Foreign Policy

Savaşın Sonuçları 🔹 ABD'nin İran'a yönelik savaşının, İran'daki sertlik yanlılarının konumunu güçlendirdiği ve Tahran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki etkisini artırdığı belirtiliyor. 🔹 Daha geniş çaplı askerî operasyonların İran'ın füze ve insansız hava aracı saldırılarını durdurmasının zor olduğu, buna karşılık küresel enerji piyasalarında ve dünya ekonomisinde daha büyük riskler oluşturabileceği ifade ediliyor. 🔹 İran'ın enerji altyapısına veya sivil hedeflere yönelik daha yoğun saldırıların insani krizi derinleştirebileceği ve bölgesel istikrarsızlığı artırabileceği değerlendiriliyor. Askerî ve Ekonomik Riskler 🔹 İran'a yönelik yeni askerî tırmanışın Körfez ülkelerindeki enerji tesislerini ve Kızıldeniz'deki deniz taşımacılığını daha büyük risk altına sokabileceği belirtiliyor. 🔹 Petrol ve doğal gaz fiyatlarında yaşanabilecek sert yükselişlerin enflasyonu artırabileceği, finansal piyasaları olumsuz etkileyebileceği ve küresel durgunluk riskini büyütebileceği ifade ediliyor. 🔹 Uzun süreli bir savaşın Irak, Suriye ve Libya'da görülen istikrarsızlığa benzer sonuçlar doğurabileceği değerlendirmesi yapılıyor. Önerilen Yaklaşım 🔹 İran'a ekonomik rahatlama sağlanması karşılığında Hürmüz Boğazı'ndaki saldırıların durdurulması ve nükleer programın dondurulması öneriliyor. 🔹 Böyle bir yaklaşımın küresel ekonomiye yönelik baskıyı azaltabileceği, çatışmanın büyümesini önleyebileceği ve diplomasi için zaman kazandırabileceği belirtiliyor. Uzun Vadeli Strateji 🔹 Hürmüz Boğazı'na bağımlılığı azaltacak yeni petrol boru hatları ve alternatif enerji yatırımlarının hızlandırılması gerektiği savunuluyor. 🔹 Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin yeni boru hattı kapasitesini artırma planlarını sürdürdüğü, ayrıca Irak petrolünü Suriye'nin Akdeniz kıyısına ulaştıracak yeni boru hattı projelerinin gündemde olduğu belirtiliyor. 🔹 Yenilenebilir enerji ve elektrikli araç kullanımının yaygınlaşmasının, gelecekte Hürmüz Boğazı'nın küresel enerji arzı üzerindeki etkisini azaltabileceği ifade ediliyor. Bölgesel Güvenlik 🔹 ABD ve Körfez ülkelerinin hava savunma sistemlerini, füze stoklarını ve enerji altyapılarının korunmasını güçlendirmesi gerektiği belirtiliyor. 🔹 Çatışmanın sona ermesinin ardından çok taraflı diplomasiye dönülmesi ve İran'ın nükleer programına ilişkin doğrulanabilir taahhütler temelinde yeni müzakerelerin yürütülmesi öneriliyor.

Türkiye ve F-35 tartışması 🔹 İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, ABD Başkanı Donald Trump'ın Türkiye'ye F-35 savaş uçakları satabileceğine yönelik açıklamalarına karşı çıkıyor ve bunun Orta Doğu'daki askeri güç dengesini değiştireceğini söylüyor. 🔹 Netanyahu, Türkiye'nin Müslüman Kardeşler'e yakın bir yönetim tarafından idare edildiğini ve F-35 satışının İsrail'in bölgesel askeri üstünlüğünü zayıflatacağını ifade etti. 🔹 Trump ise Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ı İran ile İsrail arasındaki çatışmaya katılmamaya ikna ettiğini söyleyerek Netanyahu'nun itirazlarını geri çevirdi. Türkiye ile yaşanan gerilim 🔹 Türkiye ile İsrail arasındaki ilişkiler, 7 Ekim 2023 sonrasında ve Gazze'deki savaşın ardından daha da kötüleşti. 🔹 Türkiye'nin Ege ve Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanı politikaları ile NATO üyesi olmasına rağmen Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın alması ve İsveç'in NATO üyeliğini uzun süre veto etmesi bölgesel tartışmaların başlıkları arasında yer alıyor. 🔹 İsrail hükümeti, Türkiye ile geçmişte uzun yıllar stratejik ilişkiler yürütmesine rağmen son dönemde Ankara'ya yönelik söylemini sertleştirdi. İsrail iç siyaseti 🔹 İsrail'de yaklaşan seçimler öncesinde Netanyahu hükümeti, Ermeni soykırımını resmen tanıyan bir karar aldı. İsrail, Ankara ile ilişkilerini korumak amacıyla bu adımdan uzun yıllar kaçınmıştı. 🔹 Netanyahu, yaklaşan seçim sürecinde Türkiye kaynaklı güvenlik tehdidini daha fazla gündeme taşıyor. Bölgesel politika 🔹 Netanyahu, Türkiye'nin bölgesel hedeflerini eleştirirken İsrail, Gazze, Lübnan ve Suriye'nin bazı bölgelerinde askeri varlığını sürdürme planlarını açıklamaya devam ediyor. 🔹 Netanyahu, İsrail'in Orta Doğu'da güçlü kalması gerektiğini belirterek bölgedeki güvenlik tehditlerinin devam edeceğini söyledi.

