Piyango benzeri meme hisseleri ve opsiyonlar; yüksek konut fiyatları, enflasyon ve yapay zekânın yarattığı iş kaybı tehdidine karşı bir çıkış yolu gibi görünebiliyor.
Bu makale, Bloomberg Markets’ın 18 Haziran 2026 tarihli sayısının bir parçasıdır.
Ish Lukhey, ilk aracı kurum hesabını bir aile büyüğünün adına açtığında 16 yaşındaydı ve bir benzin istasyonunda yarı zamanlı çalışıyordu. Piyasaya ilgisi kalıcı oldu. Pandemi yüz yüze dersleri durdurduğunda üniversite birinci sınıf öğrencisiydi. Minnesota’daki ailesinin evinde kalan Lukhey, işlem yapmaya devam etti; ancak bu kez Robinhood Markets Inc. üzerinden kendi hesabıyla işlem yapıyordu.
2021’in başlarında Reddit kaynaklı r/wallstreetbets çılgınlığının zirvesinde, bireysel yatırımcılar GameStop Corp. gibi meme hisselerinde büyük yükselişleri tetiklemişti. O dönem genel kanaat, Lukhey gibi gençlerin dersler, flörtler ve partiler yeniden başlayınca ekrandaki çizgileri izlemekten sıkılacağı yönündeydi. Ancak Lukhey, diğer birçok kişi gibi, bırakmadı. 100.000 dolarlık net servete ulaşmayı hedefleyenlerin oluşturduğu r/TheRaceTo100K adlı subreddit topluluğuna katıldı. Bu topluluğun daha popüler yedi ve sekiz haneli versiyonları da var. Bugün 23 yaşında olan ve moda perakende sektöründe satış elemanı olarak çalışan Lukhey, kendi işini kurma ve ev satın alma yolunda trade ederek ilerleme hırsını destekleyen bir topluluk bulmuştu.
Lukhey, “Hayat bu kadar pahalıyken insanların ulaşmak istedikleri hedeflere ulaşması zor,” diyor. “Eskiden bunu tek bir yüksek ya da orta-yüksek gelirle yapabiliyordunuz. İnsanlar bunu fark etmeye başladıkça şu soruya bakmak zorunda kalıyor: Net servetimi artırmak için hangi araçlar var?”
Kumar, insanlığın eskimeyen tutkularından biri; en eski atalarımız bile hayvan ayak bileği kemiklerini atıp hangi yüzlerinin geleceğine bakıyordu. Ancak modern ABD tarihinde yatırım ile kumar arasındaki çizgi nadiren bu kadar bulanık hale geldi. Bloomberg Intelligence tahminlerine göre bireysel yatırımcıların hisse işlem hacmindeki payı son 15 yılda ikiye katlandı. Bir zamanlar sevimli biçimde “anne-baba yatırımcılar” diye adlandırılan bu grup, özellikle kısa vadeli kontratlarda rekor opsiyon hacimlerinin de önemli itici güçlerinden biri. Bu kontratlarda bahisler ucuz görünüyor ama çok daha oynak. Kripto para, çok sayıda yüksek profilli dolandırıcılık ve satış dalgasına rağmen hâlâ 2,5 trilyon doları aşan bir varlık sınıfı. Spor bahisleri fiilen 50 eyaletin tamamında yasal hale gelmiş durumda. Hatta ABD başkanının rakiplerine hangi lakapları takacağına ya da Elon Musk’ın X’te haftada kaç kez paylaşım yapacağına bile bahis oynayabiliyorsunuz.
Sosyal medya ve trade işlemlerinin oyunlaştırılması belirleyici bir rol oynadı. Ancak Lukhey ve onun gibiler için daha riskli bahisler, ABD ekonomisinin mevcut durumuna verilen rasyonel bir yanıt. Servet eşitsizliği artıyor, ev sahibi olma hayali giderek ulaşılamaz hale geliyor ve yapay zekânın birçok yüksek gelirli işi ortadan kaldırması bekleniyor. Bu bağlamda amaç eğlenceden çok ilerleme.
Lukhey’e göre birçok kişi için güvenli servet oluşturma yolu olarak yaygın biçimde önerilen endeks fonu tutmak yeterli değil. S&P 500 son yirmi yılda yıllık yaklaşık %11 getiri sağlamış olsa da —ki bu güçlü performans yaşlı Amerikalıların servetini artırdı— sıfırdan başlayan insanlar için bu kazançlar fazla anlam ifade etmiyor.
Lukhey, “Başlangıç sermayeniz yüksekse %10 getiri biraz daha iyi olur,” diyor. “Ama kendi finansal hedeflerim açısından bundan çok daha yüksek getiriler görmem gerekiyordu.”
