolar seviyesinde bulunuyor.
🔹 Yarı iletken şirketlerinin kârlarının bu yıl iki katına çıkacağı tahmin ediliyor.
🔹 Philadelphia Semiconductor Endeksi yaklaşık 71 kat geçmiş dönem kâr çarpanıyla işlem görüyor ve bu oran 2008 küresel finans krizinden sonraki en yüksek seviyede bulunuyor.
Yapay Zekâ Harcamaları
🔹 Amazon, Meta, Alphabet ve Microsoft'un 2026 yılında toplam 725 milyar dolara kadar sermaye harcaması yapması bekleniyor.
🔹 Harcamaların büyük bölümü yapay zekâ veri merkezlerine yönlendirilecek.
🔹 Şirketlerin 2027 yılında da yatırımları artırmayı planladığı belirtildi.
🔹 Ancak bu yatırımların giderek daha fazla borçla finanse edilmesi yeni soru işaretleri doğuruyor.
🔹 Analistler, yapay zekâ yatırımlarının sürmesi halinde çip hisselerinin yükselmeye devam edebileceğini ancak harcamalarda yavaşlama yaşanması durumunda sektörün yeniden döngüsel baskılarla karşılaşabileceğini belirtiyor.
🔹 Eski ABD Merkez Bankası (Fed) Başkanı Jerome Powell, herhangi bir başkanın politika anlaşmazlıkları nedeniyle Fed yetkililerini görevden alabilmesinin kurumun güvenilirliğini ortadan kaldıracağını söyledi.
🔹 Powell, Boston'daki John F. Kennedy Başkanlık Kütüphanesi'nde Profile in Courage Ödülü'nü alırken yaptığı konuşmada değerlendirmelerde bulundu.
Fed'in Bağımsızlığı
🔹 Powell, bir yönetimin Fed yetkililerini politika farklılıkları nedeniyle görevden alabilmesi halinde sonraki yönetimlerin de aynı yolu izleyeceğini söyledi.
🔹 Kamuoyunun bu durumda Fed'in kararlarını tüm Amerikalıların yararını gözeterek aldığına olan güvenini kaybedeceğini belirtti.
🔹 Fed'in güvenilirliğinin onlarca yılda oluşturulduğunu ve bunun korunması gereken paha biçilemez bir değer olduğunu ifade etti.
Trump Yönetimi ile Gerilim
🔹 Powell'ın açıklamaları, Fed Başkanlığı görevini Kevin Warsh'a devretmesinden sonraki ilk kamuoyu konuşması oldu.
🔹 Powell, Fed Yönetim Kurulu üyeliğini sürdürmeye devam ediyor ve görev süresi Ocak 2028'de sona erecek.
🔹 Powell daha önce Fed'e yönelik siyasi baskılar nedeniyle kurulda kalmaya karar verdiğini açıklamıştı.
Lisa Cook Davası
🔹 ABD Yüksek Mahkemesi, Başkan Donald Trump'ın görevden almak istediği Fed Yönetim Kurulu Üyesi Lisa Cook'un durumunu değerlendiriyor.
🔹 Trump, Cook'u kanıtlanmamış mortgage dolandırıcılığı iddiaları nedeniyle görevden almak istemişti.
🔹 Cook suçlamaları reddetti.
🔹 Cook'un görevine devam edip edemeyeceği konusundaki süreç alt mahkemelerde de sürüyor.
Hukukun Üstünlüğü Vurgusu
🔹 Powell, Fed'in siyasi müdahalelerden korunması için açık yasal güvencelere sahip olduğunu söyledi.
🔹 ABD'deki siyasi kutuplaşmaya rağmen vatandaşları hukukun üstünlüğü gibi temel ilkeleri savunmak için birlik olmaya çağırdı.
🔹 Hukukun üstünlüğüne saygının ülkenin temel değerlerinden biri olduğunu ifade etti.
Ödül ve Gerekçe
🔹 JFK Kütüphanesi Vakfı, Powell'ı Fed'in bağımsızlığını savunması nedeniyle ödüle layık gördü.
🔹 Vakıf, Powell'ın yıllarca süren kişisel saldırılar ve siyasi baskılara rağmen Fed'in bağımsızlığını koruduğunu belirtti.
🔹 Bu yıl ödülün diğer sahipleri, federal güvenlik operasyonları sırasında komşularını ve göçmen topluluklarını korudukları gerekçesiyle Minneapolis ve St. Paul kentlerinin halkı oldu.
🔹 Daha önce aynı ödülü Barack Obama, George H.W. Bush, Gerald Ford ve Mike Pence gibi isimler de almıştı.
🔹 Daraxonrasib adlı yeni ilaç, ileri evre pankreas kanseri hastalarında ortalama yaşam süresini 6,6 aydan 13,2 aya yükseltti.
🔹 Uzmanlar sonuçları pankreas kanseri tedavisinde "oyun değiştirici" olarak nitelendirdi.
🔹 İlaç, pankreas tümörlerinin yüzde 90'ından fazlasında bulunan mutasyona uğramış KRAS genini hedef alarak kanserin büyümesini ve yayılmasını engelliyor.
Klinik Çalışma
🔹 Kuzey Amerika, Avrupa ve Asya'da 500 hastanın katıldığı çalışmada 248 hasta daraxonrasib, 252 hasta ise kemoterapi aldı.
🔹 Daraxonrasib kullanan hastaların ortalama yaşam süresi 13,2 ay oldu.
🔹 Kemoterapi alan hastalarda ortalama yaşam süresi 6,6 ay olarak ölçüldü.
Yan Etkiler
🔹 Daraxonrasib, kemoterapiye kıyasla daha az ciddi yan etkiye neden oldu.
🔹 Ciddi yan etkiler daraxonrasib kullanan hastaların yüzde 43,6'sında görüldü.
🔹 Kemoterapi grubunda bu oran yüzde 57,5 olarak kaydedildi.
Uzman Görüşleri
🔹 Arizona Kanser Merkezi Hematoloji ve Onkoloji Bölüm Başkanı Rachna Shroff, sonuçların KRAS mutasyonlu metastatik pankreas kanseri hastaları için tedavi yaklaşımını değiştirdiğini söyledi.
🔹 Pancreatic Cancer UK Araştırma ve İnovasyon Direktörü Anna Jewell, bu gelişmenin pankreas kanseri alanında uzun yıllardır görülen en heyecan verici ilerlemelerden biri olduğunu belirtti.
Pankreas Kanseri
🔹 Pankreas kanseri büyük kanser türleri arasında en yüksek ölüm oranlarından birine sahip hastalıklar arasında bulunuyor.
🔹 Hastaların yarısından fazlası teşhisten sonraki üç ay içinde hayatını kaybediyor.
🔹 Hastalık genellikle geç evrede tespit edildiği için tedavisi zor kabul ediliyor.
🔹 Belirtiler arasında sarılık, kaşıntı, koyu renk idrar, açık renk dışkı, açıklanamayan kilo kaybı, yorgunluk ve ateş yer alabiliyor.
🔹 Belirtilerin erken dönemde ortaya çıkmaması ve başka hastalıklarla karışabilmesi teşhisi zorlaştırıyor.
🔹 Birleşik Krallık'ta her yıl yaklaşık 11 bin 500 kişiye pankreas kanseri teşhisi konuluyor ve yaklaşık 10 bin 200 kişi hastalık nedeniyle hayatını kaybediyor.
🔹 BBC Verify'ın uydu görüntüleri ve videolar üzerinde yaptığı incelemeye göre İran, savaşın başlamasından bu yana Orta Doğu'daki 20 ABD askerî tesisine zarar verdi.
🔹 İran, şubat sonundan itibaren Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Kuveyt, Irak, Ürdün, Bahreyn ve Umman'daki ABD üslerini ve ortak askerî tesisleri hedef aldı.
🔹 Bazı analistler vurulan üs sayısının 28'e kadar çıkabileceğini değerlendiriyor.
Hasar Gören Sistemler
🔹 Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki Al Ruwais ve Al Sader hava üsleri ile Ürdün'deki Muwaffaq Salti Hava Üssü'nde üç THAAD füze savunma bataryasının zarar gördüğü belirtildi.
🔹 ABD'nin dünya genelinde yalnızca sekiz THAAD bataryası işlettiği bildirildi.
🔹 Bir THAAD bataryasının üretim maliyeti yaklaşık 1 milyar dolar seviyesinde bulunuyor.
🔹 Her önleme füzesinin maliyeti yaklaşık 12,7 milyon dolar olarak verildi.
Hava Unsurlarındaki Kayıplar
🔹 Suudi Arabistan'daki Prens Sultan Hava Üssü'nde yakıt ikmal ve gözetleme uçaklarının ağır hasar aldığı tespit edildi.
🔹 Hasar gören platformlar arasında bir E-3 Sentry erken uyarı ve gözetleme uçağının bulunduğu belirtildi.
🔹 ABD basınına göre bir E-3 Sentry uçağının yerine yenisini koymanın maliyeti 700 milyon dolara ulaşabiliyor.
Kuveyt'teki Tesisler
🔹 İran saldırıları Kuveyt'teki Ali Al Salem Hava Üssü ve Camp Arifjan tesislerini de hedef aldı.
🔹 Uydu görüntülerinde yakıt depoları, uçak hangarları ve askerî yaşam alanlarında hasar görüldü.
