Yapay zekâ, antik Çin edebiyatı için yeni bir sayfa açılmasına nasıl yardımcı oluyor
South China Morning Post
🔹 Çin’de üniversiteler, teknoloji şirketleri ve gönüllüler, antik eserleri dijitalleştirerek uzmanların erişimine büyük ölçüde açık olan edebî mirası kamuya açık bir dijital kaynağa dönüştürüyor.
🔹 ByteDance ve Peking Üniversitesi tarafından 2022’de geliştirilen Shidian Guji, 70 binden fazla antik eseri ücretsiz erişime sunuyor. Platformda klasik metinleri düzenleme, arama ve okuma araçlarının yanı sıra modern dil sürümleri ve sohbet robotu tabanlı etkileşimler bulunuyor.
🔹 Shidian Guji, geçen ay astronomi, matematik, tarım ve mühendislik alanlarını kapsayan yaklaşık 2 bin geleneksel bilim eserinden oluşan bir koleksiyon yayımladı.
🔹 Çin’in Ulusal Kültürel Miras İdaresi, yeni beş yıllık planında yurt dışındaki kültürel varlıkların geri kazandırılması ve bu süreçte yapay zekâdan yararlanılması için çalışmalar yürütülmesini öngördü.
🔹 Yapay zekâ destekli dijitalleştirme, Japonya, Güney Kore ve Kuzey Amerika’daki koleksiyonlarda bulunan antik Çin el yazmalarının “dijital dönüşünü” kolaylaştırabilir. Savaşlar ve toplumsal çalkantılar nedeniyle bu bölgelerde milyonlarca cilt eser bulunuyor.
🔹 California Üniversitesi Berkeley ile Sichuan Üniversitesi, Berkeley’deki C. V. Starr Doğu Asya Kütüphanesi’nde bulunan 1912 öncesine ait yaklaşık 10 bin nadir eseri dijitalleştirmek için 2021’de bir proje başlattı.
🔹 Harvard-Yenching Kütüphanesi, koleksiyonundaki 6 binden fazla nadir Çin kitabının dijital kopyalarını çevrim içi erişime açtı. Bu eserlerin bazıları Çin ana karasında günümüze ulaşan başka bir nüsha bulunmadığı için özel değer taşıyor.
🔹 Hong Kong Şehir Üniversitesi’nden Tsui Lik-hang, yapay zekânın klasik metinlere noktalama işaretleri ekleyerek, sözlükçe oluşturarak ve metinleri günümüz diline çevirerek modern okurların erişim engellerini azaltabileceğini söyledi.
🔹 Araştırmacılar ve müzeler, ziyaretçilerin gerçek tarihî kişilere veya belirli dönemleri temsil eden kurgusal karakterlere dayalı avatarlarla doğrudan soru-cevap yapabildiği sistemleri deniyor.
🔹 Tsui, yapay zekânın metinleri dijitalleştirmenin ötesinde noktalama, kişi ve yer tespiti, tarih belirleme, göndermeler ile alıntıları açıklama gibi işlemlerde araştırmacılara yardımcı olabileceğini söyledi. Bu araçlar, araştırmacıların tek bir mektup yerine yüzlerce belge arasındaki bağlantıları ve üslup benzerliklerini incelemesini sağlayabilir.
🔹 Tsui, büyük dil modellerinin isim, tarih veya kaynak uydurabildiği ve kendinden emin ifadelerinin hataları uzman olmayan kullanıcılar için zorlaştırabildiği uyarısında bulundu.
🔹 Tsui, yapay zekânın beşerî bilimlerdeki çoklu ve tartışmalı yorumları tek bir kesin okumaya indirgememesi ve tarihî kaynaklarla doğrudan çalışmanın yerini almaması gerektiğini söyledi. Tarihçilerin yapay zekâ sistemlerinin geliştirilmesinde rol alması gerektiğini ekledi.