Lukhey, “kampanya” adını verdiği işlemlerde kötü haberlere aşağı yönlü aşırı tepki veren büyük ölçekli hisselerde call opsiyonu almayı seviyor. Bu türev ürünlerde ustalaşmak kolay değil. YouTube ve diğer internet kaynaklarından opsiyon fiyatlamasında kullanılan theta, gamma ve delta gibi Yunan harflerini kendi kendine öğrendi. “Para kaybettim, özellikle başlangıçta,” diye hatırlıyor. “Bu işin okul parasını ödemeniz gerekiyor; sonrasında gayet iyi gitti.”
Bazıları ona “degen” diyebilir. Bu, internette “degenerate” yani aşırı risk alan kişi anlamında kullanılan bir kısaltma. Onun tutumu da podcaster Demetri Kofinas’ın popülerleştirdiği “finansal nihilizm” fikriyle ilişkilendirilebilir. Aracı kurumları denetleyen Financial Industry Regulatory Authority’nin 2025 tarihli bir anketine göre yatırımcıların yaklaşık üçte biri, 35 yaş altındakilerin ise %62’si, finansal hedeflerine ulaşmak için büyük riskler almaları gerektiğini söyledi. Bu genç grubun %29’u meme hisseleri ya da diğer viral yatırımları aldığını, %43’ü opsiyon işlemi yaptığını, %22’si ise borç para kullanarak yatırım yaptığını belirtti. Northwestern Mutual Life Insurance Co. tarafından yapılan başka bir araştırmada ise Z kuşağının %80’i ve milenyum kuşağının %75’i, finansal olarak geride kaldıklarını hissettikleri için spekülatif yatırımlara yöneldiklerini söyledi.
Degen psikolojisi davranışsal ekonomiyle uyumlu. Nobel ödüllü Daniel Kahneman ve Amos Tversky’nin “beklenti teorisi” adını verdiği yaklaşıma göre insanlar düşük olasılıkları olduğundan fazla önemser ve geride kaldıklarını hissettiklerinde daha fazla risk almaya eğilimli hale gelir. “The Inflation Gamble” başlıklı 2025 tarihli akademik bir makale, piyango benzeri hisselere —nadir ama çok büyük kazançlara açık, yüksek oynaklığa sahip hisselere— olan talebin yaşam maliyetleriyle birlikte arttığını gösterdi. Klasik ekonomiye göre ise enflasyonun, gelecekteki gelirlerin değerini daha belirsiz hale getirdiği için bu tür bahisleri daha az cazip kılması beklenirdi.
Büyüme İçin Kumar
Bazı yeni çalışmalar, bu tür risk alma davranışının özellikle ev sahibi olmanın eşiğinden kıl payı dönen kişiler arasında popüler olabileceğini gösteriyor. Northwestern University’den Seung Hyeong Lee ve University of Chicago’dan Younggeun Yoo, finansal anketlerin ev sahipleri arasında kripto varlık sahipliğinin servetle birlikte düzenli biçimde arttığını gösterdiğini gözlemledi. Kiracılarda ise katılım orta gelir grubunda zirve yapıyor. Benzer şekilde, yerel konut piyasası daha az erişilebilir hale geldikçe en düşük ve en yüksek gelir dilimindeki haneler riskli varlıklardan uzaklaşırken, orta gelir grubundakiler —muhtemelen bir miktar birikimi olan ama ev almaya yetecek kadar parası bulunmayanlar— daha fazla risk alıyor.
Bu fikri test etmek için araştırmacılar, 1990 doğumlu Amerikalılar arasında ev sahibi olma olasılığı değiştikçe davranışların nasıl değiştiğini izleyen istatistiksel bir model kurdu. Bulguları, kiracıların ev satın almaktan vazgeçtiklerinde daha fazla tükettiğini, daha az çalıştığını ve daha fazla finansal risk aldığını gösteriyor.
30 yaşındaki Yoo, “Geleneksel çalışma, bunun için para biriktirme ve güvenli yatırım yapma yönteminin artık Amerikan rüyasına giden yolu garanti etmediğini fark etmeye başladıklarında, sanki konut piyasasına kumar oynayarak girmeye çalışıyorlar,” diyor. “Peki bütün bu kuşak topluca vazgeçtiğinde ne olacak?”
Bazıları ise erişilebilirlik krizini bir neden değil, bir bahane olarak görüyor. Bu bahanenin bireysel yatırım platformlarına, insanın doğal kumar iştahından yararlanma imkânı verdiğini; bunu eğlenceli, erişilebilir ve kazançlı hissettirdiğini savunuyor. Robinhood bir dönem kullanıcının ilk işlemini animasyonlu konfetiyle kutluyordu. Bu uygulamadan, yatırımı oyuna çevirdiği eleştirilerinin ardından vazgeçti.