🔹 Camp Arifjan'da uydu haberleşme sistemlerinde geniş çaplı zarar tespit edildi.
Pentagon'un Maliyeti
🔹 Pentagon mayıs ayında Operation Epic Fury'nin toplam maliyetini 29 milyar dolar olarak hesapladı.
🔹 Bu tutarın önemli bölümünün imha edilen veya zarar gören ekipmanların onarım ve yenilenmesine harcanacağı belirtildi.
🔹 Bazı Demokrat siyasetçiler bu rakamın gerçek maliyetin altında kaldığını savunuyor.
Uçak ve İHA Kayıpları
🔹 Rapora göre şubat ayından bu yana en az 42 hava aracı imha edildi veya hasar gördü.
🔹 Bunlar arasında F-15 ve F-35 savaş uçakları, 24 MQ-9 Reaper insansız hava aracı ve bir A-10 saldırı uçağı bulunuyor.
İran'ın Taktik Değişikliği
🔹 Uzmanlara göre İran savaşın ilk dönemindeki geniş çaplı füze saldırılarından daha hassas ve belirli hedeflere yönelik saldırılara geçti.
🔹 Stimson Center'dan Kelly Grieco, İran'ın başlangıçta hava savunmalarını sayı üstünlüğüyle aşmaya çalıştığını, daha sonra ise yüksek değerli hedeflere odaklandığını söyledi.
🔹 Analistler, ABD'nin savaşın ilk dönemlerinde İran'ın değişen taktiklerine karşı bazı üslerde yeterli önlem almadığını değerlendirdi.
Khamenei'nin Açıklaması
🔹 İran lideri Mojtaba Khamenei, Orta Doğu'nun artık ABD üsleri için güvenli bir bölge olmadığını söyledi.
🔹 Khamenei, ABD'nin bölgedeki askerî varlığının zamanla daha da zayıflayacağını savundu.
Ateşkes Riski
🔹 Uzmanlar, kırılgan ABD-İran ateşkesinin çökmesi halinde Körfez'deki ABD üslerinin yeniden yoğun saldırılarla karşı karşıya kalabileceğini belirtiyor.
🔹 Mevcut çatışmaların ABD ve müttefiklerinin hava savunma mühimmat stoklarını önemli ölçüde azalttığı ifade edildi.
🔹 Hava savunma önleme füzelerinin kısa sürede yeniden doldurulmasının mümkün olmadığı değerlendiriliyor.
🔹 ABD ve İran hafta sonu boyunca karşılıklı hava saldırıları gerçekleştirdiklerini açıkladı.
🔹 Her iki taraf da Hürmüz Boğazı çevresindeki askerî hedefleri vurduğunu duyurdu.
🔹 Saldırılar, kalıcı bir anlaşmaya yönelik müzakerelerin sonuçsuz kaldığı bir dönemde gerçekleşti.
ABD'nin Operasyonu
🔹 ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), İran'ın Goruk bölgesi ve Kiş Adası yakınlarındaki radar sistemleri ile insansız hava aracı komuta merkezlerini vurduğunu açıkladı.
🔹 ABD, saldırıların uluslararası sularda görev yapan bir MQ-1 insansız hava aracının düşürülmesine yanıt olduğunu belirtti.
🔹 CENTCOM, İran'a ait hava savunma sistemlerini, bir yer kontrol istasyonunu ve bölgedeki gemiler için tehdit oluşturduğunu söylediği iki insansız hava aracını imha ettiğini duyurdu.
🔹 ABD ordusu saldırılarda hiçbir Amerikan askerinin yaralanmadığını açıkladı.
İran'ın Yanıtı
🔹 İran Devrim Muhafızları, ABD güçlerinin kullandığı bir hava üssünü hedef aldığını duyurdu.
🔹 Açıklamada hedef alınan üssün yeri belirtilmedi.
🔹 İran, ABD'nin Sirri Adası'ndaki haberleşme tesislerine yönelik saldırılarına karşılık verdiğini açıkladı.
🔹 İran ordusu, ABD'nin benzer saldırıları tekrarlaması halinde yanıtının tamamen farklı olacağı uyarısında bulundu.
Kuveyt'te Alarm
🔹 Kuveyt ordusu hava savunma sistemlerinin füze ve insansız hava aracı saldırılarına karşı faaliyet gösterdiğini açıkladı.
🔹 Açıklamada önlem alınan saldırıların tam olarak hangi bölgede gerçekleştiği belirtilmedi.
🔹 İran geçen hafta da ABD saldırılarına karşılık olarak Kuveyt'teki bir hava üssünü hedef almıştı.
Müzakereler
🔹 ABD ile İran arasında 8 Nisan'da yürürlüğe giren ateşkese rağmen zaman zaman karşılıklı saldırılar sürüyor.
🔹 Donald Trump, tarafların kalıcı bir anlaşmaya yakın olduğunu birçok kez dile getirdi.
🔹 Ancak şu ana kadar resmî bir anlaşmaya varılamadı.
🔹 Son teklifin 60 günlük şiddetin durdurulmasını, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını ve İran'ın nükleer programına ilişkin müzakerelerin yeniden başlamasını içerdiği bildirildi.
Hürmüz Boğazı
🔹 Dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatının yaklaşık beşte biri normal şartlarda Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor.
🔹 Boğazdaki fiilî ticaret engeli küresel enerji fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturuyor.
🔹 Trump pazar günü mevcut anlaşma taslağında değişiklik talep etti.
🔹 İran ise bu haberleri "spekülasyon" olarak nitelendirdi.
🔹 Fransa, Almanya ve Birleşik Krallık liderleri İsrail'in Lübnan'ın güneyindeki operasyonlarını genişletmesini kınadı.
🔹 Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, güney Lübnan'daki tırmanışın sona ermesi çağrısında bulundu ve bölgede yaşanan büyük askerî genişlemenin haklı gösterilemeyeceğini söyledi.
🔹 Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noel Barrot, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin pazartesi günü acil toplanmasını talep etti.
🔹 Birleşik Krallık ve Almanya dışişleri bakanları da İsrail'in yeni harekâtına tepki göstererek nisan ayında yürürlüğe giren ateşkese uyulması çağrısında bulundu.
Askerî Gelişmeler
🔹 İsrail ordusu güney Lübnan'daki Orta Çağ'dan kalma Beaufort Kalesi'ni ele geçirdi.
🔹 Başbakan Binyamin Netanyahu, İsrail güçlerinin Lübnan içinde daha da ileri ilerlemesi talimatını verdiğini açıkladı.
🔹 Netanyahu, Beaufort Kalesi'nin ele geçirilmesini Hizbullah'a karşı yürütülen operasyonlarda "dramatik bir değişim" olarak nitelendirdi.
🔹 İsrail, operasyonların Hizbullah'a yönelik olduğunu ve örgütün kuzey İsrail'e binlerce füze ve insansız hava aracı saldırısı düzenlediğini belirtiyor.
Lübnan ve Diplomasi
🔹 Lübnan Başbakanı Nevvaf Selam, İsrail'i şehir ve kasabalara karşı "tam yıkım politikası" uygulamakla suçladı.
🔹 İsrail'in operasyonları nedeniyle 1 milyondan fazla kişi evlerini terk etmek zorunda kaldı.
🔹 Çatışmalarda 3 bin 300'den fazla kişi hayatını kaybetti.
🔹 İsrail ile Lübnan arasında nisan ayında Washington'da başlayan görüşmelerin bu hafta devam etmesi bekleniyor.
🔹 Hizbullah görüşmelere katılmıyor ve müzakerelerden çıkacak sonuçları kabul etmeyeceğini açıkladı.
🔹 İran, Hürmüz Boğazı'ndaki sevkiyatların yeniden normale dönmesini ve ABD ile ateşkesin uzatılmasını içeren herhangi bir anlaşmanın Lübnan'daki çatışmaların sona ermesini de kapsaması gerektiğini savunuyor.
🔹 Bazı gözlemciler, İsrail'in olası bir anlaşma öncesinde Hizbullah'a mümkün olduğunca fazla zarar vermeyi amaçladığını değerlendiriyor.
🔹 Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından Polonya, Finlandiya, İsveç, Norveç ve Baltık ülkeleri sivil savunma programlarını hızlandırırken Britanya'nın hazırlık seviyesinin geride kaldığı değerlendiriliyor.
🔹 Polonya'da geçen yıl başlatılan "wGotowości" programı kapsamında binlerce sivil hayatta kalma, ilk yardım, yön bulma ve savaş zamanı güvenlik eğitimi alıyor.
🔹 Program katılımcıları hava saldırıları, kimyasal tehditler, elektronik savaş ve iletişim güvenliği gibi konularda eğitim görüyor.
Sivil Savunma Hazırlıkları
🔹 Finlandiya ve İsveç hükümetleri halka savaş hazırlığı broşürleri dağıttı; bu belgelerde sığınaklar, gıda temini, sıkıyönetim ve siber saldırılarla ilgili bilgiler yer alıyor.
🔹 Norveç, sığınak yönetimi, tahliye ve kurtarma görevleri yürüten sivil savunma teşkilatının personel sayısını 8 binden 12 bine çıkarıyor.
🔹 Finlandiya'da yaklaşık 50 bin 500 sığınak bulunuyor ve bunlar nüfusun yaklaşık yüzde 85'ine barınma kapasitesi sağlıyor.