Yeni bölgesel blok 🔹 İran savaşı sonrasında Suudi Arabistan, Katar, Mısır, Pakistan ve Türkiye'nin yer aldığı yeni bir bölgesel iş birliği ekseni ortaya çıktı. Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) bu oluşumun dışında kaldı. 🔹 Yeni blok, İran'ın bölgesel etkisini dengelemeyi, Suriye ve Lübnan gibi ülkelerde nüfuzunu artırmayı ve İsrail'in askeri faaliyetlerine sınır çizilmesini sağlamayı hedefliyor. 🔹 Pakistan'ın nükleer kapasitesi, Suudi Arabistan ile savunma iş birliği kapsamında ittifakın caydırıcılık unsurlarından biri olarak görülüyor. 🔹 İsrail basınında "Sünni ittifakı" veya "genişleyen İslami NATO" olarak anılan oluşumun resmi bir adı bulunmuyor. Suudi Arabistan ve BAE arasındaki ayrışma 🔹 Suudi Arabistan ile BAE arasında İran ve İsrail politikaları ile ekonomik rekabet nedeniyle görüş ayrılıkları derinleşiyor. 🔹 BAE, İsrail ile normalleşmeyi ve güvenlik iş birliğini sürdürürken; Suudi Arabistan İsrail'e daha eleştirel yaklaşan ülkelerle yakınlaşmayı tercih ediyor. 🔹 Suudi Arabistan, bölgesel liderlik rolünü güçlendirmek amacıyla Arap ülkeleri ile İran'ı bir araya getirecek bir zirve düzenlemeyi planlıyor. Ekonomik ve diplomatik etkiler 🔹 İran savaşı sırasında petrol fiyatlarının yükselmesi Suudi Arabistan'ın petrol gelirlerini artırırken, Doğu-Batı Petrol Boru Hattı Kızıldeniz üzerinden alternatif ihracat güzergâhı olarak tam kapasiteyle çalıştı. 🔹 Buna rağmen Suudi Arabistan'da bazı petrol sahalarının üretiminin durması nedeniyle ekonomik büyüme yavaşladı ve ülke Kızıldeniz altyapısını güçlendirmeye yöneldi. 🔹 Katar, İran ile sahip olduğu diplomatik kanalları kullanarak ABD-İran görüşmeleri sırasında arabuluculuk faaliyetlerini artırdı ve Lübnan'daki gerilimin müzakereleri etkilemesini önlemeye yönelik girişimlerde bulundu. 🔹 Mısır, Suudi Arabistan'ın altyapı yatırımlarından faydalanmayı hedeflerken; Türkiye'nin bölgesel güvenlik endişeleri nedeniyle savunma sanayisi ihracatını artırmayı amaçladığı belirtiliyor. BAE'nin farklı yaklaşımı 🔹 BAE, İran'dan en yoğun füze ve İHA saldırısına maruz kalan Körfez ülkesi oldu ve enerji ihracatını Hürmüz Boğazı yerine Umman Körfezi kıyısındaki limanlara kaydırma çalışmalarını hızlandırdı. 🔹 BAE, İran'ı bölgedeki en büyük güvenlik tehdidi olarak görmeye devam ederken İsrail ile savunma iş birliğini sürdürdü ve savaş sırasında hava savunma desteği aldığı belirtiliyor. 🔹 Körfez ülkeleri arasında İran ve İsrail'e karşı izlenecek ortak güvenlik stratejisi konusundaki farklı yaklaşımların bölgesel dengeleri şekillendirmeye devam ettiği değerlendiriliyor.