Bazı işlem platformları finansal açıdan güvensiz hisseden kişilere doğrudan hitap etmeye çalıştı. Kalshi Inc., bir TikTok reklamında genç bir kadını şu ifadeyle gösterdi: “POV: Kiramı ödeyemeyecek duruma gelmek üzereydim ama Kalshi tahminleri sayesinde iki yıllık kiramı çıkardım. Muhteşem!” Reklam tepki çekti. Şirketin uygulama ve denetimden sorumlu yöneticisi Robert DeNault, reklamın üçüncü taraf bir sağlayıcıdan geldiğini ve Kalshi’nin durumdan haberdar olduktan sonra reklamı kaldırdığını söyledi.
2024 tarihli bir Federal Reserve çalışma raporu, genel olarak milenyum kuşağının X kuşağından daha iyi durumda olduğunu gösterdi. Ancak American Journal of Sociology’de yayımlanan bir araştırma da servet farklarının zaman içinde büyüdüğünü ve milenyum kuşağı içindeki eşitsizliğin, benzer yaştaki baby boomer kuşağındakinden daha yüksek olduğunu ortaya koydu. Kumar bozuklukları gibi bağımlılık davranışlarını tedavi eden UCLA klinik psikiyatri profesörü Timothy Fong’a göre degenlerin yükselişi, finansal istikrar ihtiyacından çok, anı yaşama ve sosyal medyada her yerde görülen lüks yaşam tarzlarını taklit etme arzusundan kaynaklanıyor.
Fong, “Gençler finansal açıdan riskli şeyleri bir çözüm olarak görüyor,” diyor; “dikkatle yaklaşılması gereken bir şey olarak değil.” Buna rağmen iklim değişikliği, yapay zekâ ve erişilebilirlik kaygıları arasında bir tür karamsarlığın risk alma eğilimini besliyor olabileceğini de kabul ediyor.
Preston Coots, ilk büyük kazancını hâlâ hatırlıyor. 19. doğum gününde bahçede çalışırken, Reddit’te keşfettiği mikro ölçekli bir hisse olan Genius Brands International —şimdiki adıyla Kartoon Studios Inc.— tüm birikimi olan 3.000 doları yatırdıktan sonraki 20 dakika içinde %10 yükseldi.
Phoenix’te yaşayan Coots, o deneyimden kısa süre önce ilk hissesini almıştı. O hisse Walt Disney Co.’ydu, çünkü Disney+ yakında piyasaya çıkacaktı. Daha önce hiç kumar oynamamış ya da kumarhaneye gitmemişti. Şimdi 25 yaşında olan Coots, “Orada jackpot vurunca ya da her ne diyorlarsa, muhtemelen hissettirdiği şey budur,” diyor. “Kendimi dâhi gibi hissettim. Hiç yoktan para yaratmıştım.”
Yıllar boyunca aynı heyecanı penny stock’larda, kriptoda ve opsiyonlarda aradı. Kayıpları derinleştikçe daha fazla risk aldı; hatta Covid-19 teşvik çekini Robinhood hesabına yatırdı ve kardeşinden borç aldı. Coots geçen yıl ABD tarifelerinin borsada satış dalgasını tetiklemesiyle bir kez daha silindi. Yine de endekslere yatırım yapmak yerine hisse seçmeyi tercih ediyor. Çünkü endekslerin yapay zekâ yükselişine fazla yoğunlaşmış olmasından endişe ettiğini söylüyor.
Son dönemdeki kazançları altı yıllık toplam getirisini yaklaşık %30’a taşıyınca Coots grafiğini r/wallstreetbets’te paylaştı. Aynı dönemde S&P 500’e yatırım yapmak parasını yaklaşık ikiye katlayacaktı. “Performansım aslında berbat olsa da biraz hava atmak gibiydi,” diyor. “Umarım birisi bunu görür ve ‘Degen işleri yapmayı bırakacağım’ der.”
Bireysel trade işlemlerine dair akademik kanıtlar neredeyse tamamen moral bozucu. Bireyler genellikle çok sık işlem yapıyor, yüksek işlem maliyetlerine katlanıyor ve abartıya ve aşırı özgüvene kapılıyor. University of California, Davis’te emekli finans profesörü Brad Barber’ın araştırmaları, bireysel yatırımcıların çoğu zaman hızla yükselen varlıkları zirvede aldığını gösteriyor. Barber’ın ortak yazarlarından biri olduğu 2014 tarihli bir makale, günlük trade yapanların %1’inden azının tutarlı biçimde kârlı olduğunu ortaya koydu. Tahmin piyasaları gibi daha yeni alanlarda bile diğer akademisyenlerin ilk bulguları benzer bir tabloya işaret ediyor: düşük olasılıklı büyük kazanç bahislerine yönelme ve bu eğilime çoğu zaman getirileri aşındıran maliyetlerin eşlik etmesi.