Britanya'nın Durumu
🔹 Britanya'nın savaş dönemine yönelik özel sivil hazırlık rehberi bulunmuyor; mevcut Prepare internet sitesi genel acil durum tavsiyeleri içeriyor.
🔹 75 bin gönüllüden oluşan Britanya Sivil Savunma Kolordusu 1968 yılında dağıtıldı ve sorumluluklar farklı kamu kurumlarına dağıtıldı.
🔹 Britanya istihbarat topluluğu, kamuoyunun Rusya kaynaklı tehditler konusunda yeterli farkındalığa sahip olmamasından endişe duyuyor.
🔹 Britanya'nın en olası tehdit senaryolarından biri enerji ve telekomünikasyon altyapısına yönelik saldırılar olarak görülüyor.
Askerî Personel ve Yedek Güçler
🔹 Estonya yedek askerlerini 48 saat içinde seferber edebiliyor.
🔹 Finlandiya'nın yaklaşık 900 bin kişilik yedek kuvveti bulunuyor ve bu sayının 1 milyona çıkarılması planlanıyor.
🔹 Almanya, gönüllü asker sayısında hedeflere ulaşılamaması halinde zorunlu askerliği yeniden gündeme getirebilecek bir sistem oluşturdu.
🔹 Britanya hükümeti, yeni bir "Yurt Savunma Programı" ile ülkenin olası çatışmalara hazırlık seviyesini artırmayı hedeflediğini açıkladı.
🔹 Birleşik Krallık, ABD ve Avustralya arasındaki AUKUS savunma anlaşması kapsamında denizaltı insansız araçlarının geliştirilmesi planlanıyor.
🔹 Birleşik Krallık Savunma Bakanı John Healey, yeni teknolojilerin kritik deniz tabanı altyapısını korumaya yardımcı olacağını söyledi.
🔹 Projenin denizaltı insansız araçları için gelişmiş sensörler ve silah sistemleri geliştirmesi hedefleniyor.
Denizaltı Kablolarının Önemi
🔹 Denizaltı iletişim kabloları Birleşik Krallık'ın internet altyapısının ve ekonomik faaliyetlerinin temel unsurları arasında yer alıyor.
🔹 Bu kablolar günlük yaklaşık 1,4 trilyon sterlin değerindeki işlemi destekliyor.
🔹 Telefon görüşmeleri, mesajlaşma uygulamaları ve sosyal medya hizmetleri de bu altyapıya dayanıyor.
Rusya Kaygısı
🔹 Son yıllarda denizaltı kablolarının sabotaja açık olabileceği yönündeki endişeler arttı.
🔹 Birleşik Krallık Parlamentosu'nun bir komitesi geçen yıl ülkenin güvenlik krizlerinde kabloların tehdit altında kalabileceğine hazırlanması gerektiği uyarısında bulundu.
🔹 Milletvekilleri ve Lordlar Kamarası üyeleri, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in NATO'nun zayıf noktalarını test etmeye çalıştığını ve denizaltı kablolarının potansiyel hedef olabileceğini belirtti.
Rus Denizaltıları
🔹 John Healey nisan ayında Kraliyet Donanması ve RAF denizaltı savunma uçaklarının Kuzey Atlantik'te faaliyet gösteren Rus denizaltılarını takip ettiğini açıklamıştı.
🔹 Takip edilen unsurlar arasında bir Akula sınıfı nükleer denizaltı ile Rusya'nın derin deniz araştırma birimine bağlı iki denizaltı bulunuyordu.
🔹 Bu platformlar bir aydan uzun süre izlendi.
AUKUS'un Kapsamı
🔹 AUKUS'un temel amacı Avustralya'ya nükleer tahrikli denizaltılar kazandırmak ve Hint-Pasifik'te ABD ile Birleşik Krallık denizaltıları için altyapı oluşturmak.
🔹 Healey, anlaşma kapsamında geliştirilen teknolojilerin Atlantik Okyanusu ile Kuzey Avrupa ve Arktik bölgesinde de kullanılacağını söyledi.
Avustralya'nın Denizaltıları
🔹 AUKUS kapsamında Avustralya'nın ABD'den en az üç Virginia sınıfı nükleer denizaltı alması planlanıyor.
🔹 Taraflar daha önce planlanan iki kullanılmış ve bir yeni denizaltı modelinden vazgeçerek üç denizaltının da ABD Donanması envanterindeki mevcut gemilerden sağlanacağını açıkladı.
🔹 Avustralya Başbakan Yardımcısı ve Savunma Bakanı Richard Marles, değişikliğin programı sadeleştireceğini ve maliyetleri azaltacağını söyledi.
🔹 Jeffrey Epstein tarafından 1991 yılında cinsel saldırıya uğradığını söyleyen Jess Michaels, Buckingham Sarayı'nı Andrew Mountbatten-Windsor'u korumakla suçladı.
🔹 Michaels, sarayın altı yıl önce Andrew Mountbatten-Windsor'un hassas devlet bilgilerini iş bağlantılarına aktardığını gösteren e-postalara sahip olduğunu öne sürdü.
🔹 Sarayın bu bilgilere rağmen harekete geçmediğini savundu.
Epstein Bağlantısı
🔹 Andrew Mountbatten-Windsor'un Jeffrey Epstein ile ilişkileri yıllardır kamuoyu ve hukuk makamlarının incelemesine konu oluyor.
🔹 Virginia Giuffre, 17 yaşındayken Epstein tarafından Andrew Mountbatten-Windsor'a yönlendirildiğini iddia etmişti.
🔹 Michaels, Giuffre'nin uzun yıllar gerçeği söylediğini savundu.
Soruşturma
🔹 Andrew Mountbatten-Windsor şubat ayında kamu görevini kötüye kullanma şüphesiyle gözaltına alındı.
🔹 İddialar, ticaret elçisi olarak görev yaptığı dönemde hassas devlet bilgilerini Epstein'a aktarmasıyla ilgili suçlamalara dayanıyor.
🔹 Soruşturma kapsamında kamu görevindeki faaliyetleri inceleniyor.
Belgeler ve E-postalar
🔹 Epstein dosyalarında yer alan belgeler, Andrew Mountbatten-Windsor'un 2010 yılında Hong Kong, Singapur, Vietnam ve Çin ziyaretlerine ilişkin resmî raporları ilettiğini gösteriyor.
🔹 Mahkeme belgelerine göre Buckingham Sarayı'na 2020 yılında Andrew Mountbatten-Windsor'un kamu görevindeki faaliyetlerine ilişkin yaklaşık 30 bin e-posta gönderildi.
🔹 E-postaların bir bölümünün Andrew Mountbatten-Windsor ile ilgili olduğu belirtildi.
🔹 Andrew Mountbatten-Windsor'un ticaret elçiliği yaptığı dönemde yakın arkadaşı Jonathan Rowland'a çeşitli yazışmalar ilettiği öne sürüldü.
Siyasi Tepkiler
🔹 İşçi Partisi milletvekili Rachel Maskell, kraliyet hanesiyle ilgili kamu soruşturması açılması çağrısında bulundu.
🔹 Maskell, kraliyet ailesi etrafında oluşan sistemin gözden geçirilmesi gerektiğini söyledi.
🔹 Avam Kamarası ve Lordlar Kamarası üyelerinden oluşacak ortak bir komitenin kraliyet hanesini incelemesini istedi.
Buckingham Sarayı'nın Yanıtı
🔹 Buckingham Sarayı, devam eden polis soruşturması nedeniyle konu hakkında yorum yapamayacağını açıkladı.
🔹 Saray, Telegraph'ın ek yorum talebini de yanıtsız bıraktı.
🔹 İsrail ordusu, güney Lübnan'daki Beaufort Kalesi ve çevresindeki stratejik dağlık bölgeyi ele geçirdiğini açıkladı.
🔹 Operasyon, İsrail'in Lübnan içinde son 26 yılın en derin ilerleyişi olarak nitelendirildi.
🔹 Beaufort Kalesi'nin ele geçirilmesi, Nabatiye yakınlarındaki yoğun çatışmalar ve hava saldırılarının ardından gerçekleşti.
Savaşın Seyri
🔹 Son çatışma dönemi, Hizbullah'ın 2 Mart'ta İsrail'e roket ve insansız hava aracı saldırıları başlatmasının ardından başladı.
🔹 İsrail daha sonra kara harekâtı başlatarak sınır yakınındaki çok sayıda Lübnan köyü ve kasabasını ele geçirdi.
🔹 Hizbullah ise İsrail askerlerine ve kuzey İsrail'e binlerce füze ve insansız hava aracı saldırısı düzenledi.
Ateşkes ve Diplomasi
🔹 Operasyon, 17 Nisan'dan beri yürürlükte olan ateşkese rağmen gerçekleştirildi.
🔹 İsrail ve Lübnan heyetlerinin salı günü Washington'da yeni bir müzakere turuna başlaması planlanıyor.
🔹 ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Aoun ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile görüşerek yeni bir gerilim azaltma planı sundu.
🔹 Plan kapsamında Hizbullah'ın saldırıları durdurması, İsrail'in ise Beyrut'taki askerî operasyonlarını tırmandırmaması öngörülüyor.
Lübnan ve Fransa'nın Tepkileri
🔹 Lübnan Meclis Başkanı Nebih Berri, Hizbullah'ın ateşkese tam ve derhal uyacağını garanti edebileceğini söyledi.
🔹 Berri, İsrail'in saldırılarını durdurmasını sağlayacak mekanizmanın ne olacağını sorguladı.
