🔹 Tsinghua Üniversitesi profesörü Tang Jie, Anthropic ve OpenAI ile yetenek ve küresel kullanım açısından rekabet eden Z.AI’yi kurdu. Eski öğrencisi Yang Zhilin ise Moonshot AI’nin başında bulunuyor; iki şirketin de değeri on milyarlarca dolara ulaşıyor.
🔹 Çin’in yapay zekâ alanındaki yükselişi, Tang Jie’nin yaklaşık 25 yıldır makine öğrenimi üzerinde çalışması ve Çinli araştırmacıların daha önce dil anlama ile yüz tanıma gibi insan benzeri görevler üzerinde uzmanlaşmasıyla uzun bir geçmişe dayanıyor.
🔹 Tsinghua ve diğer üniversitelerde yetişen araştırmacılar, Çin’in teknoloji merkezlerinde açık kaynaklı teknolojiler ve araştırma paylaşımı sayesinde yoğun bir bilgi ağı oluşturdu.
🔹 Çinli yapay zekâ şirketleri, ABD’de eğitim almış bilgisayar bilimcilerini ülkeye geri çekti ve ABD’deki teknolojik ilerlemeleri yakından izledi. Bazı şirketler, mevcut ABD modellerine yüz binlerce soru yöneltip yanıtları analiz ederek model damıtma yöntemini kendi sistemlerini eğitmek için kullandı.
🔹 Anthropic, Z.AI ve Moonshot AI dahil Çinli şirketleri büyük ölçekli model damıtması yaparak politikalarını ihlal etmekle suçladı. Çinli model geliştiricileri, damıtmanın küresel ölçekte yaygın olduğunu ve bazı Çinli şirketlerin bu yöntemi ABD’li rakiplerinden daha agresif kullanabileceğini söyledi.
🔹 Elon Musk, Çin’in Anthropic’in en gelişmiş Fable modeline 2027’nin ilk çeyreğine kadar yetişemeyeceğini söyledi. Tang Jie ise X üzerinden bunun o kadar uzun sürmeyeceğini açıkladı; iki ülkedeki sektör yöneticileri Çin’in en iyi yapay zekâ modellerinin ABD’deki en iyi modellerin yalnızca birkaç ay gerisinde bulunduğunu söyledi.
🔹 Z.AI, bu ay GLM-5.3 modelini piyasaya sürdü ve modelin siber güvenlik yeteneklerinde Anthropic’in Mythos 5 modeliyle aynı seviyeye ulaştığını açıkladı.
🔹 Çin hükümeti yapay zekâ ve bilgisayar bilimlerini ekonomik büyüme ile ulusal güvenliğin önemli unsurları olarak görüyor. Devlet üniversitelerdeki araştırmaları ve girişimleri finanse ediyor, merkezi ve yerel yönetimler de girişimlerin hizmetlerini erken müşteriler olarak kullanıyor.
🔹 Pekin, ABD’nin yabancıların en gelişmiş modellere erişimini engelleyebilmesine karşı yerli yapay zekâ geliştiricilerini ulusal fonla destekliyor ve girişimlerin halka açılmasını kolaylaştıran kuralları gevşetiyor. Çin’de bu yılın ilk yarısındaki öz sermaye yatırımlarının yaklaşık yarısı yapay zekâ alanına yöneldi.
🔹 Çin’in internet sektörünün 2000’lerin başında büyümesi, e-ticaret ve çevrim içi kullanıcı davranışlarını analiz etmek için büyük veri birikimi oluşturdu. Hükümetin yüz ve ses tanıma sistemlerine yönelik talebi, bilgisayar görüntüsü alanında uzmanlaşan öğrenci ve mühendislerin yetişmesini hızlandırdı.
🔹 Tsinghua’da Andrew Yao tarafından 2005’te kurulan seçkin “Yao sınıfı”, üst düzey bilgisayar bilimi yetenekleri yetiştirdi. Tang Jie’nin laboratuvarı ulusal bir üne kavuştu; Yang Zhilin burada Tang ile makine öğrenimi algoritmaları geliştirdi.
🔹 Pekin’in 2018’de üniversite ve devlet kurumlarındaki araştırmacıların şirket kurmasına izin vermesinin ardından Tang, 2019’da Z.AI’yi Tsinghua’daki laboratuvarından ayırarak kurdu. Yang, Carnegie Mellon Üniversitesi’nde doktora yaptıktan sonra Çin’e dönüp Moonshot AI’yi kurdu; Liang Wenfeng de 2023’te DeepSeek’i kurdu.
🔹 Çinli yapay zekâ girişimleri, ABD’nin ihracat kontrolleri nedeniyle gelişmiş çiplere ve finansmana daha sınırlı erişimle çalıştı. DeepSeek, çok başlı gizli dikkat ve “uzmanlar karışımı” tasarımı gibi yöntemlerle bellek, işlem gücü ve maliyet kullanımını azalttı.
🔹 DeepSeek’in Ocak 2025’te düşük maliyetli açık kaynaklı modelini yayımlaması, ABD borsalarında kısa süreli düşüşe yol açan “DeepSeek şoku”nu yarattı. Moonshot AI’nin K2 ve K3 modelleri DeepSeek’in MoE tasarımını ve MLA türevlerini kullandı; DeepSeek de Moonshot tarafından geliştirilen bir tekniği benimsedi.
🔹 Tencent, daha önce OpenAI’de çalışmış iki Tsinghua mezununu işe aldı. ByteDance ise Google’da görev yapmış Çinli bir araştırmacıyı ülkeye getirerek bir yıl içinde içerik üreticileri ve Hollywood stüdyoları tarafından kullanılan video üretim aracını geliştirdi.
🔹 Z.AI, ocak ayında Hong Kong Borsası’nda işlem görmeye başlayan ilk Çinli yapay zekâ model girişimi oldu. Şirketin yıllık yinelenen geliri temmuzda 1 milyar dolara ulaştı; bu rakam DeepSeek’in yaklaşık iki katına çıktı ancak Anthropic’in aynı dönemdeki 65 milyar dolarlık yıllık gelirinin gerisinde kaldı.
🔹 DeepSeek kurucusu Liang Wenfeng, Çinli ve ABD’li yapay zekâ şirketleri arasındaki en kritik farkın insan kaynağı değil bilgisayar çipleri olduğunu söyledi. Alibaba ve Z.AI gibi şirketlerdeki araştırmacılar, OpenAI ve Google’daki meslektaşlarına ayrılan üst düzey çiplerin yaklaşık beşte birine erişebiliyor.
🔹 Çinli yapay zekâ geliştiricileri 5 trilyon ila 10 trilyon parametreli modeller üzerinde çalışıyor. Tang Jie, haftalar süren karmaşık araştırma görevlerini yerine getirebilecek Z.AI’nin yeni amiral gemisi modeli üzerinde çalışıyor.