🔹 NATO liderleri 7-8 Temmuz'da Ankara'da bir araya gelecek. 🔹 Zirve öncesinde Avrupa ülkeleri, ABD Başkanı Donald Trump ile yeni bir denge oluştuğu ve transatlantik ilişkilerin "zorunlu ortaklık" niteliğinde devam ettiği değerlendirmesini yapıyor. Ukrayna ve Avrupa güvenliği 🔹 Trump'ın Rusya ile hızlı bir barış anlaşması sağlama girişimi sonuç vermedi. 🔹 Avrupa ülkeleri, Ukrayna'ya askeri ve mali desteğini sürdürürken savunma harcamalarını artırma, ABD silahı satın alma ve Ukrayna'ya destek sağlama yönündeki taahhütlerini güçlendirdi. 🔹 Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, cephe hattının dondurulmasını içeren bir ateşkese daha sıcak yaklaşırken, Avrupa ülkeleri de Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile doğrudan müzakere ihtimalini değerlendiriyor. ABD-Avrupa ilişkileri 🔹 Avrupa ülkeleri, ABD'nin İran'a yönelik operasyonları sırasında lojistik destek sağladı ancak doğrudan saldırılara katılmadı. 🔹 Avrupa ülkeleri, ABD ile İran arasında varılan mutabakatı memnuniyetle karşıladıklarını açıkladı ve Hürmüz Boğazı'nda deniz güvenliğine katkı sağlamaya hazır olduklarını bildirdi. 🔹 Buna rağmen Avrupa'da, ABD'nin gelecekte daha öngörülemez bir dış politika izleyebileceği yönündeki endişeler sürüyor. 🔹 ABD askerlerinin Almanya ve Polonya'daki konuşlanmasına ilişkin değişiklikler de Avrupa'da güvenlik tartışmalarını artırıyor. Avrupa'nın savunma planları 🔹 Avrupa Birliği içinde "stratejik özerklik" yaklaşımına verilen destek artıyor. 🔹 Avrupa ülkeleri savunma harcamalarını artırsa da istihbarat, uzun menzilli taarruz kabiliyeti, hava savunması, stratejik ulaştırma ile komuta ve kontrol gibi alanlarda ABD'ye bağımlılık sürüyor. 🔹 Avrupa'nın bu alanlarda tam bağımsız kapasiteye ulaşmasının 2030'lu yılların sonu ile 2040'lı yılları bulabileceği değerlendiriliyor. Türkiye'nin rolü 🔹 NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, ittifakın savunma harcamalarını artırdığını ve NATO topraklarının savunmasına yönelik kabiliyetlerin güçlendirildiğini açıkladı. 🔹 Ev sahibi Türkiye'nin, zirvede Avrupa güvenliğindeki stratejik rolünü öne çıkarmayı hedeflediği belirtiliyor. 🔹 Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın, Trump ile olan ilişkilerini kullanarak zirvenin sorunsuz geçmesini sağlamaya çalışmasının ve ABD'den 700 milyon dolarlık savaş uçağı motoru satışına yönelik onay gibi bazı tavizler elde etmeyi hedeflemesinin beklendiği ifade ediliyor. 🔹 Avrupa ülkeleri, Ankara'daki NATO Zirvesi'nin yeni bir kriz yerine ittifak içindeki istikrar mesajıyla tamamlanmasını amaçlıyor.

🔹 Rusya'nın 2022'de başlattığı Ukrayna savaşı dördüncü yılını geride bırakırken Rus ordusunun ilerleyişi büyük ölçüde durdu. Batılı kaynaklar Rus savaş ölümlerinin yaklaşık 500 bine, toplam kayıpların ise 1 milyonun üzerine çıktığını değerlendiriyor. 🔹 Ukrayna'nın uzun menzilli İHA saldırıları Moskova dahil Rusya'nın derin bölgelerindeki petrol rafinerileri, enerji tesisleri, hava üsleri ve yakıt depolarını hedef alıyor. Saldırıların Rus rafineri kapasitesini günlük yaklaşık 700 bin varil azalttığı belirtiliyor. 🔹 Rusya'nın birçok bölgesinde yakıt kısıtlamaları uygulanıyor. Kırım'da sivillere yakıt satışı durduruldu, bazı bölgelerde dizel üretimi geriledi ve benzin ihracatına geçici sınırlamalar getirildi. 🔹 Rus ekonomisinde yüksek enflasyon, iş gücü açığı ve artan savaş harcamaları nedeniyle mali baskı büyüyor. Askeri harcamaların devlet bütçesinin yaklaşık yarısını oluşturduğu, hükümetin yeni bütçe kesintilerine hazırlandığı belirtiliyor. 🔹 Konut inşaatları ve ticari depo talebi sert şekilde gerilerken, bankalardan para çekilişlerinin arttığı ve ekonomik görünümün kötüleştiği ifade ediliyor. 🔹 Rus iş çevreleri ve bazı milliyetçi blog yazarları savaşın yönetimine yönelik memnuniyetsizliklerini artırıyor. Ekonomik sıkıntıların siyasi baskıyı yükselttiği değerlendiriliyor. Olası tırmanma riski 🔹 Rus yetkililer son dönemde Kiev'deki karar alma merkezleri ile askeri tesislere yönelik saldırıları artırabilecekleri uyarısında bulundu. Avrupa ülkelerine yönelik sert açıklamalar da sürüyor. 🔹 Rusya, 2024 sonunda nükleer doktrinini değiştirerek nükleer silah kullanım eşiğini düşürdü. Rusya ve Belarus ortak tatbikatlarında nükleer kullanım senaryoları da çalışılıyor. 🔹 Rus yetkililer NATO ülkelerine yönelik hibrit saldırılar, siber operasyonlar ve sabotaj faaliyetlerine ilişkin söylemlerini artırırken, Batı ile gerilimin daha da tırmanabileceği değerlendiriliyor. 🔹 Analizde, Rusya'nın askeri ve ekonomik baskı altında kalması halinde Kremlin'in hem Ukrayna'da hem de Batı'ya karşı gerilimi artırabilecek adımlar atabileceği değerlendirmesi yapılıyor.