🔹 Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot, İsrail'in Lübnan'daki askerî operasyonlarını "kabul edilemez" olarak nitelendirdi.
🔹 Fransa, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin acil toplanmasını talep etti.
İsrail'in Hedefleri
🔹 Savunma Bakanı Israel Katz, Beaufort Kalesi'nde İsrail bayrağının yeniden göndere çekildiğini açıkladı.
🔹 Katz, İsrail'in Beaufort'u elinde tutacağını ve güney Lübnan'daki Hizbullah altyapısını yok etmeyi sürdüreceğini söyledi.
🔹 Netanyahu, Beaufort'un ele geçirilmesini Lübnan, Suriye ve Gazze'deki güvenlik bölgeleri stratejisinin önemli bir aşaması olarak tanımladı.
Beaufort Kalesi
🔹 Litani Nehri'ne hâkim konumdaki Beaufort Kalesi, 12. yüzyılda Haçlılar tarafından inşa edildi.
🔹 Kale tarih boyunca Selahaddin Eyyubi'nin orduları, Memlükler, Osmanlılar, Fransız mandası, FKÖ ve İsrail tarafından kullanıldı.
🔹 İsrail kaleyi 1982 yılında ele geçirmiş, 2000 yılındaki çekilme sırasında bölgeden ayrılmıştı.
🔹 UNESCO, 2024 savaşının ardından Beaufort dahil 34 kültürel miras alanına özel koruma statüsü vermişti.
Sahadaki Durum
🔹 İsrail ordusu Litani Nehri'nin kuzeyine geçerek operasyon alanını genişletti.
🔹 Birlikler Nabatiye'ye yaklaşık 5 kilometre mesafeye kadar ilerledi.
🔹 İsrail, Nabatiye ve Sur kenti çevresindeki sivillere tahliye çağrısı yaptı.
🔹 Son çatışma döneminde Lübnan'da yaklaşık 3.350 kişi öldü ve 1 milyondan fazla kişi yerinden edildi.
🔹 İsrail tarafında en az 25 asker, bir savunma yüklenicisi ve iki sivil hayatını kaybetti.
Hizbullah'ın Faaliyetleri
🔹 Hizbullah son günlerde İsrail birliklerine ve Merkava tanklarına yönelik saldırılar düzenlediğini açıkladı.
🔹 Örgüt ayrıca Hayfa, Nahariya ve kuzey İsrail'deki diğer bölgelere saldırılar gerçekleştirdiğini duyurdu.
🔹 Hizbullah'ın tespiti zor fiber optik kontrollü insansız hava araçları İsrail ordusu için önemli bir tehdit oluşturmaya devam ediyor.
🔹 İsrail ordusuna göre son 24 saatte kuzey İsrail'de füze ve drone saldırıları nedeniyle yaklaşık 200 alarm verildi.
🔹 Revolution Medicines'in deneysel pankreas kanseri ilacı daraxonrasib, standart kemoterapiye kıyasla yaşam süresini iki katına çıkardı.
🔹 500 hastanın yer aldığı çalışmada ilaç, ölüm riskini yüzde 60 azalttı.
🔹 Sonuçlar Amerikan Klinik Onkoloji Derneği (ASCO) toplantısında açıklandı.
Yaşam Süresi ve Tümör Kontrolü
🔹 Daraxonrasib kullanan hastalarda tanıdan ölüme kadar geçen süre ortalama 13,2 ay oldu.
🔹 Kemoterapi alan hastalarda bu süre 6,7 ay olarak ölçüldü.
🔹 İlaç, hastaların yaklaşık üçte birinde tümör büyümesini durdurdu veya geriletti.
🔹 Kemoterapi grubunda bu oran yaklaşık yüzde 10 seviyesinde kaldı.
Uzmanların Değerlendirmesi
🔹 Arizona Üniversitesi Kanser Merkezi'nden Rachna Shroff, kemoterapi sonrası ilerleyen pankreas kanserinde yaşam süresinin iki katına çıkmasının daha önce görülmediğini söyledi.
🔹 Çin, Çinli yatırımcıları, teknolojileri, verileri ve ulusal güvenliği ilgilendiren yurt dışı işlemler üzerindeki denetimini artıran kapsamlı yeni kurallar yayımladı.
🔹 Düzenlemeler 1 Temmuz'da yürürlüğe girecek.
🔹 Kurallar, kısıtlı ürünlerin, teknolojilerin, hizmetlerin ve ilgili verilerin yurt dışına aktarılması için resmî izin alınmasını zorunlu hale getiriyor.
Meta-Manus Anlaşması
🔹 Düzenlemeler, Pekin'in geçen ay Meta'nın Çinli yapay zekâ girişimi Manus'u satın almasını iptal ettirmesinden sonra geldi.
🔹 Çin makamları Meta-Manus anlaşmasının yurt dışı yatırım kurallarını ihlal ettiğini açıklamıştı.
🔹 Pekin, yapay zekâyı ulusal güvenlik açısından kritik ve hassas bir sektör olarak görüyor.
Tamamlanmış İşlemlere Müdahale Yetkisi
🔹 Yeni kurallar Çin'e ilk kez tamamlanmış yurt dışı işlemleri geri çevirme veya iptal ettirme konusunda açık yasal dayanak sağlıyor.
🔹 Devlet Konseyi, ulusal güvenliği etkileyebilecek işlemleri inceleyebilecek.
🔹 Yetkililer yatırımcıları hisselerini satmaya, yatırımlarını sonlandırmaya veya belirli işlemleri durdurmaya zorlayabilecek.
🔹 Kurallara uymayanlara para cezası uygulanabilecek.
Teknoloji ve İnsan Kaynağı Kısıtlamaları
🔹 Hassas sektörlerde sınır ötesi personel transferleri izne bağlandı.
🔹 Çin, teknoloji, fikri mülkiyet ve uzman personelin yurt dışına taşınmasını daha sıkı denetleyecek.
🔹 Düzenlemeler özellikle Manus'un çalışanlarını ve faaliyetlerini Meta anlaşmasından önce Singapur'a taşımasına benzer uygulamaları hedef alıyor.
🔹 Bu yöntem sektörde "Singapore-washing" olarak adlandırılıyor.
Çinli Şirketlere Etkisi
🔹 Yeni kurallar, yatırım çekmek veya yurt dışı sermaye piyasalarına erişmek amacıyla faaliyetlerini başka ülkelere taşımak isteyen Çinli şirketleri etkileyebilir.
🔹 Özellikle teknoloji ve yapay zekâ sektörlerinde faaliyet gösteren şirketlerin hareket alanının daralabileceği belirtiliyor.
Yabancı Şirketlere Karşı Önlemler
🔹 Çin, yabancı ülkelerin Çin yatırımlarına kısıtlama getirmesi durumunda karşılık verme yetkisini de genişletti.
🔹 Bir ülke Çinli şirketlere yaptırım uygularsa Pekin o ülkenin şirketlerinin Çin bağlantılı satın almalarını engelleyebilecek.
🔹 Kurallar hangi işlemlerin ulusal güvenlik gerekçesiyle yasaklanacağı konusunda ayrıntı vermiyor.
Daha Geniş Strateji
🔹 Düzenlemeler, nisan ayında yayımlanan tedarik zinciri güvenliği kararlarının ardından geldi.
🔹 Bu kararlar Çin'e, yabancı yaptırımların uygulanmasına katkı sağlayan yabancı şirket çalışanlarına yönelik çıkış yasağı uygulama yetkisi vermişti.
🔹 Analistler, Pekin'in Batı yaptırımlarına karşı yeni hukuki araçlar geliştirdiğini belirtiyor.
🔹 Çin'in kritik teknolojiler, tedarik zincirleri ve stratejik sektörlerde daha fazla kontrol sağlamayı hedeflediği değerlendiriliyor.
🔹 Çin Sahil Güvenliği, Tayvan'ın doğusundaki sularda "hukuk uygulama" devriyesi gerçekleştirdiğini açıkladı.
🔹 Devriyenin, Japonya ve Filipinler'in deniz sınırı belirleme görüşmelerini başlatma planına yanıt olarak düzenlendiği belirtildi.
🔹 Pekin, söz konusu görüşmelerin Çin'in hak iddia ettiği alanları kapsadığını savunuyor.
Çin'in Tepkisi
🔹 Çin Dışişleri Bakanlığı geçen hafta Japonya ve Filipinler'in planladığı görüşmelerin "tamamen yasa dışı ve hükümsüz" olduğunu açıklamıştı.
🔹 Çin Sahil Güvenliği, Japonya ve Filipinler'e Çin'in egemenlik haklarını ihlal eden faaliyetleri derhal durdurma çağrısında bulundu.
🔹 Pekin, Tayvan'ı kendi toprağı olarak görmeye devam ediyor.
Tayvan'ın Yanıtı
🔹 Tayvan yönetimi Çin'in adımını kınadı.
🔹 Tayvan Sahil Güvenliği, Pasifik Okyanusu'ndaki Orkid Adası'nın güneydoğusunda yalnızca iki Çin gemisi tespit ettiğini açıkladı.
🔹 Çin gemilerinin yasaklı veya kısıtlı sulara girmediği bildirildi.
🔹 Tayvan, kendi sahil güvenlik gemisini bölgeye göndererek faaliyetleri takip etti.