Barber, “Bu davranışların çoğu sosyal medya türü bağımlılık davranışlarıyla besleniyor: hızlı kazançla gelen ödül hissini uyarıyor,” diyor.
Son on yılın piyasa ortamı, şans ile beceriyi ayırt etmeyi daha da zorlaştırdı. Bu da aynada kendini gösterip “Bu boğa piyasası değil. Sen gerçekten dâhisin,” diyen adam memesini besledi. Şimdi soru, dot-com balonundan sonra olduğu gibi yeni ve uzun süreli bir düşüş döneminin bireysel trade iştahını söndürüp söndürmeyeceği.
“Daha fazla para kazanmanın yollarını arayan çok insan olacak, değil mi?”
Zamanını Vancouver ve Sydney arasında geçiren Kanadalı Reid Johal, kriptoyu ilk kez 2016’da, Washington eyaletinin Bellevue kentinde güvenlik görevlisi olarak çalışan ama evde Bitcoin madenciliği yapan bir kuzenini ziyaret ettiğinde keşfetti. Bugün 26 yaşında olan ve tam zamanlı trade yapan Johal’a göre bireysel trade’in yükselişi, piyasayı söylenti ve trendlere karşı daha tepkisel hale getirdi. Bu da onun gibi spekülatörlere avantaj sağlıyor.
Johal, “TikTok’ta bir şeyler, trade anlatıları, momentum ve benzeri şeyler olduğunda, karmaşık nakit akışlarını anlamanıza ya da herhangi bir diplomanız olmasına gerek kalmadan işlem yapabiliyorsunuz,” diyor. “Bu bir momentum piyasası.”
Finansal trade’i bu kuşağın piyango bileti olarak görüyor. Buna “yeni çağın Amerikan rüyası” diyor ve yapay zekâ iş kayıplarını artırdıkça bunun daha da popüler hale geleceğini düşünüyor. “Herkes trade’e mi gelecek?” diye soruyor. “Daha fazla para kazanmanın yollarını arayan çok insan olacak, değil mi?”
Manhattan Institute adlı düşünce kuruluşunda kıdemli araştırmacı olan Allison Schrager, Z kuşağı arasındaki bu olgunun merkezinde bir çelişki bulunduğuna dikkat çekiyor. Trade uygulamalarının dışında, bu kuşağın daha riskten kaçınan bir kuşak olduğu belgelenmiş durumda: Daha az flört ediyorlar, daha az içki içiyorlar, taşınma, iş değiştirme ya da iş kurma ihtimalleri daha düşük.
Bazı ekonomistler bu davranışı bugünkü ekonomide fırsat eksikliğine bağlarken, Schrager bunu toplum zenginleştikçe üretken risk almanın kısmen azaldığı çok kuşaklı bir eğilimin parçası olarak görüyor. Ona göre spekülatif yatırım ürünlerinin çoğalması, gerçekleşme olasılığı düşük büyük kazanç bahislerine hücumu mümkün kıldı; bu da kolayca ters tepebilir.
Aynı zamanda Bloomberg Opinion yazarı olan Schrager, “Endişem şu: Eğer insanlar risk alma faaliyetlerini bu şekilde yönlendiriyorsa ve bunların başarı olasılığı düşükse, bunu bir anlamda kalıcılaştırmış oluyorsunuz,” diyor. “Bunun insanları hayal kırıklığına uğratıp daha üretken riskler almaktan uzaklaştırmasından endişe ediyorum.”
Coots ve Lukhey, birkaç yıldır Robinhood üzerinden işlem yapıyor ve konuya farklı bakıyor. İkisi de bu faaliyetleri gerçek hedeflerine giden ara bir adım olarak görüyor. Coots için hedef, Ay altyapısı alanında bir girişim. Lukhey içinse hedef biraz daha belirsiz: “İnternetteki sayılardan ibaret olmayan, somut şekilde karşıma çıkan bir fırsata yatırım yapmak,” diyor. Ama erken emekli olmak da istiyor.
Lukhey, “Hayatımda istediğim her şeyin peşinden gidebilecek özgürlüğe sahip olmak istiyorum,” diyor. “Kapitalist bir toplumda özgürlüğünüzü satın almak zorundasınız.”