🔹 Tayvan Dışişleri Bakanlığı, Çin'in Tayvan'ın deniz yetki alanları üzerinde söz sahibi olmadığını söyledi.
Japonya ve Filipinler
🔹 Japonya ile Filipinler geçen hafta münhasır ekonomik bölgeleri ve kıta sahanlıkları arasındaki deniz sınırını belirlemek için resmî görüşmelere başlayacaklarını açıkladı.
🔹 İki ülke görüşmelerin uluslararası hukuk çerçevesinde yürütüleceğini duyurdu.
Güney Çin Denizi Gerilimi
🔹 Çin, haritalarında yer alan "dokuz çizgili hat" ile Güney Çin Denizi'nin büyük bölümünde hak iddia ediyor.
🔹 Bu iddia Filipinler, Brunei, Malezya, Vietnam ve Endonezya'nın münhasır ekonomik bölgeleriyle çakışıyor.
🔹 Tayvan hükümeti de Pekin'in Tayvan üzerindeki egemenlik iddiasını reddediyor.
Askerî Hareketlilik
🔹 Tayvan, Çin savaş gemileri ve savaş uçaklarının ada çevresinde neredeyse her gün faaliyet gösterdiğini bildiriyor.
🔹 Bu faaliyetlere zaman zaman Çin Sahil Güvenliği gemileri de katılıyor.
🔹 Geçen ay bir Çin sahil güvenlik gemisi Tayvan'ın kontrolündeki Pratas Adaları'na yaklaşmış, Tayvan Sahil Güvenliği ile yaşanan karşılıklı takibin ardından bölgeden ayrılmıştı.
🔹 Tayvan Savunma Bakanı Wellington Koo, gerekli durumlarda donanmanın sahil güvenliğe destek vereceğini açıkladı.
🔹 İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Hizbullah'a karşı yürütülen operasyon kapsamında birliklere Lübnan içinde daha ileri bölgelere ilerleme talimatı verdi.
🔹 Karar, nisan ayında ilan edilen ateşkese rağmen çatışmaların sürmesi sonrasında alındı.
🔹 Netanyahu, Hizbullah'ın kontrol ettiği bölgelerde İsrail'in hâkimiyetini derinleştirmeyi ve genişletmeyi hedeflediğini söyledi.
Çatışmaların Bilançosu
🔹 Hizbullah'ın 2 Mart'tan itibaren İsrail'e roket ve insansız hava aracı saldırıları düzenlemesi sonrasında çatışmalar genişledi.
🔹 Lübnan hükümetine göre çatışmalarda 3.370'ten fazla kişi hayatını kaybetti.
🔹 İsrail, aynı dönemde 24 asker ve 4 sivilin öldüğünü açıkladı.
🔹 Hizbullah saldırıları nedeniyle İsrail'in kuzeyindeki on binlerce kişi evlerini terk etmek zorunda kaldı.
Beaufort Kalesi
🔹 İsrail ordusu, güney Lübnan'daki 900 yıllık Beaufort Kalesi ile stratejik bir sırt hattını ele geçirdiğini açıkladı.
🔹 İsrail, Mayıs 2000'deki çekilmesinden bu yana ilk kez Beaufort Kalesi'nde yeniden kontrol sağladı.
🔹 Bölge, güney Lübnan ve kuzey İsrail'in geniş bir bölümünü gören stratejik bir konumda bulunuyor.
🔹 Savunma Bakanı Israel Katz, İsrail askerlerinin Beaufort'ta kalacağını söyledi.
Hizbullah Saldırıları
🔹 İsrail ordusu, son günlerde kuzey İsrail'e yönelik en yoğun Hizbullah saldırılarından birinin gerçekleştiğini açıkladı.
🔹 Hizbullah'ın düşük maliyetli ve hava savunmalarını aşması daha zor olan kamikaze drone'ları kullandığı belirtildi.
🔹 Bu saldırılarda bazı İsrail askerleri hayatını kaybetti.
Yeni İlerleme Hattı
🔹 İsrail ordusu daha önce Litani Nehri'ne kadar olan bölgede kontrol sağlıyordu.
🔹 Birliklerin şimdi Litani'nin yaklaşık 10 kilometre kuzeyindeki Zahrani Nehri yönüne ilerlediği bildirildi.
🔹 İsrail ordusu Zahrani'nin güneyindeki siviller için tahliye uyarısı yayımladı.
Hava Saldırıları
🔹 Lübnan devlet haber ajansına göre Deir El Zahrani köyüne düzenlenen hava saldırılarında sekiz kişi öldü.
🔹 Lübnanlı güvenlik kaynakları ve devlet medyası, İsrail'in pazar günü güney Lübnan genelinde 40'tan fazla saldırı gerçekleştirdiğini bildirdi.
Diplomatik Girişimler
🔹 ABD ordusu cuma günü Washington'da İsrailli ve Lübnanlı savunma yetkililerini bir araya getirdi.
🔹 Görüşmeler, iki ülke arasında barış sağlanması ve Hizbullah'ın silahsızlandırılmasına yönelik ABD arabuluculuğundaki plan kapsamında yapıldı.
🔹 Taraflar 15 Mayıs'ta ateşkesi 45 gün daha uzatma konusunda anlaşmıştı.
Siyasi Tepkiler
🔹 Fransa, Lübnan'daki şiddetin tırmanması nedeniyle Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin pazartesi günü acil toplanmasını talep etti.
🔹 Netanyahu'nun rakiplerinden Naftali Bennett, Lübnan'da daha sert askerî adımlar atılması ve Beyrut'un banliyölerinin hedef alınması çağrısında bulundu.
🔹 Hizbullah ve Lübnan hükümeti operasyon hakkında hemen açıklama yapmadı.
🔹 ABD, hafta sonu İran'daki askerî hedeflere saldırı düzenlediğini açıkladı.
🔹 İran Devrim Muhafızları ise buna karşılık olarak ABD tarafından kullanılan bir hava üssünü hedef aldığını duyurdu.
🔹 Saldırılar, üç aydır devam eden savaşın sona erdirilmesine yönelik müzakerelerin sürdüğü dönemde gerçekleşti.
ABD'nin Açıklaması
🔹 ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), saldırıların uluslararası sularda görev yapan bir MQ-1 insansız hava aracının düşürülmesine yanıt olarak gerçekleştirildiğini açıkladı.
🔹 ABD savaş uçaklarının İran'a ait hava savunma sistemlerini, bir yer kontrol istasyonunu ve iki tek yönlü saldırı drone'unu imha ettiği bildirildi.
🔹 CENTCOM, ateşkes süresince ABD personelini ve çıkarlarını korumaya devam edeceğini belirtti.
İran'ın Yanıtı
🔹 İran Devrim Muhafızları, ABD'nin güney İran'a yönelik saldırılarına karşılık olarak bir ABD hava üssünü hedef aldığını açıkladı.
🔹 Açıklamada hedef alınan üssün adı verilmedi.
Kuveyt'te Alarm
🔹 Kuveyt haber ajansı KUNA, ülke genelinde sirenlerin çaldığını bildirdi.
🔹 Kuveyt hava savunma sistemlerinin füze ve insansız hava aracı saldırılarını önlediği açıklandı.
🔹 Olayın ayrıntıları hakkında ek bilgi verilmedi.
Müzakereler
🔹 ABD ile İran arasında nisan ayı başında başlayan ateşkes sonrasında zaman zaman karşılıklı saldırılar devam etti.
🔹 Benzer bir saldırı ve karşı saldırı döngüsü geçen hafta da yaşanmıştı.
🔹 ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın anlaşma yapmak istediğini savunarak müzakerelere ilişkin iyimser mesajlar verdi.
🔹 Trump, görüşmeleri eleştirenlere karşı sürecin sonunda olumlu sonuç alınacağını söyledi.
Enerji ve Petrol
🔹 İran'ın Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapatması enerji fiyatlarının yükselmesine neden oldu.
🔹 Savaşın başlamasından bu yana binlerce kişi hayatını kaybetti.
🔹 Müzakerelerde ilerleme sağlanamaması nedeniyle petrol fiyatları pazartesi günü Asya işlemlerinde yaklaşık yüzde 2 yükseldi.
Anlaşmazlık Konuları
🔹 Trump, temel hedefinin İran'ın nükleer silah geliştirmesini engellemek olduğunu söyledi.
🔹 İran, nükleer silah geliştirme niyetinde olmadığını yineledi.
🔹 Taraflar yaptırımların kaldırılması ve yurt dışında dondurulan İran petrol gelirlerinin serbest bırakılması gibi konularda uzlaşabilmiş değil.
Lübnan Boyutu
🔹 İsrail ile İran destekli Hizbullah arasındaki çatışmalar diplomatik sürecin önündeki önemli engellerden biri olmaya devam ediyor.
🔹 İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, birliklere Lübnan içinde daha ileri hareket etmeleri talimatı verdiğini açıkladı.
🔹 ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Aoun ve Netanyahu ile görüşerek kademeli gerilim azaltma planını ele aldı.
🔹 Fransa'da gelecek yıl yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimlerinde ikinci turun aşırı sağcı Jordan Bardella ile aşırı solcu Jean-Luc Mélenchon arasında geçme ihtimali güçleniyor.
🔹 Her iki siyasetçi de Avrupa Birliği ve NATO'ya yönelik eleştirel tutumlarıyla biliniyor.
🔹 Bu senaryo, merkez partilerin ikinci tur dışında kalmasına yol açabilir.
Anketler
🔹 Odoxa anketinde Bardella ilk sırada yer alırken Mélenchon ve eski başbakan Édouard Philippe ikinci sıra için başa baş göründü.
🔹 Toluna-Harris Interactive anketi, merkezde çok sayıda adayın yarışması halinde Mélenchon'un ikinci tura kalabileceğini gösterdi.
🔹 Son Odoxa anketinde Bardella'nın ilk turda yüzde 32, Philippe'in yüzde 17 ve Mélenchon'un yüzde 16 destek aldığı görüldü.
Merkez Siyasette Bölünme
🔹 Édouard Philippe ile Emmanuel Macron'un eski başbakanlarından Gabriel Attal arasında sert bir rekabet yaşanıyor.
🔹 Siyasi analist Bruno Cautrès, Attal ile Philippe arasındaki rekabetin merkez siyasete zarar verebileceğini söyledi.
🔹 Merkez sağ ve merkez sol partiler ortak bir aday etrafında birleşmiş görünmüyor.
Mélenchon'un Yükselişi
🔹 Jean-Luc Mélenchon mayıs ayında adaylığını açıklamasının ardından yoğun bir kampanya yürütüyor.
🔹 7 Haziran'da Paris'in kuzeyindeki Saint-Denis'te büyük bir miting düzenlenmesi planlanıyor.
🔹 Rakipleri, Mélenchon'un modern seçim kampanyalarını etkili biçimde yürüttüğünü kabul ediyor.
Aşırı Sağ ve Aşırı Sol
🔹 Mélenchon uzun süredir Fransa siyasetinin sonunda aşırı sağ ile kendi hareketi arasında şekilleneceğini savunuyor.
🔹 Ulusal Birlik çevreleri de Bardella'nın ikinci turda büyük olasılıkla Mélenchon veya başka bir sol adayla karşılaşacağını düşünüyor.
🔹 İki taraf son dönemde ekonomi ve göç konularında sosyal medya üzerinden karşılıklı tartışmalar yürütüyor.
İkinci Tur Senaryoları
🔹 Kamuoyu yoklamaları Bardella'nın Mélenchon karşısında ikinci turda açık ara önde olduğunu gösteriyor.
🔹 Toluna-Harris Interactive anketinde Bardella'nın ikinci turda oyların yüzde 68'ini alarak Mélenchon'u yenmesi öngörüldü.
🔹 Bazı merkez sol siyasetçiler Mélenchon'un yükselişinin aşırı sağın iktidara gelme ihtimalini artırabileceğinden endişe duyuyor.
Sol Cephede Durum
🔹 Sosyalist Parti son aylarda iç çekişmeler nedeniyle ciddi bölünmeler yaşadı.
🔹 Solun önde gelen isimlerinden Raphaël Glucksmann kampanyasını güçlendirmeye çalışsa da çeşitli tartışmalar nedeniyle ivme kaybetti.
🔹 Analistlere göre merkez sol ve merkez sağın parçalı görünümü, aşırı sağ ve aşırı solun seçim yarışındaki etkisini artırıyor.
🔹 Seçime bir yıldan az süre kalırken Fransa'da siyasi kutuplaşmanın yarışın ana belirleyicisi haline geldiği değerlendiriliyor.
🔹 Beyaz Saray, Donald Trump'ın Walter Reed Ulusal Askerî Tıp Merkezi'ndeki muayenesinin ardından üç sayfalık bir sağlık özeti yayımladı.
🔹 Raporda Trump'ın "mükemmel sağlık durumunda" olduğu ve görevlerini yerine getirmek için tamamen uygun olduğu belirtildi.
🔹 İki hafta sonra 80 yaşına girecek olan Trump'ın kalp, akciğer, nörolojik ve genel fiziksel fonksiyonlarının güçlü olduğu ifade edildi.
🔹 Değerlendirmenin son bir yıldaki test sonuçları ve 22 uzman doktorun görüşlerine dayandığı açıklandı.
Yanıt Bekleyen Sorular
🔹 Eski ABD Başkan Yardımcısı Dick Cheney'nin kardiyoloğu Jonathan Reiner, raporun bazı önemli sorulara açıklık getirmediğini söyledi.
🔹 Reiner, Trump'ın sağlık kontrollerinde neden tekrar tekrar kalp BT taramalarından geçtiğinin açıklanmadığını belirtti.
🔹 Gündüz yorgunluğu ve uyku hali şikâyetlerinin değerlendirilip değerlendirilmediğinin de raporda yer almadığını ifade etti.
Muayene Süreci
🔹 Trump bu ziyareti Truth Social hesabında "altı aylık fiziksel muayene" olarak tanımladı.
🔹 Bu ziyaret, Trump'ın ikinci başkanlık dönemindeki kamuoyuna açıklanan dördüncü sağlık kontrolü oldu.
🔹 Beyaz Saray, raporla ilgili ek sorulara yanıt vermedi.
Geçmiş Tartışmalar
🔹 Trump'ın sağlık durumu ilk başkanlık kampanyasından bu yana kamuoyunda tartışma konusu olmaya devam ediyor.
🔹 O dönemde Trump'ın doktoru, kendisini "başkan seçilen en sağlıklı kişi" olarak tanımlayan bir mektup yayımlamıştı.
🔹 Doktor daha sonra söz konusu mektubun içeriğinin Trump tarafından dikte edildiğini açıkladı.
Başkanların Sağlık Gizliliği
🔹 Haberde, başkanların sağlık raporlarının kamuoyunun bilgi alma hakkı ile kişisel sağlık gizliliği arasındaki denge tartışmasını sürekli gündemde tuttuğu belirtiliyor.
🔹 Walter Reed Tıp Merkezi ziyaretleri genellikle yıllık sağlık kontrolleri ile BT ve MR gibi ayrıntılı taramalar için kullanılıyor.
🔹 Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye'nin yeni bir anayasaya ihtiyaç duyduğunu savunuyor.
🔹 Erdoğan, 1961 ve 1982 anayasalarının askerî müdahaleler sonrasında hazırlandığını ve halk iradesini yansıtmadığını söyledi.
🔹 Mevcut anayasal mirası "demokratik bir utanç" olarak nitelendirdi ve bunun düzeltilmesini tarihî bir sorumluluk olarak tanımladı.
Erdoğan'ın Gerekçeleri
🔹 Erdoğan, anayasanın askerî yönetimler veya dar siyasi çevreler tarafından değil, toplumun değerleri ve beklentileri doğrultusunda hazırlanması gerektiğini savunuyor.
🔹 Yeni anayasanın kapsayıcı, sivil ve özgürlükçü olması gerektiğini söyledi.
🔹 Anayasa yapma yetkisinin yalnızca millete ait olduğunu vurguladı.
Eleştiriler
🔹 Muhalifler, hükümetin yargı bağımsızlığını zayıflattığını ve yürütmenin yargı üzerindeki etkisini artırdığını savunuyor.
🔹 2016'daki darbe girişimi sonrasında çok sayıda hâkim ve savcının görevden alınması eleştiri konusu olmaya devam ediyor.
🔹 Bu nedenle bağımsız yargı ve bireysel haklar konusundaki söylemlerin uygulamayla ne kadar örtüştüğü tartışılıyor.
Görev Süresi Tartışması
🔹 Cumhurbaşkanlığı görev süresi sınırları nedeniyle Erdoğan'ın mevcut kurallar altında yeniden aday olamayacağı belirtiliyor.
🔹 Eleştirmenler, yeni anayasanın cumhurbaşkanlığı dönem sınırlarını fiilen sıfırlayarak Erdoğan'a yeniden adaylık yolu açabileceğini savunuyor.
🔹 Bu nedenle bazı çevreler anayasa girişimini siyasi iktidarın devamını sağlamaya yönelik bir adım olarak değerlendiriyor.
Siyasi Riskler
🔹 Yazıda Türkiye'nin mevcut anayasal çerçevesinin güncellenmesi gerektiği konusunda geniş bir uzlaşı bulunduğu ifade ediliyor.
🔹 Ancak anayasa değişikliği sürecinin toplumdaki siyasi kutuplaşmayı daha da artırabileceği belirtiliyor.
🔹 2023 seçimlerinin toplumun yaklaşık iki eşit siyasi blok arasında bölündüğünü gösterdiği vurgulanıyor.
Ekonomi Boyutu
🔹 Yüksek enflasyon, Türk lirasındaki değer kaybı ve düşen reel gelirler kamuoyundaki memnuniyetsizliği artırıyor.
🔹 Yazıda Rusya ile enerji, turizm ve ticaret alanlarındaki ilişkilerin Türkiye ekonomisine destek sağladığı belirtiliyor.
🔹 Ekonomik yorgunluğun yaşandığı bir dönemde kapsamlı anayasa değişikliğinin siyasi risk taşıdığı ifade ediliyor.
Dış Boyut
🔹 Yazıda bazı Batılı aktörlerin Türkiye'deki iç siyasi istikrarsızlığı stratejik açıdan avantajlı görebileceği değerlendirmesine yer veriliyor.
🔹 Türkiye'nin NATO üyesi, Karadeniz boğazlarını kontrol eden ve bölgesel arabuluculuk rolü üstlenmeye çalışan bir ülke olduğu belirtiliyor.
🔹 İç siyasi gerilimlerin artmasının Türkiye'nin dış politika etkisini azaltabileceği savunuluyor.
Sonuç
🔹 Yazıda Türkiye'nin yeni bir anayasaya ihtiyaç duyduğu görüşünün farklı siyasi kesimlerde destek bulduğu belirtiliyor.
🔹 Sürecin başarısının yalnızca anayasa metnine değil, siyasi aktörlerin toplumsal kutuplaşmayı artırmadan uzlaşı sağlayabilmesine bağlı olduğu ifade ediliyor.
Erdoğan'ın Politikası: Türk yöneticiler sonuçları görmezden geliyor
🔹 Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın muhalefete yönelik son hamleleri finansal piyasalarda yalnızca kısa süreli bir etki yarattı.
🔹 İstanbul Borsası'ndaki işlemler ertesi gün büyük ölçüde toparlandı.
🔹 Türk devlet tahvillerinin getirileri sınırlı yükselirken kredi temerrüt takası maliyetleri geçen yılın seviyelerinin altında kaldı.
🔹 Ekrem İmamoğlu'nun tutuklanması sonrasında yaşanan piyasa dalgalanmaları bu kez görülmedi.
Yöneticilerin Tutumu
🔹 Yazara göre Türk iş dünyasında Erdoğan dönemindeki siyasi müdahalelere karşı alışkanlık oluştu.
🔹 Birçok yönetici şirketlerin her türlü şoku absorbe edebildiğini ve bu durumun işletmeleri daha dayanıklı hale getirdiğini düşünüyor.
🔹 Yazıda bu yaklaşımın ekonomik sorunları gölgede bıraktığı savunuluyor.
Ekonomide Yavaşlama
🔹 Cumhurbaşkanı Erdoğan, ekonomik durum için "her şey güllük gülistanlık değil" ifadesini kullandı.
🔹 Türkiye ekonomisinde büyüme ivmesinin zayıfladığı belirtiliyor.
🔹 Yüksek maliyetler ihracatçı şirketlerin faaliyetlerini zorlaştırıyor.
🔹 İran savaşı nedeniyle yükselen enerji fiyatları cari açığın büyümesine katkı sağlıyor.
Lira ve Rezervler
🔹 Türk lirasındaki değer kaybı sınırlı seviyede kalıyor.
🔹 Yazıya göre bu durum Merkez Bankası ve kamu bankalarının döviz piyasasına müdahaleleriyle destekleniyor.
🔹 Döviz satışları nedeniyle rezervler üzerinde baskı oluştuğu belirtiliyor.
Enflasyon ve Faiz
🔹 Enflasyon oranı yüzde 30'un üzerinde seyretmeye devam ediyor.
🔹 Yüksek fiyatlar iktidar yanlıları tarafından da en önemli iç siyasi sorunlardan biri olarak görülüyor.
🔹 Merkez Bankası politika faizini yüzde 37 seviyesinde tutuyor.
🔹 Yüksek faizler kredi maliyetlerini artırarak yatırımlar üzerinde baskı oluşturuyor.
Şirketler ve Yatırımlar
🔹 Artan iş gücü maliyetleri nedeniyle bazı şirketler üretim faaliyetlerini yurt dışına taşımaya başladı.
🔹 Kuzey Afrika, üretim yatırımlarının yöneldiği başlıca bölgeler arasında gösteriliyor.
Merkez Bankası Toplantısı
🔹 Merkez Bankası'nın 11 Haziran'daki toplantısı para politikasının geleceği açısından önemli görülüyor.
🔹 Yazıda, faiz artırımının Merkez Bankası'nın bağımsızlığı ve enflasyonla mücadele kararlılığı açısından bir sınav niteliği taşıyabileceği ifade ediliyor.
🔹 Enflasyonla mücadele politikalarının kamuoyu desteği açısından maliyet oluşturduğu belirtiliyor.
Uluslararası Yatırımcılar
🔹 Yazıya göre Türkiye'nin uluslararası yatırım çekebilmesi için öngörülebilir ekonomi ve finans politikalarına ihtiyaç bulunuyor.
🔹 Hükümetin İstanbul Finans Merkezi üzerinden vergi avantajları ve teşviklerle yatırım çekmeye çalıştığı belirtiliyor.
🔹 Körfez bölgesindeki jeopolitik gelişmelerin İstanbul gayrimenkul piyasası, veri merkezleri, savunma sanayii ve Türk Hava Yolları için fırsatlar yaratabileceği ifade ediliyor.
🔹 Yazara göre bu fırsatlar tek başına 86 milyon nüfuslu bir bölgesel güç için uzun vadeli ekonomik strateji oluşturmaya yetmiyor.
🔹 Evrimsel psikolog Steve Stewart-Williams, kadınların tarih boyunca her zaman çalıştığını ve yalnızca evde çocuk büyütüp yemek yaptıkları yönündeki görüşün tarihsel gerçeklerle örtüşmediğini söyledi.
🔹 Stewart-Williams'a göre insanlık tarihinin büyük bölümünde kadınlar yiyecek toplama gibi faaliyetlerle ekonomik üretime katkı sağladı.
🔹 Kadınlar tarih boyunca yalnızca ev içinde değil, diğer yetişkinlerle birlikte çeşitli toplumsal faaliyetlerin de parçası oldu.
“Trad Wife” Akımı
🔹 Sosyal medyada yayılan “trad wife” akımı, erkeğin tek gelir sağlayıcı olduğu ve kadının ekonomik olarak bağımlı bir rol üstlendiği yaşam tarzını teşvik ediyor.
🔹 Akım, ev işleri ve çocuk bakımını merkeze alan içerikler üreten sosyal medya fenomenleri tarafından destekleniyor.
🔹 Savunucuları bu yaşam tarzının tarihsel cinsiyet rollerine dayandığını öne sürüyor.
Cinsiyet Farkları
🔹 Stewart-Williams, kadınlar ve erkekler arasında ortalama ilgi alanı farklılıklarının bulunduğunu söyledi.
🔹 Kadınların psikoloji, eğitim ve bakım gibi insan odaklı alanlara daha fazla yönelme eğiliminde olduğunu belirtti.
🔹 Bilgisayar bilimi, fizik ve matematik gibi alanların ise daha fazla erkek ağırlıklı kalabildiğini ifade etti.
Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Paradoksu
🔹 Stewart-Williams, daha zengin ve daha eşit toplumlarda meslek tercihlerindeki cinsiyet farklarının bazı alanlarda daha da büyüdüğünü savundu.
🔹 Bu durumun literatürde “toplumsal cinsiyet eşitliği paradoksu” olarak adlandırıldığını söyledi.
🔹 Ekonomik olarak daha özgür bireylerin kişisel ilgi alanlarına yönelmesinin doğal tercih farklılıklarını daha görünür hale getirdiğini öne sürdü.
Çocukluk Dönemi Gözlemleri
🔹 Stewart-Williams, bazı cinsiyet farklılıklarının çocukluk döneminde ortaya çıktığını söyledi.
🔹 Erkek çocukların daha fazla oyun amaçlı mücadele ve oyuncak silahları tercih ettiğini, kız çocukların ise oyuncak bebeklerle ve bakım temalı oyunlarla daha fazla ilgilendiğini belirtti.
🔹 Oyuncak bebeklere yönelik ilginin kadınlarda daha güçlü ebeveynlik motivasyonunun erken bir göstergesi olabileceğini ifade etti.
Meslek Seçimleri
🔹 Stewart-Williams, kadınların STEM alanlarına, erkeklerin ise eğitim ve bakım mesleklerine yönelmesinin önünde engel olmaması gerektiğini söyledi.
🔹 Ancak her meslekte katı biçimde yüzde 50 kadın-yüzde 50 erkek dağılımı hedeflemenin doğal tercih farklılıklarıyla uyumlu olmayabileceğini savundu.
🔹 Çoğu insanın geleneksel cinsiyet kalıplarına yakın tercihler yapacağını, ancak her zaman istisnaların bulunacağını belirtti.
Kitap
🔹 Stewart-Williams'ın “A Billion Years of Sex Differences: How Evolution Shaped the Minds of Men and Women” adlı kitabı 4 Haziran'da yayımlanacak.
🔹 Ukrayna ordusu, insansız kara araçları, drone'lar ve uzaktan kumandalı sistemleri savaşın merkezine yerleştirdi.
🔹 Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy, nisan ayında yalnızca robotlar ve drone'lar kullanılarak bir Rus mevzisinin ele geçirildiğini açıkladı.
🔹 Zelenskiy, ocak ayından bu yana insansız sistemlerin 22 bin görev gerçekleştirdiğini söyledi.
🔹 Rus askerleri, patlayıcı taşıyan Ukrayna robotlarını "sessiz ölüm" olarak adlandırıyor.
Asker Gücü Sorunu
🔹 Ukrayna, uzun süredir devam eden personel sıkıntısı nedeniyle savaşta otomasyona daha fazla yöneldi.
🔹 Üçüncü Taarruz Tugayı'na bağlı NC13 birimi, 164 saldırıda robotların sağladığı etkinin aynı şekilde elde edilmesi için yaklaşık 2.300 askere ihtiyaç duyulacağını hesapladı.
🔹 Birlik, aynı operasyonlarda yaklaşık bin Ukraynalı askerin ölüm veya yaralanmadan kurtulduğunu değerlendiriyor.
Rusya'ya Etkisi
🔹 Ukrayna'nın hedefi her ay yaklaşık 35 bin Rus askerini öldürmek veya yaralamak olarak belirlendi.
🔹 Haberde, Ukrayna'nın bu hedefe 2026 yılı boyunca ulaştığı belirtildi.
🔹 Birleşik Krallık istihbarat kurumu GCHQ, Rusya'nın toplam asker kaybının 500 bine ulaştığını açıkladı.
Yeni Teknolojiler
🔹 Ukrayna birlikleri yaralı tahliyesi, mühimmat ve erzak taşınması gibi görevlerde robot sistemleri kullanıyor.
🔹 Uzaktan kumandalı makineli tüfek taşıyan robotlar cephede aktif görev yapıyor.
🔹 Yeni geliştirilen bazı robotların saatte yaklaşık 16 kilometre hıza ulaşabildiği belirtiliyor.
Cephedeki Koşullar
🔹 Ukraynalı asker Crow, cephede kesintisiz 344 gün görev yaptıktan sonra güvenli bölgeye ulaşabildi.
🔹 Bir başka asker olan Creepy ise 334 gün boyunca ön cephede kaldı.
🔹 Her iki asker de yoğun drone saldırıları altında aylar boyunca siperlerde görev yaptıklarını anlattı.
🔹 Haberde, drone'ların ve robotların savaş alanındaki hemen her göreve nüfuz ettiği ve Ukrayna-Rusya savaşının karakterini köklü biçimde değiştirdiği belirtiliyor.
🔹 Bill Gates'in ekibi yıllardır kamuoyu imajını ayrıntılı biçimde yönetiyor; kıyafet seçimlerinden sosyal medya görünümüne kadar birçok unsur özel olarak planlanıyordu.
🔹 Gates Ventures ve Gates Vakfı bünyesindeki ekipler, Gates'in sakin, ulaşılabilir ve hayırsever bir figür olarak algılanmasına yönelik çalışmalar yürüttü.
🔹 Gates, 2019 yılında yapılan bir kamuoyu araştırmasında dünyanın en çok hayranlık duyulan isimleri arasında ilk sırada yer aldı.
Epstein Dosyalarının Etkisi
🔹 Jeffrey Epstein ile ilişkilerine dair yeni belgelerin ortaya çıkması Gates'in kamuoyundaki konumunu zayıflattı.
🔹 Adalet Bakanlığı belgeleri, Gates'in Epstein ile birden fazla kez görüştüğünü ve ilişkilerinin daha önce açıklanandan daha kapsamlı olduğunu ortaya koydu.
🔹 Belgelerde Gates'in bazı yakın danışmanlarının Epstein ile yıllar boyunca yüzlerce mesajla iletişim kurduğu bilgisi yer aldı.
🔹 Şubat ayında çalışanlarla yapılan bir toplantıda Gates, Epstein belgelerinde geçen iki Rus kadınla ilişkisini kabul etti.
Vakfın İçindeki Tepkiler
🔹 Gates Vakfı çalışanları yeni belgelerin ardından vakfın Epstein ile bağlantıları konusunda endişelerini dile getirdi.
🔹 Vakıf yönetimi Epstein bağlantılarıyla ilgili bağımsız bir inceleme başlattı.
🔹 Vakıf CEO'su Mark Suzman, Epstein ile ilişkilendirilmelerinin vakfın çalışmalarını zorlaştırdığını söyledi.
🔹 Bazı çalışanların toplantılarda gözyaşı döktüğü belirtildi.
Kamuoyu ve İtibar
🔹 Vakıf için hazırlanan iç analizlerde Epstein belgelerinin yayımlanmasının ardından Gates ve vakıf hakkındaki eleştirel haber anlatılarında yüzde 40'tan fazla artış tespit edildi.
🔹 Gates ve ekibi uzun yıllar boyunca Epstein ile ilişkilerin yalnızca hayırseverlik faaliyetleriyle sınırlı olduğunu savunmuştu.
🔹 Son belgeler, Epstein'in Gates ile çeşitli görüşmelerde daha aktif rol oynadığını gösterdi.
Siyasi ve Kurumsal Sonuçlar
🔹 Gates gelecek ay ABD Kongresi'nde Epstein ile ilişkileri konusunda ifade verecek.
🔹 Gates'in ekibi sorgulama öncesinde hazırlık çalışmalarını sürdürüyor.
🔹 Microsoft'un yıllık CEO zirvesi kapsamında Gates'in ev sahipliği yaptığı geleneksel etkinlik bu yıl düzenlenmedi.
🔹 Gates uzun yıllardır katıldığı Berkshire Hathaway hissedar toplantısına da bu yıl iştirak etmedi.
Hindistan ve Uluslararası Etkinlikler
🔹 Şubat ayında Hindistan'da düzenlenen bir yapay zekâ zirvesinde Gates'in yapması planlanan açılış konuşması iptal edildi.
🔹 Hint yetkililer, Epstein haberlerinin zirvenin odağını değiştirebileceği yönünde değerlendirmelerde bulundu.
🔹 Gates konuşmadan saatler önce programdan çekildi.
İş Dünyasına Yansımalar
🔹 Gates'in nükleer enerji şirketi TerraPower ve iklim yatırım kuruluşu Breakthrough Energy de çalışanlardan ve yatırımcılardan gelen sorularla karşı karşıya kaldı.
🔹 Breakthrough Energy'nin yeni yatırım fonu için yürüttüğü kaynak toplama çalışmalarında zorluklar yaşandığı belirtildi.
🔹 Bazı yatırımcılar kararlarında Gates'in Epstein bağlantılarına ilişkin endişelerin etkili olduğunu söyledi.
Warren Buffett Boyutu
🔹 Warren Buffett, Epstein belgeleri yayımlandıktan sonra Gates ile görüşmediğini açıkladı.
🔹 Buffett, Gates Vakfı'na gelecekte yapacağı bağış kararlarını verirken yeni bilgileri değerlendireceğini söyledi.
🔹 Giving Pledge'in son yıllık toplantısında Gates yer alırken diğer kurucu isimler Warren Buffett ve Melinda French Gates toplantıya katılmadı.
🔹 Rusya ekonomisi geçen çeyrekte son üç yılın ilk daralmasını yaşadı ve resesyon endişeleri arttı.
🔹 İran savaşı nedeniyle yükselen petrol fiyatları ve Rus petrolüne yönelik bazı ABD yaptırımlarının geçici olarak gevşetilmesi ekonomik sorunları gidermeye yetmedi.
🔹 Petrol ve doğal gaz sektörü artık Rusya'nın GSYH'sinin yaklaşık yüzde 15'ini oluşturuyor.
🔹 GSYH'nin yaklaşık dörtte üçünü oluşturan petrol dışı özel sektör ekonomisinde belirgin yavaşlama yaşanıyor.
Para Politikası
🔹 Vladimir Putin yönetimi yüksek faiz ve sıkı mali disiplin politikalarını sürdürmeye devam ediyor.
🔹 Rusya Merkez Bankası Başkanı Elvira Nabiullina'nın enflasyonla mücadele amacıyla uyguladığı sıkı para politikası Kremlin tarafından destekleniyor.
🔹 Politika faizi daha önce yüzde 21'e kadar yükseldikten sonra yüzde 14,5'e geriledi.
🔹 Enflasyonun yüzde 6'nın altında seyretmesi nedeniyle reel faiz oranı yüzde 9'un üzerinde bulunuyor.
🔹 Yüksek faiz oranları şirketlerin borçlanmasını ve yatırım yapmasını zorlaştırıyor.
Bütçe ve Savaş Harcamaları
🔹 Ukrayna savaşı nedeniyle bütçe açığı rekor seviyeye çıktı.
🔹 Buna rağmen bütçe açığının GSYH'ye oranı yaklaşık yüzde 2,5 seviyesinde bulunuyor.
🔹 Savunma harcamaları 2022'den bu yana bütçenin en büyük kalemi haline geldi ve toplam harcamaların yaklaşık üçte birini oluşturuyor.
🔹 Devlet alımları harcamaları aynı dönemde yüzde 41 arttı.
İşgücü Sorunu
🔹 Bloomberg Economics'e göre Rusya'nın dengeli bir iş gücü piyasasına ulaşabilmesi için yaklaşık 1,5 milyon ek çalışana ihtiyacı bulunuyor.
🔹 Rus yetkililere göre yaklaşık 700 bin kişi Ukrayna'da savaşta görev yapıyor.
🔹 Akademik tahminlere göre 2022-2023 döneminde yaklaşık 650 bin kişi Rusya'dan göç etti.
🔹 İşsizlik oranı tarihi düşük seviyelerde bulunuyor.
Savaşın Ekonomik Etkileri
🔹 Analistler, savaşla bağlantılı sektörlerin mevcut sermaye ve iş gücünü çekerek özel sektör üzerinde baskı oluşturduğunu belirtiyor.
🔹 Rus sanayi çevreleri bazı hassas sektörlerde yatırım eksikliği nedeniyle "derin şok dondurması" yaşandığını ifade ediyor.
🔹 Sivil ekonomideki büyümenin yavaşlaması, savaşın ekonomik maliyetlerinin toplum tarafından daha fazla hissedilmesine yol açıyor.
🔹 Bloomberg Economics'e göre Kremlin, ekonomik baskılar arttıkça toplumsal hoşnutsuzluğu kontrol altında tutmak için iç denetimi ve siyasi kontrolü artırabilir.
